Løgtingsval

Løgtingsval er týdningarmesta valið í Føroyum.

Endamálið við løgtingsvali er, at velja tinglimir at sita á Løgtingi. Valskipanin hevur verið rættiliga ymisk gjøgnum tíðirnar. Løgtingsval verða hildin við einum millumbili, sum í mesta lagi er fýra ár.

 Núverandi skipan 

Núverandi valskipan er lutfalsval millum politiskar flokkar í einum landumfevnandi valdømi. 33 tinglimir verða valdir. Skipanin hevur verið galdandi frá løgtingsvalinum í 2008 og er enn galdandi, tó at ávísar royndir verða gjørdar at fáa okkurt slag av valdømisskipan aftur.

 Søga 

Áðrenn 1906 var løgtingsvalskipanin meirilutaskipan. Tað merkir, at ein lítil meiriluti kundi fáa allar tingsessir, meðan ein næstan líka stórur minniluti ongan fekk. Slíka skipan dámdu føroyingum ikki, og tí varð hon broytt til lutfalsskipan.

Henda nýggja lutfalsskipanin var ikki fullkomin tó. Í 1918 fekk Sambandsflokkurin 50,2% av atkvøðunum og Sjálvstýrisflokkurin 49,8%. Men Sambandsflokkurin fekk bara 9 tinglimir og Sjálvstýrisflokkurin 11.

Kvinnur fingu valrætt til løgtingsval í 1916 og kundu fyrstu ferð velja í 1918.

Í 1923 varð vallógin endurskoðað soleiðis, at eitt skiftandi tal av eykaumboðum skuldi útjavna møguligt skeivt býti millum politiskar flokkar. 3 tinglimir kundu veljast soleiðis. Í 1930 varð hetta talið hækkað til 5.

Valskipanin varð so lagað til í 1978, at tilsamans 27 tinglimir skuldu veljast í seks valdømum við ymiskum støddum. Eitt lógarásett tal av tinglimum í hvørjum valdømi. Samsvaraðu valdu tinglimirnir hjá flokkunum ikki lutfalsliga við samlaða atkvøðubýtið hjá flokkum, vórðu upp til 5 tinglimir eykavaldir. Soleiðis hevur Løgtingið skiftandi tal av tinglimum millum 27 og 32. Frá 1978, til og við løgtingsvalið í 2004 var altíð tørvur á øllum teimum eykavaldu.

 Valúrslit 

Niðanfyri sæst talva við prosentbýtinum á løgtingsvali hjá hvørjum flokki sær í øllum landinum tilsamans eftir floksbýtið í 1906, tá ið fyrstu føroysku politisku flokkarnir blivu til. Jú longri afturi í tíðini løgtingsvalið er, jú verri passa bókstavirnir við valstavirnar hjá flokkunum.

Aer FólkaflokkurinGer VerkamannafylkinginMer FrælsisfylkinginBer SambandsflokkurinHer MiðflokkurinNer Sosialistiski LoysingarflokkurinCer JavnaðarflokkurinIer VinnuflokkurinOer Hin Føroyski FlokkurinDer SjálvstýrisflokkurinJer LoysingarflokkurinUer UttanflokkaEer TjóðveldisflokkurinKer Hin Stuttligi FlokkurinTer TilsamansFer Framsókn (2011-) / Kristiligi Fólkaflokkurin (1958-98)Ler Framsóknarflokkurin / Miðnámsflokkurin

ProsentbýtiABCDEFGHIJKLMNOUT2015, 1/918,918,725,14,120,77,05,51002011, 29/1022,524,717,74,218,36,36,21002008, 19/120,121,019,37,223,38,40,71002004, 20/120,623,721,84,621,75,22,41002002, 30/420,826,020,94,423,74,21001998, 30/421,318,121,97,623,82,50,84,11001994, 7/716,023,415,35,613,76,39,55,81,92,41001990, 17/1121,918,927,58,814,75,92,31001988, 8/1123,221,221,67,119,25,22,10,01001984, 8/1121,621,223,48,519,55,81001980, 8/1118,923,921,78,419,08,21001978, 7/1117,926,322,37,220,36,11001974, 7/1120,519,125,87,222,52,52,51001970, 7/1120,021,727,25,621,93,51001966, 8/1121,623,727,04,920,02,81001962, 8/1120,220,327,55,921,64,41001958, 8/1117,823,725,85,923,92,91001954, 8/1120,926,019,87,123,82,51001950, 8/1132,327,322,48,29,81001946, 8/1140,928,728,12,31001945, 6/1143,424,422,89,41001943, 24/841,528,319,910,41001940, 30/124,732,323,916,21,61,31001936, 28/133,724,034,28,11001932, 19/150,110,537,30,21,81001928, 23/146,110,642,31,01001924, 22/158,739,12,21001920, 10/1158,441,61001918, 24/450,349,71001916, 28/237,951,710,41001914, 2/252,847,21001912, 2/252,341,66,01001910, 12/272,324,33,41001908, 2/266,133,91001906, 18/762,437,6100

Talvan niðanfyri sýnir valdar tinglimir á sama hátt sum talvan omanfyri sýnir prosentbýti millum politisku flokkarnar:

TinglimirABCDEFGHIJKLMNOUT2015, 1/96682722332011, 29/108861622332008, 19/17762830332004, 20/17771820322002, 30/4787181321998, 30/486728001321994, 17/76852423200321990, 17/1176103420321988, 8/1187726200321984, 8/11778262321980, 8/11687362321978, 7/11688262321974, 7/115572610261970, 7/11567161261966, 8/11667151261962, 8/11668261291958, 8/11578271301954, 8/11675261271950, 8/1187622251946, 8/1186420201945, 6/1111660231943, 24/812850251940, 30/1686400241936, 28/18682241932, 19/1112800211928, 23/1102110231924, 22/113100231920, 10/111010201918, 24/4911201916, 28/21091201914, 2/2128201912, 2/21370201910, 12/21370201908, 2/2137201906, 18/712820
Viðmerkingar: í 1946 stillaðu Javnaðarflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin upp saman. Í talvuni við prosentbýti, er hetta sett undir Javnaðarflokkin. Í talvuni við tinglimum er hetta sett undir báðar flokkarnar.

 Keldur 
 Løgtingið 150. Hátíðarrit 3. Løgtingið, Tórshavn 2003. Ss. 78-79, 149-175.
 Val og valtøl. Einar Waag, Egið forlag, Klakksvík 1966. Ss. 1-12.

Bólkur:Føroyskur politikkur
Bólkur:Løgtingsval
Bólkur:Løgting