Leydy pech

Leydy Araceli Pech Marín, ganndiraaɗo Leydy Pech, (jibinaa ko hitaande 1965) ko jom beeli Meksiknaajo, daraniiɗo taariindi, iwdi Maya. O heɓi njeenaari Goldman Environmental Prize e hitaande 2020 ngam golle makko ngam haɓaade aawgol soyaaji baylaaɗi e nder duunde Yucatán.



Golle beeli

Melipona ina ɓuuɓtoo e nder lekki ɓuuɓki
Leydy Pech ɓuri waawde golloraade ko ndema beeli. O ɗon mari beeli feere-feere ɗi ngalaa ƴiiƴam, ɗi ɗon wi'a Melipona beecheii, ɗi ɗon ngurtina nder pinal Maya'en nder rentooji ɗuuɗɗi nder teeminanɗe. Melipona beecheii ina taga ɓulli mum e nder leɗɗe ɓutte. So tawii ko ɓuri heewde e jom en beeli ɓuri yiɗde huutoraade ko leñol Apis mellifera, Pech e renndo mum ina kuutoroo M. beecheii ngam hisnude aadaaji huutoraade leñol melipona ngol e nder diiwaan hee, ngol nokku oo anndiraa Xunaan Kab (Laamɗo njuumri). 

Pech ina jogii ektaaruuji ɗiɗi leydi ndi o remata njuumri e ngalɗoo laawol aada. Fedde Pech ina yiɗi ƴellitde jikkuuji renndo rewrude e golle denndaaɗe ngam ƴellitde beeli e mooftude njuumri mum en. O yiɗi ko yeru renndo ɓadiiɗo Ich Eq, ɗo ɓesnguuji ngollondirta, mballondira ngam wuurde.

Koolondiral e nokkuuji
Pech naati e golle ngam haɓaade taariindi e hitaande 2000, e oon sahaa nde Monsanto fuɗɗii remde soyaaji baylaaɗi to Campeche. Tolno ndema ina jokki e ɓeydaade, haa e hitaande 2012, agribisnes ina waɗa e mbaadi ɓurndi yaajde. Ndee zoo veydaare e ndema soya transgenic ina addana peewnugol njuumri e nder diiwaan hee, ina usta ngalu e ina softina njuumri. Ngol ustaare e nder njuumri beeli ina addana renndooji Maya nokkuuji ɗii baasal, sibu ko beeli woni laawol maɓɓe gadanol ngam waɗde nguura e dow taabal.

Ko ɗum waɗi Pech sosi fedde wiyeteende Muuch Kambal e fedde wiyeteende Colectivo Apícola de los Chenes[6], pelle ɗiɗi ñaawooje laamu nguu ngam haɗde ndema ooɗoo sifaa ndema mbayliigu. E hitaande 2015, Ñaawirde Toownde leydi Meksik wiyi wonde ina haani yimɓe jeyaaɓe e leydi ndii kaalda ko adii nde ndema kala ndema mbaylaandi waɗata. E hitaande 2017, yamiroore Monsanto ngam aawde aawdiiji baylaaɗi, ittaama to Campeche, Yucatán, e dowlaaji joy goɗɗi to Meksik.