Rotimi Akeredolu

Oluwarotimi Odunayo Akeredolu CON SAN ((HeɗtoR); 21 lewru Siilo hitaande 1956 – 27 lewru Duujal hitaande 2023) ko awokaajo e dawrugol leydi Najeriya, wonnoo ko guwerneer diiwaan Ondo gila 2017 haa o maayi e hitaande 2023.2017

Ko adii fof ko "Arakunrin", innde makko ko "Aketi". O laati ardiiɗo awokaajo lesdi Naajeeriya (SAN) mo laati hooreejo kawtal awokaajo lesdi Naajeeriya nder hitaande 2008. Akeredolu laati kadi ardiiɗo hukuuma hakkilanki hukuumaaji rento lesdi Naajeeriya, ko o sosi bee hooreejo Akin Olujinmi, gonnooɗo awokaajo lesdi Naajeeriya e ministaajo kiitaaji lesdi Naajeeriya.

Ñalnde 21 lewru juko hitaande 2020, Akeredolu hollitaama ko kanndidaa guwerneer Ondo caggal wooteeji gadani e les njiimaandi APC. Wakkati o laati guwerneer lesdi Ondo, o waɗi kadi laabi ɗiɗi hooreejo kawtal hooreejo lesdi Naajeeriya.

 Jibinannde e jaŋde 
Akeredolu jibinaa ko ñalnde 21 lewru juko hitaande 1956 to Owo, e nder galle laamorɗo biyeteeɗo J. Ola Akeredolu mo galle Akeredolu e debbo linjiila biyeteeɗo Grace B. Innde makko hakkundeere, Odunayo, firti ko "hitaande weltaare" e ɗemngal Yoruba. Akeredolu fuɗɗii jaŋde mum leslesre ko e duɗal leslesal laamu to Owo. Caggal ɗuum o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Aquinas to Akure, duɗal jaaɓi haaɗtirde Loyola to Ibadan e duɗal jaaɓi haaɗtirde kuuɓtodinngal to Ayetoro, ɗo o heɓi seedantaagal makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde. O janngi sariya to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ife (hannde ko duɗal jaaɓi haaɗtirde Obafemi Awolowo), o heɓi heen seedantaagal makko e hitaande 1977, o yahi to duɗal jaaɓi haaɗtirde sariya leydi Najeriya e hitaande 1978.

 Kugal 
Akeredolu fuɗɗi kuugal maako nder kiita bana awokaajo pamaro haa suudu kiita, GM Ibru & Co. O toɗɗaama ardiiɗo lesdi Ondo diga hitaande 1997 haa 1999.Haa hitaande 1998, o laati awokaajo mawdo lesdi Naajeeriya. O woniino hooreejo fedde ballal sariya (2005–2006).E lewru noowammbar 2009, o fotnoo ko tuumeede fenaande nde cukko hooreejo tataɓo fedde awokaaji, gardiiɗo wellitaare e balloowo gardiiɗo kaalis, cirŋinii ɗaɓɓaande wiyeteende « Wullitaango feewde e fenaande maa NBA ». Caggal mum, tuumeeji ɗi o tuumanoo ɗii ƴeewtaama, ɗi ndartinaama e nder diiso sarɗiiji leydi Naajeeriya

E nder yewtere maako nde o waɗi nder lewru Duujal 2009, Akeredolu wi'i walaa limngal limngal wooteeji malla hukuumaaji pamari ɗin waawataa hokkugo Naajeeriya suɓol cemmbiɗngol, to Naajeeriya’en e ko’e maɓɓe salii hoosugo kuuɗe ko laarani limngal wooteeji maɓɓe. Caggal lewru ndu'u o wi'i Umaru Yar'Adua, hooreejo lesdi Naajeeriya fotti hokkugo ardiiɗo lesdi Naajeeriya Goodluck Jonathan nder kuugal kuugal wakkati nyaw maako, haala ka'a ka hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya ɗon mari bawɗe wolwugo dow innde maɓɓe.

E hitaande 2012, Fedde Awokaaji Naajeeriya inniri sekretariat mum keso to Abuja caggal Akeredolu, hooreejo mum hollitii wonde ina haani "anndinde yontaaji e anndinde ɓeen wallitooɓe no feewi e ɓamtaare fedde nde. Cuusal makko e yahrude yeeso e rigor ko seede golle makko ɗe o gollotoo ɗe o gollotoo ɗee."

Ñalnde 4 feebariyee 2022, Akeredolu toɗɗaama mawɗo fedde toppitiinde ko fayti e sariyaaji leydi ndii, ko hooreejo mum, hono seneraal brigadier mo Mohammed Buba Marwa, pentiiɗo.Kanndidaa guwerneer, 2011

E lewru Noowammbar 2011, Akeredolu ina jeyaa e yimɓe yiɗɓe wonde kanndidaajo leydi Najeriya (ACN) ngam suɓaade guwerneer diiwaan Ondo e nder wooteeji 2012. E nder yeewtere nde o waɗdunoo e oon lewru, Akeredolu wiyi wonde o wontii ganndiraaɗo no feewi, teddinaaɗo e wonde hooreejo Bar, o siftinii hoore makko wonde Progressive. So o suɓaama, ko ɓuri teeŋtude e golle makko ko ƴellitaare ndema, ndema liɗɗi ngam yeeyde ɗum en caggal leydi, moƴƴitingol jaŋde, golle sukaaɓe e moƴƴitingol laabi. O rokkata jaŋde e cellal puɗɗangal tawa ko e njoɓdi. O woni ko e yiɗde ɓeydude ballal e ɓeydude jogaade doole e nder nokkuuji ɗii e njoɓdi laamu.

Ñalnde 28 lewru juko hitaande 2012, Akeredolu suɓaama ngam wonde kanndidaajo Action Congress mo leydi Najeriya ngam suɓaade guwerneer diiwaan Ondo e nder batu ACN to Akure. Suɓngo makko ngoo waɗi mo e hare hoore e hoore e gardotooɗo leydi ndii, hono Olusegun Mimiko e Olusola Oke mo lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP). Akeredolu fodaniino sosde 30 000 gollorde e nder balɗe 100 gadane ɗe o woni e laamu.Fooyre makko nde (PDP) salii ɗum, ko fenaande.

Ñalnde 3 suwee 2016, Akeredolu rokkaama tikket ngam tawtoreede fedde wiyeteende APC (All Progressives Congress) keso oo, e wooteeji 2016 ngam suɓaade guwerneer. Ñalnde 27 noowammbar 2016, o bayyinaa wonde o dañii ƴaañorgal mawngal e wooteeji guwerneeruuji diiwaan Ondo 2016, ɗi o haɓananoo no feewi.

 Gomnaajo lesdi Ondo 
Ñalnde 27 noowammbar 2016, Akeredolu anndinaama e nder Komisariyaa ngenndiijo jeytaare suɓngooji wonde ko kañum heɓi jaaliiɗo e suɓngooji guwerneer diiwaan Ondo. O hawri e 244 842 woote e nder woote ngam foolde Eyitayo Jegede mo lannda Demokaraasi Leƴƴi (PDP) e 150 380 woote e Olusola Oke mo Alliance pour la Démocratie (AD) e 126 889 woote. E wiyde porfeseer Ganiyu Ambali, gardiiɗo suɓngooji INEC, Akeredolu foolii luutndiiɓe mum ɗiɗo mawɓe Jegede e Oke, ngam heɓde nasaraaku. O hunni laamu lesdi Ondo nyande 24 lewru February 2017 haa Akure, Laamorde lesdi Ondo.

 Fiilngo kadi, 2020 
E hitaande 2020, Movement Aketi hawtii ballal ko ɓuri 100 pelle ɗe 200 000 tergal e nder diiwanuuji tati senatoruuji diiwaan Ondo ngam suɓaade Akeredolu laatoo guwerneer diiwaan oo.

Ñalnde 29 lewru juko hitaande 2020, Akeredolu suɓii Lucky Aiyedatiwa ngam suɓaade hooreejo leydi ndii e hitaande 2020 caggal nde luural hakkunde guwerneer oo e cukko mum, Agboola Ajayi.O fiyi Olusola Oke, D.I. Kekemeke, Jimi Odimayo, Segun Ibraahiima e woɗɓe e nder wooteeji gadani APC. Akeredolu anndinaama o heɓi jaalorgal dow cuɓi guwerneer Ondo 2020 nyande 11 lewru Oktoba 2020, ɓaawo o heɓi nasaraaku 15 nder 18 laamuuji lesdi.Komisiyon suɓol lesdi jeytaare anndini jaalorgal maako nyande woore. O heɓiino 292 830 woote laaɓtuɗe e dow luulndiiɓe makko mawɓe ummoriiɓe e lannda Demokaraasi Leƴƴi e lannda Zenith Labour, hono Eyitayo Jegede e Agboola Ajayi.

Akeredolu huniima laamu ɗiɗaɓuru ñalnde 24 lewru bowte hitaande 2021. Kanko e cukko makko keso, Lucky Aiyedatiwa, ɓe njooɗii e laamu nguu e ñalngu nguu, kadi ko kanko woni cukko guwerneer jooni oo e nder diiwaan Ondo.

Akeredolu ɗon ƴama yoɓugo ceede nder jiha kan ngam wallugo semmbiɗinki faggudu lesdi ndi'i e timminki kuuɗe.

Caggal luural lanndaaji ɗii, wallidiiɓe mawɓe ɓee njooɗii, ɓe ndartiima PDP (Lanndaaji Demokaraasi Leƴƴi). E lewru Juko hitaande 2022, Akeredolu noddi njangu eklesiya Owo dow Katolik'en haa Ondo "seytaane".

Akeredolu woni ko e fuɗɗaade eɓɓoore porto maayo e nder diiwaan Ondo, o hollitii wonde laamu makko ina jokki e timminde eɓɓoore nde, nde fuɗɗii e nder manndaa makko gadano, o wiyi porto oo wonaa tan Naajeeriya, kono kadi Afrik hirnaange fof nde mahaa.

 Ñawu e maayde 
Akeredolu ina safree ñawu nguu gila lewru Yarkomaa 2023, o wonnoo ko e ŋakkeende safaara ko juuti. Ñalnde 12 lewru Duujal hitaande 2023, ko adii dumunna goɗɗo ngam ustude safaara, Akeredolu siifondirii e ɓataake toɗɗagol cukko guwerneer Lucky Aiyedatiwa, ngam wonde guwerneer gardiiɗo diiwaan oo. Akeredolu maayi ko balɗe 15 caggal ɗuum ñalnde 27 desaambar, tawi ina yahra e duuɓi 67 to opitaal Almaañ ɗo o safrata, tawi ko sabaabu maayde makko rokkaama ko kanser ƴiiƴam e kanseer prostate.

 Teddungal ngenndiwal 
E lewru Oktoobar 2022, teddungal ngenndiwal Naajeeriya, hooreejo leydi Naajeeriya, hono Muhammadu Buhari, hokkaama Akeredolu.

 Ƴeew kadi 

 Tunde Eso 

 Tuugnorgal