اردوگاه کار اجباری استارا گرادیشکا

استارا گرادیشکا در جریان جنگ جهانی دوم اردوگاهی برای توقیف و نابودی در کرواسی بود. این اردوگاه ویژه نگهداری زنان و کودکان از تبار صرب، یهود و کولی ساخته شده بود.The Destruction of the European Jews by Raul Hilberg, Yale University Press, 2003; /, p. 760 قربانیان آن همچنین شامل کروات‌ها و بوسنیایی‌های کمونیست و مخالف فاشیسم نیز می‌شدند. اردوگاه توسط دولت مستقل کرواسی (NDH) رژیم اوستاشه در سال ۱۹۴۱ در زندانی با همین نام در نزدیکی روستای استارا گرادیشکا، و به عنوان پنجمین زیرمجموعه اردوگاه کار اجباری یاسنواتس تأسیس شد.

طبق فهرست قربانیان تارنمای یادبود یاسنواتس، که شامل بررسی‌ها تا سال ۲۰۰۷ است، نام و اطلاعات ۱۲٬۷۹۰ قربانی اردوگاه مشخص شده‌است.

 کشتار سیستماتیک زندانیان 
این اردوگاه توسط اوستاشه کرواسی، از جمله برخی از نیروهای زن، محافظت می‌شد. زندانیان با استفاده از وسایل گوناگونی همچون سلاح گرم، پتک و چاقو کشته می‌شدند. در واحد «K» یا «کولا»، زنان صرب و یهودی با فرزندان ضعیف یا کوچک، درون سردابی موسوم به «هتل گاگرو» که نیکولا گاگرو از اوستاشه از آن به عنوان محلی برای شکنجه بهره می‌گرفت، گرسنه نگه داشته می‌شدند یا زیر شکنجه قرار می‌گرفتند.Koncentracioni logor Jasenovac 1941-1945: dokumenta by Antun Miletić, Goran Miletić, Dušan M. Obradović, Mile Simić, Natalija Matić, Narodna knjiga, Beograd, 1986, pp. 766, 921 سایر زندانیان واحد کولا با گاز مسموم می‌شدند.

آزمایش‌ها با گاز در ابتدا در اصطبل دامپزشکی انجام می‌شدند، و در آن جا اسب‌ها و سپس انسان‌ها نخست با استفاده از گوگرد دی‌اکسید و بعدها توسط سیکلون ب مسموم می‌شدند. کشتار با گاز نیز بر روی کودکان در حیاط اردوگاه آزمایش می‌شد و فرمانده اردوگاه، گروهبان اوستاشه آنته وربان، اثرات آن را مشاهده می‌کرد. بیشترین مرگ‌های ناشی از گازگرفتگی در اتاق زیر شیروانی «برج بدنام» روی می‌داد؛ جایی که در ماه مه چندین هزار کودک از منطقه کوزارا و در ژوئن ۱۹۴۲، ۲۰۰۰ کودک دیگر در آن کشته شدند.See: Shelach, p. 196 and in "Zločini fašističkih okupatora i njihovih pomagača protiv Jevreja u Jugoslaviji", by Zdenko Levental, Savez jevrejskih opština Jugoslavije, Beograd 1952, pp 144-45Mirko Persen, "Ustaski Logori", p. 105Secanja jevreja na logor Jasenovac, pp. 40-41, 58, 76, 151 پس از آن، گروه‌های کوچکتری شامل ۴۰۰–۶۰۰ کودک و چند زن و مرد، با گازگرفتگی کشته شدند. در جریان محاکمه خود، وربان تأیید کرد که از گاز سیکلون ب استفاده می‌شده‌است.Shelach, pp. 196-197

یکی از شاهدان به نام چیوردانا فریدلندر، که در ن هنگام محافظی در اردوگاه بود، شهادت داد که:

به گفته یک شاهد، میلکا زابیچیچ، گازگرفتگی به دلیل بازدید هیئتی از صلیب سرخ که برای سال ۱۹۴۳ برنامه‌ریزی شده بود، متوقف شد، اما هیئت در عمل در ژوئن ۱۹۴۴ به آنجا رسید. وانت‌های گازی برای کشتن زنان و کودکان صرب و یهودی ساخته شده بودند که در ژوئن تا ژوئیه ۱۹۴۲ از اردوگاه جاکووو به استارا گرادیشکا آورده شدند. شاهد دیگری، دراگوتین رولر، که یکی از زندانیان اردوگاه بود، اظهار داشت که نگهبان دینکو شاکیچ «به نگهبانان زیردست خود دستور داد تا زنان و کودکان را به درون وانت‌ها هدایت کنند، که در آن‌ها یک شیلنگ لاستیکی از اگزوز به درون محفظه بار تعبیه شده بود؛ سپس نگهبان‌ها خودرو را چندین بار در اطراف اردوگاه می گردادند تا هنگامی که همه مسافران بمیرند» و اینکه «آن‌ها به محض ورود کمینه نیمی از زندانیان را اینگونه می‌کشتند.»

 برچیده شدن اردوگاه 
در اوایل آوریل ۱۹۴۵، و هنگامی که پارتیزان‌ها در نزدیکی استارا گرادیشکا در حال جنگ بودند، اوستاشه پاکسازی اردوگاه را آغاز کرد و برخی از زندانیان را کشت و دیگران را به لپگلاوا و از آنجا به یاسنوواتس منتقل کرد تا در آنجا پاکسازی شوند. چندین بازمانده، همچون سیمو (یا سیمه) کلائیچ که بعدها در دادگاه شاکیچ شهادت داد که لپگلاوا «وحشتناک بود، گویی که تمام شَر استارا گرادیشکا و یاسنوواتس در آن یکجا جمع شده باشد»، در راه انتقال به یاسنواتس از واگن قطار فرار کردند. کلائیچ بعدها پی به این برد که دو واگن دیگر قطار که آن‌ها نیز در ححال انتقال زندانیان به یاسنوواتس بودند در آنجا به آتش کشیده شدند. او در این باره در دادگاه شهادت داد.

این اردوگاه در آوریل ۱۹۴۵ توسط پارتیزان‌های یوگسلاوی آزاد شد.

 تعدادی از زندانیان سرشناس 
 ولادو سینگر، سیاست‌مدار کروات و عضو جنبش اوستاشهDavor Kovačić: Hrvatski institut za povijest: Vlado Singer, Stjepan Rubinić – od visokih policijskih dužnosnika Nezavisne Države Hrvatske do zatočenika koncentracijskih logora, stranica 1.Davor Kovačić, Iskapanja na prostoru koncentracijskog logora Nova Gradiška i procjene broja žrtava, Radovi - Zavod za hrvatsku povijest, Vol. 34-35-36, br.1. , stranica 229-241. , Zagreb, 2004.Grgo Gamulin, Zagonetka gospodina Iksa, Književna Rijeka, časopis za književnost i književne prosudbe, broj 1, godina XV, stranica 336. Rijeka, proljeće 2010.
 ماگدا بوشکوویچ، کمونیست کروات، پارتیزان و عضو جنبش حقوق زنان.
 نادا دیمیچ، کمونیست کروات و کنشگر پارتیزان از تبار صرب.

 پانویس 

 منابع 








 پیوند به بیرون 

رده:اردوگاه مرگ یاسنواتس
رده:اردوگاه‌های کار اجباری دولت مستقل کرواسی
رده:تاریخ اسلاوونیا
رده:تاریخ صرب‌های کرواسی
رده:تاریخ یهودیان کرواسی