Efon

Efon woni nokkuure laamu lesdi Ekiti, lesdi Naajeeriya. Jooɗorde mayre woni ko e wuro wiyeteengo Efon-Alaaye.

Ndee ɗoo nokkuure laamu nokkuure sosaa ko adii fof ngam addude yimɓe nokkuure ndee e nder humpito laamu fedde ndee e udditde fartaŋŋeeji ngam ƴellitaare potal.[1]

Wertallo mayri ko 232 km2, e binnditagol 2006 ngol ko 86 941 neɗɗo.

Kod posto nokku oo ko 362.[2]

 Tariya 
Ko adii nde leydi Naajeeriya heɓata hoore mum, laamu nokkuure nde anndiraa hannde Efon Local Government yi'i waylaare ɗuuɗnde. Ɗumɗoo ina hollita wonde Efon Alaaye wonnoo ko nokku njuɓɓudi Diisnondiral Diiwaan Ekiti Hirnaange ɓennuɗo oo, sosaa e hitaande 1955. Caggal duuɓi 18, gardiiɗo diiwaan oo artiraa Ijero, Ekiti, e hitaande 1973 ngam ko waawi siforeede tan ko wellitaare njuɓɓudi.

Laamu nokkuure Ekiti Hirnaange sosaa nder hitaande 1976 ngam jokkugo sosde laamuuji nokkuuje, bee nokkuure hukuumaaji maako haa Aramoko, Ekiti. Laamu nokku oo wonnoo ko galle Efon Alaaye. Nde Efon Alaaye heɓi laamu Efon Native e hitaande 1981 sabu njiylawu mum laamu nokkuyankeewu, daartol waɗii kadi.

Ñalnde 4 desaambar 1996, reprieve joofi haa jooni nde laamu nokku Efon sosaa, tawi ko Efon Alaaye. Laamu nokku oo ina jogii keeri e Ijebu-Ijesa to diiwaan Osun to hirnaange, Erio Ekiti to fuɗnaange, Esa-Oke to woyla, e Ogotun Ekiti to fuɗnaange.[3]

 Geografi 
Nokku laamu nokku Efon oo ina waɗi 232 kiloomeeteer kaaree, tawi leydi mum ina waɗi tule keewɗe toowɗe ceertuɗe. E wiyde limtooji, nguleeki LGA ina tolnoo e 29 degere, nguleeki mum ina tolnoo e 60 e nder teemedere.[4]

 Sigga 
Golle faggudu gadane hoɗɓe e nokkuuji laamu Efon ko ndema. Kolanut, kakawo, e maaro ina njeyaa e geɗe keewɗe ɗe ndema toon. Sektoraa njulaagu nokku laamu nokku Efon oo kadi ko huunde himmunde e faggudu nokku oo. LGA ina waɗi luumooji keewɗi, ina jeyaa heen luumooji Oka Modern, ɗo geɗe keewɗe coodetee, yeeyetee.[4]

 Wakati 
Hakindo nguleeki hitaande ina tolnoo e 63 haa 89 degere, tawi ko 57 e 94 degereeji lesɗi e toowɗi.[5]

 Tuugnorgal