سد چشمه عاشق

سد چشمه عاشق نام سدی ساخته شده بر روی رودخانه به همین نام در کیلومتر ۹۶ جاده نی ریز - سیرجان در استان فارس- شهرستان نی‌ریز، دهستان ریزآب، روستای وزیره واقع شده است.

 مشخصات سد 
این سد از نوع R.C.C (بتن غلطکی) به طول تاج ۳۷۵ متر و عرض در پی ۵۱ متر عرض در تاج ۶ متر و ارتفاع از پی ۶۰ متر است و حجم کل مخزن ۶۹ میلیون مترمکعب، حجم مفید ۶۹ میلیون مترمکعب و حجم فعلی آب مخزنی نیز ۴۳ میلیون مترمکعب است. سد چشمه عاشق با اعتباری بالغ بر ۱۰۰ میلیارد تومان احداث شده است.

 اهداف 
وزیر نیرو با بیان اینکه سد چشمه عاشق در ۳۰۰ کیلومتری شیراز واقع شده است، گفت: هدف از احداث این سد، کنترل سیلاب، تأمین آب شرب و صنعت و تضمین حق‌آبه کشاورزی منطقه است. وزیر نیرو، حجم مخزن سد چشمه عاشق را بالغ بر ۶۹ میلیون متر مکعب ذکر کرد.

شرب: میزان آب شرب مورد نیاز برای اهالی زیر دست سد چشمه عاشق حدود ۲ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود و به منظور تأمین آب شرب مورد نیاز مرکز شهرستان، میزان آب مورد نیاز کلی و اختصاصی برای این بخش را تا ۸٫۵ میلیون مترمکعب در نظر گرفته‌اند. هر چند که انتقال آب از محل این سد تا مرکز شهرستان به دلیل فاصله زیاد و عوارض کوهستانی با اختلاف ارتفاع بیش از ۱۰۰۰ متری نسبت به مخزن سد عملی بودن چنین انتقالی بر مبنای توسعه پایدار و اقتصادی را در هاله ای از ابهام قرار داده است و تنها مافیای قدرتمند آب با دسترسی به منابع بیت المال قادر به انجام چنین انتقال غیرکارشناسی می‌باشد.

کشاورزی: مطابق با آنچه در آرشیو سازمان آب منطقه ای فارس و وزارت نیرو موجود می‌باشد مطالعات سد چشمه عاشق در گذشته و با هدف مهار رواناب‌های سطحی به منظور تأمین آب مورد نیاز اراضی پایاب و بخش کشاورزی انجام شده است. اگر چه از ابتدا مسئولین و متولیان امر در مصاحبه‌های مختلفهدف از ساخت این سد را تأمین آب شرب و کشاورزی منطقه پایین دست بیان نموده‌اند اما از سال ۱۳۹۴، ضمن تغییر مواضع خود، بخش کشاورزی به عنوان اصلی‌ترین ذینفع کاملاً در حاشیه قرار داده شده و در حال حاضر هیچ حق آبه رسمی برای این بخش تصویب و ابلاغ نشده است. با این حال در ۴ سال گذشته، سازمان آب منطقه ای فارس حدود ۱۲ میلیون مترمکعب آب موجود در مخزن را به کشاورزان زیر دست فروخته است. لازم است ذکر شود که حدود ۵ میلیون مترمکعب از حجم ذخیره شده در مخزن از محل چشمه فصلی چشمه عاشق در سال‌های اخیر تأمین شده است که مالکیت آن مطابق با اسناد موجودمتعلق به کشاورزان پایین دست بوده و حق قانونی آن‌ها، به آن‌ها فروخته شده است.

صنعت: اگر چه هیچ گونه حق آبه ای در مطالعات پایه و کارشناسی شده برای این بخش در نظر گرفته نشده است اما از سال ۱۳۹۴ و با ظهور پدیده صنعتی فولاد غدیر نی ریز در ۵۰ کیلومتری سد و به دلیل توان بالای اقتصادی و سیاسی این مجموعه، این بخش آب بر و آلوده کننده با حمایت سیاسیون و فشارهای موجود به عنوان یکی از طلبکاران ناحق آب در منطقه قد علم نموده است به گونه ای که متأسفانه بنابر اظهارات مسئولین به نظر می‌رسد که این بخش در حال حاضر حق آبه مصوب و رسمی تا ۶ میلیون مترمکعب در سال را از مخزن سد چشمه عاشق در اختیار دارد و به عنوان تنها ذینفع خارج از حوضه آبریز یکی از مصادیق اصلی انتقال آب بین حوضه ای است. و به نظر می‌رسد که اگر دست درازی این گونه مجموعه‌های صنعتی به منابع آب قطع نگردد شاهد بلعیده شدن تمامی منابع آب و بحران‌های جدی در پایین دست این آبریز کوچک باشیم. لازم است ذکر شود که در پایین این حوضه آبریز نیز غول صنعتی گل گهر توانسته است بدون نیاز به منابع چندان آبی منطقه، با استفاده از آب شیرین کن‌های خلیج فارس بتواند نیاز کامل خود را از منابع محدود آبی منطقه به منبع جدیدی از آب معطوف سازد. منبع آبی که می‌تواند توسط سایر صنایع فولادی منطقه نیز الگویی برای عدم فشار به منابع محلی آب زیرزمینی و سطحی کویر مرکزی ایران قلمداد شود.

 منابع 

رده:سدهای استان فارس
رده:شهرستان نی‌ریز