Serigne Mouhamadou Moustapha Mbacké

Serigne Mouhammadu Moustapha Mbacké (Serigne Muhammadu Moustapha Mbacké ; Wolof: Sëriñ Muhammadu Mustafaa Mbàkke; 1888-1945) ko gardiiɗo diine Senegaal. O wonii kaliifa gadano banndiraagal Mouride, fedde suufiyaŋkoore mawnde jooɗnde to Senegaal, tuggi 1927 haa o sankii ñalnde 13 sulyee 1945.[1] Ko kanko woni ɓiy gadano sanɗaaji suufiyaŋkooɓe, gardiiɗo diine Sheek Aamadu Bamba.[2]

 Ngendam 
Serigne mouhamadou moustapha mbacké jibinaa ko hitaande 1888 to daaru salaam lesdi senegaal. Yumma makko wiyetee ko Soxna Aminata Lo, ko kaaw makko to bannge yumma, hono Seriñ Ndame Abdu Rahmaan Lo, jannginnoo mo jaŋde Qur’aana. Ko kanko woni kaliifa Mouride gadano caggal nde baaba makko hono Sheek Aamadu Bamba sankii e hitaande 1927.[3]

 Pewnugol Juulirde mawnde Touba 
Cheikh Moustapha ƴetti gooto e eɓɓooje mawɗe renndo Mouride en : mahngo jumaa mawɗo tuuba. E hitaande 1928, o heɓi e juuɗe diiso keeriiɗo koloñaal binnditagol leydi 400 ektaar ndi juulirde ndee foti mahde.[4] O fuɗɗorii ko lelnude laawol laana njoorndi Diourbel-Touba. Pewnugol laawol laana njoorndi ngol ko sarɗi mo laamuuji koloñaal en mbaɗi ngam haɗde eɓɓaande juulirde Touba.[5] E pellital Chekh khalife keso oo, golle puɗɗii ñalnde 11 noowammbar 1929. Ko 50 km joofi ñalnde 14 feebariyee 1921.

Pewnugol jumaa mawɗo Touba e hoore mum waɗii luure mawɗe sabu yiɗde leeltinde eɓɓaande ndee. Ñalnde 16 oktoobar 1930, Cheek Mouhamadou Mustapha Mbacke noddi gardiiɗo Pierre Tallerie , kalfinaaɗo mahngo jumaa mawɗo oo, hade ñaawirdu Dakaar hors classe, ngam fenaande. Depitee biyeteeɗo Blaise Diagne , mo weltaare mawnde e ceek Ahmadou Bamba, waɗii darnde tiiɗnde e luural hakkunde serigne Modou Moustapha e Tallerie. Ñaawoore ndee ko Chekh Mouhamadou Moustapha Mbacke (kaliifa 1er mouride en), e ballal depitee biyeteeɗo Blaise Diagne e Mr Lamine Guèye e Serigne Massourang Sourang. Mouhamadou Moustapha Mbacké fuɗɗii golle juulirde mawnde Touba ko e hitaande 1932 (kaayitaaji mahngo laawɗuɗi ko e hitaande 1929). Hayre adannde ndee lelnaa ko ñalnde 04 marse 1932. Golle ɗee njokkii haa hitaande 1939, nde wolde adunaare ɗimmere fuɗɗii, addani golle ɗee dartaade seeɗa. Golle puɗɗitiima tan ko duuɓi 8 caggal ɗuum e les njiimaandi kaliifa serigne mouhamadou fallilu mbacké khaliifa 2ɓo.

 Fuɗɗoode Touba Magal gadano oo 
E hitaande 1928, Cheek Moustapha yuɓɓini Magal Touba gadano gadano caggal baaba mum. E gardagol makko, wuro ceniingo, laamorgo Mourid, waɗii boowal mum gadanal to Ndame.[6] Magal gadano e hitaande 1928, 70 000 neɗɗo tawtoraama.[7] Hannde, Magal cakkitiiɗo ñalnde 4 suwee 2023 hawritii e limre 5 875 536 neɗɗo.[8]

Hakkunde ngam jam
Cheek Moustapha kadi ko nanondiral mawngal. E nder seppo 1ɓo gollotooɓe laawol laana njoorndi Dakar-Niger e hitaande 1938, ɗo hareeji bonɗi mbaɗnoo hakkunde gollotooɓe e gollotooɓe laana njoorndi, Cheikh Moustapha waɗii darnde jokkere enɗam.[9] O fuɗɗorii ko lelnude laawol laana njoorndi Diourbel-Touba. O hollitii wonde maa o waɗtu haaldude e innde Guwerneer Seneraal, o yilliima nokkuuji mawɗi ɗo hare ndee woni ɗoo. Gollooɓe e laawol laana njoorndi, ina njiyloo laamɗo oo gardiiɗo diine mawɗo e konnguɗi makko laaɓtuɗi, njaɓii dartinde yahdu maɓɓe.[10]

 Tuugnorgal