Muktar Shagari

Barrister Mukhtar Shehu Shagari, ListenR CFR (jibinaa ko 26 lewru Duujal hitaande 1956) toɗɗaama jaagorgal ndiyam leydi Naajeeriya e nder lewru suwee 2001, mbayliigu laamu hooreejo leydi Naajeeriya Olusegun Obasanjo. Caggal ɗuum o toɗɗaa hooreejo fedde jaagorɗe Afrik ko feewti e ndiyam (AMCOW). Shagari jogi laamu haa lewru January hitaande 2007 nde o ummi ngam suɓugo ardiiɗo lesdi Sokoto. O suɓaama cukko guwerneer diiwaan Sokoto e lewru abriil 2007, caggal nde o waɗi luural to bannge sariya o suɓaama kadi e lewru mee 2008.[circular reference]

 Ɓawo 
Shagari ko ɓiy mawniiko gonnooɗo hooreejo leydi ndi hono Shehu Shagari. O jibinaa ko wuro wiyeteengo Shagari, e nder diiwaan Sokoto e hitaande 1956. O janngi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kanta, to Argungu haa hitaande 1974, e duɗal jaaɓi haaɗtirde ñeeñal e ganndal, hannde duɗal jaaɓi haaɗtirde Maiduguri (1974–1976). O naati duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello, Zaria (1976-1979) o heɓi seedantaagal LLB, e duɗal sariya leydi Nijeer (1979-1980), nde o noddiraa e ñaawirdu.

Caggal nde o waɗi golle ngenndiije to Port Harcourt, diiwaan Rivers o golliima e ñaawirdu magistrat, caggal ɗuum o woni awokaa dowla to ministeer ñaawoore, diiwaan Sokoto. Ndeen o toɗɗaama jaagorgal leydi Sokoto e komisariyaajo ñaawoore. Shagari caggal ɗuum sosi gollordu sariya keeriiɗo. Wakkati laamu Naajeeriya ɗiɗaɓuru, o laati ardiiɗo lesdi Naajeeriya haa lesdi Sokoto. O woniino tergal e fedde diiwaan Sokoto, fedde nde wonaa laamuyankoore e nder leydi Nijeer, nde fusi e lewru Noowammbar 1993 nde Seneraal Sani Abacha heɓi laamu. E nder ardaade gartugol demokaraasi e hitaande 1999, o woniino jaagorgal sariya to lannda Demokaraasi (PDP) to diiwaan Sokoto.

 Jaagorgal ko feewti e kuule ndiyam 
Shagari toɗɗaama ministaajo ndiyam nder lewru June 2001. Nder lewru Duujal 2001, Shagari siifondirii eɓɓoore ndiyam 4.9 miliyon N4.9 nder diiwal Jigawa e ngam eɓɓoore 468 miliyon N468 miliyonji ndiyam Egbe/Little Ose. E saawiyee 2002, Shagari wonti hooreejo Kawtal Ministeeruuji Afrik ko faati e Ndiyam. E nder lewru ndu'u, laamu lesdi Naajeeriya anndini dow 1,400 eɓɓooje ndiyam nder leydi Naajeeriya fuu ɗon ƴama. Shagari wiyi kuulal ngam ittude kontraaji ɗii ko sabu kontraaji keewɗi ko yimɓe ndokkaama, wonaa sosiyeteeji. E lewru ut 2002 Shagari haali ko feewti e ɗaɓɓaande ngam ittude hooreejo leydi Obasanjo, o wallitorii golle hooreejo leydi haa hannde.

E lewru ut 2003, Banke Afriknaajo (Banque Africaine de Développement) hollitii wonde ina woppira 80% e evvooje mum e nder leydi Nijeer sabu njuvvudi e huutoraade ngalu nguu, kono haa jooni hevve ve ina njogori yovde ñamaale ze njovnaa ngam ziin evvooje. Nde o jaabtii, Shagari wi'i ardiiɓe lesdi Naajeeriya ɓe ɗon mari nafuuda yimɓe lesdi ndi'i yeeso nafuuda maɓɓe. O wiyi jooni laamu ngu ina jokki e waɗde feere no damuuji tokoosi. Lewru ndu tan, Shagari rokki laamu Ogun-Osun yamiroore ngam fuɗɗaade moƴƴitinde baraas Oyan. O hollitii kadi wonde eɓɓaaɗe ndiyam Abeokuta-Ota maa njokku ko ɓooyaani. E lewru Oktoobar 2003 Shagari anndini dow laamu lesdi ndin jaɓi N10.7 billion ngam eɓɓooje ndiyam nder leydi ndiin fuu. O wi'i laamu ngu timminii eɓɓooje ndiyam 2500 nder leydi ndiin, ammaa fodde 195 eɓɓooje ndiyam goɗɗe ɗon jokkiE lewru feebariyee 2004, Shagari wiyi wonde kontraa N677 miliyoŋ mo sosiyetee Koree rokki e lewru mee 2002 ngam mahde baraas Inkari to diiwaan Akwa Ibom, rokkaama sosiyetee Najeriya. Koreeji, ummiiɗi e nokku hee e lewru Yarkomaa 2003, ndartinaama. Kontraaji N191 miliyon ngam Dam Sabke nder diiwal Katsina boo ɗon mari haaje, eɓɓoore nde'e ɗon ɓadi timmugo. E lewru mee 2005 Shagari wi'i laamu lesdi ndi'i yoɓi ko ɓuri miliyaaruuji N180 ngam heɓugo ndiyam diga 1999 haa timmoode hitaande 2004, nden boo limngal ndiyam ɗon ɓesda nder wakkatiire nde'e diga 35% haa fodde 65%.Shagari jokki ministaajo maako nder limngal mawngal nder kabine Injoba O.502 ɓataake yettoode Shagari nde o wi'i ministaajo holli neɗɗaaku, yi'annde e yidde lesdi ngam tabitinki rentooji nder lesdi ndi'i fuu heɓa ndiyam njareteeɗam.E nder lewru Oktoba 2005 Shagari jaɓi ballal ngal Siin hokki ngam wallugo lesdi Naajeeriya ngam wurtinki 598 boowal nder Abuja e lesdi 18.

E lewru Yarkomaa hitaande 2006, gonnooɗo komisinaajo polis'en lesdi Lagos, Abubakar Tsav, wi'i laamu nguu ɗon mari ceede N240 miliyon hokkaama lesdi Benue ngam ɓesdugo ndiyam haa Makurdi. Shagari wi'i tuumeede nde walaa daliilu.E lewru Juko hitaande 2006, Shagari wi'i laamu nguu 6eydii 10%.E nder wooteeji 10 lewru Yarkomaa 2007, Shagari yaltinaama ngam suɓaade hooreejo leydi Sokoto, e lewru abriil 2006 Jaagorgal ndema e njeeygu e les njiimaandi Adamu Bello.

 Cukko guwerneer diiwaan Sokoto 
Shagari suɓaama e lannda Demokaraasi Yimɓe (PDP) ngam wonde kanndidaa guwerneer mum e nder diiwaan Sokoto e nder wooteeji 2007.O heɓi 2 701 woote tawi ko ɗiɗo woɗɓe ɓee keɓi 447 e 431 woote dow PDP ko adii wooteeji, PDP hollitii wonde Shagari ina foti suɓaade cukko guwerneer e ballondiral e Wamakko. E lewru abriil 2008, Ñaawirde Toownde Kaduna woppii woote Wamakko e Shagari sabu ŋakkeende nuunɗal e nder binnditagol ngol sabu waylooji baɗanooɗi e hojomaaji cakkitiiɗi ɗii.Caggal nde woote ɗee njuɓɓinaa kadi, Wamakko e Shagari ngartiraa e lewru mee 2008.

E lewru saawiyee 2010, won ciimtol wonde gonnooɗo hooreejo leydi ndii, hono Olusegun Obasanjo, ina ɗaɓɓi nde Shagari toɗɗaa cukko hooreejo leydi ndii, hono Goodluck Jonathan, gardinooɗo laamu nguu caggal nde hooreejo leydi ndii, hono Umaru Yar’Adua, rafi juutɗo. Woɗɓe mbiyi Shagari ko cuɓaaɗo Obasanjo caggal Adamu Bello mo diiwaan Adamawa.

 Tuugnorgal