علی محمد زهما

علی محمد زهما (۱۳۰۶ قندهار تا ۱۳۹۷ وین) نویسنده، مترجم و استاد سابق دانشگاه کابل بود. او به مطالعات تاریخ معاصر و تحولات اجتماعی-فرهنگی افغانستان و منطقه پرداخته است. آثار زهما شامل تحلیل‌های تاریخی و اسناد مرتبط با تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی افغانستان می‌باشد و در حوزهٔ تاریخ‌نگاری افغانستان و بررسی روندهای مدرن‌سازی و تحولات سیاسی شهرت دارد.

 زندگی و تحصیل 
علی محمد زهما در ۱۳۰۶ (۱٩٢٨میلادی) در قندهار زاده شد. خانواده او از آوارگان هزاره بود که پس از تهاجم عبدالرحمن به هزارستان (۱۲۶۹خ/۱۸۹۰م)، از ارزگان به قندهار تبعید شده بودند. زهما در ۱۳۶۴، از طریق بوداپست، پایتخت هنگری/مجارستان به شهر ویانا، پایتخت اتریش رفت و تا زمان مرگش در ۲۴ سرطان/تیر ۱۳۹۷ در این شهر مقیم بود.علی محمد زهما درگذشت، نمونه کامل یک هزاره آواره+زندگینامه مختصر

زهما دوره ابتدایی را در قندهار و دوره ثانوی (متوسطه) را در لیسه حبیبیه شهر کابل به پایان رساند. او تحصیل را در دانشکده زبان و ادبیات دانشگاه کابل ادامه داد.«علی‌محمد زهما» استاد سابق دانشگاه کابل در شهر وین درگذشت پس از فارغ التحصیلی، زهما در وزارت معارف افغانستان استخدام شد. او در ۱۳۳۴خورشیدی/۱۹۵۵میلادی، با بورسیه این وزارت، به لندن رفت.

 فعالیت 

 آموزش و تدریس 
زهما در ۱۳۵۱ (۱۹۷۲)، از لندن برگشت و در دانشکده ادبیات و زبان فارسی دانشگاه کابل به عنوان استاد تاریخ و ادبیات فارسی، پذیرفته شده، و به تدریس پرداخت. زهما سپس برای تدریس زبان و ادبیات فارسی، عازم دانشگاه پیکنگ/پکن شد. او در ۱۳۵۸ (۱۹۷۹)، به عضویت آکادمی علوم افغانستان درآمد و پس از یکماه و نیم انجام وظیفه، با کودتای ۷ ثور به زندان رفت.«شاخهٔ ارغوان شکست»
زهما بعد از رهایی از زندان، از نیمه ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۴ (۱۹۸۰ تا ۱۹۸۵)، در عنوان مشاور آکادمی علوم افغانستان خدمت کرد.

واصف باختری و اکرم عثمان از چهره های ادبیات فارسی افغانستان، شاگردان وی بودند.

 فعالیت سیاسی 
علی محمد زهما، از نخستین فعالان حزب دموکراتیک خلق افغانستان بود، که بعداً بنا به دلایلی از این حزب کناره گرفت. زهما بعد از کودتای محمدداوود خان، در ۱۳۵۲ (۱۹۷۳)، از تدریس در فاکولته/دانشکده ادبیات محروم شد. او پس از کودتای حزب خلق افغانستان به دستور نور محمدترکی به زندان پلچرخی منتقل و شکنجه شد.

 آثار 
 مقالات اجتماعی، کابل، دانشکده زبان و ادبیات
 دانکاف، فریدریک؛ بکر، کارل لوتوس، «سرگذشت تمدن»، ترجمه: علی محمد زهما، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۰خورشیدی.
 طنین (مجموعه شعر)، ویانا (وین)، انتشارات هولس هاوزن، ۲۰۰۵میلادی.
 آدمک، لودویگ، «تاریخ روابط سیاسی افغانستان از زمان امیر عبدالرحمن تا استقلال»، ترجمه: علی محمد زهما، کابل، افغان کتاب، ۱۳۴۹خورشیدی.
 همراه با محمدعلی کهزاد، علی احمد نعیمی، محمدابراهیم خان صفا، میرغلام محمدخان غبار، «تاریخ ادبیات افغانستان»، کابل، کتاب خانه رشیدیه، ۱۳۸۳خورشیدی.
 بارتولد، واسیلی، «تاریخ سیاسی و اجتماعی آسیای مرکزی تا قرن ۱۲میلادی»، ترجمه: علی محمد زهما، کابل، چاپ پوهنی، ۱۳۴۴خورشیدی.
 تپش‌ها و رنج‌ها، مجموعه مقالات فلسفی، تاریخی، اجتماعی و ادبی؛ هرات، نشر بایسنقر، ۱۳۹۳.
 ملوک کرت هرات، هرات، نشر بایسنغر، ۱۳۹۹.

 پانویس 

 تک‌نگاری 
ریدر، کریستین، سال‌های پرتلاطم، زندگی پروفسور علی‌محمد زهما، ترجمه گروهی، کابل، نشر بایسنغر، ۱۴۰۲. کتاب نخستین بار در سال ۲۰۱۸ به زبان آلمانی در اتریش منتشر شد. این اثر حاوی گفت‌وگوهای خصوصی علی‌محمد زهما و خاطرات نویسنده از افغانستان در دهه هفتاد خورشیدی است،

منابع
خبرگزاری شفقنا، «علی محمد زهما درگذشت، نمونه کامل یک هزاره آواره+زندگینامه مختصر»
خبرگزاری فارس، «علی‌محمد زهما، استاد سابق دانشگاه کابل در شهر وین درگذشت»
بامیان نیوز، «شاخهٔ ارغوان شکست»
یورونیوز، «علی محمد زهما، قدیمی ترین مترجم افغانستان درگذشت»
رده:ادبیات افغانستان
رده:استادان دانشگاه کابل
رده:اعضای آکادمی علوم افغانستان
رده:اهالی افغانستان بر پایه پیشه
رده:مترجمان اهل افغانستان
رده:دانش‌آموختگان دبیرستان حبیبه
رده:نویسندگان اهل آسیا
رده:نویسندگان بر پایه ملیت
رده:نویسندگان فارسی‌زبان
رده:نویسندگان فارسی‌زبان اهل افغانستان
رده:نویسندگان هزاره