توهم کانون توجه بودن

توهم کانون توجه بودن یا اثر نورافکن  پدیده‌ای به معنای روان‌شناختی است که در آن افراد تمایل دارند باور کنند که بیشتر از آن چیزی که واقعاً وجود دارد مورد توجه و در کانون تفکرات دیگران قرار دارد. از آنجایی که فرد، شخصیت اصلی زندگی خود است و در مرکز فضای ادراکی خود قرار دارد، ارزیابی دقیق اینکه چقدر مورد توجه دیگران قرار گرفته است برایش سخت و دشواراست. اثر نورافکن‌ها، معمولاً زمانی رخ می‌دهد که شخص به این نکته توجه نمی‌کند که اگرچه مرکز دنیای خودش به حساب می‌آید، اما مرکز دنیای دیگر افراد نمی‌باشد. این پدیده روان‌شناختی به ویژه وقتی که فرد کار نامعمولی را انجام می‌دهد به وقوع می‌پیوندد.

افراد معمولاً فکر می‌کنند که اعمال آن‌ها تأثیر بسیار مهمی در جهان اطراف‌شان ایجاد می‌کنند؛ در صورتی که در واقعیت ممکن است این‌گونه نباشد. افراد دارای این گرایش‌های روان‌شناختی دائماً درحال ارزیابی میزان توجهات به خودشان هستند. تحقیقات به‌طور تجربی نشان داده است که چنین برداشت بیش از اندازه از کانون توجه بودن به‌طور گسترده‌ای در بین انسان‌ها رایج است. بسیاری از متخصصان روان‌شناسی اجتماعی مردم را تشویق می‌کنند که از تأثیر نورافکن آگاه باشند تا بتوانند باورهای خود مبنی بر آنکه همه نگاه‌ها به رفتارهای آن‌ها است را تعدیل کنند.

مفهوم اثر نورافکن توسط توماس گیلوویچ، ویکتوریا هاستد مدوک و کنت ساویتسکی ابداع شد.Gilovich, T. ; Medvec, V. H. ; Savitsky, K. (2000). "The spotlight effect in social judgment: An egocentric bias in estimates of the salience of one's own actions and appearance" (PDF). Journal of Personality and Social Psychology. 78 (2): 211–222. doi:10.1037/0022-3514.78.2.211. PMID 10707330. Archived from the original (PDF) on 2013-10-30.
این
پدیده برای اولین بار در دنیای روان‌شناسی در مجلهٔ گرایش‌های معاصر در علوم روانشناختی در سال ۱۹۹۹ مطرح شد. با اینکه این اولین باری بود که این اثر در قالب یک اصطلاح علمی نام‌گذاری می‌شد، اما توصیف مفهومی آن پیش‌تر نیز انجام شده بود. پیش از سال ۱۹۹۹، مطالعات دیگری صورت گرفته بود که در آن‌ها به پدیده‌های مشابه اثر نورافکن اشاره و پرداخته شده بود. توماس گیلوویچ نیز سال‌ها بود که به مطالعهٔ این پدیده می‌پرداخت و مقالات تحقیقاتی دیگری را نیز در سال‌های پیش از کار مشترک خود با ساویتسکی به رشتهٔ تحریر درآورده بود. در نهایت او در مطالعهٔ مشترک خود با هاستد مدوک و ساویتسکی، با ترکیب اثرهای مختلفی که قبلاً مشاهده نموده بود، موفق شد اثر نورافکن را توصیف کند.Gilovich, T. ; Medvec, V. H. ; Savitsky, K. (2000). "The spotlight effect in social judgment: An egocentric bias in estimates of the salience of one's own actions and appearance" (PDF). Journal of Personality and Social Psychology. 78 (2): 211–222. doi:10.1037/0022-3514.78.2.211. PMID 10707330. Archived from the original (PDF) on 2013-10-30.

 جستارهای وابسته 
 خودآگاهی

 منابع 

رده:رفتارهای انسان
رده:سوگیری‌های شناختی