Nnaemeka Alfred Achebe

Igwe Nnaemeka Alfred Achebe CFR, mni // b (jibinaa ko ñalnde 14 lewru Mbooy hitaande 1941) ko laamɗo aadaaji e Obi 21 mo Onitsha, e nder diiwaan Anambra, to bannge worgo-fuɗnaange leydi Najeriya.[2] Ko kanko woni hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Ahmadu Bello gila 2015,[3] kadi ko adii ɗuum ko kanko woni hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Kogi State.[4] Achebe woni kadi hooreejo hukuuma hukuumaaji pamari ɗi Unilever Naajeeriya, e hooreejo hukuumaaji pamari ɗi lesdi Naajeeriya (ABInBev). Ko adii nde o yaltata e Obi mo Onitsha, e hitaande 2002, o waɗii golle juutɗe, teeŋtuɗe e nder fedde wiyeteende Royal Dutch Shell Group, o woniino Direkteer e nder sosiyeteeji keewɗi e nder fedde nde.

 Nguurndam e jaŋde puɗɗagol 
O janngi to duɗal hakkundeewal laamu Owerri. Achebe ina jogii dipolom mum to bannge ganndal kemikal to duɗal jaaɓi haaɗtirde Stanford e hitaande 1966, o heɓi kadi dipolom makko to bannge njuɓɓudi njulaagu to duɗal jaaɓi haaɗtirde Columbia.[2] E hitaande 1979, o naati e duɗal jaaɓi haaɗtirde mawngal to duɗal jaaɓi haaɗtirde ngenndiwal ngam jaŋde politik e peeje to Kuru, sara Jos.[5]

Kugal

Caggal nde o timmini jaŋde makko to duɗal jaaɓi haaɗtirde, Achebe golliima seeɗa to leyɗeele dentuɗe Amerik hade makko hootde leydi Najeriya e hitaande 1972 caggal wolde hakkunde leyɗeele, o fuɗɗii gollodaade e sosiyetee Shell Petroleum.[2] O wonii hannde hoolaare, Diiso laamɓe aadaaji ngenndiiji e hooreejo leydi mum e nder diiwaan Anambra.[6] Gaa gaa golle makko juutɗe e nder golle Shell Nigeria, Obi Achebe wonnoo kadi, e nder kitaale 1985 - 87, gardiiɗo sosiyeteeji Shell goɗɗi keewɗi e nder leydi Angalteer, Pays-Bas, Gana, Niiseer, Siyera Leyoon, Gambia, Liberiya e Angalteer.[ citation ina haani]

 Nguurndam e nder pension 
Achebe woppi golle mum ko e hitaande 1995 caggal nde o yettii duuɓi makko. Kono, hay so o woppii golle, o woni ko e golle e nder sosiyetee mo o yi'i o neldaama to Shell International to Londres, ɗo o woni "ammbasadeer e mawɗo" to Shell Nigeria.[7] O woni e ngal ɗoon darnde haa o yalti e Obi mo Onitsha e lewru mee 2002.[3]

Obi mo Onitsha[8]

Yaasi Shell, Obi Achebe ɗon mari kuuɗe nder diiwalji hukuumaaji pamari ɗi lesdi Naajeeriya, Effurun, e kawtal hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya. E nder nguurndam gollordu, Obi Achebe wonnoo ko hooreejo banke Diamond PLC e Universal Insurance PLC, hannde ko kanko woni hooreejo fedde wiyeteende Unilever Nigeria PLC, Intafact Beverages Limited (SAB-Miller), e Omak Maritime Limited.

Laabi ɗiɗi, Obi Achebe golliima ngenndi ndii e panneeji wiɗtooji e nder sekteer petroŋ. E hitaande 1976, o woniino tergal e Goomu toppitiingu njuɓɓudi laamu e nder njuɓɓudi laamu Port Harcourt. E hitaande 2004, hooreejo leydi ndii, hono Obasanjo, noddii mo yo o won hooreejo fedde toppitiinde ko fayti e ŋakkeende petroŋ e nder leydi ndii e lewru feebariyee 2003.

E hitaande 2005, Obi Achebe wonnoo ko nulaaɗo e batu ngenndiijo ngam ƴellitde politik, tawi ina lomtoo laamɓe aadaaji Dowlaaji Fuɗnaange-rewo. O wonti hooreejo Goomu toppitiingu peewnugol nokkuuji e jawdi, o yuɓɓinii dingiral laamɓe aadaaji e nder batu nguu.

Obi Achebe ko tergal e pelle renndoyankooje, gollorɗe e pelle ɗe ngonaa laamuyankooje e nder leydi Najeriya e caggal leydi. O wonii gollodiiɗo e duɗal njuɓɓudi leydi Najeriya e duɗal jokkondiral hakkunde yimɓe leydi Najeriya. O woni tergal nguurndam nder kawtal faggudu lesdi Naajeeriya e tergal nder hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya e hukuumaaji pamari lesdi Naajeeriya. Ko o cukko hooreejo fedde Islaam, to Lagos ; Cukko-Patron fedde leydi Lagos, e tergal fedde Metropolitan, Lagos.

To bannge jokkondiral hakkunde leyɗeele ɗiɗi e leyɗeele keewɗe, Obi Achebe kadi ina jokki e wallitde nafooje leydi Naajeeriya e nder geɗe renndo, pinal e njulaagu. O woniino tergal e fedde Naajeeriya e Angalteer (NBA) e tergal nguurndam e nder fedde nde wonaa laamuyankoore (BNA). O wonii tergal e Yiilirde Ngenndiire BNA, e Yiilirde Ngenndiire Fedde Ngenndiije Dentuɗe hakkunde Angalteer e Nijeer, e Yiilirde Ngenndiire Centre Afrique, kam en fof eɓe ngoni e nder leydi Angalteer. Nde o wonti laamɗo aada, Centre Afrique, ngam anndinde golle makko, waɗti mo e nder Patrons mum joy, tawi ko Nelson Mandelaa woni Patron mawɗo.

Obi Achebe ina jogii yiɗde mawnde e jaŋde, ko ɗum huunde tiiɗnde e ƴellitaare ngenndi. E nder miijo makko tiiɗngo wonde ŋakkeende kaalis fotaani haɗde hay cukalel ngel heɓde jaŋde moƴƴere, o sosi, gila e fuɗɗoode laamu makko, fedde toppitiinde ƴellitaare doole yimɓe ngam renndo makko. E hitaande 2007, kanko e laamɗo Oba Okunade Sijuwade II, maayɗo Ooni mo Ife, e Jaagorgal Alhaji Ado Bayero, maayɗo Emiir Kano, ɓe ngoniino hoɗɓe e gardiiɗo mawɗo UNESCO to Pari ngam renndinde miijooji e dow mum darnde stratejik laamɓe e ƴellitgol ganndal e karallaagal. E hitaande 2008 e 2010, o haaliino yeewtere hitaande kala nde Fedde Jaŋde Toownde Naajeeriya waɗata to wuro New York ngam ɓamtude gollondiral hakkunde duɗe jaaɓi-haaɗtirde Amerik e Naajeeriya. O wonti hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Kogi e hitaande 2010.

E nder teddungal golle makko ceertuɗe e renndo ngo, Obi Achebe rokkaama teddungal ngenndiwal* Kumanda the Ordre de la République fédérale e hitaande 2004. O toɗɗaama hooreejo Diiso laamɓe aadaaji dowla Anambra e hitaande 2008; waɗii fedde teddunde to duɗal jaaɓi haaɗtirde Nwafor Orizu e hitaande 2008 ; e rokkaama dipolomaaji Doktoraa sariya (LL.D.) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Anambra e hitaande 2008, e Doktoraa ganndal (DSc) to duɗal jaaɓi haaɗtirde Kogi e hitaande 2010.[citation needed]

Teddungal

Naajeeriya Komandaajo lesdi Naajeeriya (2004)

 Tuugnorgal 

 Agadiino, Erik. "Laamu Onitsha". imeyobiyonisha.org. Ƴeewtaa ko ñalnde 13 abriil 2020.
 "Nguurndam Igwe Nnanyelugo Alfred". ñalnde kala.com.ng. Jaayndeeji ñalnde kala. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 4 oktoobar 2017. Ƴeewtaa ko ñalnde 4 oktoobar 2017.
 "Investisseur Kanselor". abu.jaŋde.ng. Duɗal jaaɓi-haaɗtirde Ahmadu bello. Mooftaa ko e asli mum ñalnde 4 oktoobar 2017. Ƴeewtaa ko ñalnde 4 oktoobar 2017.
 "Niiseer: Achebe joɗɗini hooreejo duɗal jaaɓi haaɗtirde Kogi". Afrik fof. Ƴeewtaa ko ñalnde 12 suwee 2018.
 "Obi mo Onitsha (Alfred Achebe): Nguurndam maako, duuɓi maako, debbo maako, ɓiɓɓe maako, jawdi maako e iwdi jawdi maako". KabaaruNGR. 24 sulyee 2022.
 "IOD Nigeria ngam teddingo Achebe, Omolayole". Gardiiɗo oo. 27 abriil 2017. Ƴeewtaa ko ñalnde 12 suwee 2018.
 "Igwe Nnaemeka Alfred Ugochukwu Achebe". Ɓoornugol.com. Bloomberg. Ƴeewtaa ko ñalnde 4 oktoobar 2017.
 "Nnaemeka Alfred Achebe | Obi mo Onitsha". Obiofonitsha.com. Ƴeewtaa ko ñalnde 13 abriil 2020.