زبان لارستانی

زبان لارستانی زبان بخشی از مردم ساکن در جنوب فارس، غرب هرمزگان و شرق بوشهر است. این زبان همچنین در میان جوامع مهاجر ایرانی کشورهای حاشیهٔ خلیج فارس نیز رواج دارد.Indo-European, Indo-Iranian, Iranian, Western, Southwestern لاری زبان غالب شهرستان‌های لارستان، خنج، گراش، جویم و اوز در فارس و شهرستان بستک در هرمزگان است. این زبان به جاماندهٔ پارسی میانه است و دستور زبان خاص خود را دارد.Anonby, E. J. 2003b. Update on Luri: How many languages? Journal of the Royal Asiatic Society 13.2:171–197.Ethnologue report for language code: lrl

امروزه این زبان به خاطر تفاوت‌های زیادش با زبان فارسی معیار به عنوان یک زبانِ مستقل از شاخهٔ زبان‌های ایرانی جنوب غربی قلمداد می‌شود. گویش‌های زبان لارستانی همانند لری، نوادهٔ پارسی میانه محسوب می‌شوند. این زبان ارتباط نزدیکی با پارسی باستان دارد.D. N. Mackenzie, R. E. Emmerick, Dieter Weber (1991) "Corolla iranica", 1991, Published by P. Lang, , 9783631435892

 پراکندگی جغرافیایی 
بندانگشتی|چپ|پراکندگی گویشوران
بیشتر شهروندان جنوبی استان فارس و غرب هرمزگان شامل شهرستان‌های لارستان، گراش، بستک، اوز و خنج بدین زبان سخن می‌گویند. لارستانی در شهرها و روستاهای لار، گراش، اوز، خنج، بستک، فداغ، خور، اسیر (استان فارس)، لطیفی، جناح، ارد، جویم، بنارویه، شرفویه، دهتل، دهفیش، براک، بیدشهر، بست قلات، بیغرد، کوره، لاغران و کاریان، احمدمحمودی، بلغان، چاه طوس، اشکنان، بخش‌هایی از بریز، دهکویه، بندرلنگه، بندر خمیر، رویدر، نهند، کوهیج، گلار و… رایج است.

 واج‌شناسی 
 واکه‌ها 
لاری دارای ۱۰ واکه ساده است که از این نظر با فارسی تفاوت چشمگیری دارد. واکه‌های ساده , ، , ، , ، , ،  و  هستند. ۴ واکه مرکب , ,  و  نیز در این زبان یافت می‌شوند.

 همخوان‌ها 
همخوان‌های لاری همانند فارسی است با این تفاوت که واج /h/ در این زبان وجود ندارد و افزون بر واج /v/، واج /w/ هم در آن یافت می‌شود.
+همخوان‌های لاری لبی لثوی پساکامی کامی نرم‌کامی زبانکی چاکناییخیشومی م m  ن n     انسدادیواک‌دار ب b  د d    گ g  ق q بی‌واک پ p  ت t    ک k   ء ʔانسایشیواک‌دار   ج d͡ʒ    بی‌واک   چ t͡ʃ    سایشیواک‌دار و v  ز z  ژ ʒ    بی‌واک ف f  س s  ش ʃ   خ x  لرزشی  ر r     ناسوده و w  ل l   ی j   

 لهجه‌ها 
زبان لارستانی دارای چندین لهجه است. تفاوت این لهجه‌ها بیشتر در تلفظ واژگان است. برای نمونه «رفتم» در برخی از مناطق رفتُم و در برخی دیگر چِدُم تلفظ می‌شود. لاری، گراشی، خنجی، اوزی، بستکی، اَرَدی، فداغی، کوخردی، بیدشهری و بیخی از مهم‌ترین لهجه‌های لارستانی هستند.

عمدهٔ کلماتی که در لهجه‌های لاری به کار برده می‌شود، بر اساس مناطق مختلف دارای تلفظ‌های متفاوت است. به‌طورمثال در برخی روستاها و شهرها به اول افعال حرکت اَ و برخی با حرکت اُ و دیگر مکان‌ها با صدای اِ تلفظ می‌گردد. حال ممکن است این اصوات در پایان یا میانه‌های یک کلمه نیز وجود داشته باشد.
برای مثال همین کلمه اچم را می‌توان به صورتهای زیر مشاهده نمود: اَچَم، اَچُم، اُچَم، اُچُم، اَچِم یا در برخی موارد ممکن است تلفظ برخی از حروف نیز تغییر یابد مانند: اَشِم یا اَشَم که همان معنی برویم را می‌دهد.

یکی از خواص زبان لاری دارا بودن یک صدا در برخی گویش‌های آن همانند گویش فداغی است. این تلفظ میانه گ و ن است که به صورت غنه (تلفظی در ادای کلمات عربی) ادا می‌گردد همانند فَلَزِئنگ که نوعی نان محلی است که با مهیاوه درست می‌شود. در گویش بیدشهری حرف-ُ-در کلمه اَچُم به صورت اَچام تلفظ می‌شود که حرف ا بینُ و آ بیان می‌گردد.

عمدهٔ این گویش‌ها مربوط به ایالت ایراهستان قدیم بوده است. این گویش‌ها در جای‌جای منطقه جنوب به شکل‌های متنوعی خود را نشان داده و نمود کرده است که بیشتر این تفاوت‌ها در تلفظ واژگان است. زبان اچمی لهجه‌های مختلفی را در بر می‌گیرد که در بسیاری از مناطقی که به این گویش صحبت می‌کنند، کلمات و واژگانی خاص نسبت به بقیه مناطق اطراف خود به کار می‌برند. این کلمات در بعضی موارد تأثیر گرفته از زبانهای هندی، انگلیسی، پرتغالی و عربی است که به علت مراودات گستردهٔ مردم این مناطق با کشورهای مختلف شکل گرفته است. گویش لاری به علت حضور تاریخی یهودیان دارای پیچ و خم‌های زبان عبری نیز هست.

 پژوهش‌ها 
احمد اقتداری و لطفعلی خنجی بر دستور این زبان پژوهش‌های مبسوطی انجام داده‌اند. امیرحسین خنجی نیز در پژوهشی مجموعهٔ واژگان، متون نثر و نظم و دستور زبان لاری را گرد آوردی و بازشناسی کرده است. همچنین ما لچانوا، زبان‌شناس معاصر روس، عقیده دارد که کومزاری نیز یکی از لهجه‌های لاری است.‌

 منابع 

 فرهنگ فولکلور مناطق جنوبی ایران، فرید ج. محقق فرهنگهای بومی
 بالود، محمد. (فرهنگ عامه در منطقه بستک) ناشر همسایه، چاپ زیتون، انتشار سال ۱۳۸۴ خورشیدی
 حبیبی، احمد. (ادبیات فولکلور جنوب) نشر قلم، قم، انتشار ۱۳۷۸ خورشیدی

رده:زبان لارستانی
رده:زبان اچمی
رده:زبان‌های ایرانی
رده:زبان‌های ایرانی جنوب غربی
رده:گویش‌های زبان فارسی
رده:زبان‌های ایرانی در خطر
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های کویت
رده:زبان‌های قطر
رده:زبان‌های بحرین
رده:زبان‌های عمان
رده:زبان‌های عربستان سعودی
رده:زبان‌های امارات متحده عربی