Irele

Irele ko nokkuure laamu nder diiwal Ondo, lesdi Naajeeriya. Jooɗorde mayre woni ko e wuro wiyeteengo Ode-Irele. Ko adii fof ko e nder LGA Ikale ɓooyɗo, feccii e LGA Irele e Okitipupa. Wertallo mayri ko 963 kiloomeeteer kaaree (372 miil kaaree), ina waɗi 145 166 neɗɗo e binnditagol 2006.

 Tariya 
Winndannde mawnde: Oke Ora § Feññinde Ugbo
Daartol Irele ina jokkondiri e Laamu Ugbo e nder leñol Ilaje. Ugbos en kamɓe ne ɓe ngummii Ile-Ife, ɓiɗɗo siwil Yoruba. Jappeere laamu Olofun Irele ko adii fof ko galle laamɗo Orunbemekun jeyi ɗum. Kuɗol ngol baabiraaɓe sosnooɓe Laamu Irele ɓoorninoo ngol, ko Ode-Ugbo ngaddi ɗum.

No daartol ngol holliri nii, caggal maayde Olugbo Ameto (Olugbo 8ɓo Laamu Ugbo), laamɓe makko ɗiɗo ɓee : Ajana (mawɗo) e Gbagba (ɓiɗɗo tokooso), ndartinii jooɗorde maamiraaɓe mum en nde alaa ko woni e mum. Tabalde ndee wayliima e fawaade e miñiiko gorko, Gbagba, e caɗeele mawniiko gorko, Ajana. Ndee hiirde mettini Ajana, o yalti Laamu Ugbo e yimɓe makko ngam sosde Laamu Irele.

Laamu Irele hannde nguu ko leydi yaajndi ndi fuɗɗii ko e Orofun (innde asliire Igbekebo e nder nokku laamu Ese-Odo e nder diiwaan Ondo). To Orofun, Ajana laati Olorofun gadano walla Olofun (Joom Orofun), o huutoriima laamu ɓurngu mawnude e dow yaajde leydi ummoraade toon haa hannde Ode Irele, laamorgo laamu nguu.

Nde Ajana maayi, laamɓe makko ɗiɗo : Orunbemekun (mawɗo) e Ogeleyinbo ganndiraaɗo kadi Orungberuwa (ɓiɗɗo tokooso) kadi luurdi e jooɗorde baabiraaɓe maɓɓe nde alaa ko woni. Orunbemekun woni Olofun ɗiɗaɓo. Nde Orunbemekun waɗtaa ronooɓe e lomto jappeere Olofun Irele, miñiiko gorko, Ogeleyinbo ummii ngam sosde laamu anndiraangu Ode-Erinje, wonti laamɗo gadano anndiraaɗo Orungberuwa mo Ode Erinje.

E fawaade e ɗuum, Ode Irele, Ode Ajagba, Igodan Lisa, Ode Erinje e won e gure ikale goɗɗe fof ina njokkondiri e Ugbo Ilaje rewrude e eggugol ɗiɗmol e nder ɗuum, eggugol adanngol ummoraade e IIe ife caggal nde Oduduwa vs Obatala taariindi Ife.

Ikale obas e nder LGA Irele
Larogbo of Akotogbo - Akotogbo(HRM Oba Barr.Micheal Elumaro Akinfolarin)
Olofun irele - ode irele
Odogbo omen - ode omen
Ahaba ajagba - ode ajagba
Laragunshin iyansan - ode iyansan
Olughogho iju-osun - iju osun
Kod posto nokku oo ko 352.[1]

 Teskorɗe e tuugnorgal