گویش تنکابنی

گویش تنکابنی/شهسواری در منطقۀ تنکابن گویش می‌شود. این گویش شامل لهجه‌های دوهزاری، سه هزاری، خرم‌آبادی، گلیجانی و چالکش می‌شود.

 طبقه بندی 
طبق گلاتولوگ گویش تنکابنی گویشی از زبان مازندرانی است.https://glottolog.org/resource/languoid/id/tone1234 ایران کلباسی گویش تنکابن را گونه‌ای از زبان مازندرانی می‌داند. بهمن زندی گویش تنکابنی را گویشی از زبان مازندرانی و زیرمجموعه گویش مازندرانی غربی معرفی می کند. بتول سبز علیپور گویش تنکابنی را گویشی از زبان مازندرانی می‌داند. رودیگر اشمیت گویش بومی منطقه تنکابن را گویشی از زبان مازندرانی معرفی می‌کند. طبق دانشنامه ایرانیکا به نقل از دونالد استیلو در بین تنکابن و کلاردشت گویش‌ها حالت انتقال بین گیلکی و مازندرانی دارند؛ و آن را شاخه‌ای زبانی مجزا از گیلکی و مازندرانی طبقه‌بندی کرده‌اند. گویش‌های بومی کلاردشت و تنکابن را بدین ترتیب می‌توان چنان‌که دونالد استیلو پیشنهاد می‌کند، یک گروه زبانی مجزا درون پیوستار گفتاری در طول مناطق ساحلی و ارتفاعات کرانهٔ خزر دانست. این گروه حدوداً بین کلاردشت در شرق و رامسر در غرب کشیده شده‌است و زین رو توسط دونالد استیلو کاسپین مرکزی تعیین شده‌است با وجود این اتفاق نظر بر سر آن کم است،http://www.iranicaonline.org/articles/kalarestaq-2-restored اما برخلاف نظر استیلو و به باور بهرام فره‌وشی زبان‌شناس و متخصص زبان‌های ایرانی، حتی گویش منطقه لاهیجان نیز گونه‌ای از گیلکی–مازندرانی است و حالت انتقالی دارد.
در سال ۱۳۸۱ «واژه‌نامه بزرگ تبری» به ویراستاری «جهانگیر نصری اشرفی» منتشر شد که در بردارندۀ واژگانی از گویش‌های عباس‌آباد و آمل و بابل و بهشهر و علی‌آباد کتول و کردکوی و نوشهر و ساری و تنکابن و دیگر مناطق بود.The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š./2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi)., (Prods Oktor Skjærvø), “IRAN vi. IRANIAN LANGUAGES AND SCRIPTS (2) Documentation” Encyclopædia Iranica, online edition در کتاب واژه‌نامه بزرگ تبری گویشی که در بخشی از منطقۀ رویان شامل چالوس و تنکابن شرقی (کلار باستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم و لنگا و نواحی جلگه ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد) تکلم می‌شود نیز گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. شماری از پژوهشگران زبان‌شناس، گویش منطقه تنکابن (گویش تنکابنی) را گویشی از زبان مازندرانی غربی می‌دانند. زبان گیلکی به دو گویش غربی (بیه پس) و شرقی (بیه پیش) تقسیم می‌شود و گاه دو گویش دیلمی_اشکوری و گویش بینابین چابکسری_تنکابنی (رامسری_تنکابنی) که به طبری_گیلکی (محدوده تنکابن تا چابکسر) معروف است هم به این فهرست اضافه می‌شوند دانشنامه تبرستان و مازندران ذیل گویش دوهزاری چنین نقل نموده است، لهجه دوهزاری لهجه‌ای از زبان تبری است.. به گفته ایوب رسایی گیلکی شرقی شامل گویش لاهیجان، رودسر، گالش و تنکابن می شود و گیلکی غربی شامل گویش رشت، فومن و رودبار می شود. عباس خائفی زبان تنکابن را همانند رامسری از گویش‌های موجود در زبان گیلکی در کرانه دریای مازندران می‌داند و می‌گوید هر چند شهرستان‌های رامسر و تنکابن در استان مازندران واقع شده‌اند اما به زبان گیلکی سخن می‌گویند و از آداب و رسوم گرایش یافته به استان گیلان برخوردارند. به نوشته فرشته مومنی، گویش تنکابنی یکی از گویش‌های واگرا زبان مازندرانی است که دستگاه فعل آن با گویش‌های دو زبان همسایه یعنی مازندرانی و گیلکی تفاوت دارد.

 دستور زبان 
 ضمیر (گویش تنکابنی) 
در گویش تنکابنی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

 شناسه  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، تنکابنی  mon  to  vi  amâ  šomâ  ušân مفعولی، تنکابنی  mere  tere  vere  amere  šemere  ušâne ملکی، تنکابنی  mi  ti  vi  ami  šimi  ušane

 ضمیر (گویش دوهزاری) 
در گویش دو هزاری ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

 شناسه  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، دو هزاری  mon  to  ve  amâ  šamâ  ošen مفعولی، دو هزاری  mere  tere  vere  amere  šamere  ošene ملکی، دو هزاری  me  te  ve  ame  šame  ošene

 شناسه (گویش تنکابنی) 
شناسه افعال در گویش تنکابنی. (نمونه زیر بر اساس گویش تنکابن تنظیم شده‌است)

 شناسه  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه حال  m i  e/∅  im  in  en/n شناسه گذشته  m i  e/∅  im  in  en/n شناسه التزامی  m i  e/∅  im  in  en/n
 شناسه (گویش دوهزاری) 
شناسه افعال در گویش دوهزاری. (نمونه زیر بر اساس گویش دوهزاری تنظیم شده‌است)
 شناسه  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه حال  om i  e/∅  im  in  en/n شناسه گذشته  om i  e/∅  im  in  en/n شناسه التزامی  om i  e/∅  im  in  en/n

 صرف فعل (گویش تنکابنی) 
در جدول زیر فعل گفتن (bagoten) بر اساس گویش تنکابن در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bagotem  bagoti  bagote  bagotim  bagotin  bagoten گذشته کامل  bagote-bâm  bagote-bi  bagote_bâ  bagote-bim  bagote-bin  bagote-bân گذشته التزامی  bagote-bum  bagote-buy  bagote-bu  bagote-buym  bagote-buyn  bagote-bun گذشته استمراری  go-ne-bâm  go-ne-bi  go-ne-bâ  go-ne-bim  go-ne-bin  go-ne-bân گذشته در حال انجام  dabâm-bagom  dabi-bagoi  dabâ-bagoe  dabim-bagoim  dabin-bagoin  daben-bagoen حال ساده/آینده  gonem  goni  gone  gonim  gonin  gonen حال در حال انجام  dare-bagom  dare-bagoi  dare-bagoe  dare-bagoim  dare-bagoin  dare-bagoen حال التزامی  bagom  bagoi  bagoe  bagoim  bagoin  bagoen حال التزامی  xeynom bagom  xeyni bagoi  xeyne bagoe  xeynim bagoim  xeynim bagoin  xeynen bagoen

در جدول زیر فعل کردن (hakerden) بر اساس گویش تنکابن در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  hakerdem  hakerdi  hakerde  hakerdim  hakerdin  hakerden گذشته کامل  hakerde-bâm  hakerde-bi  hakerde_bâ  hakerde-bim  hakerde-bin  hakerde-bân گذشته التزامی  hakerde-bum  hakerde-buy  hakerde-bu  hakerde-buym  hakerde-buyn  hakerde-bun گذشته استمراری  kâ-ne-bâm  kâ-ne-bi  kâ-ne-bâ  kâ-ne-bim  kâ-ne-bin  kâ-ne-bân گذشته در حال انجام  dabâm-hakenem  dabi-hakeni  dabâ-hakene  dabim-hakenim  dabin-hakenin  daben-hakenen حال ساده/آینده  kânem  kâni  kâne  kânim  kânin  kânen حال در حال انجام  dare-hakenem  dare-hakeni  dare-hakene  dare-hakenim  dare-hakenin  dare-hakenen حال التزامی  hakenem  hakeni  hakene  hakenim  hakenin  hakenen حال التزامی  xeynom hakenem  xeyni hakeni  xeyne hakene  xeynim hakenim  xeynim hakenin  xeynen hakenen

در جدول زیر فعل دیدن (badiyen) بر اساس گویش تنکابن در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  badiyem  badi  badiye  badim  badin  badiyen گذشته کامل  badiye-bâm  badiye-bi  hakerde_bâ  hakerde-bim  hakerde-bin  hakerde-bân گذشته التزامی  badiye-bum  badiye-buy  badiye-bu  badiye-buym  badiye-buyn  badiye-bun گذشته استمراری  vi-ne-bâm  vi-ne-bi  vi-ne-bâ  vi-ne-bim  vi-ne-bin  vi-ne-bân گذشته در حال انجام  dabâm-bavinem  dabi-bavini  dabâ-bavine  dabim-bavinim  dabin-bavinin  daben-bavinen حال ساده/آینده  vinem  vini  vine  vinim  vinin  vinen حال در حال انجام  dare-bavinem  dare-bavini  dare-bavine  dare-bavinim  dare-bavinin  dare-bavinen حال التزامی  bavinem  bavini  bavine  bavinim  bavinin  bavinen حال التزامی  xeynom bavinem  xeyni bavini  xeyne bavine  xeynim bavinim  xeynim bavinin  xeynen bavinen

 صرف فعل (گویش دوهزاری) 
در جدول زیر فعل کندن (bakenden) بر اساس گویش دوهزاری در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bakensom  bakenesi  bakenes  bakenesim  bakenesin  bakenesen گذشته کامل  bakenes-bam  bakenes-bi  bakenes_ba  bakenes-bim  bakenes-bin  bakenes-ban گذشته التزامی  bakenes-bum  bakenes-buy  bakenes-bu  bakenes-buym  bakenes-buyn  bakenes-bun گذشته استمراری  kend-en-bam  kend-en-bi  kend-en-ba  kend-en-bim  kend-en-bin  kend-en-ban گذشته در حال انجام  daba-bakendom  daba-bakendi  daba-bakende  daba-bakendim  daba-bakendin  daba-bakenden حال ساده/آینده  kendenom  kendeni  kendene  kendenim  kendenin  kendnen حال در حال انجام  dare-bakendom  dare-bakendi  dare-bakende  dare-bakendim  dare-bakendin  dare-bakenden حال التزامی  bakendom  bakendi  bakende  bakendim  bakendin  bakenden حال التزامی  xaynom bakendom  xayni bakendi  xayne bakende  xaynim bakendim  xaynin bakendin  xaynen bakenden

 جستارهای وابسته 
 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کجوری
 گویش کلارستاق
 گویش رامسری
 استان مازندران
 شهرستان تنکابن
 تنکابن

 یادداشت‌ها 

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:استان مازندران
رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:شهرستان تنکابن