Long Seam or Long Siem

Long Seam walla Long Siem ko daartoowo kammbodje e ganndo ɗemngal e karallo ko faati e epigrafi Khmer, mo nganndu-ɗaa ko "gorko baawɗo haaldude e kaaƴe" kadi ko ganndo ɗiɗaɓo ɓurɗo mawnude e daartol kammboje caggal maayɗo Chuon Nath.[1]

 Nguurndam 
Jaŋde e nder leydi Kammbodje

Long Seam jibinaa ko ñalnde 15 sulyee 1935, to wuro Thla, e nder komin Chraneang, e nder diiwaan Baray, e nder diiwaan Kampong Thom. Baaba makko ina wiyee Long Chrek, yumma makko ina wiyee Rath Sorn.

Caggal seedantaagal makko jaŋde leslesre, o naati duɗal Normal to Phnom Penh, caggal duuɓi nay jaŋde o heɓi dipolomaaji jaŋde hakkundeere. Ndeen o naatii Duɗal Pedagogie hitaande heblo, o woni jannginoowo. E nder duuɓi seeɗa golle, o waɗii jaŋde makko naatgol e duɗal jaaɓi haaɗtirde (Institut National de Pedagogie) ɗo o heɓi heblo e ɗemngal e binndol Khmer fotde duuɓi ɗiɗi, o wonti jannginoowo Khmer e nder duɗe toowɗe ceertuɗe e nder Laamu nguu. E oon sahaa kadi, o jokki jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Phnom Penh to duɗal jaaɓi haaɗtirde Phnom Penh.

 Mission to Riisi 
Toɗɗaaɗo e laamu laamɗo leydi Kammbodje ngam wonde porfeseer ɗemngal Khmer to duɗal jokkondiral hakkunde leyɗeele to Moscow e hitaande 1965, o jokki jaŋde makko e ɗemɗe to Dental Sowiyet ɗo o heɓi seedantaagal makko to duɗal ganndal fuɗnaange to Akademi ganndal Riisi e hitaande 1971. O toɗɗaa ko balloowo, ndeen lomto ganndo-natal, hono Yuri A. Gorgoniev. O walli ɗiɗaɓo oo e yaltinde saggitorde Khmer-Russie to Moscow e hitaande 1975. Tesis makko binndaaɗo e ɗemngal Riisi ko Essay sur lexicologie de la langue Khmer yaltinaande to Moscow e hitaande 1976.

Yiytude reentaade to Farayse e sahaa kulhuli Khmer Rouge

No Khmer Rouge ƴettiri Kammboje fof caggal nde Phnom Penh yani, Long Seam heɓi reentaade to Farayse, o winnditii to Sorbonne e hitaande 1976 e gardagol porfeseer Jean Delvert ngam heblude diisnondiral doktoraa dowla e kelme Khmer ɓooyɗe ummoraade e... Teeminannde 6ɓiire haa 14ɓiire rewrude e jaŋde binndi Khmer.

Debbo makko biyeteeɗo Khleang Saothan mo o resi e hitaande 1955 e ɓiɗɗo maɓɓe debbo biyeteeɗo Long Sokonthea, kamɓe ɗiɗo fof ɓe majjii e laamu Khmer Rouge.

O heɓi doktoraa makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde Sorbonne e hitaande 1980.[2]

Wartirde daartol Khmer caggal hitaande Zero

Caggal nde o woppi leydi Kammbodje ko juuti, Long Seam waawii artude toon ko adii fof e hitaande 1982 e delegaasiyoŋ Riisi e golle ƴeewndo.

O jokki e yahde Riisi no feewi nde tawnoo leyɗeele ɗee ina njokkondiri no feewi e nder fedde Fuɗnaange. E hitaande 1987, o yaltini e ganndo ɗemɗe Riisi biyeteeɗo Professeur Plam, deftere wiyeteende Dictionnaire de summaire russi-khmer. Nde o wonti ɓiyleydi Sowiyet, o toɗɗaa gollodiiɗo ganndal to Duɗal ganndal fuɗnaange to Akademi gannde. O resi kadi Klara, mawɗo doktoor to opitaal to Moscow mo o maayi e hitaande 2004.

E nder nanondiral jam Pari e lewru Yarkomaa 1993, o arti o hoɗi haa abada to Kammbooje ngam artirde toon jaŋde epigrafik e dow ballal eɓɓaande TOKTEN (Transfer de connaissance par les nationales expatriés) Fedde Ngenndiije Dentuɗe. E hitaande 1994, o wonti wasiyaaji karallo to laamu laamɗo Kammbooje, ko ɗum addani mo sosde Duɗal Ɗemɗe Ngenndiije. O jannginii ɗemngal e epigrafi Khmer ɓooyɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde arkewolosi to duɗal jaaɓi haaɗtirde laamɗo Phnom Penh ɗo o waawi heblude almudɓe heewɓe jokkuɓe e yiɗde makko, ɓe ngonti janngooɓe walla wallitooɓe jaŋde epigrafi Khmer. Caggal mum o toɗɗaa tergal Akademi Laamɗo Kammbodje e hitaande 2001, o woni kadi cukko hooreejo ndeeɗoo Akademi e darnde Sekereteer Dowla e hitaande 2006.[3]

Long Seam sankii to Phnom Penh ñalnde 15 lewru juko hitaande 2007, o acci debbo makko tataɓo Vanna ko debbo jom suudu.[1]

 Njawdi 
Jokkondiral Kammbooje e Riisi

Hay so tawii jokkondiral dipolomaasi hakkunde Kammbodje e Riisi ina woodi gila e Nikolaa II, Long Seam ina teskanoo e ƴellitde ngalɗoo jokkondiral gila e kitaale 1960, e sahaa nde opitaal sehilaagal Khmer-Soviet sosaa e baylugol saggitorde grammar Khmer-Russie ko ganndo ɗemngal biyeteeɗo Y.A. Gorgoniyef.[4]

Long Seam kadi jannginii ɗemngal Khmer to gardiiɗo filmuuji Riisi biyeteeɗo Sergey Kolosov mo ummii Phnom Penh e hitaande 1982.[5]

Daartol Kammboje gila e iwdi mum

Caggal nde Khmer Rouge fotnoo halkude kala maanaa daartol caggal hitaande Zero, Long Seam wonnoo ko e nafoore ngam artirde won e "ngenndi romaan" rewrude e ciimtol mum daartol Khmer bayyinaango e hitaande 1982 ngol haa jooni woni ko e wonde ratio fundamental wonande porogaraamuuji daartol jooni ɗii Ministeer jaŋde leydi Kammbodje. E wiyde Iv Chan mo duɗal jaaɓi haaɗtirde Cambodge, "ko ɓuri heewde e annduɓe ko fayti e ko ɓenni e Cambodge, haa teeŋti e Faraysenaaɓe, ina njokki e binndanɗe, kono ko Long Seam fuɗɗii tigi rigi ƴettude daartol gila e binndi ɓooyɗi."[5]

 Saggitorde Kamboje e ɗemngal Khmer ɓooyngal 
E hitaande 2000, Long Seam yaltinii saggitorde ɗemngal Khmer ɓooyngal tuugingal e binndi Khmer of gila e teeminannde 6ɓiire haa 8ɓiire. O janngi kadi caɗeele leksikoloji Khmer e ardii eɓɓooji tesis keewɗi ballitooji e alɗude fannu epigrafi Khmer kam e toponimi.[6] Golle makko bayyinaaɗe e ɗemngal Khmer mballitii e wuurtinde ganndal nokkuuji e nder leydi Kammbodje.[7]

Bibliografi

Long Seam acci binndanɗe keewɗe e ɗemngal Khmer, Riisi, Farayse e Engele. Ko ɓuri teeŋtude e golle makko ko Dictionnaire de l’ancienne de Khmer fawaade e binndi Kammboje tuggi teeminannde 6ɓiire haa 14ɓiire e ko ina tolnoo e 650 kelle yaltinaaɗe to Phnom Penh e hitaande 2000, caggal nde o golli heen ko ɓuri duuɓi capanɗe ɗiɗi. Maayde makko ko yaawi haɗii yaltinde defte goɗɗe e nder saggitorde Khmer ɓooynde heddiinde e mbaadi binndol e nder defterdu makko keeriiɗo, e golle makko ina njokki hannde e professeur Khmer Meakh Bora.[8] Golle makko ina keɓee e defterdu nokku janngirɗe Khmer to Siem Reap.[1]

 Tuugnorgal 

 Kay, Kimsong (25-2007). "Jannginooɓe ina mettina 'Neɗɗo baawɗo haaldude e kaaƴe'". Ñalnde kala Kammbodje. Heɓtinaama ñalnde 24-06-2022.
 Bernon, Olivier de (2007). "E nder siftorde Seam juutɗo (1935-2007)". Aséanie, Gannde aadee e Asie du Sud-Est. 19 (1): 9-11.
 Saku, Samoot; Hing, Hoc Dy (2012). "Seam juutɗo". Galleeji e daartol Kammbooje (PDF) (e ɗemngal Farayse). Editions Angkor. 119 haa 120. ISBN 978-99950-2-173-3.
 Gorgoniyev, Y. A. (1966). Ɗemngal Khmer. Suudu muulngo Nauka.
 Ellen, Rosa (18 lewru nduu). "Gila Riisi, e yiɗde Kammbodje: sehilaagal keeringal". Posto Phnom Penh. Heɓtinaama ñalnde 23-06-2022.
 Seam, juutɗo (2007). "Inɗe leydi e khmer ɓooyɗo". Aséanie, Gannde aadee e Asie Sud-Est (e ɗemngal Farayse). 19 (1): 15-74. Doi:10.3406/Asean.2007.2025.
 Bhaktin, Kaunteya (2013-01-18). "Binndi Sanskrit e Kammboje ɓooyɗo". ព្រះក្រឹស្ណៈកម្ពុជា [Fedde hakkunde leyɗeele hakkillaaji Krishna (ISKCON)]. Heɓtinaama ñalnde 24-06-2022.
 Maama, Sofon (2018-01). "Fooftude nguurndam kesam e nder konnguɗi ɓooyɗi". Waktuuji Kmer. Heɓtinaama ñalnde 24-06-2022.