Bambouk

Bambouk (waktuuji goɗɗi Bambuk walla Bambuhu) ko innde gaadanteere leydi wonndi e fuɗnaange Senegaal e hirnaange Mali, ina hawra e tule Bambouk to bannge fuɗnaange mum, e falnde maayo Faleme e leydi tufnde to fuɗnaange falnde maayo. Ko diiwaan sifotooɗo no feewi e nder Sudaan Farayse, kono e hitaande 1895, keerol hakkunde Sudaan Farayse e Senegaal iwtaa e maayo Faleme, waɗti feccere hirnaange diiwaan oo e nder leydi Senegaal. Helmere ndee ina huutoree haa jooni ngam hollirde diiwaan oo, kono alaa nokku njuɓɓudi laamu gonɗo e oon innde.

Bambouk ko ɓuri heewde ko leñol Malinké en,[1] ko toon ɗemngal Maninkakan keeriiɗo haaltee.

Tariya
E wiyde Martin Meredith, Kartaginaajo huutoriima Berber en ngam sosde laawol njulaagu pucci packhorse e nder Saharaa hakkunde Lixus e “gese kaŋŋe Bambuk e nder falnde maayo Senegaal ko ina wona teeminannde 6ɓiire ko adii jibineede Iisaa haa teeminannde 2ɓiire ko adii jibineede Iisaa.”[2][3]

Diakhanke en cosi Diakha-ba, ngonti diineeji juulɓe wonande laamɓe Malinke en caggal nde Laamu Mali heɓti Bambuk e teeminannde 13ɓiire. E wiyde Levtzion, "Gila e caka maɓɓe to Bambuk, Diakhanke en njalti haa Bondu, Kedougou, e Futa Djallon, ɓe cosi renndooji kesi ko wayi no Niokhol e Dantilia - ngam heɓde njiimaandi njulaagu e Oropnaaɓe."[4]

Purtugeec en njottii Bambouk hedde hitaande 1550, kono ɓe mbaraa, ko hakkunde maɓɓe walla ko yimɓe nokku oo.[1] Faraysenaaɓe mahii Fort Saint Pierre e dow Falémé e hitaande 1714, e nokkuuji njulaagu ɗiɗi to Bambouk e hitaande 1724. Nokkuuji njulaagu ɗii ngoppitaa e hitaande 1732, fort oo ngoppitaa e hitaande 1759. Posto Farayse goɗɗo sosaa e hitaande 1824, kono woppitaa e hitaande 1841.[5] [6]

Nokku oo ina famɗi ɗo yimɓe ngoni, ina waɗi gure keewɗe ɗe njiimaandi mum en ɓuri heewde, tee nokkuuji koɗli ɗii mbaɗti ɗum nokku ɓuuɓɗo. Ɗee gure noon, ina famɗi ɗo mbaawi hawrude ngam reende koye mum en, ko ɗum waɗi ina keewi wonde ko ƴaañorgal dowlaaji ɓurɗi doole ɓadtiiɗi ko wayi no Khasso e Bundu e teeminannde 18ɓiire e 19ɓiire,[7] hade mum en jeyeede e Sudaan Farayse. Hannde, Bambouk ɓuri fawde ko e Cerle Kéniéba.

Cardi
Geɗe Aarabeeɓe ina mbiya gese kaŋŋe Bambouk, Bouré, Lobi e Ashante ko Wangara. E wiyde Levtzion ina woodi, "...gese kaŋŋe tati mawɗe, ko jiidaa e goɗɗe ɗe ngalaa nafoore: Bambuk, hakkunde Senegaal e maayo Faleme; Bure to Niiseer toowɗo; e gese kaŋŋe Akan saraaji ladde republiqueeji Gana hannde ɗii e... Kodduwaar." O wi'i boo ɗum laatoto "duunde kaŋŋe malla Wangara...to kaŋŋe alluvial mooftaa." "Laabi mbonɗi ustii ƴellitaare gese kaŋŋe...e nder teeminannde sappo e go’aɓere walla sappo e ɗiɗmere, njulaagu Sudaannaaɓe ƴetti feere feewde fuɗnaange, udditi gese kaŋŋe kese Bure to Niiseer toowɗo, e nder diiwaan Siguiri."[4] Duuɓi teeminanɗe, Doole Orop ina njiɗnoo jogaade miniraaji ɗii, kono hay nde Faraysenaaɓe e gardagol Louis Faidherbe dañi ɗum caggal hitaande 1860, yaltinnde mum ina famɗi, tee innjiniyankooɓe keɓtinirɓe ɓee ina keewi maayde e ñawu.[1] Haa hannde won e njeeyguuji kaŋŋe ina mbaɗa bannge keerol leydi Mali.