Rúnir

Rúnir byggja lutvíst á gamla germanska tradisjón við at høgga tekin, myndir og stavir í klettin, men eisini á bókstavarøð tey gomlu hava møtt í sambandinum við fólkasløg í Suðurevropa.

Orðið rúnir merkir loynidómur. Rúnirnar eru bókstavir, sum vórðu høgdir oftast í stein. Seinni uppi í miðøldini verða rúnirnar eisini høgdar í træ. Vit hoyra í Føroyingasøgu um Trónd í Gøtu, at hann var ein sera vitugur maður, sum eisini varð lagdur undir at duga gand. Tey, sum dugdu at lesa tá í tíðini, vórðu ofta roknaði sum køn í gandi. Í kvæðinum um Leiv Øssurson, tá Tróndur fer til Suðuroyar at finna Torgrím, verður sagt, at hann hevði rúnarkelvi við sær. Eitt kelvi er eitt runt træpetti.

 Eldra rúnastavraðið 

rúnljóðnavnrúnljóðnavnrúnljóðnavn14x20px ᚠf*fehu „fæ“14x20px ᚺh*hagla „hagl“14x20px ᛏt*Tīwaz „Týr“14x20px ᚢu*ūruz „ursur, uroksi“14x20px ᚾn*naudiz „neyð“14x20px ᛒb*berkana / *berkō „bjørk, børkur“14x20px ᚦ þ*þurisaz „tussi, risi, jøtun“14x20px ᛁi*īsaz „ísur“14x20px ᛖe*ehwaz „hestur“14x20px ᚨa*ansuz „æsir, gudar“14x20px ᛃj*jēra „ár“14x20pxᛗm*mannaz „maður“14x20px ᚱr*raidō „reið, ferð“14x20px ᛇï*īwaz „Ýviður, taks“14x20px ᛚl*laukaz „leykur“ / *laguz „vatn (løgur)“14x20px ᚲk*kaunan „koyna = blæma, vágpirra“14x20px ᛈp*perþō „gleði, látur“14x20px ᛜŋ*Ingwaz „(Yngvi-Freyr), Froyur“14x20px ᚷg*gebō „gáva“14x20px ᛉz*algiz „elgur“14x20px ᛞd*dagaz „dagur“14x20px ᚹw*wunjō „njóta“14x20px ᛊs*sōwulō „sól“14x20px ᛟo*ōþala „óðal“

Eldra rúnastavraðið varð nýtt til at skriva frumnorrønt, ein tann kendasti teksturin er á gullhornunum úr Danmark:

 Rúnir:ᛖᚲᚺᛚᛖᚹᚨᚷᚨᛊᛏᛁᛉ : ᚺᛟᛚᛏᛁᛃᚨᛉ : ᚺᛟᚱᚾᚨ : ᛏᚨᚹᛁᛞᛟ
 Transliteratión, umstaving:Ek Hlewagastiz : Holtijaz : horna : tawido
 Umseting:"Eg Lægestur, sonur Holt (frá Holti?), gjørdi hornið"

 Yngra rúnastavraðið 

Yngra rúnastavraðið ella futharkið, varð nýtt til norrønt, ella fornnorrønt, ið varð talað í Norðurlondum frá uml. 7du til 13du øld (Skandinavia) og til 15du øld (Íslandi).

Rúnakelvið á Eiði
Besta dømið um yngra futharkið í Føroyum, er eitt rúnakelvi ið varð funnið á Eiði í 1976, dagfest til uml. "víkingatíð". Trettan stavir eru varðveittir á kelvinum, meðan aftasti parturin er brotin av. Stavirnir eru stuttrúnirnir: 
 Rúnir:ᚠ ᚢ ᚦ ᚭ ᚱ ᚴ ᚽ ᚿ ᛁ	ᛆ ᛌ ᛐ ᚮ
 Svarandi til:f - u/v - th - ą - r - k/g - h - n - i - a - s - t/d - b/p
 Ætlandi hava hesir stavirnir eisini verið á kelvinum:ᛘ ᛚ
 Svarandi til:m - l

Stavraðið á Eiði samsvarar við stavraðið ið, sambært Arild Hauge, varð nýtt í Noregi uml. ár 900-1050 https://arild-hauge.com/nruner.htm

Keldur

Bólkur:Stavrað
Bólkur:Skandinavia
Bólkur:Víkingatíðin
Bólkur:Skriftskipan
Bólkur:Rúnasteinar