Oyinkansola Abayomi

Iyaloye Oyinkansola, Laamɗo Abayomi listen c (6 mars 1897 – 19 mars 1990) ko ngenndiyanke Najeriyaajo e debbo . Ko kanko woni hooreejo fedde sukaaɓe rewɓe Naajeeriya, kadi ko kanko woni hooreejo lannda rewɓe Naajeeriya. 

 Nguurndam e jaŋde puɗɗagol 
O jibinaa ko Oyinkansola Ajasa to leydi Najeriya e hitaande 1897.  O inniri ɗum ko Oyinkan (mbaydi Oyinkansola juutndi) e ɓesngu makko. O woodi miñiiko gorko, Akuisola, o maayi nde o mari duuɓi ɗiɗi.  Baaba makko ko Sir Kitoye Ajasa, leñol Saro mawngol, ko kanko woni Nijeernaajo gadano mo Biritaan en ndokkata laamu, yumma makko ko Lucretia Olayinka Moore, omoba e nder galle laamɗo Egba .  Ko kanko kadi woni ɓiy-yumma Kofo gadano, Laamɗo Ademola . O janngi duɗal sukaaɓe rewɓe Anglikan, Lagos .  O heɓi bak makko e hitaande 1909. Ndeen o naati duɗal to duɗal jaaɓi haaɗtirde sukaaɓe rewɓe to Ryford Hall, to Gloucestershire, to leydi Angalteer . E hitaande 1917, o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde laamɗo to Londres . O arti Lagos e hitaande 1920. O wonti jannginoowo jimɗi to duɗal jaaɓi haaɗtirde sukaaɓe rewɓe Anglikan. Ko e oon sahaa o hawri e awokaa biyeteeɗo Moronfolu Abayomi. Ɓe resndi ɗum ko e lewru ut 1923. O warata ko e ñaawirdu lebbi ɗiɗi caggal ɗuum.  

 Nguurndam e golle e nder leydi Najeriya 
Nde o woni to Angalteer, Abayomi naatiino e fedde Girl Guides . Nde o warti lesdi Naajeeriya, o jokki bee kawtal lesdi Naajeeriya lesdi Lagos, ngal debbo Engele'en sosi. Abayomi naati e fedde nde, ko kanko woni debbo Naajeeriya gadano golloraade golle gardiiɗo. O woni kadi e jaŋde rewɓe e sukaaɓe rewɓe e nder leydi Najeriya, nde fotaani e jaŋde worɓe e sukaaɓe worɓe. O naati fedde rewɓe Lagos.  O waɗii golle mooftude kaalis e ƴellitde duɗal jaaɓi haaɗtirde Queen’s College rewrude e fedde sukaaɓe jannguɓe Afrik hirnaange, fedde nde o sosi.    Nde udditaa ko e hitaande 1927. Ko kanko wonnoo jannginoowo sosɗo e duɗal ngal. Ko kanko tan woni Najeriyaajo golloowo toon.  Hedde oon sahaa, o jeyaa ko e rewɓe adanɓe e nder Lagos yahde oto. 

E hitaande 1930, Abayomi resi doktoor biyeteeɗo Kofo Abayomi . E hitaande 1931, Girl Guides annditaama, laamu Naajeeriya rokki ɗum ballal. Abayomi wonti mawɗo komisariyaajo ngam Girl Guides. Ko kanko woni hooreejo fedde ardiiɓe sukaaɓe rewɓe Naajeeriya, kadi ko kanko woni debbo Naajeeriya gadano golloowo e fedde nde.  O naati nder kawtal sukaaɓe Naajeeriya nder hitaande 1935. O winndi winndannde nder jaaynde hukuuma kan nder hitaande nden, o wi'i rewɓe alɗuɓe Naajeeriya ɗon mari haaje haɓugo ngam hakkeeji rewɓe nden ɓe ɗon mari haaje huwugo bee rewɓe cakaare e les ngam heɓugo hakkeeji ɗin.  Ñalnde 10 lewru Mbooy hitaande 1944, o sosi lannda rewɓe Najeriya e nder batu to galle makko e rewɓe sappo e ɗiɗo.  Fedde nde ina ɗaɓɓi potal hakkeeji rewɓe . Nde Kofo Abayomi heɓi njeenaari laamɗo leydi Angalteer e hitaande 1954, Abayomi anndiraa Lady Abayomi.  

 Caggal nguurndam e maayde 
Sir Kofo Abayomi maayi ñalnde 1 lewru Yarkomaa hitaande 1979. Abayomi woppi golle mum e fedde sukaaɓe rewɓe e hitaande 1982. O innitiraa ko hooreejo nguurndam fedde sukaaɓe rewɓe ngam golle makko.

Abayomi teddinaama bee tiitooɗe jowi laamu Naajeeriya, hawtaade e tiitoonde Iya Abiye mo Egbaland . O sankii ko ñalnde 19 marse 1990. 

 Janngude ko ɓeydii 

 Koker, Folarin. Laamɗo gooto: Nguurndam debbo Oyinkan Abayomi. Ibadan: Banndiraaɓe Evans (1987). 
 Jonson-Odim, Siriil. "Laamɗo Oyinkan Abayomi: ko mbaydi." Rewɓe Naajeeriya e nder daartol. Lagos: Jaaynde Sankore (1993). Kelle 149-163.

 Tuugnorgal