HM fótbóltur

HM í fótbólti (enskt: FIFA World Cup) er størsta undirhaldshending í heiminum. Einki annað tiltak savnar líka nógv fólk frammanfyri sjónvarpsskermarnar sum hendan kappingin, ið verður avgjørd fjórða hvørt ár. Men soleiðis hevur ikki altíð verið.

 Søga 
 FIFA verður stovnað 

Í 1904 var fundur hildin í Paris við tí endamáli at seta á stovn eina heimssamgongu fyri fótbóltssambond. - Federation Of International Football Asssociations (FIFA), sum samgongan kom at eita, hevði upprunaliga sjey limalond; Belgia, Danmark, Frakland, Niðurlond, Spania, Sveis og Svøríki. Bretsku fótbóltssambondini (Ongland, Skotland, Írland og Wales) vóru ikki umboðað á fundinum, m.a. orsaka av, at fótbólturin longu var professionel ítrótt í Bretlandi. Nýstovnaða fótbóltssamgongan setti sær m.a. sum mál at skipa fyri eini Heimsmeistarakapping.

 Bretar seta seg uttanfyri 

Tá ið Fyrri Heimsbardagi brast á, var FIFA vaksið og kundi nú av røttum kallast ein heimsfelagsskapur; Brasil, Argentina, USA og "heimalondini" Ongland, Írland, Skotland og Wales vóru nú komin við. Hóast hesa vaksandi undirtøku vóru trupulleikar fyri framman. Eftir kríggið vildi Ongland (og teir fingu stuðul frá Skotlandi, Írlandi, Wales, Fraklandi og Belgia) ógvuliga treyðugt spæla dystir móti gomlu fíggindunum úr Týsklandi, Eysturríki og Ungarn, og á fundi í Bruxelles í 1919 varð samtykt "ikki at hitta neutralar samgongur ella neutral feløg, ið hava spælt móti samgongum, ella feløgum úr Miðveldunum", og soleiðis settu bretar seg sjálvar uttanfyri heimsfelagsskapin. Í Belgia broyttu tey skjótt meining, tí tey skuldu vera OL-vertir í 1920, og kundu tí ikki loyva sær slíkan hugburð.

 Fótbóltur er fyri professionellar 

Á fundinum í 1926 staðfesti Henri Delauny, sum var formaður í fronsku fótbóltssamgonguni, at "Ein altjóða fótbóltskapping kann ikki longur vera partur av Olympisku Leikunum, ið er fyri amatørar, tí professionalisman er komin.
Spurningurin var bara, hvussu ein professionellur fótbóltsspælari skuldi definerast. Bretsku fótbóltssamgongurnar, ið nú aftur vóru komnar upp í FIFA, ivaðust ikki og settu fram sína definitión fyri hinum limalondunum; men tey høvdu ilt við at semjast um bretsku loysnina, og hesaferð var ósemjan verri at bøta, og tí hildu bretar seg burtur frá Heimsmeistarakappingini í mong ár. Men HM kom tó kortini. 

 Fyrsta HM endaspælið verður fyrireikað 

Á FIFA fundinum í 1928 varð skotið upp at fara undir fyrireikingarnar til HM kappingina í fótbólti. 25 limalond atkvøddu fyri uppskotinum; bert Svøríki, Danmark, Noreg, Finnland og Estland atkvøddu ímóti. Hugo Meisl fekk uppgávuna at leggja kappingina til rættis. Meisl var ein av fremstu monnunum í Miðevropiskum fótbólti, og hevði um hetta mundið skipað fyri teimum væleydnaðu kappingunum Mitropa Cup, ið var kapping fyri feløg, og Nations Cup, ið var fyri landsliðini hjá Kekkoslovakia, Eysturríki, Sveis, Italia og Ungarn. Fyri at kappingin skuldi eydnast og av røttum kunna bera heitið Heimsmeistarakapping Í Fótbólti, mátti ein háttur finnast at fáa londini í Suðuramerika við. 

Tey lond, sum ynsktu at vera vertir, vóru Svøríki (hóast teir høvdu atkvøtt ímóti kappingini!), Niðurlond, Spania og Ungarn; men kortini var tað Uruguei, sum fekk heiðurin. Landið vann Olympisku kappingina í 1928 og bjóðaði sær til at rinda allar útreiðslurnar hjá teimum luttakandi landsliðunum. 

Myndahøggarin Abel Lafleur evnaði steypin til, ið fekk navnið "Jules Rimet Steypið" at heiðra formannin hjá FIFA, tí hansara eldhugur hevði verið so avgerandi fyri at fáa HM kappingina av bakkastokki.

 Uruguei 1930 

Dato: 13/7 - 30/7

 Luttakarar (13) 

Argentina - Belgia - Bolivia - Brasil - Kili - Frakland - Jugoslavia - Meksiko -  Paraguei - Peru - Rumenia - USA - Uruguei. 

 Finala 

 Uruguei 4 (Dorado 1-0, Cea 2-2, Iriarte 3-2, Castro 4-2)
 Argentina 2 (Peucelle 1-1, Stábile 1-2)

 Málríkasti dystur 

 Argentina 6
 Meksiko 3

Úrslit
ÁrVerturVinnariÚrslitNummar tveyTriðjaplássÚrslitFjórðaplássTal av liðum1930  Smálutir4–2131934  Smálutir2–1 3–2161938  Smálutir4–24–216/151950  SmálutirTað var ongin almennur finaludystur á HM 1950. 16/131954  Smálutir3–23–1161958  Smálutir5–26–3161962  Smálutir3–11–0161966  Smálutir4–2 2–1161970  Smálutir4–11–0161974  Smálutir2–11–0161978  Smálutir3–1 2–1161982  Smálutir3–13–2241986  Smálutir3–24–2 241990  Smálutir1–02–1241994  Smálutir0–0 (3–2b)4–0241998  Smálutir3–02–1322002  Smálutir & 2–03–2322006  Smálutir1–1 (5–3b)3–1322010  Smálutir1–0 3–2322014  Smálutir1–0 3–032
e.l.l.: eftir longda leiktíð
b: eftir brotsspark-kapping (after penalty shoot-out)

Viðmerkingar

Lið ið náddu topp fýra

 Lið  Titlar  Nummar tvey  Triðjapláss  Fjórðapláss Topp 4 endapláss Topp 3 endapláss Topp 2 endapláss5 (1958, 1962, 1970, 1994, 2002)2 (1950*, 1998)2 (1938, 1978)2 (1974, 2014*)1197^4 (1954, 1974*, 1990, 2014)4 (1966, 1982, 1986, 2002)4 (1934, 1970, 2006*, 2010)1 (1958)131284 (1934*, 1938, 1982, 2006)2 (1970, 1994)1 (1990*)1 (1978)8762 (1978*, 1986)3 (1930, 1990, 2014)5552 (1930*, 1950)3 (1954, 1970, 2010)5221 (1998*)1 (2006)2 (1958, 1986)1 (1982)5421 (1966*)1 (1990)2111 (2010)1 (1950)2113 (1974, 1978, 2010)1 (2014)1 (1998)543#2 (1934, 1962)2222 (1938, 1954)2221 (1958*)2 (1950, 1994)1 (1938)4312 (1974, 1982)221 (1954)1 (1934)211 (1966)1 (2006)211 (1930)111 (1962*)111 (1998)111 (2002)11#2 (1930, 1962)2#1 (1966)11 (1986)11 (1994)11 (2002*)1
* = vertir
^ = inniheldur eisini úrslit umboðandi Vesturtýskland millum 1954 og 1990
# = lond ið síðan eru farin sundur í tvey ella fleiri sjálvstøðug lond.

Bestu úrslit eftir heimsparti

+ Ferðir tilsamans at lið kvalifisera seg býtt upp eftir sambandi AFC CAF CONCACAF CONMEBOL OFC UEFA Tilsamans Lið   32  39  39  80  4  231  425 Topp 16  5  9  13  31  1  81  140The 1982 edition in Spain had a format with a second round consisting of 12 teams instead of 16, 4 of which qualified to the semi-finals. Topp 8   2  3  5  32  0  94  136 Topp 4   1  0  1  22  0  56  80 Topp 2   0  0  0  14  0  26  40 1.  0  0  0  9  0  11  20 2.  0  0  0  5  0  15  20 3.  0  0  1  3  0  16  20 4.  1  0  0  5  0  14  20

 HM-vinnarar eftir landi 
{| class="wikitable"
! Heimsmeistarar
! Ár
|-
| 
| 1958, 1962, 1970, 1994, 2002
|-
| 
| 1934*, 1938, 1982, 2006
|-
| 
| 1954, 1974*, 1990, 2014
|-
| 
| 1930*, 1950
|-
| 
| 1978*, 1986
|-
| 
| 1966*
|-
| 
| 1998*
|-
| 
| 2010
|-
| colspan="2"|*Landið var vertstjóð hetta árið
|}

 Toppskjúttar 
Hesir hava skotið tey flestu málini til HM kappingar í fótbólti gjøgnum allar tíðir frá 1930 - 2014 (frá tíggju málum og fleiri):

MálMálskjútti16 Miroslav Klose15 Ronaldo14 Gerd Müller13 Just Fontaine12 Pelé11 Jürgen Klinsmann,  Sándor Kocsis 10 Gabriel Batistuta,  Teófilo Cubillas, Grzegorz Lato,  Gary Lineker,  Helmut Rahn,  Thomas Müller

 Hygg eisini at 
HM í fótbólti fyri feløg

 Keldur 

Bólkur:HM í fótbólti
Bólkur:Ítróttartiltøk
Bólkur:Heimsmeistarakappingar