Ahmad Lawan

Ahmad Ibrahim Lawan GCON (jibinaama 12 lewru Yarkomaa 1959) woni siyaasaaku Naajeeriya, o laati hooreejo 14ɓo nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Naajeeriya diga hitaande 2019 haa 2023.

Jannginoowo jaami'aare mawnde diga Gashua, Lawan, o suɓaama nder suudu joonde diidaaɗi lesdi ndi'i nder hitaande 1999 ngam o suɓa nder suudu joonde diidaaɗi lesdi Bade/Jakusko bana tergal lanyol yimɓe lesdi Naajeeriya fuu. Lawan suɓaama kadi e hitaande 2003 hade mum heɓde nafoore ngam wonde senaateer Yobe worgo e hitaande 2007. Caggal nde o suɓaama kadi e hitaande 2011, 2015, e 2019 (hono tergal Kongres All Progressive, lomto senaateer ANPP), Lawan suɓaama hooreejo senateer keso mo Alidu be9at Mo2 cuɓi ɓaawo udditki Asamblee lesdi Naajeeriya 9ɓo nder hitaande 2019. Ko ɗum woni eɓɓoore maako ɗiɗaɓre ngam wartugo hooreejo suudu lesdi Naajeeriya, nden boo o ɗon mari haaje hokkugo hooreejo lesdi Naajeeriya nder hitaande 2015.

 Nguurndam e jaŋde puɗɗagol 
Lawan jibinaa ko ñalnde 12 lewru bowte hitaande 1959 to Gashua, ndeen to fuɗnaange leydi Nijeer Biritaan. O timmini jaŋde leslesre to duɗal leslesal Sabon Gari, Gashua e hitaande 1974 e duɗal hakkundeewal to duɗal hakkundeewal laamu, Gashua e hitaande 1979 hade makko heɓde dipoloma makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Maiduguri e hitaande 1984.

Caggal nde o naati duɗal jaaɓi haaɗtirde, Lawan timminii hitaande makko gollal doole to diiwaan Benue hade makko heɓde dipolom makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello e dipolom makko Doktoraa to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cranfield to duɗal jaaɓi haaɗtirde Cranfield e hitaande 1990 e hitaande 1996.

 Fuɗɗoode golle 
Lawan golliima e nder sarwiis laamu leydi Yobe, ko o golloowo jaŋde e nder ministeer jaŋde leydi ndii e hitaande 1985 e hitaande 1986 hade makko waɗde janngirde to duɗal jaaɓi haaɗtirde makko, duɗal jaaɓi haaɗtirde Maiduguri hakkunde hitaande 1987 e hitaande 1997.[citation needed]

 Golle politik 
Caggal nde o suɓaa e suudu sarɗiiji ngam diiwaan Bade/Jakusko e hitaande 1999, e sahaaji ceertuɗi Lawan ardii Goomuuji suudu sarɗiiji ngam jaŋde e ndema.

Lawan suɓaama e Senaa e hitaande 2007. E hitaande 2008, o jeyaa ko e Goomu Jokkondiral Asaambele ngenndi ngam ƴeewtaade doosɗe leydi.

E hitaande 2009, nde o woni hooreejo goomu Senaa toppitiiɗo konte laamu, Lawan fuɗɗii e wallitde kuulal Komiseer toppitiiɗo ko fayti e jeereende.

E lewru ut 2009, senaateer Lawan haali ko feewti e baraas Kafin Zaki mo ɓe ciifi oo. O hollitii wonde baraas Tiga e baraas Challawa Gorge ina usta ndiyam no feewi, tee maayo Jama'are woni hannde ko ɓuri heewde e ndiyam e nder maayo Yobe. O wiyi baraasuuji ɗii ina ngadda baasal mawngal, ɓeydagol njiimaandi jeereende, eggugol e fitinaaji hakkunde remooɓe e durooɓe.

Lawan dañii woote ngam suɓaade kadi e nder diiwaan Yobe North e dow laylaytol ANPP e nder wooteeji 9 abriil 2011. O heɓi 92 799 woote, o rewi heen ko Hassan Kafayos Hussaini mo lannda PDP o heɓi 76 960 woote. Duuɓi nay caggal ɗuum, Lawan heɓiino suɓaade kadi ngam wonde tergal APC hade mum heɓde 72% e wooteeji ɗii e hitaande 2019.[citation needed]

Lawan toɗɗaama hooreejo, goomu Senaa ngam defaare ñalnde 8 ut 2023.

 Hooreejo Senaawoote 2015 
E hitaande 2015 Lawan ɗon nodda hooreejo senaa ɓaawo nde APC zoni darnde man haa woyla-fuunaange lesdi Naajeeriya dow ko laarani foormula renndinki laamu lesdi Naajeeriya nder zoneeji jeegom geo-politik e wakkati man. Zoning firti ko senateeruuji cuɓaaɗi e dow laylaytol lannda (APC) tan e nder diiwanuuji jeegom to bannge worgo-fuɗnaange mbaawi tawtoreede hooreejo leydi.Caggal nde ɓe kaaldi e yimɓe politik tiiɗɓe e senateeruuji cuɓaaɗi to bannge worgo-fuɗnaange, Lawan jaɓaama, hollitaama e ardorde ngenndiire lannda ka kanndidaa ngam suɓaade hooreejo leydi. Feere zoning APC haɗii senaateeruuji goɗɗi cuɓaaɗi ummoriiɗi e zoneeji goɗɗi ɗii, tawtoreede jooɗorde ndee. Ammaa senator Bukola Saraki mo diiwal Kwara, woyla lesdi Naajeeriya, jaɓay hukuumaaji pamari ɗin, o wi'i kala kanndidaaji ɗin mari haaje huuwugo hakke maɓɓe nder lesdi Naajeeriya ngam ɓe suɓa ardiiɓe lesdi Naajeeriya. Saraki hollitii kanndidaagal mum ko e dow sarɗi zoning lannda ka.

Ñalnde 9 lewru nduu subaka 9 lewru juko hitaande 2015 ñalngu suɓngo hooreejo senateer 51 senateer APC kawritii e nokku ɗo kawrital hakkunde leyɗeele ina ɗaminii batu cemmbinngu nguu ina wiyee noddaama e ardorde APC e hooreejo leydi Muhammadu Buhari e faandaare laaɓtunde ngam foolde senateer makko a Lambina ballal ɓurngal heewde e drop the7 luulndo PDP e senateeruuji seeɗa APC tawtoranooɓe mbaɗi woote ɗe.Saraki heɓi woote ɗe e 57 woote ɗe senateeruuji tawtoraaɗi e sahaa woote ɗee. Lawan wonnoo ko e nokku batu hakkunde leyɗeele nde woote ɗee mbaɗi, keɓɗo njeenaari yalti. Ndeen hiirde noon, haa jooni, ina jokki e naftoraade yiɗde makko wonde hooreejo senaa 8ɓo.

 Woote 2019 
Caggal nde o fotti bee hooreejo lesdi Naajeeriya Muhammadu Buhari nyande alkamiisa 6 lewru Juko hitaande 2019, senateer Danjuma Goje jippii laamu ngam Lawan diga suɓol hooreejo lesdi Naajeeriya. Ñalnde 11 lewru juko hitaande 2019, Lawan suɓaama, o hunnii hooreejo suudu sarɗiiji leydi Naajeeriya, caggal nde o fooli luutndiiɗo makko, Senator Ali Ndume mo woni kadi Senator APC.Lawan fooli luutndiiɗo makko e 79 woote dow 28.

 Tuumeede fenaande 
Caggal nde kuulal petroŋ (PIB) ƴettaa e lewru ut 2021, Lawan e depiteeji goɗɗi ina tuumaa heɓde njoɓdi ngam dañde ko ina addana kuulal ngal yahrude yeeso hay so tawii noon yimɓe ɓee ina luulndii geɗe binndol ngol no feewi. E wiyde jaaynde Peoples Gazette, ko famɗi fof miliyoŋaaji 10 dolaar yoɓaama e depiteeji ɗii e nder yoɓde yuɓɓinaande e jaagorgal leydi ndii Timipre Sylva e senateer Akwa Ibom to bannge worgo-fuɗnaange Bassey Albert Akpan tawi ko hakkunde miliyoŋaaji 1,5 e miliyoŋaaji ɗiɗi dolaar ina yahra e Lawan e hooreejo suudu sarɗiiji Femi Gbaja. Depiteeji keewɗi ina cemmbina daartol ngol e depiteeji keewɗi kollitii tikkere mum en, wonaa wonde Gbajabiamila e Lawan ina tuumaa ƴettude njoɓdi kono ko e oon sahaa, njoɓdi ndii renndaani no fotiri hakkunde depiteeji ɗii no depiteeji goɗɗi ɗii mbiyata keɓii 5 020 dolaar wonande wakilaaji e 000 dolaar. Gbajabiamila, Lawan, Sylva, e Akpan fuu e fuɗɗoode salii haalde ko fayti e ciimtol ngol.Balɗe keewɗe caggal nde ciimtol ngol yani, Lawan yeddi ɗum, o wiyi ciimtol ngol ko "ko fotaani, ko selli, ko fenaande" hade mum jeertinde Naajeeriyankooɓe yo "waɗde sahaa kala miijo moƴƴo e ardiiɓe mum en e laamuuji mum en" e wasiyaade ɓe no feewi e haala s goonga e min pellitii haalde peeje ɗe min cikkata ina poti waɗde ko ɓuri moƴƴude."

 Njeenaaje 
E lewru Oktoobar 2022, hooreejo leydi Naajeeriya Muhammadu Buhari hokki mo teddungal mawngal dow ko laarani ardiiɗo lesdi Naajeeriya (GCON).

 Tuugnorgal