گویش بیه‌پس

گویش بیه پسدکتر منوچهر ستوده، سال۱۳۳۲، فرهنگ گیلکی، ص۱۷–۱۸ یا گیلکی بیه پس یا گیلکی غربیhttps://glottolog.org/resource/languoid/id/west2931 گویشی از زبان گیلکی می‌باشد که در منطقه بیه پس گویش میشود.

 طبقه‌بندی 
زبان گیلکی شامل سه لهجه بیه پسی (غرب گیلان)، بیه پیشی (شرق گیلان) و دیلمی می‌شود. گلاتولوگ گویش گیلکی غربی را شامل گونه‌های فومنی، رشتی و انزلی می‌داند.https://glottolog.org/resource/languoid/id/west2931
ایوب رسایی حوزه رواج گیلکی غربی را شامل نواحی رشت، فومن و رودبار می‌داند. 
به گفته منوچهر ستوده گیلکی بیه پس در بخشی از گیلان که در باختر سفیدرود است (چهار فریضه، گسکر، کسما، تولم، شفت، موازی، کهدم، لشته نشا) بدان گفتگو می‌شود. به گفته دانشنامه ایرانیکا زبان گیلکی دارای دو گویش شرقی و غربی است و اسپی روٚ مرز بین این دو گویش است و این زبان زیرمجموعه زبان‌های کاسپین است.https://iranicaonline.org/articles/gilan-x

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش بیه پس ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی. (نمونه زیر براساس گویش رشت تنظیم شده‌است)
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، رشت  mən  tu  un  amâ  šumâ  ušan ملکی، رشت  mi  ti  une  ami  šimi  ušane مفعولی، مستقیم  məra  təra  una  aməra  šuməra ušanaمفعولی غیرمسقیمmeretereunereamereshemereušanere
حالت  دیگر ضمایر حالت برایی یا همان مفعول غیر مستقیم که  re در پایان این ضمایر یا در آخر قرار می گیرد   

(نیازمند  اصلاح تخصصی زبان شناسی نوشتن مصوت ها بر اساس گویش رشت دقیق نیست، یک گویشور بومی یا از منابع معتبر بنویسید)

 شناسه 
در گویش گیلکی بیه پس دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. (نمونه زیر بر اساس گویش رشت تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -boxord = خورد
 بن ماضی استمراری: -xord = می‌خورد
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  əm(i)  i  e/i  im(i)  id(i)  id(i)

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -xor = می‌خور

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  əm(i)  i  e/∅  imi  idi  idi

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل خوردن (xordan) بر اساس گویش بیه پسی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش رشت می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  boxordəm  boxordi  boxord(e)  boxordim(i)  boxordid(i)  boxordid(i) گذشته کامل  boxordə-bum  boxordə-bi  boxordə-bu  boxordə-bim  boxordə-bid  boxordə-bid گذشته التزامی  boxordə-bim(i)  boxordə-bi  boxordə-bi  boxordə-bim(i)  boxordə-bid(i)  boxordə-bid(i) گذشته استمراری  xordəmi  xordi  xordi  xordimi  xordidi  xordidi گذشته در حال انجام  xordan-dubum  xordan-dibi  xordan-dubu  xordan-dibim  xordan-dibid  xordan-dibid حال ساده/آینده  xorəm  xori  xore  xorimi  xoridi  xoridi حال در حال انجام  xordan-dərəm  xordan-dəri  xordan-dəre  xordan-dərim  xordan-dərid  xordan-dərid حال التزامی  (i)boxorəm  boxori  boxore  boxorim(i)  boxorid(i)  boxorid آینده  xayəm boxoram  xayi boxori  xaye boxore  xayim(i) boxorim(i)  xayid(i) boxorid(i)  xayid(i) boxorid(i)

در جدول زیر فعل رفتن (šon) بر اساس گویش بیه پسی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش رشت می‌باشد)
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bušom  bisi  bušu(e)  bišim(i)  bušuyid(i)  bušuyid(i) گذشته کامل  bušu-bum  bušu-bi  bušu-bu  bušu-bim  bušu-bid  bušu-bid گذشته التزامی  bušu-bim(i)  bušu-bi  bušu-bi  bušu-bim(i)  bušu-bid(i)  bušu-bid(i) گذشته استمراری  šumi  šui  šu  šumi  šuydi  šuydi گذشته در حال انجام  šon-dubum  šon-dibi  šon-dubu  šon-dibim  šon-dibid  šon-dibid حال ساده/آینده  šəm  ši  še  šimi  šidi  šidi حال در حال انجام  šon-dərəm  šon-dəri  šon-dəre  šon-dərim  šon-dərid  šon-dərid حال التزامی  (i)bəšəm  bəši  bəšə  bəšim(i)  bəšid(i)  bəšid آینده  xayəm bəšəm  xayi bəši  xaye bəšə  xayim(i) bəšim(i)  xayid(i) bəšid(i)  xayid(i) bəšid(i)

در جدول زیر فعل گفتن (goftan) بر اساس گویش بیه پسی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش رشت می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bogoftəm  bogofti  bogoft(e)  bogoftim(i)  bogoftid(i)  bogoftid(i) گذشته کامل  bogoftə-bum  bogoftə-bi  bogoftə-bu  bogoftə-bim  bogoftə-bid  bogoftə-bid گذشته التزامی  bogoftə-bim(i)  bogoftə-bi  bogoftə-bi  bogoftə-bim(i)  bogoftə-bid(i)  bogoftə-bid(i) گذشته استمراری  goftəmi  gofti  gofti  goftimi  goftidi  goftidi گذشته در حال انجام  goftan-dubum  goftan-dibi  goftan-dubu  goftan-dibim  goftan-dibid  goftan-dibid حال ساده/آینده  gəm  gi  ge  gimi  gidi  gidi حال در حال انجام  goftan-dərəm  goftan-dəri  goftan-dəre  goftan-dərim  goftan-dərid  goftan-dərid حال التزامی  (i)bogom  bogoi  bogo  bogoim(i)  bogoid(i)  bogoid آینده  xayəm bogom  xayi bogoi  xaye bogo  xayim(i) bogoim(i)  xayid(i) bogoid(i)  xayid(i) bogoid(i)

در جدول زیر فعل کردن (kudən) بر اساس گویش بیه پسی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش رشت می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bokodəm  bokodi  bokod(e)  bokodim(i)  bokodid(i)  bokodid(i) گذشته کامل  bokodə-bum  bokodə-bi  bokodə-bu  bokodə-bim  bokodə-bid  bokodə-bid گذشته التزامی  bokodə-bim(i)  bokodə-bi  bokodə-bi  bokodə-bim(i)  bokodə-bid(i)  bokodə-bid(i) گذشته استمراری  kodəmi  kodi  kodi  kodimi  kodidi  kodidi گذشته در حال انجام  kodən-dubum  kodən-dibi  kodən-dubu  kodən-dibim  kudən-dibid  kodən-dibid حال ساده/آینده  konəm  koni  kone  konimi  konidi  konidi حال در حال انجام  kodən-dərəm  kodən-dəri  kodən-dəre  kodən-dərim  kodən-dərid  kodən-dərid حال التزامی  (i)bokonəm  bokoni  bokonə  bokonim(i)  bokonid(i)  bokonid آینده  xayəm bokonəm  xayi bokoni  xaye bokonə  xayim(i) bokonim(i)  xayid(i) bokonid(i)  xayid(i) bokonid(i)

 واژگان 
شماری از واژه‌ها در گویش گیلکی بیه‌پسی:
 گویش رشتی  گویش ضیابری  فارسی per  per  پدر giše  gešo  عروس zay  zak  بچه čičilâs  fereng  سنجاقک lâbudân  labdan  عنکبوت sokole/xorus  sokolo  خروس xuli  xuli  آلوچه xuk  xu  خوک gâz/dendân  gâz  دندان čičini  mus  گنجشک lâkepošt  kabuš  لاک پشت pâmodor/gowje  pamodor  گوجه فرنگی murjâne  morjano  مورچه ordak  urdik  اردک qorbaqe  guzga  وزغ gel  gil  گِل lânti  lânti  مار čičir  čočor  مارمولک

 جستارهای وابسته 

 استان گیلان
 مردم گیلک
 زبان گیلکی
 گویش بیه‌پیش
 گویش گالشی
 گویش رودباری
 رشت
 بندرانزلی
 ضیابر
 فومن

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان گیلکی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:شهرستان رشت
رده:شهرستان فومن
رده:شهرستان بندر انزلی