طبقه‌بندی ویروس‌ها

طبقه‌بندی ویروس‌ها‍ فرایند نام‌گذاری ویروس‌ها و قرار دادن آن‌ها در یک سیستم طبقه‌بندی مشابه سیستم‌های طبقه‌بندی مورد استفاده برای سایر موجودات مانند یوکاریوت‌ها و پروکاریوت‌ها است.

از زمان کشف ویروس‌ها روش‌های مختلفی برای نام‌گذاری و طبقه‌بندی آن‌ها پیشنهاد شده است. ویروس‌ها بر اساس ویژگی‌های مختلف فنوتیپی، مانند مورفولوژی، نوع اسید نوکلئیک، نحوهٔ تکثیر، ارگانیسم‌های میزبان و نوع بیماری ایجاد شده توسط ویروس، طبقه‌بندی شده‌اند. طبقه‌بندی و نام‌گذاری رسمی ویروس‌ها بر عهدهٔ کمیتهٔ بین‌المللی طبقه‌بندی ویروس‌ها (ICTV) است.

به‌دلیل تفاوت‌های بارز ویروس‌ها با سایر اشکال حیات تا کنون استاندارد مشخصی برای نام‌گذاری ویروس‌ها مشابه نام‌های دوقسمتی جاندارانی چون جانوران، گیاهان و باکتری‌ها تعیین نشده است.

 سیستم طبقه‌بندی بالتیمور 
این سیستم در سال ۱۹۷۱ توسط دانشمند برندهٔ جایزه نوبل به‌نام دیوید بالتیمور معرفی شده است و یکی از بهترین و معتبرترین روش‌های طبقه‌بندی ویروس‌ها است. در این روش طبقه‌بندی، ویروس‌ها بر اساس نوع محتوای ژنتیکی (دی‌ان‌ای یا آران‌ای) و تعداد و آرایش رشته‌های آن‌ها و نحوهٔ سنتز آران‌ای پیام‌رسان (mRNA) آن‌ها در هفت گروه مختلف قرار می‌گیرند.چپ|بندانگشتی|300x300پیکسل| طبقه‌بندی ویروس‌ها در روش طبقه‌بندی بالتیمور بر اساس روش سنتز mRNA ویروسی است.

 ویروس‌های دارای دی‌ان‌ای 
 گروه I: ویروس‌های این گروه دارای دی‌ان‌ای دورشته‌ای هستند. مانند ویروس آبله‌مرغان و تبخال
 گروه II: ویروس‌های این گروه، دارای دی‌ان‌ای تک‌رشته‌ای هستند.

+
نمونه‌هایی از ویروس‌های دارای دی‌ان‌ای خانوادهٔ ویروس مثال‌ها (نام‌های عمومی) برهنه / پوشش‌دار تقارن
کپسید نوع ژنوم گروه ۱ آدنوویریده ویروس هپاتیت سگ، برخی از انواع سرماخوردگی برهنه بیست‌وجهی دورشته‌ای I 2 Papovaviridae ویروس جی‌سی، ویروس پاپیلوم انسانی برهنه بیست‌وجهی دورشته‌ای حلقوی I ۳ پاروویریده پارواویروس بی۱۹، پاروویروس سگ برهنه بیست‌وجهی تک‌رشته‌ای II ۴ هرپس‌ویروسان ویروس هرپس سیمپلکس، ویروس واریسلا زوستر، سیتومگالوویروس، ویروس اپشتین–بار پوشش‌دار بیست‌وجهی دورشته‌ای I ۵ پاکس ویریده ویروس آبله، آبله گاوی، ویروس آبله‌میمون، ویروس واکسین پیچیده مجتمع دورشته‌ای I 6. Anelloviridae ویروس گشتاور تنو برهنه بیست‌وجهی تک‌رشته‌ای حلقوی II  HHPV1، HRPV1 پوشش‌دار تک‌رشته‌ای، دورشته‌ای خطی و حلقوی I / II

 ویروس‌های دارای آران‌ای 
 گروه III: این ویروس‌ها دارای ژنوم آران‌ای دورشته‌ای هستند. به‌عنوان مثال روتاویروس
 گروه IV: ویروس‌های دارای ژنوم آران‌ای تک‌رشته‌ای با جهت مثبت هستند. ویروس‌های شناخته‌شدهٔ زیادی در این گروه جای دارند از جمله پیکورناویروس‌ها (خانواده‌ای از ویروس‌ها که شامل ویروس‌های شناخته‌شده‌ای مانند ویروس هپاتیت آ، انتروویروس‌ها، راینوویروس‌ها، ویروس فلج اطفال و ویروس پا و دهان)، ویروس نشانگان تنفسی حاد، هپاتیت سی، ویروس تب زرد و ویروس سرخچه.
 گروه V: ویروس‌های دارای ژنوم آران‌ای تک‌رشته‌ای با جهت منفی هستند. ویروس‌های ابولا و ماربورگ به همراه ویروس آنفلوانزا، سرخک، اوریون و هاری از اعضای شناخته‌شدهٔ این گروه هستند.

+نمونه‌هایی از ویروس‌های دارای آران‌ایخانوادهٔ ویروسمثال‌ها (نام‌های عمومی)برهنه / پوشش‌دارتقارن کپسیدنوع ژنومگروه1. ReoviridaeReovirus, rotavirus
(روتاویروس)برهنهبیست‌وجهیدورشته‌ایIII2. Picornaviridae
(پیکورناویروس)Enterovirus(انتروویروس), rhinovirus(راینوویروس), hepatovirus, cardiovirus(کاردیوویروس), aphthovirus, poliovirus(پولیوویروس), parechovirus, erbovirus, kobuvirus, teschovirus, coxsackieبرهنهبیست‌وجهیتک‌رشته‌ایIV3. Caliciviridae
(ویروس کالیسی)Norwalk virus (نوروویروس)برهنهبیست‌وجهیتک‌رشته‌ایIV4. TogaviridaeEastern equine encephalitisدارای پوششبیست‌وجهیتک‌رشته‌ایIV5. ArenaviridaeLymphocytic choriomeningitis virus, Lassa feverدارای پوششمجتمعتک‌رشته‌ای(-)V6. FlaviviridaeDengue virus (ویروس تب دنگی)
hepatitis C virus (هپاتیت سی)

yellow fever (تب زرد)

Zika virus (ویروس زیکا)دارای پوششبیست‌وجهیتک‌رشته‌ایIV7. Orthomyxoviridae
(ارتومیکسوویریده)Influenzavirus A ویروس آنفلوانزای A), influenzavirus B, influenzavirus C, isavirus, thogotovirus (ویروس کنه)دارای پوششمارپیچتک‌رشته‌ای(-)V8. ParamyxoviridaeMeasles virus, mumps virus(ویروس اوریون), respiratory syncytial virus(ویروس سین‌سیشیال تنفسی), Rinderpest(طاعون گاوی) virus, canine distemper virus(هاری سگ‌سانان)دارای پوششمارپیچتک‌رشته‌ای(-)V9. Bunyaviridae
(بانیاویرالز)California encephalitis virus, Sin nombre virusدارای پوششمارپیچتک‌رشته‌ای(-)V10. Rhabdoviridae
(ویرویس‌های میله‌ای)Rabies virus, Vesicular stomatitisدارای پوششمارپیچتک‌رشته‌ای(-)V11. FiloviridaeEbola virus(ویروس ابولا), Marburg virus(ویروس ماربورگ)دارای پوششمارپیچتک‌رشته‌ای(-)V12. Coronaviridae
(کروناویریده)SARS-CoV-2 (کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲), MERS(نشانگان تنفسی خاورمیانه)دارای پوششمارپیچتک‌رشته‌ایIV13. AstroviridaeAstrovirusبرهنهبیست‌وجهیتک‌رشته‌ایIV14. BornaviridaeBorna disease virusدارای پوششمارپیچتک‌رشته‌ای(-)V15. ArteriviridaeArterivirus, equine arteritis virusدارای پوششبیست‌وجهیتک‌رشته‌ایIV16. HepeviridaeHepatitis E virusبرهنهبیست‌وجهیتک‌رشته‌ایIV

 ویروس‌های رونوشت‌بردار معکوس 
 گروه VI: این ویروس‌ها دارای آران‌ای تک‌رشته‌ای هستند و از طریق یک دی‌ان‌ای واسط تکثیر می‌شوند. این دسته شامل خانوادهٔ رتروویروس‌ها بوده و ویروس اچ‌آی‌وی نیز در همین خانواده طبقه‌بندی می‌شود.
 گروه VII: این ویروس‌ها دارای ژنوم دی‌ان‌ای دورشته‌ای هستند و با رونوشت‌برداری معکوس تکثیر می‌شوند. هپاتیت ب را می‌توان در این گروه یافت.

+نمونه‌هایی از ویروس‌های رونویسی معکوس خانوادهٔ ویروس مثال‌ها (نام‌های عمومی) برهنه / پوشش‌دار تقارن کپسید نوع ژنوم گروه ۱ رتروویروس‌ها اچ‌آی‌وی پوشش‌دار آران‌ای دایمر VI ۲. کاولیموویریده برهنه VII ۳. هپادناویریده ویروس هپاتیت بی پوشش‌دار بیست‌وجهی حلقوی، تا حدودی دورشته‌ای VII

 پیوند به بیرون 
 وب سایت ICTV
 کمیته بین‌المللی ICTV در طبقه‌بندی ویروس‌ها لیست گونه‌های اصلی ۲۰۰۹ نسخه ۱۰ (این نسخه در ۲۴ اوت ۲۰۱۱ منتشر شد) 
 روش بالتیمور
 منبع ویرایش و ویروس پاتوژن (ViPR) 
 چگونه ویروس‌ها طبقه‌بندی می‌شوند؟

 منابع 

رده:آرایه‌شناسی ویروس‌ها
رده:طبقه‌بندی زیست‌شناسی
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر