Francesca Emanuel

Francesca Emanuel CON (19 lewru Seeɗto 1933 – 8 lewru Abriil 2020) ko debbo gadano e nder laamu leydi Najeriya, kadi ko kanko woni hooreejo fedde nde. O rokkaama njeenaari Komandaajo leydi Niiseer (CON).[1]

Nguurndam adanɗam
O jibinaa ko ñalnde 19 suwee 1933, o janngi jaŋde makko hakkundeere to duɗal jaaɓi haaɗtirde Holy Child College, to Lagos, o naati to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan, ɗo o heɓi dipolom makko to bannge geɗe leydi.[2][3]

Jaangirde
Francesca Emanuel ko jannguɗo to duɗal jaaɓi haaɗtirde Ibadan ɗo o janngi geɗe leydi. E hitaande 1955, o heɓi seedantaagal Inter-B.A. e nawde to duɗal jaaɓi haaɗtirde, to Londres ngam heɓde dipolom makko mawɗo. E hitaande 1959, o heɓi bakkaa makko (B.A.) to bannge geɗe leydi.

Kugal
Mrs Farayse Emanuel (jibinaa ko Pereira) ko golloowo laamu. O naati nder kuugal hukuumaaji lesdi Naajeeriya nder hitaande 1959 bana debbo arandeere nder hukuumaaji pamari haa o fuɗɗi kuugal maako bana balloowo secretary haa ministaa kuuɗe e koɗorɗe lesdi Naajeeriya hakkunde 1959-1960.

E nder golle makko, o golliima to Ministeer Fedde Ngenndiije Dentuɗe (1960-1961), to Diɗɗal Geɗe Polis to Biro Kabinee (1961-1964). O toɗɗaama balloowo mawɗo, Sekretariya Komisiyoŋ Morgan ngam gollotooɓe e leydi Najeriya, e hitaande 1964. O woniino sekretariat lesleso ngam ministeer njulaagu e njulaagu (1964-1969). O wonii cukko hooreejo leydi to Ministeer Golle e Koɗki (1969-1973). Francesca wonnoo ko binndoowo mawɗo to Biro Kabine (1973-1974) e binndoowo Komisariyaa Fedde Ngenndiije Dentuɗe e hitaande 1975. Toɗɗagol makko e binndoowo duumotooɗo e nder Departemaa Goomu Kabine, e lewru sulyee 1975, waɗi mo debbo gadano Fedde nde Sekereteer ɗo o gollinoo duuɓi 13.

Sabu darnde makko ardiinde e nder golle laamu caggal koloñaal, o heɓi njeenaari retireede ngam golle makko maantiniiɗe e golle makko maantiniiɗe ɗe Direkteeruuji mawɗi (Secrétaires permanents) ndokki ɗum nde o woppi golle makko e yiɗde makko e hitaande 1988.[4][5][ 6]

Naalankaagal
E nder fedde Naajeeriya adannde to Lagos e hitaande 1950, o heɓi njeenaari makko adanndi e solo soprano, ndeen o woniino haa jooni e janngoowo duɗal hakkundeewal. O jeyaa kadi ko e fedde jimɗi pioneer anndiraande Steve Rhodes Voices. O woniino kadi fijoowo, o jeyaa ko e pijirlooji Wole Soyinka gadani e kitaale 1960. O nasti kadi nder pijirle maako arandeere mawnde nde o wi’ata A Dance of the Forests nde o waɗi haa juulde jeytaare lesdi Naajeeriya nder hitaande 1960. O jeyaa ko e sosiyetee fijirle Soyinka, wi’eteende 1960 Masks. O timmini heɓugo anndinaago haa ceede Centennial Award ngam kuuɗe naalanko'en e finaa-tawaa nder jiha Lagos nder hitaande 2000. O ɗonno nder hukuumaaji pamari nden boo o laati tergal nder kawtal hoore lesdi Naajeeriya nde ɓe udditi MUSON Centre, Onikan, Lagos . O woniino jimoowo ballitooɗo e nehde njuɓɓudi Naalankaagal e Pinal ceertundi e njuɓɓudi eɓɓooji ko wayi no Fedde MUSON, Fedde Filmuuji ngenndiiji 2 e kewuuji binndol Macmillan. O woniino kadi tergal e nder fedde toppitiinde ko fayti e njuɓɓudi (NANTAP). O walliri no feewi pelle keewɗe ko wayi no Foundation Lumina mo Dr Promise Ogochukwu ardii, fedde Crown Troupe of Afrik nde Segun Adefila ardii, fedde naalankooɓe Bariga, e wuro naalankooɓe, Annexe tiyaataar ngenndiijo. O joginoo tergal e ardaade e nder pelle laamu e keeriije keewɗe ko wayi no Diɗɗal Fedde Ngenndiije Dentuɗe ngam Wumɓe (1992), Diɗɗal Olimpiyaaji Keertiiɗi Naajeeriya (1989), e Goomu Moftugol Kaalis Fedde Naajeeriya Sickle Cell Foundation (1977). ). O woniino tergal sosngal fedde toppitiinde ko fayti e ndeenka leydi Najeriya.[7][8][9]

Nguurndam neɗɗo