Niðurlond

Niðurlond ella Háland ella Holland er eitt kongaríki í Evropa. Í norðri hevur Niðurlond mark við Norðsjógvin, í eystri við Týskland, og í suðri við Belgia.

Niðurlendingar eru kendir fyri at hava víðskygda og frílynta samfelagsáskoðan. 

 Søga 

Í 16. øld vóru Niðurlond 17 ríkir, sjálvstýrdir landslutir. Teir vóru partur í spanska ríkinum og rindaðu Spania ógviliga høgan skatt. Niðurlendingar ilskaðust um hetta, og tá ið Filip 2. gjørdi av at stýra teimum beinleiðis úr Spania, gjørdu teir uppreistur. Á odda fyri uppreistrinum stóð stórfúrstin Vilhjálmur av Orania. Í 1572 tóku uppreistrarsinnaðir sjómenn, nevndir geusar, niðurlendska havnabýin Briel, sum spaniamenn høvdu havt ræðið á. Vilhjálmur var myrdur í 1584, men sonur hansara Moritz helt fram við frælsisbardaganum. Hann sigraði á stórum sponskum heri í bardaganum við Turnhout. Í 1609 tóktist tað, sum viðurkendi Spania, at 7 teir norðastu landslutirnir fingu sjálvstýri. Vápnahvíld, ið skuldi varða í 12 ár, varð undirskrivað, men skjótt brotin aftur.

Í 16. og 17. øld sigldu niðurlendskir sjófarar og keypmenn burtur í fjarskotin lond at finna ríkidømi. Niðurlendingar tóku mong hjálond, og niðurlendska hjálandaríkið var úr Landsynningsásia til Norðuramerika. Handil hevur enn stóran týdning í Niðurlondum.

Í 1609 slitu sjey protestantiskir landslutir fyri norðan í Niðurlondum frá Habsborgararíkinum. Í 1650-árunum vóru hesir landslutir vorðnir ovurríkir av handli við Asia og Amerika. Dugnaligir jødar og protestantar flýddu hagar í hópatali úr katólsku londunum Fraklandi og Spania. Frælsa niðurlendska samfelagið eggjaði til, at uppfinningar og hugskot komu út ímillum manna. Vísindamaðurin Christiaan Huygens (1629-1695) gjørdi øll bilsin, tá ið hann avdúkaði, at ljósið flytur seg í bylgjum. Antonie van Leeuwenhoek (1632-1723) varnaðist, hvussu blóðið er sett saman. Múgvandi handilsmenn lótu byggja høg hús, galvarnir vórðu laðaðir sum røkur, og teir bíløgdu listaverk hjá mætum listamonnum sum Rembrandt Harmenszoon van Rijn (1606-1669) og Johannes Vermeer (1632-1675) at hava til prýðis.

 Politikkur 

Í Beneluks er aktiv deyðshjálp lóglig. Niðurlendska lóggávan sigur, at øll niður til 12 ár kunnu nýta hendan møguleikan http://news.nationalpost.com/2013/12/12/belgium-euthanasia/.

 Landafrøði 
Um triðingur av Niðurlondum hevur áður staðið i sjógvi. Meginparturin av hesum lendinum verður nýttur sum akurlendi og beiti, men ein fjórðingur av tí er nýtt til byggilendi, vegir og fríøki. Av tí at stórur partur av landinum er ájavnt sjóvarmálan ella undir, er mangan stórur vandi fyri vatnflóð. Til tess at forða fyri hesum eru gjørdar ovurstórar byrgingar, og ógvuliga væl verður fylgt við, hvussu høgt sjógvurin stendur. 

 Landslutir 

 Flagg Landslutur Høvuðsbýur Størsti býur Vídd (km²) Fólkatal31-09-2013Fólkatættleiki(/km²)27px  Drenthe  Assen  Assen 2 639489 15518527px  Flevoland  Lelystad  Almere 1 415399 82528227px  Friesland  Leeuwarden  Leeuwarden 3 340646 40119427px  Gelderland  Arnhem  Nijmegen 4 9702 019 19640627px  Groningen  Groningen  Groningen 2 325582 90825127px  Limburg  Maastricht  Maastricht 2 1501 120 33252127px  Noord-Brabant 's-Hertogenbosch  Eindhoven 4 9142 478 68750427px  Noord-Holland  Haarlem  Amsterdam 2 6652 737 5401 02727px  Overijssel  Zwolle  Enschede 3 3241 139 46234327px  Utrecht  Utrecht  Utrecht 1 3831 251 26690527px  Zeeland  Middelburg  Middelburg 1 784380 86421327px  Zuid-Holland  Den Haag  Rotterdam 2 8083 572 4091 272 Niðurlond 33 718 16 818 045 499

 Størstu býir 

  Býur  Fólkatal  Landslutur 1  Amsterdam  780 000  Noord-Holland 2  Rotterdam  610 000  Zuid-Holland 3  Den Haag  494 000  Zuid-Holland 4  Utrecht  311 000  Utrecht 5  Eindhoven  215 000  Noord-Brabant 6  Tilburg  206 000  Noord-Brabant 7  Groningen  190 000  Groningen 8  Almere  190 000  Flevoland 9  Breda  174 000 Noord-Brabant 10  Nijmegen  164 000  Gelderland 11  Enschede  157 000  Overijssel 12  Apeldoorn  156 000  Gelderland 13  Haarlem  147 000  Noord-Holland 14  Arnhem  141 000  Gelderland 15  Zaanstad  140 000  Noord-Holland 16  Amersfoort  135 000  Utrecht 17  's-Hertogenbosch  134 000  Noord-Brabant 18  Haarlemmermeer  132 000  Noord-Holland 19  Maastricht  122 000  Limburg 20  Dordrecht  119 000  Zuid-Holland

 Fólkið 

Niðurlendingar eru eitt blandað fólk. Mong fólk úr gomlu niðurlendsku hjálondunum í Landsynningsásia og Suðuramerika búsettu seg í Niðurlondum í 1940- og 1950-árunum. Tilflytingin helt fram í 1960-árunum, tá ið mangir fremmandaverkamenn úr Suðurevropa, Marokko og Turkalandi komu til Niðurlanda. Tilflutta fólkið er nú fimtingurin av fólkinum í teimum stóru býunum. Niðurlendingar eru erpnir av frílynta tilflytara- og flóttafólkapolitikki sínum.

 Búskapur 

Mong fleirtjóðafeløg eru niðurlendsk, og vinningurin hjá hesum feløgum er helvtin av inntøkum landsins. Havnin Europoort í Rotterdam í Niðurlondum er ein tann størsta havnin í verðini. Higar koma bæði rávørur og lidnar vørur úr øllum heimi, til dømis stórar nøgdir av frukt og djús. Djúsið kemur ofta við stórum tangaskipum úr Suðuramerika. Tað verður koyrt á serlig djúsvirki, har tað verður pakkað í smærri pakkar. Síðan verður djúsið flutt við toki, lastbili ella skipi til ymisk lond í Europa. Europoort-havnin er øgiliga stór: 20 km breið og 40 km long. Alt er tó ikki havnarøki; har er eisini eitt tað størsta ídnaðarøkið í Europa, har tey framleiða bensin, vaskipulvur og nógv annað. Havnin er ein týðandi miðdepil fyri flutning í Europa. Samband er við alt Europa eftir Rínánni, vegum, jarnbreytum og um flogvøllin.

 Keldur 

 CIA World Factbook.

 Hygg eisini at 
 Niðurlendsku Antillurnar

 Ávísingar úteftir 
 Almenna heimasíðan: 
rijksoverheid.nl (á niðurlendskum)
government.nl (á enskum)

Bólkur:Niðurlond
Bólkur:Evropa
Bólkur:ES