سوزاندن کنیسه‌های ریگا

آتش زدن کنیسه‌های ریگا در سال ۱۹۴۱ و در نخستین روزهای اشغال شهر ریگا، پایتخت و بزرگترین شهر لتونی، در جریان جنگ جهانی دوم توسط آلمان نازی رخ داد. بسیاری از یهودیان محبوس در کنیسه‌ها در طی آتش‌سوزی‌ها جان خود را از دست دادند و در همان حین اقدامات ضدیهودی بسیار دیگری آغاز شدند که در نهایت کشته شدن اکثریت یهودیان لتونیایی را به دنبال داشتند.

 پیش‌زمینه 
ارتش آلمان در اوایل صبح روز یکشنبه، ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱ از مرز لتونی گذر کرد. در تمام طول جبهه، نیروهای مسلح شوروی شکست سنگینی را متحمل شدند. در تاریخ ۲۹ ژوئن ۱۹۴۱، ارتش سرخ که در آن هنگام ریگا را در اشغال داشت به دلیل بمباران هوایی آلمان اقدام به عقب‌نشینی نامنظم از شهر کرد. برای کاهش سرعت پیشروی آلمان، شوروی‌های در حال عقب‌نشینی تمام پل‌های رودخانه دائوگاوا را منفجر کردند. مرتفع‌ترین گلدسته کلیسای شهر، سنت پیتر، توسط بمب‌های آلمان به آتش کشیده شد. برخی از هواداران شوروی در شهر اقدام به ریختن آب بر روی کلیسای در حال سوختن و نان دادن به نیروهای در حال عقب‌نشینی کردند، اما این کمک‌ها در برابر شکست نظامی در حال وقوع ناچیز بودند.Kaufmann, The Destruction of the Jews of Latvia, at page 10. در یکم ژوئیه ۱۹۴۱، ارتش آلمان وارد ریگا شد.Kaufmann, The Destruction of the Jews of Latvia, at pages 11-13 در آن هنگام حدود ۴۰٬۰۰۰ یهودی در این شهر زندگی می‌کردند. اکثریت جمعیت غیر یهودی ریگا از ورود نیروهای آلمانی استقبال کردند.

 آغاز بدرفتاری با یهودیان 
اندکی پس از ورود نیروهای آلمانی به شهر در ۱ ژوئیه ۱۹۴۱، مقامات اشغالی نازی ملی‌گرایان لتونی را تحریک به انجام پوگروم‌های مرگبار علیه یهودیان کردند.Ezergailis, The Holocaust in Latvia, at pages 216 to 218 طی سه ماه، بیش از ۶۰۰۰ تن در ریگا و مناطق مجاور کشته شدند.Angrick and Klein, Die "Endlösung" in Riga, at page 91 به ویژه افراد متخصص مانند وکیلان، پزشکان و مهندسان مورد هدف نازی‌ها قرار گرفتند. فریدا میکلسون گزارش می‌دهد که آنها توسط همکاران لتونیایی خود در میان دیگر یهودیان دستگیر شده شناسایی شده و بلافاصله مورد اصابت گلوله قرار گرفتند.Michelson, Frida, I Survived Rumbuli, at page 49. گروه بزرگی از زندانیان با کامیون از زندان مرکزی به جنگل بیکرنیکی منتقل و در آنجا تیرباران شدند.Michelson, Frida, I Survived Rumbuli, at pages 64 to 66. در ۲ ژوئیه، به تحریک آلمانی‌ها، جوانان مسلح لتونیایی با بازوبندهای قرمز و سفید به شهر رفتند و یهودیان را از خانه‌های خود بیرون کشیده و دستگیر کردند.Michelson, Frida, I Survived Rumbuli, at pages 48 to 50. این لتونیایی‌ها به تعدادی از یهودیان حمله کرده، برخی برخی از آن‌ها را با کتک کشتند، و برخی دیگر را تیرباران کردند. صبح همان روز، تمام تلفن‌های خانه‌های یهودیان قطع شدند.

پرکونکراستس (Pērkonkrusts: صلیب تندر یا صلیب شکسته) نام حزبی فاشیستی در لتونی بود که در دهه ۱۹۳۰ فعالیت داشت. اعضای پرکونکراستس، شامل ویکتورس آراس و هربرتس کوکورس، در نابودی یهودیان لتونی با نازی‌ها همکاری کردند. در ژوئیه ۱۹۴۱، پس از اشغال آلمان، پرکونکراستس خانه بانکدار یهودی، شمولیان، را در ریگا در شماره ۱۹ خیابان والدمارا در ریگا تصرف کرد تا از آن به عنوان مقر خود استفاده کنند. روزنامه‌ای در ریگا با نام Tēvija (سرزمین پدری) به‌طور مرتب تبلیغات ضدیهودی را، همانند سرمقاله‌ای در ۱۱ ژوئیه ۱۹۴۱، با عنوان «یهودیان - منبع نابودی ما» ، منتشر می‌کرد.

یهودیان دستگیر شده به مقرهای پلیس و زندان مرکزی شهر، معروف به «زنترالکا» ، منتقل شدند.Schneider, Journey into Terror, at page 2 افراد سالخورده و بیمار را برهنه آوردند. زنان جوان را برهنه کرده و درون آب‌انبارهایی قرار دادند که در آنجا مورد تجاوز قرار می‌گرفتند. یهودیانی که لباس‌های سنتی بر تن می‌داشتند، به ویژه آنهایی که ریش داشتند، مورد تحقیر قرار می‌گرفته و پیش از کوتاه کردنش، از ریش بر روی زمین کشیده می‌شدند. دیگران را با تهدید اسلحه ناچار کردند تا تالیت و تفیلین پوشیده، سپس به رقص و خواندن ترانه‌های شوروی بپردازند. مردم، از جمله غیر یهودیان، اغلب توسط دشمنان خود به «فعالیت‌های یهودی-کمونیستی» متهم می‌شدند.Michelson, Frida, I Survived Rumbuli, at pages to 52 to 55

در روزهای پس از ۲ ژوئیه، یهودیان زندانی در مقرهای پلیس روزها برای انجام کار اجباری به بیرون آورده شده، سپس در طول شب درون مقرها زندانی می‌شدند. بیشتر این کارها صرفاً اعمالی بود که برای خوار کردن و ترساندن یهودیان انجام می‌شدند، اگرچه کمینه در یک مورد گروه کوچکی از زنان یهودی از یلگاوا برای شش هفته کار در مزرعه مورد استفاده قرار گرفتند. به گفته کافمن، در تمام این مدت لتونیایی‌ها صحنه‌گران بودند؛ از جمله، آنها یهودیان را ناچار به خواندن آهنگ‌های نازی و ترانه «انترناسیونال» می‌کردند. تنها آن یهودیانی از سوی اراذل و اوباش لتونیایی مورد آزار قرار نگرفتند که در «انجمن مبارزان آزادی‌خواه یهودی لتونیایی»  عضویت داشتند، اگرچه این مصونیت نیز دوامی نداشت.Michelson, Frida, I Survived Rumbuli, at page 26Kaufmann, The Destruction of the Jews of Latvia, at page 15 ازرگایلیس اگرچه اختلاف نظری با کافمن در توصیف فعالیت‌های لتونیایی‌ها ندارد، اما مواردی را که کافمن توصیف می‌کند، مواردی آشنا از بدرفتاری‌های اولیه نازی‌ها با یهودیان در دیگر مکان‌ها می‌داند. وی همچنین استنباط می‌کند که عدم قتل عمدی توسط لتونیایی‌ها نشان می‌دهد که برنامه‌های این کشتارها در اصل توسط آلمانی‌ها ترتیب داده شده بودند.

 نابودی کنیسه‌ها و گورستان‌ها 
بندانگشتی|چپ|این کنیسه در خیابان استابو در چهارم ژوئیه ۱۹۴۱ به آتش کشیده شد. به شهادت ماکس کوفمان، ۳۰ یهودی در آن زنده سوختند.Ezergailis, The Holocaust in Latvia, at page 219.

در چهارم ژوئیه ۱۹۴۱، یهودیان به‌صف کشیده شده و به زور به کنیسه‌ها برده شدند و سپس آن کنیسه‌ها به آتش کشیده شدند.Michelson, Frida, I Survived Rumbuli, at pages 60 to 63. کنیسه سرودخوانی بزرگ شهر، در خیابان گوگول، در آن روز در حالی که ۲۰ یهودی در زیرزمین آن محبوس شده بودند، سوزانده شد. به گفته برنارد پرِس، تاریخ‌دان، برخی از قربانیان یهودیان لیتوانیایی بودند که به آنجا پناه برده بودند.Press, The Murder of the Jews in Latvia, at page 46 گرترود اشنایدر قربانیان را بیشتر زنان و کودکان می‌داند. فریدا میکلسون، یهودی لتونیایی که هنگام سوختن کنیسه‌ها در نزدیکی یلگاوا کار اجباری می‌کرد، گزارش داد که در بازگشت به ریگا، یکی از دوستانش (که از شخص دیگری شنیده بود) به او گفت که سالن‌ها و حیاط پشتی کنیسه سرودخوانی پر از پناهندگان لتونیایی بود. پرکونکراستس و «دیگر اوباش لتونیایی» ساختمان را محاصره کردند، افراد را درون آن محبوس کردند و آن را به آتش کشیدند.Michelson, Frida, I Survived Rumbuli, at page 61. سوزاندن این کنیسه توسط آلمانی‌ها فیلمبرداری شد و بعدها بخشی از خبرنامه ورماخت شد، با این روایت که: «کنیسه ریگا، که از دستان نابودگر کمیسرهای GPU شوروی نجات یافته بود، ساعتی بعد شعله‌ور شد.» به گفته برنارد پرس، هربرتس کوکورس، یک افسر نیروی هوایی لتونی و گروهی از اوباش، پس از بیرون کشیدن یهودیان از خانه‌های مجاور و حبس کردن آن‌ها در درون ساختمان، کنیسه را در خیابان استابو سوزاندند:

تنها کنیسه پیتاو در مرکز شهر از آن روی در جریان آتش‌سوزی‌ها جان سالم به در برد که در مجاورت ساختمان‌های آپارتمانی و یک کلیسا قرار داشت. اما فضای داخلی آن مانند دیگر عبادتگاه‌های یهودیان نابود شد. اوباش همچنین به گورستان‌های یهودیان حمله کردند.

کافمن همچنین به توصیف برخی از نمونه‌های حبس کردن یهودیان در کنیسه‌ها توسط لتونیایی‌ها و سپس به آتش کشاندن آن‌ها می‌پردازد، از جمله:

از جمله یهودیانی که در کشتارهای کنیسه‌ها کشته شدند می‌توان به حذان مینتز و کل خانواده‌اش، خاخام کیلوف، و سارا راشین (یا راشینا)، ویولونیست نامدار بین‌المللی ۲۱ ساله اشاره کرد.Michelson, Frida, I Survived Rumbuli, at page 62. (منبع دیگری می‌گوید سارا راشین در ۳۰ نوامبر ۱۹۴۱ در رومبولا کشته شد)Feigmanis, Alexanders, Latvian Jewish Intelligentsia -- Victims of the Holocaust 

تا ۱۶ ژوئیه ۱۹۴۱، یهودیان دیگر اجازه ورود به خیابان‌های ریگا را نداشتند.Michelson, Frida, I Survived Rumbuli, at pages 47 to 51 پلیس‌های مسلح لتونی با بازوبند قرمز-سفید-قرمز یهودیان درون خیابان‌ها را دستگیر می‌کردند. دستگیرشدگان به بخش پلیس در نزدیکی ایستگاه راه‌آهن و زندان‌های دیگر منتقل می‌شدند.

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 هولوکاست در لتونی، از بنیاد رومبولا

رده:آتش‌سوزی‌های عمدی در اروپا
رده:آینزاتس‌گروپن
رده:ژوئیه ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:کشتار جمعی در ۱۹۴۱ (میلادی)