Asma Rasmya

Asmaa Rasmya walla Asmaa Rasmya Khanum (1877 –1945),  ko winndiyanke Afganistaan, gardiiɗo duɗal, koolaaɗo rewɓe. O noddiraa ko debbo gadano gardiiɗo jaayndeeji kam e debbo gadano gardiiɗo duɗal to Afganistaan. Ko kanko woni yumma laamɗo debbo biyeteeɗo Soraya Tarzi, kadi ko kanko woni jom suudu laamɗo biyeteeɗo Amanullah Khan (1919 haa 1929).Cronin, Stephanie (2014-04-24). Anti-Veiling Campaigns in the Muslim World: Gender, Modernism and the Politics of Dress. Routledge. ISBN 978-1-134-65305-8.

 Inayatullah, N.; Riley, R. (2006-12-11). Interrogating Imperialism: Conversations on Gender, Race, and War. Springer. ISBN 978-0-230-60171-0.

 Ngendam 
AO jibinaa ko to Damas to leydi Siri Ottomaan . Ko o ɓiy Saleh Mossadiya El-Fattal, muuzin juulirde Umayya. E hitaande 1891, o resi politikyanke Afganistaan biyeteeɗo Mahmud Tarzi . O ummii ko Afganistaan e hitaande 1901. Afganistaan ko e oon sahaa woni ko e ƴellitde no feewi, tawi noon ko kanko ɓuri rimɗude e yiɗde makko. O ɓuri kadi udditaade ko e mbaadi hirnaange, sibu o ummiima e laamu Ottomaan caggal peeje Tanzimat . Yeru, o teskaama e heewde ɓoornaade comci hirnaange. 

E hitaande 1913, ɓiyiiko debbo biyeteeɗo Soraya resi laamɗo garoowo oo. Nde o lomtii jappeere laamu e hitaande 1919, ɓiy-yumma Asma, laamɗo Amanullah, fuɗɗii eɓɓaande moƴƴitingol jamaanu. Ɗum jiidaa e waylude ngonka rewɓe, rewɓe galle laamɗo oo, teeŋti noon e ɓiyiiko debbo biyeteeɗo Soraya, ina poti wonde yeru debbo Afganistaan keso hannde oo. Ko Mahmud Tarzi e Asma Rasmya mballiti peeje ɗee, Asma Rasmya e rewɓe galle mum, teeŋti noon e ɓiɗɓe yumma mum Bilqis Afiza e Ruh Afiza, ina poti tawtoreede ɗeen peeje no feewi. 

Jom suudu makko ko piilaaɗo Jaayndeyaagal to Afganistaan, Asma Rasmya wonti gardiiɗo jaaynde rewɓe adannde e nder Afganistaan, Irshad-e Naswan, yaltunde gila 17 marse 1922.  Ko kanko wonnoo gardiiɗo jaaynde ndee e Afza, ɓiyiiko gorko biyeteeɗo Rubul Soraya kadi waɗii darnde e jaaynde ndee. Ko o rewtinoowo, ko kanko woni debbo gadano e jaayndeyaagal to Afganistaan.

AO toɗɗaa kadi hooreejo gooto e duɗe sukaaɓe rewɓe ɗe ɓiyiiko debbo sosi : Maktab-i Masturat, duɗal sukaaɓe rewɓe gadanal e nder leydi Afganistaan.   Ko ɗoon kadi woni debbo gadano wonde hooreejo leydi Afganistaan. 

Kono e hitaande 1929, jom suudu makko woppitaa, o woppitaa e ɓiyiiko debbo, peeje maɓɓe fof ngartiraa.

 Tuugnorgal