زبان پیراها

زبان پیراها (xapaitíiso) یا مورا-پیراها، زبان بومی مردم منزوی پیراها در آمازوناس برزیل است.

پیراها تنها گویش بازمانده از زبان مورا است که سایر گویش‌های آن در چند قرن گذشته منقرض شده و گویشورانش به پرتغالی تغییر زبان داده‌اند. برآورد می‌شود که میان ۲۵۰ تا ۳۸۰ گویشور پیراها وجود داشته باشد. این زبان در معرض شدید انقراض نیست چرا که استفاده از آن بسیار زیاد است و گویشورانش عمدتاً تک‌زبانه هستند.

پیراها (که به‌صورت Pirahá یا Pirahán هم نوشته می‌شود) یا Múra-Pirahã، زبان بومی مردم پیراها در آمازوناس، برزیل است. مردم پیراها در امتداد رودخانه مایسی، یکی از شاخه‌های رود آمازون زندگی می‌کنند.

پیراها تنها گویش باقی‌مانده از زبان مورا است؛ سایر گویش‌ها در چند قرن اخیر منقرض شده‌اند زیرا بیشتر گروه‌های مردم مورا به زبان پرتغالی روی آورده‌اند. به همین دلیل، پیراها اکنون می‌تواند به‌عنوان یک زبان مستقل در نظر گرفته شود، زیرا هیچ گویش مورا دیگری باقی نمانده است. خویشاوندان مشکوک آن، مانند ماتاناوی، نیز منقرض شده‌اند. برآورد می‌شود که بین ۲۵۰ تا ۳۸۰ نفر به زبان پیراها صحبت می‌کنند. این زبان در خطر فوری انقراض نیست، زیرا استفاده از آن پرجنب‌وجوش است و جامعه پیراها عمدتاً تک‌زبانه هستند.

زبان پیراها واژه‌ای برای اعداد و رنگ‌ها ندارد.https://web.archive.org/web/20080409004702/http://www.independent.co.uk/news/science/unlocking-the-secret-sounds-of-language-life-without-time-or-numbers-477061.html

زبان پیراها موضوع ادعاهای جنجالی مختلفی بوده است؛ برای مثال، گفته می‌شود که این زبان شواهدی علیه نسبیت زبان‌شناختی ارائه می‌دهد. این جنجال با دشواری یادگیری زبان پیچیده‌تر شده است؛ تعداد زبان‌شناسانی که تجربه میدانی در زبان پیراها دارند بسیار کم است.

 اعداد 
طبق گفته اورت در سال ۱۹۸۶، زبان پیراها دارای واژه‌هایی برای «یک» (hói) و «دو» (hoí) بود که تنها از طریق آهنگ کلام از هم متمایز می‌شدند. با این حال، در تحلیل سال ۲۰۰۵، اورت گفت که زبان پیراها اصلاً واژه‌ای برای اعداد ندارد و hói و hoí در واقع به معنای «مقدار کم» و «مقدار بیشتر» هستند. فرانک و همکارانش (۲۰۰۸) دو آزمایش روی چهار نفر از سخنوران پیراها انجام دادند تا این دو فرضیه را بررسی کنند.

در یکی از آزمایش‌ها، ده قرقره نخ به‌صورت تک‌تک روی میز قرار گرفت و از سخنوران پیراها پرسیده شد چند عدد هستند. همه چهار نفر مطابق با فرضیه‌ای که زبان دارای واژه‌های «یک» و «دو» است پاسخ دادند و به‌طور یکسان از hói برای یک قرقره، hoí برای دو قرقره و ترکیبی از واژه دوم و «زیاد» برای بیش از دو قرقره استفاده کردند.

در آزمایش دوم، ده قرقره نخ ابتدا روی میز قرار گرفت و سپس یکی‌یکی کم شد. در این آزمایش، یک نفر از سخنوران از hói (واژه‌ای که قبلاً تصور می‌شد به معنی «یک» است) استفاده کرد وقتی شش قرقره باقی مانده بود و همه چهار نفر این واژه را به‌طور مداوم وقتی تعداد قرقره‌ها تا سه کاهش یافت، به کار بردند. فرانک و همکارانش توضیحی برای تفاوت رفتار شرکت‌کنندگان در این دو آزمایش ارائه نمی‌دهند، اما نتیجه می‌گیرند که این دو واژه بسیار محتمل‌تر است که به‌صورت نسبی یا مقایسه‌ای مانند «کم» یا «کم‌تر» باشند تا واژه‌های مطلق مانند «یک».

در زبان پیراها هیچ تمایز دستوری بین مفرد و جمع وجود ندارد، حتی در ضمایر.

یک مستند ۲۰۱۲ که در شبکه اسمیتسونیان پخش شد، گزارش داد که مدرسه‌ای برای جامعه پیراها تأسیس شده که در آن زبان پرتغالی و ریاضیات آموزش داده می‌شود. به همین دلیل، مشاهده مفاهیمی مانند «مفهوم کمیت» (که در زبان پیراها به‌صورت مفرد مورد توجه قرار می‌گیرد) غیرممکن شد، زیرا دانش جدید بر نتایج تأثیر گذاشته است.

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 الفبای پیراها
 واژه‌نامه پیراها 

رده:زبان‌های پیوندی
رده:زبان‌های نواخت‌بر