Asiedu Yirenkyi

Asiedu Yirenkyi (8 desaambar 1942 – 10 mee 2018) ko binndoowo pijirlooji, fijoowo, gardo, gardiiɗo sosiyatee tiyaataar, binndoowo pijirlooji ekran. O jibinaa ko Emmanuel Asiedu Yirenchi to Akropong-Akuapem e nder diiwaan fuɗnaange leydi Gana, o jibinaa ko Charles Okata Yirenkyi, demoowo e Comfort Yaa Nyarkoa, debbo galle. Ko kanko woni miñiiko gorko maayɗo biyeteeɗo Rev. Kofi Yirenkyi, fiyoowo filmuuji e filmuuji Ganaa.

Innde Yirenkyi ina jokkondiri e golle piiliiɗe e nder Drama e dille Teyaatre Ngenndiije gila e balɗe gadane jeytaare leydi Gana. O jeyaa ko e fedde teyaaɗere jarriborde adannde to Ganaa e darorɗe kitaale 1950. E fuɗɗoode kitaale 1960 o naati e fiyooɓe Efua Sutherland e nder suudu Drama nde o woni suka fijoowo, o jeyaa ko e fedde fiyooɓe suudu nde ɓe mbaɗi jamma mo Dr. Kwame Nkrumah udditi suudu Drama e hitaande 1960. Jaŋde makko e nder Tiyaatir fuɗɗii ko e Diploma e Drama ummoraade e duɗal jaaɓi haaɗtirde Ganaa, to Legon. E hitaande 1968, nde Yirenkyi heɓi naatde e duɗal jaaɓi haaɗtirde Yale o waɗi daartol nde o woni Ganaa gadano heɓde dokkal ngam janngude drama to USA.[1] O heɓi bak makko e hitaande 1971, o heɓi njeenaari mawndi John Golden Scholar to bannge binndol pijirlooji. To Yale, sehilaaɓe makko ina njeyaa heen Walter Dallas, ganndo Afriknaajo-Ameriknaajo e Henry Winkler. O jannginii to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ganaa, Legon e to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello to Zaria, Najeriya.[2]

Hono no winndiyanke Ama Ata Aidoo, tawtoraaɗo kadi e nder suudu dingiral Ghana, Yirenkyi caggal ɗuum wonti jaagorde e nder Diisnondiral Ngenndiwal Jerry Rawlings :[3] o woniino Sekreteruuji Pinal e Turism tuggi 1982 haa 1984, nde o woppi golle. Ko e gardagol makko politik e hitaande 1983, golle laaɓtuɗe gadane ɗee mbaɗi e dow politik pinal leydi Ganaa.[4] Yirenkyi caggal ɗuum wonti hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e folklore leydi Ganaa, kadi o wonii jiiloowo Banke Adunaajo to bannge tiyaataar ngenndiijo leydi Ganaa.

O sankii ko ñalnde 10 mee 2018.
Golle
Kivuli e pijirlooji goɗɗi, 1980
Dasebre: pijirlooji ko faati e laabi e pijirlooji Afrik, 1990
Pijirlooji ɗiɗi: Dasebre e Ɓowɗi boɗeeji, 2003
Tuugnorgal
 "Waɗooɓe", Yale/Tiyaatir, deftere 2, limngal 2, ndunngu 1969.
 Kilam, Duglas; Rowe, Ruut, binndi. (2000), "Yirenkyi, Asiedu", Sehil binndanɗe Afrik, Oxford: J. Currey, h. 310.
 Etherton, Michael (1995), “Ghana”, e nder Banham, Martin (moƴƴinoowo), Deftere Cambridge ngam fijirde, Cambridge: Jaaynde Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Cambridge, pp. 425-6.
 "Politik aadaaji Ghana", Komisiyoŋ ngenndiijo ko faati e aadaaji, 2004.