گویش الموتی

گویش الموتی یا تاتی الموتی گویشی از زبان تاتی می‌باشد که در منطقه الموت تکلم می‌شود. گویش الموتی در دسته‌بندی جدیدی با عنوان تاتی مانندها «tatoid» قرار گرفته ادست که گویشی از زبان تاتی می‌باشد. گویش‌های تاتی گونه در اصل زبان تاتی بودند که به دلیل تأثیرات شدید زبان‌های کاسپین و زبان فارسی تمام ویژگی‌های زبان تاتی را از دست داده‌اند. گلاتولوگ این گویش را گویشی از زبان تاتی معرفی می‌کند.https://glottolog.org/resource/languoid/id/goza1238 دانشنامه ایرانیکا به سه زبان ترکی و تاتی و گیلکی در الموت اشاره می‌نماید و برخی این گویش را زیرمجموعه مازندرانی (طبری) دانستند. حبیب برجیان گویش منطقه طالقان و الموت را شبه طبری قلمداد کرده‌است. به اعتقاد حبیب برجیان زبان بومی جنوب غربی البرز تاتی می‌باشد و گویش الموتی و طالقانی مرز انتقال میان زبان‌های کرانه دریای مازندران (مازندرانی و گیلکی)، تاتی و فارسی می‌باشد.

 زبان مربوطه 
مرتضی نصفت گویش الموتی و گویش طالقانی را زیرمجموعه گویش‌های کرانه دریای مازندران آورده‌است در حالی که گویش تاتی (تاکستانی، اشتهاردی و …) را در شاخه زبان‌های شمال مرکزی دسته‌بندی نموده‌است. ولادمیر الکسیویچ ایوانف مدعی است که گویش الموتی صورت جالبی از زبان گذاری میان گروه زبان‌های کاسپین و زبان‌های ایران مرکزی است. در گویش گرخونی الموتی ظاهراً برخی عناصر مادی وجود دارد و این گویش با زبانی تجریش (در شمال تهران)، که پروفسور والنتین ژوکوفسکی آن را توصیف کرده و همچنین با بعضی از گویش‌های گروه سمنانی، که ربط نزدیکی با پاره‌ای از گویش‌های رایج در محال مجاور اصفهان و کاشان دارند، خویشاوند است.

از سوی دیگر، گویش الموتی قواعد مربوط به اضافه، حالت مفعولی، صورت‌های غیر فاعلی یا ملکی ضمیر و جز آن را از گویش‌های کرانه دریای مازندران و بیشتر از زبان مازندرانی (طبری) گرفته‌است.

احسان یار شاطر گویش الموتی را گویشی از زبان تاتی می‌داند و اصطلاحاً آن را گویش مادی می‌نامد. پیر لوکوک گویش آذری را که تاتی نامیده می‌شود به پنج دسته تقسیم نموده‌است که دسته پنجم را گویش جنوب شرقی نامیده‌است که گویش الموتی و رودباری جز آن است.

 محدوده جغرافیایی 
اکثریت مردم الموت به گویش الموتی صحبت می‌کنند که این گویش شامل رودبار الموت شرقی و غربی می‌شود همچنین مراغی‌ها علاوه بر گویش الموتی به گویش مراغی نیز صحبت می‌کنند؛ روستاهای مدان، هرانک، کافرکش و آوه جز معدود روستاهای الموت می‌باشند که زبان ترکی در آن رایج است.

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش الموتی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، الموتی  men  tu  u  mâ  šomâ  ošân/ušân مفعولی، الموتی  mene  tore  ure  mâre  šomâre  ošâne ملکی، الموتی  mini  tiyey  uyey  mâyey  šomâyey ošâney/ušâney

 شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش الموتی سه دسته شناسه داریم: گذشته، گذشته نقلی و حال. (نمونه زیر بر اساس گویش الموت تنظیم شده‌است)

 شناسه  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه ماضی مطلق و استمراری  om/yam/m i/yey/yi  a/u/∅  im/yeym/yim  in/yeyn/yin  en/on/yan/n شناسه ماضی نقلی  yama yeya  ya  yeyma  yeyna  yana شناسه مضارع  om/am/m i/y/ey  a/d/∅  im/ym/eym  in/yn/eyn  en/an/n

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل گرفتن (beyten) بر اساس گویش الموتی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش الموت می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  beytom  beyti  beyt  beytim  beytin  beyten گذشته کامل  beyte biyam  beyte biyey  beyte ba  beyte biyeym  beyte biyeyn  beyte biyen گذشته التزامی  beyte bom  beyte bi beyte bu  beyte bim  beyte bin  beyte bon گذشته استمراری  mitom  miti  mit  mitim  mitin  miten گذشته در حال انجام  dabiyam beyrom  dabiyey beyri  dabiya beyra  dabiyeym beyrim  dabiyeyn beyrin  dabiyan beyren گذشته نقلی  beytiyama  beytiyeya  beytiya  beytiyeyma  beytiyeyna  beytiyana حال ساده/آینده  mirom  miri  mira  mirim  mirin  miren حال در حال انجام  darom beyrom  dari beyri  dara beyra  darim beyrim  darin beyrin  daren beyren حال التزامی  beyrom  beyri  beyra  beyrim  beyrin  beyren آینده  mexâm beyrom  mexây beyri  mexâ beyra  mexâym beyrim  mexâyn beyrin  mexân beyren

در جدول زیر فعل کردن (kordon) بر اساس گویش الموتی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش الموت می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  kordom  kordi  kord  kordim  kordin  korden گذشته کامل  korde biyam  korde biyey  korde ba  korde biyeym  korde biyeyn  korde biyen گذشته التزامی  korde bom  korde bi korde bu  korde bim  korde bin  korde bon گذشته استمراری  mokordom  mokordi  mokord  mokordim  mokordin  mokorden گذشته در حال انجام  dabiyam bokonom  dabiyey bokoni  dabiya bokona  dabiyeym bokonim  dabiyeyn bokonin  dabiyan bokonen گذشته نقلی  kordiyama  kordiyeya  kordiiya  kordiyeyma  kordiyeyna  kordiyana حال ساده/آینده  mokonom  mokoni  mokona  mokonim  mokonin  mokonen حال در حال انجام  darom bokonom  dari bokoni  dara bokons  darim bokonim  darin bokonin  daren bokonen حال التزامی  bokonom  bokoni  bokona  bokonim  bokonin  bokonen آینده  mexâm bokonom  mexây bokoni  mexâ bokona  mexâym bokonim  mexâyn bokonin  mexân bokonen

 جستارهای وابسته 
 تات‌های ایران
 زبان تاتی ایران
 الموت
 قزوین
 شهرستان علیا
 شهرستان سفلی
 شهرستان قزوین
 استان قزوین
 گویش رودباری

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:استان قزوین
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:شهرستان قزوین