عربیه (استان رومی)

عربیا پترایئا  و یا استان عربی  که به عربی «العربیة البترائیة» نامیده می‌شود، یک استان مرزی امپراتوری روم بود که در سال ۱۰۶ میلادی توسط امپراتور ترایانوس ایجاد شد و شامل پادشاهی سابق نبطی‌های اردن، شام جنوبی، شبه‌جزیره سینا و شمال‌غربی شبه‌جزیره عربستان بود. پایتخت آن شهر پترانام لاتین این استان Arabia Petraea است که به معنای «عربیۀ پترایی» است و اشاره به این دارد که پایتختش پترا است. بود. این استان از شمال به سوریه (استان روم)، از غرب به یهودیه و مصر، و از جنوب و شرق نیز به صحرای عرب و عربیا فلیکسبه لاتین Arabia Felix به‌معنای عربستان حاصلخیز محدود می‌شد.
این قلمرو همچون استان‌های ارمنستان، آشوریه، و بین‌النهرین توسط امپراتور ترایانوس به امپراتوری روم منضم شد، با این تفاوت که برخلاف آن‌ها تا مدت‌ها بعد از مرگ ترایانوس نیز برجای ماند؛ و مرزهای صحرایی آن را لیمس عربیکوسبه لاتین Limes Arabicus به معنای «خطوط مرزی عربی» می‌نامیدند. امپراتور فیلیپ عرب در این استان زاده شد، کسی که در حدود ۲۰۴ میلادی متولد شد. استان عربیه به‌عنوان یک استان مرزی، شامل صحرایی مملو از قبایل عرب و همسایه‌ی سرزمین‌های حاشیه‌ای پارت‌ها بود.

با اینکه این استان مورد یورش‌های همیشگی اشکانیان و پالمیرا قرار داشت ولی همچون دیگر استان‌های مرزی روم — از جمله ژرمانیا و آفریقای شمالی — شاهد یورش‌های مکرر نبود، و نیز به اندازهٔ دیگر استان‌های شرقی روم که بیشتر هلنیزه (یونانی) شده بودند از فرهنگی ریشه‌دار برخوردار نبود.

 تصرف رومیان 
پیش از تسلط رومیان در سال ۱۰۶، رابل دومRabbel II Soter از سال ۷۰ میلادی بر این منطقه حکومت می‌کرد که آخرین پادشاه نبطه بود. با مرگ وی، لژیون سوم سیرنائیکبه لاتین Legio III Cyrenaica روم از مصر به سمت شمال یعنی پترا راه افتاد و در همان حال لژیون ششم فراتابه لاتین Legio VI Ferrata، واژه Ferrata مؤنثِ Ferratus است و به معنای آهنین می‌باشد. پس ترجمه عبارت بالا «لژیون ششم آهنین» است که در سوریه مستقر بود، به‌سمت جنوب راه افتاد تا بصری را اشغال کند. تصرف پادشاهی نبطی‌ها و انضمام آن به روم را می‌توان امری اتفاقی دانست، اقدامی که توسط ترایانوس انجام شد تا کنترل روم بر منطقه را تقویت کند، پیش از اینکه امپراتور مشغول طرح‌های نظامی خود برای سرزمین‌های ماورای فرات و به‌خصوص بین النهرین شود.

شواهدی دال بر هرگونه بهانه و مستمسک برای این انضمام وجود ندارند: رابل دوم، یک وارث به نام اوبوداسObodas داشت و به‌رغم وجود درگیری کوچک نظامی (از روی این حقیقت که ترایانوس لقب Arabicus «به معنای فاتح عربیه» را به خود اختصاص نداد) به‌نظر می‌آید که یک شکست کافی برای تحقیر نبطی‌ها در کار بوده باشد. به‌استثنای برخی یگان‌های گارد سلطنتی نبطی‌ها، به‌نظر می‌رسد مقاومتی قوی در کار نبوده‌است؛ چراکه حقیقت نشان داد برخی نظامیان نبطی، مدتی کوتاه بعد از اشغال رومیان، به عنوان نیروهای کمکی در ارتش روم خدمت کردند.

تصرف عربیه تا تکمیل جادهٔ ویا ترایانا نوابه لاتین Via Traiana Nova، به معنای جاده ترایانوسی جدید رسماً جشن گرفته نشد. این جاده مرکز استان را از بصری تا عقبه امتداد داد. تا پیش از اتمام طرح جاده، انضمام عربیه به عنوان یک استان رومی جشن گرفته نشد تا اینکه سکه‌هایی پدیدار شدند که تصرف عربیه را جشن گرفتند، سکّه‌هایی که سردیس ترایانوس را بر رویبه انگلیسی obverse یعنی روی سکه خود و تصویر یک شتر را بر پشتبه انگلیسی reverse یعنی پشت سکه خود نشان می‌دادند. این سکه‌ها تا ۱۱۵ میلادی ضرب می‌شدند، یعنی تا هنگامی‌که تمرکز امپراتوری روم معطوف به نقاط شرقی‌تر شد (نگاه کنید به لشکرکشی تراژان به ایران).
 جستارهای وابسته 
 امپراتوری روم
 استان‌های روم
 ترایانوس
 نبطی‌ها
 امپراتوری بیزانس

 یادداشت‌ها 

 منابع 


رده:استان‌های روم باستان
رده:انحلال‌های دهه ۶۳۰ (میلادی) در امپراتوری روم شرقی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در دهه ۱۰۰ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در سده ۷ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۰۶ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۱۰۰ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۱۰۰ (میلادی) در امپراتوری روم
رده:تاریخ سرزمین فلسطین
رده:تراژان
رده:شام باستان
رده:شبه‌جزیره سینا
رده:نبطی‌ها
رده:عربیه (استان روم)
رده:منطقه‌های تاریخی آسیا