شغنان

شُغنان (به شغنانی: Xuɣ̆nůn (خُغنون)، به فارسی تاجیکی: Шуғнон) یک منطقهٔ مسکونی تاریخی است که در ولایت بدخشان در کوههای شمال شرق افغانستان و نیز ناحیه‌ای در ولایت خودمختار بدخشان کوهستانی در تاجیکستان واقع شده است. شغنان ۲۴٬۰۰۰ نفر جمعیت دارد. مرکز اداری ولسوالی شغنان افغانستان قلعه برپنجه نام دارد. مرکز اداری ناحیه شغنان تاجیکستان خاروغ نام دارد.

روشان افغان (روشان نیز یک ولسوالی ( شهرستان) جداگانه در تاجیکستان است) تحت حاکمیت اداری ولسوالی شغنان قرار می‌گیرد و از آن به عنوان ناحیه فرعی روشان (یعنی روشان علاقه‌داری) یاد می‌شود. در ولسوالی شغنان افغانستان حدود ده روستای بزرگ و بسیار کوچکتر وجود دارد. این روستاها شامل از جنوب به شمال، درمرخت، ویود، ویرودج، بشور، ووزپیدرود، ذیشهر، شیدوود و تسغنود است. توجه نام دهکده‌ها همانطور که در زبان محلی ظاهر می‌شود داده می‌شود. جمعیت ولسوالی افغان در مجموع حدود ۲۴۰۰۰ تن می‌باشد. برخی از روستاهای بزرگ در سمت تاجیکستان شغنان شامل از جنوب به شمال، درمرخت، پورشنف، بونی، سوخچارو و رشت قلعه هستند.

مردم ساکن در ولسوالی شغنان، چه در سمت تاجیکستان و چه در سمت افغانستان، به زبان خود به نام شغنانی (خغنانی) صحبت می‌کنند.

 آب و هوا 
شغنان دارای آب و هوای قاره‌ای مرطوب (سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن) با تابستان‌های خشک، معتدل و زمستان‌های سرد و برفی است. در شغنان میانگین سالانه دما ۳.۶ درجه سانتی گراد (۳۸.۵ درجه فارنهایت) است. میزان بارش سالانه در حدود ۷۸۲ میلی متر (۳۰.۷۹ اینچ) است.

 تاریخچه 
در دوران باستان، این منطقه به‌خاطر معادن یاقوتش مشهور بود که در نوشته‌های مارکو پولو به آن‌ها اشاره شده است:

«در این ولایت است که آن سنگ‌های قیمتی و باارزش یعنی لعل‌های بدخشان یافت می‌شوند. آن‌ها در صخره‌های میان کوه‌ها به دست می‌آیند و مردم برای یافتن آن‌ها غارهای بزرگی در زیر زمین حفر می‌کنند، درست همان‌طور که معدن‌چیان برای نقره انجام می‌دهند. تنها یک کوه خاص وجود دارد که آن‌ها را تولید می‌کند و نام آن شغنان است.»

در دوران معاصر، شغنان و ایالت خراج‌گزار آن، روشان، حکومت‌هایی بودند که حاکمانشان، میرهای شغنان، مدعی نسب بردن از اسکندر مقدونی بودند. مارک اورل اشتاین، باستان‌شناس، در این باره نوشت: «در شمال شغنان، روشان واقع شده است که معمولاً توسط بستگان رؤسای قدیمی شغنان اداره می‌شود... با این حال، هیچ مدرکی برای ادعاهای نسب‌شناسی آن‌ها وجود ندارد.» در سال ۱۸۲۹، میرهای شغنان مجبور به پرداخت خراج به مرادبیگ قندوز شدند. در سال ۱۸۷۴ شغنان مطیع افغانستان شد، اما میرها همچنان به حکومت بر این منطقه ادامه دادند تا اینکه در سپتامبر ۱۸۸۳، شغنان توسط عبدالرحمان‌خان ضمیمه شد. این منطقه بر اساس توافق دوراند در سال ۱۸۹۳ به روسیه واگذار شد. در توافقنامه‌ای که در سال ۱۸۹۵ بین بریتانیا و روسیه منعقد شد، مسکو موافقت کرد که تمام بخش‌هایی را که قبلاً در ساحل چپ رود پنج (آمودریای علیا) اشغال کرده بود، در ازای سرزمین‌هایی در ساحل راست در درواز، به افغانستان واگذار کند. نیمه تحت کنترل روسیه در شغنان در سال ۱۹۲۵ در ولایت مختار کوهستان بدخشان ادغام شد که بعدها در سال ۱۹۲۹ به تاجیکستانِ تازه‌تأسیس پیوست.

مردم ساکن در ولسوالی شغنان، هم در سمت تاجیکستان و هم در سمت افغانستان، به زبان خودشان که شغنانی نامیده می‌شود، صحبت می‌کنند.

 جستارهای وابسته 
 فهرست شهرهای افغانستان

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:بازبینی گمر شهرهای افغانستان

رده:مناطق مسکونی در ولایت بدخشان، افغانستان
رده:دره‌های افغانستان
رده:پایانه‌های مرزی روابط افغانستان و تاجیکستان