نفس المهموم

نفس المهموم فی مصیبت سیدنا الحسین المظلوم کتاب دربارهٔ زندگی‌نامه و کشته شدن حسین بن علی است که به دست عباس قمی نوشته شده و مقدمه آن را سید احمد حسینی نگاشته است.

درباره کتاب
نفس المهموم کتابی درباره حسین بن علی و قیام او است و حاصل جمع کتاب‌های گذشتگان است و اغلب مطاوی آن را نقل قول تشکیل می‌دهد و تحلیل و ارزیابی در آن کمتر ملاحظه می‌شود. خودِ نویسنده در آغاز کتاب می‌گوید: «جمعته من الکتب المعتبرة التی علیها الاعتماد و الرّکون و الاستناد» یعنی «کتاب را از کتابهای معتبر دیگر که به آن اعتماد داشته و پایه و سند قوی دارند گردآوری» کرده است. مطالب کتاب مانند منتهی الامال است و کتاب اخیر را می‌توان گزارش فارسی آن شمرد.کتابشناسی تاریخی حسین بن علی، محمد اسفندیاری، ص ۱۱۴-۱۱۵.

 درونمایه 
این کتاب از یک مقدمه درباره ولادت حسین بن علینگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۱۱-۱۵.، پنج باب و یک خاتمه تشکیل شده است:

 باب اول، حاوی دو فصل است درباره شجاعت، علم، فصاحت، زهد، تواضع و عبادت حسین بن علینگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۱۷-۲۷. و همچنین ثواب گریستن در عزای حسین و لعن قاتلان وی.نگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۲۷-۵۹.
 باب دوم، حاوی رخدادهایی است که بعد از بیعت کردن مردم با یزید بن معاویه تا کشته شدن حسین بن علی اتفاق افتاده است. این باب مفصل‌ترین باب کتاب و در ۲۰ فصل تنظیم شده است.نگاه کنید به: قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۶۰-۳۳۸.
 باب سوم، حاوی وقایع بعد از کشته شدن حسین بن علی است.قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۳۳۹.
 باب چهارم، حاوی رویدادهای پس از کشته شدن حسین، مانند گریستن آسمان، ناله فرشتگان و گریستن جنیان است.قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۴۳۳.
 باب پنجم، درباره فرزندان و زنان پیشوای سوم شیعیان و فضلیت زیارت آنها، و همچنین ستم حاکمان ظالم در تخریب بارگاه حسینی است.قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۴۷۶.
 در خاتمه کتاب، قیام توابین و قیام مختار شرح داده شده است.قمی، نفس المهموم، ۱۳۷۹ش، ص۵۰۱.

 مولف و انگیزه نگارش 
عباس بن محمدرضا قمی (۱۲۹۴-۱۳۵۹ق) مشهور به شیخ عباس قمی و معروف به محدث قمی از علمای شیعه در قرن چهاردهم قمری استادهم‌نژاد، «حاج شیخ عباس قمی، حدیث نجابت»، ص۱۱۴. که یکی از زبده‌ترین چهره‌های شیعه در حدیث، تاریخ و تبلیغ دانسته شده و ابن بابویه قمی، جد اعلای وی معرفی شده است.احمدیان، «خاتم المحدثین، حاج شیخ عباس، محدث قمی»، ص۵۸.

وی نویسنده بیش از ۸۰ اثراحمدیان، «خاتم المحدثین، حاج شیخ عباس، محدث قمی»، ص۶۵. به زبان‌های عربی و فارسی است.مسعودی، «پرونده: واپسین راوی بزرگ شیعه»، ص۱۲. آثار او در موضوعات مختلفی از جمله عقاید، فقه، شرح حال معصومان، رجال و درایه، تاریخ، مقتل، آداب و عبادات، ادعیه، اخلاق و ادبیات بوده است.احمدیان، «خاتم المحدثین، حاج شیخ عباس، محدث قمی»، ص۶۵-۶۶. مفاتیح الجنان که به گفته برخی محققان از یک کتاب معمولی برای شیعیان فراتر رفته و به انیس معنوی مردم در کنار قرآن کریم تبدیل شده از مهمترین نوشته‌های اوست.رضوی، «کتاب: روایت و نیایش...»، ص۶۷. محدث قمی در ذی الهجه ۱۳۵۹ق در نجف درگذشت و در حرم علی بن ابیطالب دفن شد.حسینی اشکوری، المفصل فی تراجم الاعلام، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۳۰۵.

شیخ عباس قمی انگیزه خود از نگارش نفس المهموم را گردآوری مقتل مختصر حسین بن علی با استفاده از روایات مورد اعتماد دانسته و این کار را بزرگترین آرزوی خود دانسته است.قمی، نفس المهموم، المکتبة الحیدریة، ص۷.

 منابع کتاب 
برخی منابع مشهوری که شیخ عباس قمی در تألیف این کتاب استفاده کرده عبارتند از:

ارشاد شیخ مفید،‌ لهوف سید بن طاووس، مقاتل الطالبیین نوشته ابوالفرج اصفهانی، کشف الغُمَّه علی بن عیسی اربلی،‌ مُثیر الاحزان ابن نما حلی، تسلیة المجالس محمد بن ابی طالب موسی حسینی، الاحتجاج احمد بن علی طبرسی.برای آشنایی بیشتر با این کتاب رجوع شود به: سید علی میرشریفی، «سخنی در شناخت نفس المهموم»، کیهان اندیشه (شمارهٔ ۵، فروردین و اردیبهشت ۱۳۶۵)، ص ۶۲-۶۳.

 ترجمه فارسی کتاب 
نفس المهموم با عناوین و مترجمین متفاوت به چاپ رسیده است از جمله
 در کربلا چه گذشت، ترجمه میرزا ابوالحسن شعرانی، انتشارات آدینه سبز
 در کربلا چه گذشت، ترجمه محمد باقر کمره ای، انتشارات کتاب جمکران
پانویس

منابع
کتابشناسی تاریخی حسین بن علی، محمد اسفندیاری، ص ۱۱۴-۱۱۵.
احمدیان، مینا، «خاتم المحدثین حاج شیخ عباس محدث قمی»، در مجله مسجد، شماره ۶۸، خرداد و تیر ۱۳۸۲ش.
 ادهم‌نژاد، محمدتقی، «حاج شیخ عباس قمی، حدیث نجابت»، در مجله مبلغان، شماره ۸۸، ۱۳۸۵ش.
 حجازی، یاسین، کتاب آه، تهران، جام طهور، ۱۳۸۸ش.
 حسینی اشکوری، احمد، المفصل فی تراجم الاعلام، قم، مجمع ذخایر اسلامی، ۱۳۹۳ش.
 دوانی، علی، مفاخر اسلام، ج۱۱، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۷ش.
 رضوی، سید مسعود، «کتاب: روایت و نیایش؛ درباره زندگی و آثار محدث قمی»، در مجله اطلاعات حکمت و معرفت، ش۱۰۰، سال نهم، مرداد ۱۳۹۳ش.
 شیخ مفید، محمد بن محمد، الأمالی، قم، کنگره شیخ مفید، ۱۴۱۳ق.
 صحتی سردرودی، محمد، «تحریف‌شناسی تاریخ حسین با رویکردی کتابشناسانه»، در مجله کتابهای اسلامی، شماره ۱۸، پاییز ۱۳۸۳ش.
 قمی، شیخ عباس، «بر حسین چه گذشت؟»: ترجمه نفس المهموم، تهران، دار الثقلین، ۱۳۸۷ش.
 قمی، شیخ عباس، «رموز الشهاده»، ترجمه محمدباقر کمره‌ای، تهران، انتشارات کتابچی، ۱۳۹۱ش.
 قمی، شیخ عباس، نفس المهموم فی مصیبة سیدنا الحسین المظلوم و یلیه نفثة المصدور فیما یتجدد به حزن العاشور، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۳۷۹ش.
 کاشفی خونساری، سید علی، گزیده نفس المهموم، تهران، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، ۱۳۸۴ش.
 مسعودی، رضا، «پرونده: واپسین راوی بزرگ شیعه»،‌ در مجله کتاب ماه دین، شماره ۱۵۵، شهریور ۱۳۸۹.
 میرشریفی، سید علی، برگ‌های بی‌خزان، انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۲ش.

 پیوند به بیرون 

 نفس المهموم، دانشنامه تخصصی حسین بن علی.
نفس المهموم (کتاب)، ویکی شیعه.
نفس المهموم، ویکی فقه.
باشگاه خبرنگاران جوان.
خبرگذاری مشرق.

رده:نمودهای فرهنگی حسین بن علی
رده:حسین بن علی
رده:عاشورا
رده:کتاب‌های درباره حسین بن علی
رده:گردآوری حدیث
رده:ادبیات تشیع