ارسلان‌تپه

ملید (زبان هیتی: Malidiya"Melid." Reallexikon der Assyriologie. Accessed 12 Dec 2010. یا احتمالا Midduwa؛KBo V 8 IV 18. Op. cit. Puhvel, Jaan. Trends in Linguistics: Hittite Etymological Dictionary: Vol. 6: Words Beginning with M. Walter de Gruyter, 2004. Accessed 12 Dec 2010. زبان اکدی: Meliddu؛Hawkins, John D. Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions. Vol. 1: Inscriptions of the Iron Age. Walter de Gruyter, 2000. زبان اورارتویی: Melitea؛ لاتین: Melitene) شهری باستانی در کوهستان‌های توروس و بر رود توهمه (که به فرات علیا می‌ریزد) بود که باستان‌شناسان آن را در محوطه باستانی ارسلان‌تپه () در نزدیکی ملطیه ترکیه کاوش کرده‌اند.Historical Dictionary of the Hittites, pp. 185-186

در ۲۶ ژوئیه ۲۰۲۱ یونسکو این محوطه را در فهرست میراث جهانی‌اش ثبت کرد.

 تاریخ 
 اواخر مس‌سنگی 
نخستین سکونت‌ها در ارسلان‌تپه در اواخر دوران مس‌سنگی صورت گرفت. آنچه از لایهٔ چهارم ارسلان‌تپه مانده شامل ساختمانی از خشت خام است که دیوارهایی تزئین‌شده داشت و کاربرد آن نامعلوم است.Frangipane Marcella. The Late Chalcolithic IEB I sequence at Arslantepe. Chronological and cultural remarks from a frontier site. In: Chronologies des pays du Caucase et de l’Euphrate aux IVe-IIIe millénaires. From the Euphrates to the Caucasus: Chronologies for the 4th-3rd millennium B.C. Vom Euphrat in den Kaukasus: Vergleichende Chronologie des 4. und 3. Jahrtausends v. Chr. Actes du Colloque d’Istanbul, 16-19 décembre 1998. Istanbul: Institut Français d'Études Anatoliennes-Georges Dumézil, pp. 439-471, 2000
همچنین دگیرمن‌تپه در ۲۴ کیلومتری شرق ارسلان‌تپه یکی از قدیمی‌ترین شواهد ذوب مس را دارا است.

 اوایل عصر برنز 
تا اواخر دوره اوروک توسعهٔ ارسلان‌تپه به حدی رسیده بود که مجموعه‌ای بزرگ معبد و کاخ را شامل باشد. از نظر فرهنگی، ملید جزئی از «میانرودان شمالی» محسوب می‌شد و نقش مستعمره‌ای تجاری در راستای فرات را داشت که تأمین مواد خام برای سومر (میانرودان سفلی) را بر عهده داشت.Frangipane Marcella. A 4th-millennium temple/palace complex at Arslantepe-Malatya. North-South relations and the formation of early state societies in the Northern regions of Greater Mesopotamia.. In: Paléorient, vol. 23, no. 1. pp. 45-73, 1997

در حدود ۳۰۰۰ پیش از میلاد، آتش‌سوزی و تخریب گسترده‌ای در منطقه روی داد و پس از آن آثاری از سفال‌های تمدن کورا–آراکس (که فرهنگی دامدار متمرکز در قفقاز بود) در ارسلان‌تپه دیده‌می‌شود.Schmidt-Schultz Tyedje, Schultz Michael, Sadori Laura, Palmieri A. , Morbidelli Paola, Hauptmann Andreas, Di Nocera Gian Maria, Frangipane Marcella, New Symbols of a New Power in a "Royal" Tomb from 3 000 BC Arslantepe, Malatya (Turkey). Paléorient, 2001, vol. 27, n°2. pp. 105-139

 اواخر عصر برنز 
در اواخر عصر برنز، ارسلان‌تپه به مرکز اداری منطقه در پادشاهی ایسوا تبدیل شد. این محوطه در این دوره استحکامات دفاعی بسیاری داشت که احتمالاً به دلایل تهدید هیتی‌ها از غرب باشد. در این زمان ارسلان تپه تحت تأثیر فرهنگی هوری‌ها، میتانی‌ها و هیتی‌ها بود.

در حدود ۱۳۵۰ پ.م. شوپ‌پیلولیومای یکم شاه هیتی‌ها این منطقه را در جنگ با توشراتا شاه میتانی‌ها تصرف کرد و آن را به مقر عملیاتش علیه میتانی (که به تسخیر پایتخت این فرهنگ یعنی واشیوکامی انجامید) استفاده کرد.

 عصر آهن 
پس از سقوط امپراتوری هیتی‌ها، از قرون ۱۲ تا ۷ پیش از میلاد، این شهر به مرکز دولت مستقل سوری-هیتی به نام کامانو تبدیل شد. در این دوره کاخ و مجسمه‌هایی از فرمانروایان و شیرهایی برپا شدند. درگیری این دولت با شاه آشوری تیگلات-پیلسر یکم (۱۱۱۵–۱۰۷۷ پ. م) باعث شد این دولت مجبور به پرداخت خراج به آشور شود. این شهر به توسعه و آبادی خود ادامه داد تا اینکه شاه آشوری سارگون دوم (۷۲۲–۷۰۵ پ. م) آن را فتح کرد. همزمان کیمری‌ها و سکاها به آناتولی یورش آوردند و شهر رو به زوال گذارد.

 شمشیرهای نخستین 
نخستین شمشیر‌های یافت شده در اوایل عصر برنز، نه شمشیر و خنجری هستند که مارسلا فرانگپین در دهه ۱۹۸۰ در ارسلان‌تپه کاوش کرده‌است. این شمشیرها از آلیاژ مس و آرسنیک ساخته‌شده‌اند و سه‌تای آن‌ها با نقره تزئین شده‌اند. این اسلحه‌ها ۴۵ تا ۶۰ سانتی‌متر طول دارند.Frangipane, M. et.al. 2010: The collapse of the 4th millennium centralised system at Arslantepe and the far-reaching changes in 3rd millennium societies. ORIGINI XXXIV, 2012: 237-260.Frangipane, "The 2002 Exploration Campaign at Arslantepe/Malatya" (2004)

 یادداشت 

 منابع 



 پیوند به بیرون 

رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان ملطیه
رده:محوطه‌های باستان‌شناسی در ناحیه آناتولی شرقی
رده:مناطق مسکونی پیشین در ترکیه
رده:میراث جهانی در ترکیه
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در ترکیه