American Brass Superfund site

thumb
Nokku Ameriknaajo biyeteeɗo Superfund njamndi mboɗeeri ko nokku gollordu ɓooyɗo, woni ko e diiwaan Henry, Alabama. American Brass Inc. (ABI) golliima e nokku hee nokku ɗo njamndi mboɗeeri ɓuuɓnata hakkunde 1978 e 1992.Ko adii nde sosiyetee oo uddetee e lewru desaambar 1992, sosiyetee oo ina siftinanoo e nder fedde toppitiinde ko fayti e taariindi Amerik (EPA), e Departemaa toppitiiɗo ko fayti e taariindi Alabama, (ADEM).

e sahaaji keewɗi sabu mum bonnude sariya jowitiiɗo e reende e reentaade jawdi (RCRA), ummoriiɗo e mborosaaji mum hasal (hastedo waste) e disposal waste. Wiztooji nokkuuji zi, zi ADEM waznoo caggal nde ABI dartini golle mum en, kollitii wonde ina woodi 150 000 ton tovo ngo, e tovo ngo heewi wonde e leydi e ndiyam leslesam.Nokku oo ina foti huutoreede ngam huutoraade leydi ndema.

 Golle Laɓɓingol 
Caggal nde EPA ƴeewti, nde ɓeydaa e doggol ɓurngol teeŋtude e nder leydi ndii, e lewru mee 1999, ngam waɗde golle moƴƴitingol ko juuti. So tawii moƴƴitingol leydi ina yahdi e nokku hee, ŋakkeende ndiyam les leydi ina heddii e wonde ngoƴa gila 2024.
Hay so tawii noon nde wonnoo ko e golle laɓɓingol kawral hakkunde EPA e ADEM caggal nde ɓe njaltini peeje laɓɓingol 2006, e hitaande 2014 EPA hollitii wonde ɓe mbaɗaani heen yahrude yeeso e fawaade e paandaale laɓɓingol duuɓi 30.[6] Hay so tawii yiytaama wonde feere ndiyam leslesre ndee ina ŋakki, e wizto 2020 ina wasiyoo vursugol kesol, kaalirde EPA to diiwaan 4 oo fellitii woppude zum hay so tawii renndo ngoo ina vursa, sabu cazeele coggu e renndo ngo e laamu Dowla oo.

 Wakkati 

 1996 
EPA e ADEM kawrii e golle ittugol e nokku hee ngam ustude baasal juutngal ummoraade e gollorɗe ABI ɓooyɗe, ko wayi no heddiiɓe e ballal, leydi ndi njamndi teeŋtundi.

 1998 
EPA ina waɗa golle ittugol ɗiɗmere.

 2006 
EPA ina sosa peeje laaɓtuɗe ngam laaɓtinde mboros oo, teeŋti noon e tuugnaade e peeje tawaaɗe ngam ustude tolno mboros oo e nder waktuuji ɓeydaaɗi, kam e jokkude ustude mboros oo e nder nokkuuji ɗii.

 2009 
Kuutoragol leydi ndi alaa keerol ina yamiraa caggal nde vursugol ngol wazaa e nokkuuji zi, kuutoragol ndiyam les ɗam ina haɗaa.

 2010 
Ko ƴettugol ndiyam les leydi e sahaa kala fuɗɗotoo.

 2013 
Yiite tokoose ina addana nokku oo bonnude, ina addana ɗum en miijaade asbestos, ina addana ɗum en ustude mahaaɗe.

 2014 
EPA ƴeewndo duuɓi joy hollitii duuɓi 30 laɓɓingol ndiyam les leydi yahraani yeeso.

 2019 
Ƴeewndo ɗiɗmo duuɓi joy hollirii wonde alaa ko ustii e mborosaaji ɗii no feewi.

 2020 
Jannde hesere fuɗɗiima ngam moƴƴinde moƴƴitingol ndiyam les leydi, COVID-19 ina bonna ƴeewndorɗe peewnaaɗe.

 2024 
Ƴeewndo tataɓo duuɓi joy hollirii wonde alaa ko ustii e mborosaaji ndiyam les leydi.

 Ƴeew kadi 
Doggol nokkuuji Superfund
Feewnitde ndiyam les leydi
Kontaminaasiyoŋ leydi

 Himobe