گیاه‌حوض

گیاه‌حوض (به انگلیسی: Phytotelma) یک حفره کوچک پر از آب در یک گیاه خشکی است. آب جمع شده در این گیاهان ممکن است به‌عنوان زیستگاهی برای جانوران و گیاهان مرتبط باشد.

ادبیات غنی به زبان آلمانی که توسط ثینِمَن (Thienemann) (1954)Thienemann, A. (1954). Chironomus: Leben, Verbreitung und wirtschaftliche Bedeutung der Chironomiden. Binnengewässer 20: 1-834. خلاصه شد، بسیاری از جنبه‌های زیست‌شناسی گیاه‌حوض را توسعه داد. بررسی موضوع توسط کیچینگ (Kitching) (۱۹۷۱) و مگوایر (Maguire) (1971)Maguire, B. (1971) Phytotelmata: Biota and community structure. Annual review of Ecology and Systematics. 2: 439-464.Kitching, R. L. (1971) An ecological study of water-filled treeholes and their position in the woodland ecosystem. Journal of Animal Ecology 40: 281-302. مفهوم گیاه‌حوض را به خوانندگان انگلیسی زبان معرفی کرد.
راست|بندانگشتی|Lyriothemis tricolor گونه‌ای از آسیابک که در گیاه‌حوض پرورش می‌یابد.
یک کتاب چند مؤلف، ویرایش شده توسط فرانک (Frank) و لونیبوس (Lounibos) (1983)Frank, J.H. and Lounibos, L.P. (1983) Phytotelmata: Terrestrial plants as hosts for aquatic insect communities, Plexus Press.  در ۱۱ فصل به طبقه‌بندی گیاه‌حوض و به گیاه‌حوض ارائه شده توسط میانگره‌های بامبو، روبغل برگ موز، روبغل برگ آناناسیان، گیاه‌پارچ‌ها، کوزه‌شیپوری‌ها، حفره‌های درخت، و برگک‌های گل گیاه خرچنگی می‌پردازد.Jalinsky, J. , T.A. Radocy, R. Wertenberger, & C.S. Chaboo. 2014. Insect diversity in phytotelmata habitats of two host plants, Heliconia stricta Huber (Heliconiaceae) and Calathea lutea Schult (Marantaceae) in the south-east Amazon of Peru. Journal of the Kansas Entomological Society 87(3): 299–311.Hayford, Barbara, Timo Förster, Vivek Patel, & Caroline S. Chaboo. 2021. Aquatic Diptera associated with Neotropical Zingiberales phytotelmata (Diptera). Journal of Natural History 54:43-44, 2815-2838, DOI: 10.1080/00222933.2020.1871522.
بندانگشتی|279x279پیکسل|یک حفره درخت که از آب پر شده است.
یک طبقه‌بندی از گیاه‌حوض توسط کیچینگ (۲۰۰۰)Kitching, R.L. (2000). Food webs and container habitats: The natural history and ecology of phytotelmata. Cambridge University Press.  پنج نوع اصلی را تشخیص می‌دهد: مخازن آناناسیان، برخی گیاهان گوشت‌خوار مانند گیاه‌پارچ‌ها، حفره‌های درختان پر از آب، میان‌گره‌های بامبو و آب روبغل (جمع شده در پایه برگ، گلبرگ یا برگک)، این بر روی شبکه‌های غذایی متمرکز شده است.

یک بررسی توسط گرینی (Greeney) (2001)Greeney, H.F. (2001). The insects of plant-held waters: a brief review and bibliography. Journal of Tropical Ecology 17(2): 241–260.  هفت شکل را شناسایی کرد: سوراخ‌های درخت، روبغل برگ، گل‌ها، برگ اصلاح شده، قسمت‌های رویشی افتاده (برای نمونه برگ یا پوست)، پوش‌برگ‌های میوه افتاده و ساقه پوسیده.

 ریشه نام 
کلمه «phytotelma» از ریشه یونان باستان phyto-، به معنی «گیاه» و telma، به معنی «حوض» گرفته شده است؛ بنابراین، واحد صحیح phytotelma است.

این اصطلاح توسط ال وارگا (L. Varga) در سال ۱۹۲۸ ابداع شد.Varga, L. (1928). Ein interessanter Biotop der Biocönose von Wasserorganism. Biologische Zentralblatt 48: 143–162.

 بوم‌شناسی 
بندانگشتی|کوزه‌های غول‌پیکر گیاه‌پارچ راجا به‌عنوان گیاه‌حوض عمل می‌کنند.
غالباً جانوران مرتبط با گیاه‌حوض‌ها منحصر به فرد هستند: گروه‌های مختلف ریزسخت‌پوستان در گیاه‌حوض ایجاد می‌شوند، از جمله صدفیان (Elpidium spp. Metacypris bromeliarum)، کوتاه‌شاخک‌سانان (Bryocamptus spp , Moraria arboricola , Attheyella spp) و (Cyclopoida) (Bryocyclops spp. ,Tropocyclops jamaicensis).

در زیستگاه‌های جنگل بارانی گرمسیری و نیمه‌گرمسیری، بسیاری از گونه‌های قورباغه‌ها از گیاه‌حوض به‌عنوان یک پرورشگاه که در دسترس است سود می‌برند، مانند برخی از قورباغه‌های دهان‌باریک (در گیاهان کوزه‌ای)، قورباغه‌های زهرآگین و برخی از قورباغه‌های درختی (در آناناسیان).

بسیاری از حشرات از گیاه‌حوض‌ها برای تولید مثل و جستجوی غذا استفاده می‌کنند، برای نمونه سنجاقک‌سانان، سوزنی‌ریختان، سوسک‌های آبزی و مگس‌ها.Hayford, Barbara, Timo Förster, Vivek Patel, & Caroline S. Chaboo. 2021. Aquatic Diptera associated with Neotropical Zingiberales phytotelmata (Diptera). Journal of Natural History 54:43-44, 2815-2838, DOI: 10.1080/00222933.2020.1871522. برخی از گونه‌ها نیز از اهمیت کاربردی بالایی برخوردارند. برای نمونه، مراحل نابالغ برخی از پشه‌ها، مانند برخی از گونه‌های آنوفل و آئدس که ناقلین بیماری مهم هستند در گیاه‌حوض‌ها گسترش می‌یابند.

 منابع 


رده:بوم‌شناسی
رده:جانورشناسی
رده:حشره‌شناسی
رده:کالبدشناسی گیاهان
رده:گیاه‌شناسی