Aketi

Aketi ko wuro e nder diiwaan Bas-Uele e nder leydi Konngo.  Ko ɗoon woni jooɗorde leydi Aketi.  Haa hitaande 2009 ina waɗi 38 588 neɗɗo.[1]

 Aketi

 Aketi woni ko e leydi Konngo DemokaraasiAketiAketi
 Nokku e nder leydi Konngo Demokaraasi
 Koolaaɗo kuuɓal: 2°44′ Fuɗnaange 23°45′ Fuɗnaange
 Lesdi
  Ndenndaandi Konngo Demokaraasi
 Lamorde
 Bas-Uele
 Lesdi
 Aketi
 Yimɓe (2009)
  • Fu
 588
 Waktu
 UTC+2 (waktu hakkundeejo Afrik)
 Wakati
 Am
 Ɗemngal ngenndi
 Lingala
 Ko woni e mum
 Tariya
 windugo
 Wuro ngo inniraa ko Port-Chaltin e yonta koloñaal caggal ofisee belsiknaajo biyeteeɗo Louis Napoléon Chaltin.  Nde ƴetti innde mayre hannde ndee ko e hitaande 1971.[2]  E nder kiris Konngo, Aketi wonnoo ko nokku ɗo won e hareeji mbaɗnoo e pelle daraniiɗe jojjanɗe aadee, tawi ina njiyloo ɓaleeɓe hirnaange e almudɓe e rewɓe katolik en.  Ko famɗi fof misioneer gooto Ameriknaajo waraa, almuɓɓe heewɓe piyi, rewɓe rewɓe mbaraama.[3]  Wuro ngo yani e juuɗe konu laamu nguu e darorɗe lewru noowammbar 1964, Ameriknaaɓe sappo e ko ɓuri 130 Belsiknaaɓe nanngaaɓe ndartinaama.[4]

 Hortol
 windugo
 Laabi Vicicongo ɗi Sosiyetee Kemikal Fere Kongo mahi ɗii, njoofi ko to Aketi.  Nde ummorii ko Aketi fuɗnaange haa Komba, caggal ɗuum fuɗnaange rewrude e Likati haa Bondo.  Caggal mum nde yaaji haa nde dogi fuɗnaange gila Komba rewrude e Buta e Isiro haa Mungbere.[5]  Wuro ngo woni ko e maayo Itimbiri, ko maayo Konngo ngo laana ndiwoowa waawi yahde, ngo huutortenoo ngam nawde marsandiis feewde Kinshasa [6] Itimbiri ina waawi yahde e laanaaji Konngo ko ina wona feccere e hitaande tan.  Heen sahaaji kadi laanaaji tokoosi ina ƴetta kaɓirɗe ummoraade Aketi ina njippoo Bumba to maayo Konngo, ɗo ɗe ndarnetee e laanaaji Konngo mawɗi ɗii.  Heen sahaaji jolngo ina dartina haa laaɓi.[7]

 Puɗɗagol hitaande 1970, golle puɗɗii e taƴre ummoraade Aketi haa Bumba to maayo Konngo, mbele geɗe ummoriiɗe e diiwaan Uele ina mbaawi nawde ɗum en to bannge barkeeji maayo Konngo, tawa ina reena jolngo to Port Chaltin to Aketi.  Ndee feccere udditaa ko e hitaande 1975 to Aketi, nde addani ndeen wuro waasde hujBold textja mum mawɗo gonɗo.[8]  E laamu hooreejo leydi Mobutu Sese Seko (1965-1997), laawol laana njoorndi ngol ina yejjitee.[9]  Lonngere cakkitiinde ummoraade Bumba fayde Aketi dogi ko e hitaande 2003.[8]

 Aketi ina gollina e Aeroport Aketi.

 Tuugnorgal