Irma Salas Silva

Irma Salas Silva (11 marse 1903 – 28 abriil 1987) ko jannginoowo Siilinaajo tedduɗo. Ko kanko woni debbo Siilinaajo gadano heɓde doktoraa to bannge jaŋde, o heɓi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Columbia e hitaande 1930.

 Nguurndam 
Irma Salas jibinaa ko to Santiago ñalnde 11 marse 1903, ɓiy jannginoowo biyeteeɗo Dario Salas Diaz [es] e Luisa Silva Molina.[1] O rewi e koyɗe baaba makko, o wonti gardiiɗo jaŋde teskinɗo. O woniino kadi daraniiɗo hakkeeji rewɓe e jaŋde.

O sankii ko ñalnde 28 abriil 1987.[1]

 Golle jannginde 
Salas naati duɗal jaaɓi-haaɗtirde [es] to duɗal jaaɓi-haaɗtirde Chili, ɗo o heɓi ɗoon seedantaagal wonde porfeseer e ɗemngal Engele e hitaande 1924. E hitaande 1927 laamu nguu neldi mo ngam timminde jaŋde makko to leyɗeele dentuɗe Amerik, ɗo o heɓi doktoraa makko to bannge jaŋde to Columbia Duɗal jaaɓi haaɗtirde e hitaande 1930. Ko kanko woni debbo Siilinaajo gadano heɓde ndeeɗoo dipolom.[1] Tesis makko ina wiyee « Composition socionomique de la population de l’école secondaire to Chili ».[3]

Nde o arti galle, o naati e faculté Institut pédagogique. O wonti gooto e mawɓe ƴellitooɓe jarribooji jaŋde,[2] o tawtoraama sosde Liceo Experimental Manuel de Salas [es] e wonde gardiiɗo mayre haa hitaande 1943.[1] Ko ɗoon o huutorii doosɗe jaŋde John Dewey.[2]

Caggal nde o yalti duɗal ngal e hitaande 1945, o toɗɗaa hooreejo komisiyoŋ toppitiiɗo peewnugol duɗe hakkundeeje, kalfinaaɗo ƴellitgol e miijaade jaŋde hakkundeere Siili. Komisiyoŋ oo hollitii sosde liiseeji jarriborɗi ɓurɗi heewde, fuɗɗoraade e jeegom, caggal ɗuum ɓeyda heen peewnugol ngol haa e heddiiɓe ɓee.[2] E hitaande 1953 hooreejo leydi ndii, hono Carlos Ibáñez del Campo, dartini peewnugol ngol, ɗum noon ngol fawii ko e duɗe jeeɗiɗi gadane ɗee. Kono won geɗe e ndee feere, ko wayi no diisnondiral kursus, nokkuuji janngooɓe, e mawɓe jannginooɓe, ko njuɓɓudi duɗe hakkundeeje Siili ƴetti.[2]

E hitaande 1946 Salas ƴetti ardorde Departemaa Jaŋde to Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde Chili to bannge Filosofi e Jaŋde.[1]

Ina jeyaa e ko o gollotoo, yaajtinde duɗal jaaɓi haaɗtirde ngal e nder diiwanuuji Siili. E hitaande 1960, e gardagol hooreejo leydi Juan Gómez Millas, Irma Salas huutoriima porogaraam jaŋde toownde, e nder duɗal jaaɓi haaɗtirde Siili, ina rokka jaŋde juutnde, to Temuko, La Serena, Osorno, Antofagasta, e gure goɗɗe.[1] E hitaande 1981 ɗeen ngonta duɗe jaaɓi-haaɗtirde laamu.[2]

 Golle ngam hakkeeji rewɓe 
E hitaande 1931, caggal nde Carlos Ibáñez del Campo yani, Salas tawtoraama sosde Fedde Rewɓe Duɗal Jaaɓi-haaɗtirde, e nder nde o woni binndoowo e yiilirde adannde.[4] Fedde ndee, yiɗnoonde yaajtinde e moƴƴinde fartaŋŋeeji pinal, faggudu, siwil, e renndo rewɓe gollotooɓe e ƴellitde ngonka nguurndam rewɓe e nder renndo, ko ɓuri heewde e mum ko Amanda Labarca, tawi ko Ernestina Pérez woni hooreejo mum, Labarca e awokaa Elena Caffarena ko cukko hooreejo leydi.[4]

E hitaande 1946 Salas habrii, e nder mawningol ñalngu rewɓe winndereyankeewu e nder Fedde Siili ngam juɓɓule rewɓe, e nder fedde rewɓe duɗe jaaɓi haaɗtirde, e dow batu rewɓe, yuɓɓinaangu to Pari e hitaande 1945. E nder konngol makko o hollitii wonde « rewɓe ina njogii ». tawtoraama no feewi e golle hare, ɗe ndokki ɓe humpito keso e teddungal," e wonde ɓe njanngii "waylude kuule demokaraasi e goonga wonande rewɓe".[5]

 Teddungal 
E hitaande 1953 Salas waɗaa karallo duumotooɗo e jaŋde UNESCO. E hitaande 1983 o heɓi njeenaari Andrés Bello hakkunde leyɗeele Amerik ngam jaŋde, ndi Fedde Dowlaaji Amerik rokki.[6] Jury oo annditii

Nafoore Doktoor Salas e ƴellitaare jaŋde e nder Amerik Latin, ko ɗum feeñi e tawtoreede e nder porogaraamuuji, njilluuji, batuuji e wasiyaaji jowitiiɗi e ndeen fannu, baɗaaɗi e leyɗeele keewɗe e nokku hee, e hakkilantaagal ngal o rokki, gila e darnde makko e UNESCO, koolaaɗo kuuɓal jaŋde, mo njuɓɓudi mum to Pari, ngam wallitde e rokkude e mbaadi keeriindi, ballal karallaagal to leyɗeele ndeen nokku.[7]

Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Siili rokki mo tiitoonde doktoor honoris causa e hitaande 1981.[8]

Duɗal leslesal, Escuela Irma Salas Silva, inniraa ko e teddungal makko to Konkon.[9]

 Tuugnorgal 

 "Irma Salas Silva". La Tersera Icarito (e ɗemngal Españool). 3 lewru juko 2010. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 3 oktoobar 2015. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 sulyee 2019.
 Caiceo Escudero, Jaime (Desammbar 2002). "Duɗal janngingol e njuɓɓudi jaŋde Chili" [Duɗal janngingol e Siistem jaŋde Chili]. Revista Intramuros (e ɗemngal Españool) (10). Duɗal jaaɓi haaɗtirde gannde jaŋde Metropolitan. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 5 lewru Duujal 2008. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 sulyee 2019.
 Salaas, Emma S. (1988). "Irma Salas Silva, keso mo alaa ko waawi" [Irma Salas Silva, keso mo alaa ɗo haaɗi]. Ateniya (e ɗemngal Españool) (458): 178. ISSN 0718-0462. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 sulyee 2019 – e nder defterdu ngenndi Siili.
 Hirnaange, defte 49-50 (e ɗemngal Españool). s.n. 1992. kelle 59, 61. Heɓtinaama ñalnde 8 sulyee 2019 – e defte Google.
 Antezana-Pernet, Koriin (1994). "Jam e nder winndere ndee e demokaraasi e nder galleeji: Dille rewɓe Siili e kitaale 1940". E nder Rock, Daawuuda (ed.). Amerik Latin e kitaale 1940: wolde e waylooji caggal wolde. Jaaɓi-haaɗtirde Kaliforni. p. 176. ISBN 9780520084179. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 sulyee 2019 – e nder defterdu dijital Kaliforni.
 Ciimtol cakkitiingol, deftere 14. Sekretariat mawɗo, Fedde Dowlaaji Amerik. 1983. p. 9. ISBN 9780827018594. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 sulyee 2019 – e nder defte Google.
 Salaas, Emma S. (1988). "Irma Salas Silva, keso mo alaa ko waawi" [Irma Salas Silva, keso mo alaa ɗo haaɗi]. Ateniya (e ɗemngal Españool) (458): 175. ISSN 0718-0462. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 sulyee 2019 – e nder defterdu ngenndi Siili.
 Salaas, Emma S. (1988). "Irma Salas Silva, keso mo alaa ko waawi" [Irma Salas Silva, keso mo alaa ɗo haaɗi]. Ateniya (e ɗemngal Españool) (458): 176-177. ISSN 0718-0462. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 sulyee 2019 – e nder defterdu ngenndi Siili.
 "Udditgol safrirde dental hannde e Escuela básica de Concón" [Clinik dental hannde udditaaɗo e nder duɗal leslesal Concón] (e ɗemngal Españool). Munisipaal Konkon. 29 lewru bowte hitaande 2010. Ƴeewtaa ko ñalnde 8 lewru juko hitaande 2019.