مقارنه کیوان و مشتری

مقارنهٔ کیوان و مشتری یا مقارنهٔ بزرگ ()، پیوستن دو سیارهٔ بزرگ سامانه خورشیدی کیوان و مشتری است؛ زمانی که از دیدگاه زمین این دو سیاره در آسمان به هم نزدیک می‌شوند. مقارنه‌های بزرگ تقریباً هر ۲۰ سال هنگامی رخ می‌دهد که مشتری در مدار خود از زحل «سبقت می‌گیرد». این رویدادها به دلیل بسیار نادر بودن مقارنه‌ها بین سیاره‌های «چشم غیر مسلح» (یعنی به استثنای اورانوس و نپتون) «بزرگ» نامگذاری شده‌اند.

فاصلهٔ بین سیاره‌ها در یک مقارنه در مقایسه با یک مقارنهٔ دیگر فاصلهٔ متفاوتی است و در اکثر رویدادها از ۰٫۵ تا ۱٫۳ درجه (۳۰ تا ۷۸ دقیقه در دقیقه، یعنی ۱ تا ۲٫۵ برابر عرض ماه بدر (کامل) است. مقارنه‌های بسیار نزدیک خیلی کم اتفاق می‌افتند (اگرچه حداکثر ۱٫۳ درجه هنوز هم طبق استانداردهای سیاره‌های داخلی نزدیک است): جدایی کمتر از ۱۰ قوس از سال ۱۲۰۰ میلادی تاکنون تنها چهار بار اتفاق افتاده‌است که آخرین آن اخیراً در سال ۲۰۲۰ بوده‌است.

 مکانیک آسمانی 

[[پرونده:Keplers trigon.jpg|بندانگشتی|چپ|250px|الگوی چرخش مثلثی مقارنهٔ بزرگ در کتاب یوهانس کپلر (۱۶۰۶): در باب ابرنواختر]]
به‌طور متوسط، در هر دورهٔ ۱۹٫۱۹۵ سالهٔ ژولینی یک مقارنهٔ بزرگ رخ می‌دهد (که هر سال آن دوره‌ها ۳۶۵٫۲۵ روز است). این عدد را می‌توان با فرمول دورهٔ تناوب مداری زیر محاسبه کرد:

که در اینجا J و S به ترتیب دوره‌های مداری مشتری (۴۳۳۲٫۵۹ روز) و زحل (۱۰۷۵۹٫۲۲ روز) هستند. (در عمل، اندازهٔ مدار زمین نیز می‌تواند باعث شود که مقارنه‌های بزرگ تا چند ماه از زمان متوسط یا از زمانی که از دیدگاه خورشید اتفاق می‌افتد دوباره به‌وجود آید) از آنجا که دوره‌های معادل سایر جفت‌های سیاره‌ای چشم غیر مسلح همه زیر ۲۷ ماه هستند، این باعث می‌شود تقارن‌های بزرگ نادرترین آنها باشند.

گاهی اوقات در دوره‌ای، بیش از یک مقارنهٔ بزرگ وجود دارد و این زمانی است که رویداد به اندازهٔ کافی به مقابله سیاره‌ای نزدیک است: به این گونه مقارنه تقارن سه‌گانه گفته می‌شود (که ویژهٔ مقارنه‌های بزرگ نیست).

تازه‌ترین مقارنهٔ بزرگ اخیر در ۲۱ دسامبر سال ۲۰۲۰ اتفاق افتاد و مقارنهٔ بزرگ بعدی در ۴ نوامبر ۲۰۴۰ رخ خواهد داد. در طول مقارنهٔ بزرگ ۲۰۲۰، دو سیاره در نزدیکترین نقطه ۶ دقیقه قوسی در آسمان از هم فاصله داشتند که نزدیکترین فاصله بین دو سیاره از سال ۱۶۲۳ بود. نزدیکی نتیجهٔ مقارنه‌ای است که در مجاورت یکی از دو طول دائرةالبروجی که؛ به نظر می‌رسد این دو مدار از دیدگاه مشاهده از خورشید (که در اینجا دیدگاهی مشابه زمین دارد) با هم تلاقی می‌کنند، در حال رخ دادن‌است.

از آنجا که ۱۹٫۸۵۹ سال برابر با ۱٫۶۷۴ مدار مشتری و ۰٫۶۷۴ مدار زحل است، از این دوره‌های مداری تنها سه دوره به یک عدد کامل نزدیک می‌شود. به همین دلیل است که چرخه طول؛ همان‌گونه که در نمودار بالا نشان داده شده، دارای یک الگوی مثلثی است.  سه رأس مثلث‌ها در همان جهت سیاره‌ها می‌چرخند؛ با نرخ تقریبی یک ششم چرخش در هر چهار سده، بنابراین مقارنه‌های بزرگ را در یک چرخهٔ تقریباً چهار قرنی ایجاد می‌کند. طول مقارنه‌های بزرگ نزدیک در حال حاضر حدود ۳۰۷٫۴ و ۱۲۷٫۴ درجه است، به ترتیب در صورت‌های فلکی بزغاله (جدی) و خرچنگ (سرطان). موقعیت زمین در مدار آن، می‌تواند سیاره‌ها را تا حدود ۱۰ درجه جلوتر یا از طول جغرافیایی مرکزی خود نشان دهد.

 نگارخانه 

 فهرست مقارنه‌های بزرگ 
جدول زیر ویژگی‌های مقارنه‌های بزرگ بین سال‌های ۱۲۰۰ تا ۲۴۰۰ را نشان می‌دهد. تاریخ رویداد مقارنه‌ها در
معادل آسمانی بُعد (فاصله زاویه‌ای) آورده شده‌است (با تاریخ رخ دادن مقارنه‌ها در طول دائرةالبروج می‌تواند چندین روز متفاوت باشد). تاریخ‌های قبل از ۱۵۸۲ در گاه‌شماری ژولینی آمده در حالی که تاریخ‌های بعد از ۱۵۸۲ در تقویم میلادی است.

طول جغرافیایی مکان اولین نقطه برج حمل (محل اعتدال مارس یا نقطه بهار) در دوران
(مبدأ J2000) در خلاف جهت عقربه‌های ساعت اندازه‌گیری می‌شود. این سیستم مختصات غیر چرخان با پیش‌روی محوری زمین حرکت نمی‌کند، بنابراین برای محاسبه‌های مکان ستاره‌ها مناسب است. (در اخترسنجی عرض و طول جغرافیایی بر اساس دائرةالبروج است که مدار زمین پیوسته (از دیدگاه ستارگان ثابت) به سمت خورشید و در جهت مخالف آن در حرکت است). سیستم دیگر اندازه‌گیری مقارنه‌های بزرگ'' دستگاه مختصات استوایی است که در خلاف جهت عقربه‌های ساعت در بُعد از نقطه اول برج حمل اندازه‌گیری می‌شود و بر اساس طول و عرض جغرافیایی و استوای زمین است که نصف النهار نقطه اعتدال هر دو به‌طور نامحدود به سمت بالا گسترش یافته‌است؛ بُعد جداسازی دائرةالبروج معمولاً کوچکتر است.

 تاریخ  مختصات دائرةالبروجی(درجه)  فاصله(دقیقه و ثانیه قوسی)  زاویه کشیدگی(درجه)  Series  آسانی مشاهده  سه‌گانه ۱۶ آوریل ۱۲۰۶  66.8  65.3  +23.0  2    No ۴ مارس ۱۲۲۶  ۳۱۳٫۸  ۲٫۱  −48.6  3  Yes  No ۲۱ سپتامبر ۱۲۴۶  209.6  62.3  +13.5  4  No  No ۲۳ ژوئیه ۱۲۶۵  ۷۹٫۹  ۵۷٫۳  −58.5  5  Yes  No ۳۱ دسامبر ۱۲۸۵  318.0  10.6  +19.8  6    No ۲۴ دسامبر ۱۳۰۵  ۲۲۰٫۴  ۷۱٫۵  −70.0  1  Yes  Yes ۲۰ آوریل ۱۳۰۶  217.8  75.5  +170.7  1  Yes ۱۹ ژوئیه ۱۳۰۶  215.7  78.6  +82.5  1  Yes ۱ ژوئن ۱۳۲۵  ۸۷٫۲  ۴۹٫۲  −0.4  2  No  No ۲۴ مارس ۱۳۴۵  ۳۲۸٫۲  ۲۱٫۲  −52.5  3  Yes  No ۲۵ اکتبر ۱۳۶۵  ۲۲۶٫۰  ۷۲٫۶  −3.7  4  No  No ۸ آوریل ۱۳۸۵  94.4  43.2  +58.8  5  Yes  No ۱۶ ژانویه ۱۴۰۵  332.1  29.3  +18.1  6  No  No ۱۰ فوریه ۱۴۲۵  235.2  70.7  +104.1  1  Yes  Yes ۱۰ مارس ۱۴۲۵  ۲۳۴٫۴  ۷۲٫۴  −141.6  1  Yes ۲۴ اوت ۱۴۲۵  230.6  76.3  +62.6  1  Yes ۱۳ ژوئیه ۱۴۴۴  ۱۰۶٫۹  ۲۸٫۵  −15.9  2  No  No ۷ آوریل ۱۴۶۴  ۳۴۲٫۱  ۳۸٫۲  −52.6  3  Yes  No ۱۷ نوامبر ۱۴۸۴  ۲۴۰٫۲  ۶۸٫۳  −12.3  4  No  No ۲۵ مه ۱۵۰۴  113.4  18.7  +33.5  5    No ۳۰ ژانویه ۱۵۲۴  345.8  46.1  +19.1  6  No  No ۱۷ سپتامبر ۱۵۴۴  245.1  69.2  +53.4  1  Yes  No ۲۵ اوت ۱۵۶۳  ۱۲۵٫۳  ۶٫۸  −42.1  2  Yes  No ۲ مه ۱۵۸۳  ۳۵۵٫۹  ۵۲٫۹  −51.2  3  Yes  No ۱۷ دسامبر ۱۶۰۳  ۲۵۳٫۸  ۵۹٫۰  −17.6  4  No  No ۱۷ ژوئیه ۱۶۲۳  131.9  5.2  +12.9  5  No  No ۲۴ فوریه ۱۶۴۳  0.1  59.3  +18.8  6  No  No ۱۷ اکتبر ۱۶۶۳  254.8  59.2  +48.7  1  Yes  No ۲۳ اکتبر ۱۶۸۲  ۱۴۳٫۵  ۱۵٫۴  −71.8  2  Yes  Yes ۸ فوریه ۱۶۸۳  141.1  11.6  175.8  2  Yes ۱۷ مه ۱۶۸۳  138.9  15.8  +77.5  2  Yes ۲۱ مه ۱۷۰۲  ۱۰٫۸  ۶۳٫۴  −53.5  3  Yes  No ۵ ژانویه ۱۷۲۳  ۲۶۵٫۱  ۴۷٫۷  −23.8  4    No ۳۰ اوت ۱۷۴۲  ۱۵۰٫۸  ۲۷٫۸  −10.3  5  No  No ۱۸ مارس ۱۷۶۲  15.6  69.4  +14.5  6  No  No ۵ نوامبر ۱۷۸۲  271.1  44.6  +44.9  1  Yes  No ۱۶ ژوئیه ۱۸۰۲  157.7  39.5  +41.3  2  Yes  No ۱۸ ژوئن ۱۸۲۱  ۲۷٫۱  ۷۲٫۹  −62.9  3  Yes  No ۲۶ ژانویه ۱۸۴۲  ۲۸۱٫۱  ۳۲٫۳  −27.1  4    No ۲۰ اکتبر ۱۸۶۱  ۱۷۰٫۲  ۴۷٫۴  −39.5  5  Yes  No ۱۷ آوریل ۱۸۸۱  33.0  74.5  +3.8  6  No  No ۲۸ نوامبر ۱۹۰۱  285.4  26.5  +38.3  1  Yes  No ۸ سپتامبر ۱۹۲۱  177.3  58.3  +11.1  2  No  No ۶ اوت ۱۹۴۰  ۴۵٫۲  ۷۱٫۴  −89.8  3  Yes  Yes ۲۱ اکتبر ۱۹۴۰  ۴۱٫۱  ۷۴٫۱  −165.7  3  Yes ۱۴ فوریه ۱۹۴۱  39.9  77.4  +73.3  3  Yes ۱۸ فوریه ۱۹۶۱  ۲۹۵٫۷  ۱۳٫۸  −34.5  4    No ۱ ژانویه ۱۹۸۱  ۱۸۹٫۸  ۶۳٫۷  −91.4  5  Yes  Yes ۶ مارس ۱۹۸۱  ۱۸۸٫۳  ۶۳٫۳  −155.9  5  Yes ۲۵ ژوئیه ۱۹۸۱  185.3  67.6  +62.7  5  Yes ۲۸ مه ۲۰۰۰  ۵۲٫۶  ۶۸٫۹  −14.6  6  No  No ۲۱ دسامبر ۲۰۲۰  300.3  6.1  +30.2  1    No ۴ نوامبر ۲۰۴۰  ۱۹۷٫۸  ۷۲٫۸  −24.6  2    No ۸ آوریل ۲۰۶۰  59.6  67.5  +41.7  3  Yes  No ۱۵ مارس ۲۰۸۰  ۳۱۰٫۸  ۶٫۰  −43.7  4  Yes  No ۱۸ سپتامبر ۲۱۰۰  204.1  62.5  +29.5  5    No ۱۵ ژوئیه ۲۱۱۹  +۷۳٫۲  ۵۷٫۵  −37.8  6  Yes  No ۱۴ ژانویه ۲۱۴۰  315.1  14.5  +22.7  1    No ۲۰ فوریه ۲۱۵۹  ۲۱۵٫۳  ۷۱٫۲  −50.3  2  Yes  No ۲۸ مه ۲۱۷۹  80.6  49.5  +16.1  3  No  No ۸ آوریل ۲۱۹۹  ۳۲۵٫۶  ۲۵٫۲  −50.0  4  Yes  No ۱ نوامبر ۲۲۱۹  221.7  63.1  +6.8  5  No  No ۶ سپتامبر ۲۲۳۸  ۹۳٫۲  ۳۹٫۳  −67.6  6  Yes  Yes ۱۲ ژانویه ۲۲۳۹  90.2  47.5  +161.3  6  Yes ۲۲ مارس ۲۲۳۹  88.4  45.3  +89.9  6  Yes ۲ فوریه ۲۲۵۹  329.6  33.3  +19.6  1    No ۵ فوریه ۲۲۷۹  ۲۳۱٫۹  ۶۹٫۹  −80.3  2  Yes  Yes ۷ مه ۲۲۷۹  ۲۲۹٫۹  ۷۳٫۸  −172.6  2  Yes ۳۱ اوت ۲۲۷۹  227.2  74.9  +73.3  2  Yes ۱۲ ژوئیه ۲۲۹۸  ۱۰۰٫۶  ۲۸٫۳  −6.0  3  No  No ۲۶ آوریل ۲۳۱۸  ۳۳۹٫۸  ۴۱٫۸  −51.8  4  Yes  No ۱ دسامبر ۲۳۳۸  ۲۳۷٫۳  ۶۶٫۳  −7.4  5  No  No ۲۲ مه ۲۳۵۸  107.5  18.5  +50.7  6  Yes  No ۱۸ فوریه ۲۳۷۸  343.7  50.5  +19.4  1  No  No ۲ اکتبر ۲۳۹۸  240.7  65.9  +58.2  2  Yes  No

 جستارهای وابسته 
 نجوم کروی

 منابع 



 پیوند به بیرون 

رده:اخترسنجی
رده:زحل
رده:مشتری (سیاره)
رده:نگاه‌های اختربینی