Aba River (Nigeria)

Maayo Aba ko maayo haa fombina Naajeeriya. Ko ɓuuɓri maayo Imo ngo rewata e wuro Aba, leydi Najeriya.[1] Hoore maggo woni ko e nokku Okpu-Umuobo (renndooji jeytaare Isiala-Okpu e Mgboko-Umuette) Osisioma Ngwa LGA e nder ɓernde Ngwa. Ooɗoo maayo Aba ina anndaa kadi ko Waterside.[2]

Maayo ngoo ina heewi yejjiteede hay so tawii ko ngo keeriiɗo e nafoore. Golle vursugol ceene nokkuuji zi vursugol ceene vursugol ngam mahngo ina jokki e vursugol maayo ngoo.[3]

Cuuɗi
Maayo Aba e nder duuɓi ɗii ina joginoo tolno pollution ceertuɗo ummoraade e Multinationals, remooɓe jawdi, e hoɗɓe e renndooji koɗdiiɗi. Hoɗɓe ɓee, heewɓe e mum en ina kuutoroo ngalu maayo ngoo ko adii ɗuum, ina teskii wonde maayo ngoo ina heewi nguurndam ndiyam, ina rokka kadi ndiyam njareteeɗam e kuutorɗe goɗɗe nder galleeji wonande yimɓe renndooji ɗii e nder daande maayo ngoo, hade mum en feeñde e njulaagu keewngu ngu nattii ustude mborosaaji mum en e nder ndiyam ɗam e kitaale 1970.[2]

Ko ɓuri bonde nii, ko pollugol maayo ngoo ɓeydii ko e "Ahiaudele" (luumo vultures) abattoir e luumo jawdi, woni ko e daande maayo ngoo. Jawdi maayo ngoo ina ɓeydoo famɗude.[2]

Nokkuuji ɗiɗi ɗi koɗorɗe Nigerian Breweries PLC, Aba Plant, mbaɗii ñaawoore ngam humpitaade golle ɗee to ñaawirdu toowndu Abia ngam ko ɓe mbiyi ko huunde nde jokki e bonnude taariindi. Yimɓe nokkuure nden wi'i Breweries Naajeeriya ɗon jokki wurtinki mbuuɗu, kemikaaji kalluɗi, e ndiyam ɓuuɓɗam nder maayo Aba, anndiraango yimɓe fuu "Iyi Aza Ogbor" malla "Waterside".[4]

Tuugnorgal
 "Kartal Aba, Fuɗnaange-rewo leydi Naajeeriya hollirta nokkuuji ɗo sampleeji maayo Aba".
 "RAPORT KEERTIIƊO: Gomnati ina ndaara no sosiyeteeji ɗii njuɓɓinirta mbuuɗu e nder maayo Aba ina haɗa nguurndam". www.waktuuji ɓurɗi moƴƴude.com. Abriil 2021. Ƴeewtaa ko 10-07-2023.
 Izugbara, C. O.; Umoh, JO (2004). "Kuuɗe hukuumaaji pamari nder Ngwa'en nder Fombina-Fuunaange Naajeeriya: Won e janndeeji e kuuɗe siyaasaaku". Koolaaɗo kuuɓal . 24 (2): 87-92. Doi :10.1007/s10669-004-4799-4
 "Renndooji Aba ɗon ƴama Breweries Naajeeriya haa suudu kiitaaji ngam ɓe mbi'a ɓe ɗon mari pollution, ɓe ɗon ɗaɓɓita N8b". Naija teskinɗo. 11-06-2020. Ƴeewtaa ko 2023-10-02.