امارت بنی‌خالد

امارت بَنی‌خالد () حکومتی محلی از خاندان حمید و وابسته به قبیله ی بَنی‌خالد بود که در سده‌های هفدهم و هجدهم میلادی بر بخش‌هایی از ناحیه شرقی شبه‌جزیره عربستان فرمان می‌راند. این امارت در سال ۱۶۶۹ میلادی شکل گرفت و برای مدتی طولانی یکی از قدرت‌های مهم منطقه احساء به‌شمار می‌رفت.

بر پایهٔ منابع تاریخی، براک بن غریر در سال ۱۰۸۱ قمری توانست نفوذ امپراتوری عثمانی را در الاحسا کاهش دهد و حکومتی مستقل با مرکزیت المبرز و سپس هفوف تشکیل دهد. حکومت بنی‌خالد تا اواخر قرن هجدهم ادامه یافت و در رویدادهای سیاسی منطقه ــ به‌ویژه در دورهٔ شکل‌گیری نخستین دولت سعودی ــ نقش قابل‌توجهی ایفا کرد.

 میراث و اهمیت تاریخی 
امارت بنی‌خالد به‌دلیل کنترل بر مناطق حاصل‌خیز احساء، جایگاه جغرافیایی مهم و ارتباط با مسیرهای بازرگانی خلیج فارس، نقشی مؤثر در ساختار سیاسی و اقتصادی شرق عربستان داشت. سقوط این امارت زمینه‌ساز گسترش نفوذ آل‌سعود و تغییرات گسترده در ساختار قدرت منطقه شد.

 منابع 
 ابن بشر، عثمان. عنوان المجد فی تاریخ نجد. ریاض: دارالیمامه.
 حسین بن غنام. تاریخ نجد. چاپ العربیه.
 Al-Bassam, F. “The Bani Khalid Emirate in Eastern Arabia. ” *Journal of Arabian History*, ۱۹۸۴.
 Madawi Al-Rasheed. A History of Saudi Arabia. Cambridge University Press.

 تاریخچه 
 نخستین دولت خالدی 
ریاست بر بنی‌خالد به‌صورت سنتی از سوی خاندان حمید انجام می‌شد. دولت بنی‌خالد در طی سده‌های پانزدهم و هجدهم میلادی بر بیابان‌های اطراف احساء و قطیف تسلط داشت. بنی‌خالد توانست در زمان براک بن غریر از خاندان آل حمید، نیروهای عثمانی را از شهرها و روستاها بیرون و فرمانروایی خود را بر منطقه اعلام کند. بر پایهٔ فرهنگ فولکلور عرب، یکی از رؤسای بنی‌خالد کوشید با جلوگیری از شکار غیرقانونی تخم‌مرغ بادیه در قلمرو خود، از جانور وحشی بیابان (هوبره) در برابر نابودی نگهبانی کند و این‌گونه، این قبیله به لقب «نگاهبان تخم‌های هوبره» که کنایه از برتری مطلق رئیس بر قلمرو خود بود شهرت یافت.

 سرنگونی توسط سعودی‌ها 
بنی‌خالدِ شرق عربستان با اعضای قبیله خود که در مهاجرت قبلی خود به سمت شرق در نجد ساکن شده بودند، روابط خود را پابرجا نگه داشتند و همچنین در میان فرمانروایان شهرهای نجدی، مانند معمرِ عیینه، طرفدارانی را به دست آوردند. هنگامی که امیر عیینه باورهای محمد بن عبدالوهاب را پذیرفت، رئیس خالدی به او دستور دست برداشتن از پشتیبانی عبدالوهاب و بیرون‌راندن او از شهر را داد. امیر موافقت کرد و ابن عبدالوهاب به شهر همسایه، یعنی درعیه رفت و در آنجا به آل سعود پیوست.

بنی‌خالد همچنان دشمن سرسخت سعودی‌ها و هم‌پیمانان آن‌ها بودند و برای جلوگیری از گسترش سعودی‌ها سعی در یورش به نجد و درعیه را داشتند. تلاش‌های آن‌ها با شکست روبه‌رو شد و سعودی‌ها پس از تسخیر نجد، به قلمرو بنی‌خالد در احساء حمله کردند و العُرَیعر را در سال ۱۷۸۹ از حکومت خلع کردند.

 بازگشت مجدد و برافتادن از قدرت 
پس از حمله عثمانی‌ها به عربستان و سرنگونی آل سعود در سال ۱۸۱۸، عثمانی‌ها احساء و قطیف را گشودند و اعضای العُرَیعر را به عنوان فرمانروایان منطقه بازگرداندند.

در این زمان، بنی‌خالد، دیگر آن نیروی توانمند نظامی پیشین را از دست داده‌بود و قبایلی مانند عُجمان، دواسر، سبیع و مُطیْر، شروع به حمله به سرزمین‌های بیابانی بنی‌خالد کردند. آنها همچنین، درگیر اختلافات داخلی بر سر رهبری بودند. اگر چه بنی‌خالد در این دوره توانست با قبیله «عَـنِزّه» هم‌پیمان شود، اما سرانجام از اتحاد چندین قبیله به همراه آل سعود که در سال ۱۸۲۳ فرمانروایی خود را دوباره در ریاض بَرپا داشتند، مَحروم بود و نبردی دیگر با سُبیْع و آل سعود در سال ۱۸۳۰، حکومت بنی خالد را به پایان رساند. عثمانی بار دیگر در سال ۱۸۷۴ یک فرماندار از بنی‌خالد بر احساء گماشت، ولی فرمانروایی او نیز کوتاه بود.

 فهرست حاکمان خالدی 

 نام آغاز حکومت (میلادی) پایان حکومت (میلادی) بارک بن غریر ۱۶۶۹ ۱۶۸۲ محمد بن غریر۱۶۸۲۱۶۹۱ سعدون بن محمد ۱۶۹۱ ۱۷۲۲ علی بن محمد ۱۷۲۲ ۱۷۳۶ سلیمان بن محمد آل خلیدی ۱۷۳۶ ۱۷۵۲ عریعر بن دجین بن سعدون ۱۷۵۲ ۱۷۷۴ بطین بن عریعر ۱۷۷۴ ۱۷۷۵ دجین بن عریعر ۱۷۷۵ ۱۷۷۵ سعدون بن عریعر ۱۷۷۵ ۱۷۸۶ دویحس بن عریعر ۱۷۸۶ ۱۷۹۳ زید بن عریعر ۱۷۹۳ ۱۷۹۳ براک بن عبدالمحسن السرداح ۱۷۹۳ ۱۷۹۶

 جستارهای وابسته 
 بنی‌خالد
 آل سعود
 امپراتوری عثمانی
 شبه‌جزیره عربستان

 منابع 

 Anscombe, Frederick F. , The Ottoman Gulf: the creation of Kuwait, Saudi Arabia, and Qater, 1870–1914, انتشارات دانشگاه کلمبیا، New York 1997
 Fattah, Hala Mundhir, The Politics of Regional Trade in Iraq, Arabia, and the Gulf, 1745–1900, SUNY Press, 1997 
 Ibn Agil al-Zahiri, Ansab al-Usar al-Hakima fi al-Ahsa ("The Genealogies of the Ruling Families of al-Ahsa, Part II: Banu Humayd (Al 'Uray'ir)"), Dar al-Yamama, ریاض، عربستان سعودی (Arabic)
أبو عبدالرحمن بن عقیل الظاهری، "أنساب الأسر الحاکمة فی الأحساء، القسم الثانی: بنو حمید (آل عریعر)"، من منشورات دار الیمامة، الریاض، المملکة العربیة السعودیة

 Al-Jassir, Hamad, Jamharat Ansab al-Usar al-Mutahaddirah fi Nejd ("Compendium of the Geanologies of the Settled Families of Nejd"), entry on "Banu Khalid" (Arabic)
 al-Juhany, Uwaidah, Najd Before the Salafi Reform Movement, Ithaca Press, 2002
 Lorimer, John Gordon, دانشنامه خلیج فارس، عمان و عربستان مرکزی, republished by Gregg International Publishers Limited Westemead. Farnborough, Hants. , England and Irish University Press, Shannon, Irelend. Printed in Holland, 1970
 Mandaville, Jon E. , "The Ottoman Province of al-Hasā in the Sixteenth and Seventeenth Centuries", Journal of the American Oriental Society, Vol. 90, No. 3. (Jul. - Sep. , 1970), pp. 486–513 

 Nakash, Yitzhak, Reaching for Power: The Shi'a in the Modern Arab World, Princeton University Press, 2006, online excerpt at , retrieved ۵ دسامبر ۲۰۰۷
 Oppenheim, Max Freiherr von, with Braunlich, Erich and Caskill, Werner, Die Beduinen, 4 volumes, Otto Harrassowitz Wiesbaden 1952 (German)
 Szombathy, Zoltan, Genealogy in Medieval Muslim Societies, Studia Islamica, No. 95. (2002), pp. 5–35 
 Al-Rasheed, Madawi, A History of Saudi Arabia, Cambridge University Press, 2002 (through GoogleBooks )
 Rentz, George, "Notes on Oppenheim's 'Die Beduinen'", Oriens, Vol. 10, No. 1. (31 Jul. 1957), pp. 77–89 
 Al-Wuhaby, Abd al-Karim al-Munif, Banu Khalid wa 'Alaqatuhum bi Najd ("Banu Khalid and their Relations with Nejd"), Dar Thaqif lil-Nashr wa-al-Ta'lif, 1989 (Arabic)
 عبدالکریم الوهیبی، "بنو خالد وعلاقتهم بنجد"، دار ثقیف للنشر والتألیف، ۱۹۸۹

رده:بنو خالد
رده:دوره امپراتوری عثمانی در تاریخ عربستان سعودی
رده:سلسله‌های عربی
رده:عرب‌های امپراتوری عثمانی