عبدالقادر اروزبکوف

عبدالقادر اورازبکوف (؛  – ) سیاستمدار قرقیز اهل شوروی بود. او نخستین رئیس کمیته اجرایی مرکزی جمهوری سوسیالیستی قرقیزستان (۱۹۲۷–۱۹۳۷) بود. او در دهکده آهنه (ОХНА Айылы) که بخشی از شهرستان قدم‌جای بود زاده شد. وی در جریان پاکسازی بزرگ اعدام شد.По другим данным, умер в тюрьме

 زندگی‌نامه 
عبدالقادر اورازبکوف در سال ۱۸۸۹ در یک خانواده فقیر قرقیز در روستای آهنه (امروزه در شهرستان قدم‌جای، استان بادکند در قرقیزستان)، در استان فرغانه امپراتوری روسیه متولد شد. او فرزند کشاورز فقیری بود که اندکی پس از تولد عبدالقادر درگذشت. در سال‌های ۱۹۰۷–۱۹۱۶، او به عنوان نانوا کار می‌کرد و در «قیام اندیجان» علیه سربازگیری اجباری در ارتش تزار شرکت داشت. در ژانویه ۱۹۱۷ او به دلیل سازماندهی اعتصاب نانوایان دستگیر شد.

در اوت ۱۹۱۸ او به حزب کمونیست پیوست. در همان سال او به عضویت هیئت مدیره اتحادیه پیشه‌وران، کارگران و کارمندان فرغانه درآمد و در سال‌های ۱۹۱۸–۱۹۱۹ به عضویت شورای منطقه‌ای فرغانه و کمیته اجرایی ناحیه مرغلان انتخاب شد.

عبدالقادر اورازبکوف در جنبش کارگری ترکستان شرکت داشت. او برای استقرار و تحکیم قدرت شوروی در قرقیزستان مبارزه کرد.

در سال‌های ۱۹۱۹–۱۹۲۰ او به عنوان سرباز وظیفه در ستاد گارد سرخ فرغانه خدمت کرد.

عبدالقادر اورازبکوف در جنگ داخلی روسیه شرکت کرد و سازمان‌دهنده و فرمانده مبارزه علیه جنبش باسماچی بود.

در سال‌های ۱۹۲۰–۱۹۲۳، او کمیته‌های انقلابی روستا، بلوک و ناحیه را مدیریت می‌کرد.

در سال‌های ۱۹۲۴–۱۹۲۵، او رئیس و دبیر اداره زمین شورای کارگران ناحیه اوش بود. او نماینده کنگره سازماندهی شورای نمایندگان کارگران، دهقانان و سربازان «منطقه قره‌قرقیز کوهستانی» (Tooluu Kara Kyrgyz) بود و در آنجا به عنوان رئیس کمیته اجرایی منطقه‌ای انتخاب شد.

در سال‌های ۱۹۲۷–۱۹۳۷، او رئیس هیئت رئیسه کمیته اجرایی مرکزی جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی قرقیزستان بود.

در سال ۱۹۳۷، اورازبکوف اولین رئیس کمیته اجرایی مرکزی جمهوری سوسیالیستی قرقیزستان شوروی شد. در همان سال، او برکنار و دستگیر شد و در سال ۱۹۳۸ در جریان پاکسازی بزرگ اعدام گردید.

 زندگی سیاسی 
بندانگشتی|چپ|عبدالقادر اورازبکوف در روزنامه «ارکین-توو»، سال ۱۹۲۶

عبدالقادر اورازبکوف یکی از نخستین قرقیزهایی بود که در شرایط طبقه‌بندی مالکیت در قشلاق‌های قرقیز، به ارتش کارگران مزدبگیر پیوست. او یکی از معدود قرقیزهایی بود که آگاهی انقلابی‌اش در یک محیط پرولتری بین‌المللی شکل گرفت. در همین محیط بود که او از یک شرکت‌کننده عادی در اعتصابات به سازمان‌دهنده آن‌ها و مبتکر ایجاد اتحادیه کارگری تبدیل شد.

اورازبکوف فعالیت برجسته خود را در جنبش‌های انقلابی سال ۱۹۱۶ در دره فرغانه آغاز کرد، زمانی که قیامی با ماهیت آزادی‌خواهانه ملی رخ داد و توسط مقامات تزاری به طرز وحشیانه‌ای سرکوب شد.

دلیل اصلی ناآرامی‌ها فرمان امپراتور روسیه بود که در ۲۵ ژوئن صادر شد و دستور به «فراخوان بیگانگان» (غیر روس‌ها) برای کار در پشت جبهه می‌داد، که اعتراض شدیدی را در میان جمعیت بومی بسیاری از مناطق آسیای مرکزی برانگیخت.

بعدها، در سال‌های ۱۹۱۸–۱۹۲۰، در ارتش سرخ خدمت کرد. در ابتدای سال ۱۹۱۸، اورازبکوف به صفوف حزب کمونیست پیوست. او در جنبش کارگری ترکستان مشارکت داشت و فعالانه برای استقرار و تحکیم قدرت شوروی در قرقیزستان مبارزه کرد. در طول جنگ داخلی، او از یک سرباز عادی به فرمانده دسته و کمیسر ارتقا یافت. در دهه ۱۹۲۰، حزب او را برای کار به روستا فرستاد. در آنجا او عملیات نظامی علیه دسته‌های باسماچی – جنبش ملی‌گرای ضدانقلابی مسلحِ بورژوازی «بای» (اربابان فئودال) – را رهبری کرد و شخصاً در آن‌ها شرکت جست.

در سال ۱۹۲۵ او به عنوان رئیس کمیته اجرایی منطقه‌ای قره‌قرقیز انتخاب شد. در مارس ۱۹۲۷، اورازبکوف رئیس هیئت رئیسه کمیته اجرایی مرکزی جمهوری خودمختار شوروی سوسیالیستی قرقیزستان شد و پس از تشکیل جمهوری اتحاد در مارس ۱۹۳۷، او اولین رئیس کمیته اجرایی مرکزی جمهوری سوسیالیستی قرقیزستان شوروی شد. در دهه ۱۹۳۰، او ریاست کمیسیون مرکزی برای توسعه الفبای جدید قرقیزی را بر عهده داشت و رئیس بنیاد و. لنین برای کمک به کودکان بی‌خانمان بود. در دوران تصدی او، تئاترهای درام قرقیزی و روسی، بسیاری از مؤسسات آموزش عالی و فیلارمونیک دولتی قرقیزستان افتتاح شدند. به گفته مورخان، او را می‌توان (با توجه به مقامی که داشت) اولین رئیس‌جمهور قرقیزستان نامید.

 افتخارات 
بندانگشتی|اهدای نشان لنین، ۱۹۳۶
برای استقرار قدرت شوروی در قلمرو دره فرغانه، اورازبکوف در سال ۱۹۲۴ نشان «نشان طلایی» ترکستان را دریافت کرد.

در ۳ مه ۱۹۳۲، اورازبکوف به پاس موفقیت‌های به دست آمده در توسعه جمهوری، نشان پرچم سرخ کار را دریافت نمود.

 میراث 
چپ|بندانگشتی|243x243px|تمبر قرقیزستان، ۲۰۱۴
 یکی از خیابان‌های مرکزی بیشکک به نام عبدالقادر اورازبکوف نامگذاری شده است.
 در خیابان پوشکین سردیسی از او نصب شده که اثر مجسمه‌ساز آیدار بیک اوسوکف است.
 در سال ۲۰۱۴، یک تمبر پستی در قرقیزستان با تصویر او منتشر شد.
 در سال ۲۰۱۹، به افتخار ۱۳۰مین سالگرد تولد عبدالقادر اورازبکوف، بنای یادبودی در زادگاهش، روستای اوخنا، برپا شد.

 منابع 

رده:اعضای اخراج‌شده حزب کمونیست اتحاد شوروی
رده:درگذشتگان ۱۹۳۸ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۸۹ (میلادی)
رده:سیاستمداران حزب کمونیست قرقیزستان