گویش قائمشهری

گویش قائمشهری گویشی از زبان طبریواژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31 که در دو شهرستان قائمشهر و سیمرغ گویش می‌شود. گویش قائمشهری جز گویش‌های شرقی محسوب می‌شود و به گویش‌های فیروزکوهی، سوادکوهی، جویباری و ساروی نزدیکی بسیاری دارد. حبیب برجیان گویش قائمشهری، ساروی و بهشهری را جز گویش‌های شرقی مازندرانی می‌داند و شناسه‌های فعلی آن را با گویش‌های مرکزی همچون آملی و بابلی متفاوت می‌داند.

 دستور زبان 
 ضمیر 
در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.راهنمای زبانهای ایرانی، رودریگر اشمیت، انتشارات ققنوس، سال 1388، جلد دوم، ص 503

 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، قائمشهر  men  te  ve  emâ  šemâ  vešun مفعولی، قائمشهر  mere  tere  vere  emâre  šemâre  vešunre ملکی، قائمشهر  me  te  vene  ame  šeme  vešune

 شناسه 
در گویش قائمشهری دو نوع شناسه رواج دارد. که در این بین شناسه نوع اول بیشتر از شناسه نوع دوم در قائمشهر رواج دارد.

 شناسه نوع اول 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش قائمشهری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش قائمشهر تنظیم شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -bait = گرفت
 بن ماضی استمراری: -git = می‌گرفت
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  eme i  e  emi  eni  ene شناسه (پس از واکه)  me i  e  mi  ni  ne

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -gir = می‌گیرد

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  emme  eni  ene  emmi  enni  enne شناسه (پس از واکه)  mme  ni  ne  mmi  nni  nne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -bair = بگیر

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  em  i  e  im  in  en شناسه (پس از واکه)  m  i  e  im  in  n

 شناسه نوع دوم 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش قائمشهر سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش قائمشهر تنظیم شده است)

. گذشته:
 بن ماضی ساده: -bait = گرفت
 بن ماضی استمراری: -git = می‌گرفت
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  eme i  e  emi  eni  ene شناسه (پس از واکه)  me i  e  mi  ni  ne

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -gir = می‌گیرد

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  embe  eni  ene  embi  enni  enne شناسه (پس از واکه)  mbe  ni  ne  mbi  nni  nne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -bair = بگیر

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  em  i  e  im  in  en شناسه (پس از واکه)  m  i  e  im  in  n

 صرف فعل (قائمشهر) براساس شناسه نوع اول 
در جدول زیر فعل گرفتن (baiten) بر اساس گویش قائمشهری در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na جایگزین g در ابتدای فعل می‌گردد بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام حالت منفی ندارند.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  baiteme  baiti  baite  baitemi  baiteni  baitene گذشته کامل  bait-bime  bait-bi  bait-bie  bait-bimi  bait-bini  bait-bine گذشته التزامی  bait-buem  bait-bui  bait-bue  bait-buim  bait-buin  bait-buen گذشته التزامی کامل  bait-bi-bum  bait-bi-bui  bait-bi-bu  bait-bi-buim  bait-bi-buin  bait-bi-buen گذشته استمرای  giteme  giti  gite  gitemi  giteni  gitene گذشته در حال انجام  daime-giteme  daii-giti  daie-gite  daimi-gitemi  daini-giteni  daine-gitene حال ساده/آینده  giremme  girni  girne  giremmi  girenni  girenne حال در حال انجام  darme-giremme  dari-girni  dare-girne  darmi-giremmi  darni-girenni  darne-girenne حال التزامی  bairem  bairi  baire  bairim  bairin  bairen آینده  xâmbe bairem  xâni bairi  xâne baire  xâmbi bairim  xânni bairin  xânne bairen

 صرف فعل (قائمشهر) براساس شناسه نوع دوم 
در جدول زیر فعل گرفتن (baiten) بر اساس گویش قائمشهری در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na جایگزین g در ابتدای فعل می‌گردد بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام حالت منفی ندارند.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  baiteme  baiti  baite  baitemi  baiteni  baitene گذشته کامل  bait-bime  bait-bi  bait-bie  bait-bimi  bait-bini  bait-bine گذشته التزامی  bait-buem  bait-bui  bait-bue  bait-buim  bait-buin  bait-buen گذشته التزامی کامل  bait-bi-bum  bait-bi-bui  bait-bi-bu  bait-bi-buim  bait-bi-buin  bait-bi-buen گذشته استمرای  giteme  giti  gite  gitemi  giteni  gitene گذشته در حال انجام  daime-giteme  daii-giti  daie-gite  daimi-gitemi  daini-giteni  daine-gitene حال ساده/آینده  girembe  girni  girne  girembi  girenni  girenne حال در حال انجام  darme-girembe  dari-girni  dare-girne  darmi-girembi  darni-girenni  darne-girenne حال التزامی  bairem  bairi  baire  bairim  bairin  bairen آینده  xâmbe bairem  xâni bairi  xâne baire  xâmbi bairim  xânni bairin  xânne bairen

 افعال 
 صرف فعل شدن (baien\bavien) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش قائمشهری.
 فعل شدن  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع زمان حال (نوع اول)  vumme  vuni  vune  vummi  vunni  vunne زمان حال (نوع دوم)  bumme  buni  bune  bummi  bunni  bunne زمان گذشته  baime  bai  baie  baimi  baini  baine زمان گذشته کامل  bai bime  bai bii  bai bie  bai bimi  bai bini  bai bine زمان حال التزامی  bavvem  bavvi  bavve  bavvim  bavvin  bavven
 فارسی معیار  گویش قائمشهری ظهر درست می‌شود  čâšt deres vune چطور شدیم  četi baimi می‌خواهم بزرگ بشم  xâmme gat bavvem
 صرف فعل بودن (bien) در زمان حال و گذشته به گویش قائمشهری.
 فعل شدن  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع زمان حال  hasseme  hassi  hasse  hassemi  hasseni  hasene زمان گذشته  bime  bi  bie  bimi  bini  bine زمان گذشته  buem\bavošem  bui\bavoši  bue\bavoše  buim\bavošim  buin\bavošin  buen\bavošen
 فارسی معیار  گویش قائمشهری دخترهایتان زیبا هستند  šeme kijâon xojir hasene آنها مانند من بودند  vešun me vâri bine
 صرف فعل بودن در جایی (daien\davien)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش قائمشهری.
 فعل شدن  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع زمان حال  dareme  dari  dare  daremi  dareni  darene زمان گذشته  daime  dai  daie  daimi  daini  daine زمان حال التزامی  davvem  davvi  davve  davvim  davvin  davven
 فارسی معیار  گویش قائمشهری من خانه هستم  men sere dareme پایین خانه ات بودم  te sere ben daime می‌توانم کنارت باشم  tumme te pali davvem

 نمونه واژگان 
شماری از واژه‌های مازندرانی با برابر گیلکی و فارسی و انگلیسی آن در اینجا به الفبای فونتیک بین‌المللی آوانویسی شده است:

 مازندرانی (لهجه قائمشهر)  مازندرانی (لهجه کلاردشت)  گیلکی  فارسی  فارسی آوانویسی شده  انگلیسی dim  dim  dim  روی/چهره/دیم  ruy/čehreh  face vače  vače  zäy  کودک/بچه  kudæk/bæčé  Child piyer  piyar  pier  پدر  pedær  Father ši piyer  ši piyar  mərdə per پدرشوهر  pedær šohar  Father-in-law kijâ/deter  kijâ/detar  kor/kilka/läku  دختر  doxtær  Girl/Daughter rikâ/peser  rikâ/pesar  rey/ri  پسر  pesær  Boy/Son kerk  kerk  kark مرغ خانگی  morgh khanegi  Hen guw  gow  gäb  گاو  gāv  Cow melije  malije  pitär  مورچه  murčé  Ant kangeli  zanbur/kangali  siftäl=garzak  زنبور  zanbur  Bee bâmeši  piča/bameši  piča/piche  گربه/پیشی  gorbe/piši  Cat mičkâ  miška  malĵå, čičini  گنجشک  gonješk  Sparrow zemun/geder  zamon  zəmat زمان  zaman  Timeesare/rooja  esâre/setâre  kiĵi/setarə  ستاره  setare  Star nesum/sâyne  nesum/sâye  nesä/saye  سایه  saye  Shadow jur  jur  buĵor / jor  بالا  bāla  Up gat  gat  pilə=pila  بزرگ  bozorg  Big vene  vene/eštehâ  vastån  اشتها یا میل  ešteha یا meyl  Appetite bašendiyen  barixtan  šondån/fotan  ریختن مایعات  rixtan e mayeāt  Bottling

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کجوری
 گویش کلارستاق
 گویش تنکابنی
 گویش فیروزکوهی
 استان مازندران
 شهرستان قائمشهر
 قائمشهر

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین