علم شناختی دین

علوم شناختی دین یا علم شناختی دین () مطالعه اندیشهٔ دینی و رفتار دینی از منظر علوم شناختی است و اغلب با علوم تکاملی در ارتباط است چراکه به نظر می‌رسد پایه و اساس رفتار دینی همان فرآیندهای تکاملی (دگرگشتی) باشد.

به‌عبارت دیگر، علوم شناختی دین کاربست یافته‌های علوم شناختی (Cognitive Science) دربارهٔ دین و هر آن چیزی است که به دین مربوط می‌شود؛ یعنی باورهای دینی، باورهای مربوط به خدا، معجزه، باورکردن آن توسط انسان و ماندگاری آن در ذهن، مناسک دینی مانند قربانی، جشن‌های دینی، نماز و عبادات و غیره. پس برای شناخت علومِ شناختیِ دین باید ابتدا بدانیم علوم شناختی چیست.

 مفاهیم حداقل نقض‌کننده شهود 
مفاهیم حداقل نقض‌کننده شهود با اصطلاح تخصصی Minimally Counterintuitive (یا به اختصار MCI)، ایده‌هایی هستند که «تقریباً» با عقل و تجربه‌های روزمره و فهم معمول ما از جهان تطابق دارند، اما با افزودنِ تعداد بسیار اندکی ویژگیِ فراتر از واقعیت، از دایره انتظارات معمول ما خارج می‌شوند. برای مثال، «روحی که از دیوار رد می‌شود» مفهوم جذابی است؛ زیرا این موجود در اکثر ویژگی‌ها مثل یک انسان فکر می‌کند و احساس دارد (مطابق شهود ما)، اما فقط در یک مورد (رد شدن از جسم سخت) قانون فیزیک را نقض می‌کند. پژوهشگران فرگشتی معتقدند مغز انسان این‌گونه مفاهیم را که «کمی عجیب» هستند، بسیار بهتر از مفاهیم کاملاً عادی یا مفاهیم بیش از حد پیچیده به خاطر می‌سپارد. همین ویژگی باعث می‌شود داستان‌های مذهبی و موجودات ماوراءطبیعی با سرعت و دقت بیشتری در طول نسل‌ها منتقل شوند.

پاسکال بویر در کتاب خود تشریح دین (۲۰۰۱) پیشنهاد می‌کند که توضیح ساده ای برای آگاهی مذهبی وجود ندارد. او بر اساس ایده‌های انسان‌شناسان شناختی دن اسپربر و اسکات آتران استوار است، که استدلال می‌کردند که شناخت دینی محصول جانبی سازگاری‌های فرگشتی مختلف، از جمله روان‌شناسی عامیانه است. خدایی که از بسیاری جهات شبیه انسان است، اما بسیار قدرتمندتر است، چنین مفهومی است، در حالی که خدایی اغلب بسیار انتزاعی‌تر که توسط متکلمان الهیات به‌طور طولانی مورد بحث قرار می‌گیرد، اغلب بیش از حد غیر شهودی است. آزمایش‌ها تأیید می‌کنند که افراد مذهبی دربارهٔ خدای خود با عبارات انسان‌انگاری فکر می‌کنند، حتی اگر این با آموزه‌های کلامی پیچیده‌تر دینشان در تضاد باشد.

 جستارهای وابسته 
 روان‌شناسی دین
 رابطه علم و دین
 معرفت‌شناسی تکاملی
 منشأ فرگشتی ادیان
 روان‌شناسی فرگشتی دین
 علوم اعصاب دین

 منابع 

رده:دین و دانش
رده:روان‌شناسی دین
رده:علوم شناختی دین
رده:علوم شناختی
رده:معنویت