گویش سوادکوهی

گویش سوادکوهی گویشی از زبان مازندرانیواژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31 که در دو شهرستان سوادکوه شمالی و سوادکوه گویش می‌شود. گویش سوادکوهی جز گویش‌های شرقی مازندرانی محسوب می‌شود و به گویش‌های فیروزکوهی، قائمشهری، ساروی و جویباری نزدیکی دارد.

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش سوادکوهی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، سوادکوهی  men  te  ve/vi  emâ  šemâ  vešun مفعولی، سوادکوهی  mere  tere  vere  emâre  šemare  vešunre ملکی، سوادکوهی  me  te  vene/ve  ame  šeme vešune

 شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش سوادکوهی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
{| class="wikitable" (نمونه زیر بر اساس گویش سوادکوه تنظیم شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -baxerd = خورد
 بن ماضی استمراری: -xerd = می‌خورد
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  eme i  e  emi  eni  ene شناسه (پس از واکه)  me i  e  mi  ni  ne

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -xer = می‌خوره

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  embe  eni  ene  embi  enni  enne شناسه (پس از واکه)  mbe  ni  ne  mbi  nni  nne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -baxer = بخورد

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  em  i  e  im  in  en شناسه (پس از واکه)  m  i  e  im  in  n

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل خوردن (baxerden) بر اساس گویش سوادکوهی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس سوادکوه می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  baxerdeme  baxerdi  baxerde  baxerdemi  baxerdeni  baxerdene گذشته کامل  baxerde-bime  baxerde-bi  baxerde-bie  baxerde-bimi  baxerde-bini  baxerde-bine گذشته التزامی  baxerde-bum  baxerde-bui  baxerde-bu  baxerde-buim  baxerde-buin  baxerde-bun گذشته التزامی کامل  baxerde-bi-bum  baxerde-bi-bui  baxerde-bi-bu  baxerde-bi-buim  baxerde-bi-buin  baxerde-bi-bun گذشته استمراری  xerdeme  xerdi  xerde  xerdemi  xerdeni  xerdene گذشته در حال انجام  daime-xerdeme  dai-xerdi  daie-xerde  daimi-xerdemi  daini-xerdeni  daine-xerdene حال ساده/آینده  xerembe  xereni  xerene  xerembi  xerenni  xerenne حال در حال انجام  dareme-xerembe  dari-xereni  dare-xerene  daremi-xerembi  dareni-xerenni  darene-xerenne حال التزامی  baxerem  baxeri  baxere  baxerim  baxerin  baxeren آینده  xâmbe baxerem  xâni baxeri  xâne baxere  xâmbi baxerim  xânni baxerin  xânne baxeren

 افعال 
شماری از افعال سوادکوهی و مقایسه آن با گویش فیروزکوهی و فارسی:

 گویش سوادکوهی  گویش فیروزکوهی  فارسی kembe  kembe  می‌کنم hâkerdeme  hâkerdeme  کردم hedâme hedâme  دادم dene  dene  می‌دهد bahiteme  bahiteme  گرفتم girne  girne  می‌گیرد bahuteme  bahuteme  گفتم gembe  gembe  می‌گویم harešime  harešime  دیدم ešime  ešime  می‌دیدم ešine  ešine  می‌دید ešene  ešene  می‌بیند

 قیاس واژگان سوادکوهی و فیروزکوهی 
شماری از واژه‌های سوادکوهی و مقایسه آن با گویش فیروزکوهی و فارسی:

 گویش سوادکوهی  گویش فیروزکوهی  فارسی piyer/per  piyer  پدر mâr  mâr  مادر rikâ/peser rikâ/peser  پسر kijâ/deter  kijâ/deter  دختر mičkâ  mičkâ  گنجشک melije  melije  مورچه merqene  morqene  تخم مرغ telâ  telâ  خروس attâ  attâ/yettâ  یک sikâ  sikâ  اردک der  der/dur  دور gat  gat  بزرگ vessre/se  vessere/se  برای tur  tur تبر bur  bur  برو našo  našo  نرو are  are  آره nâ/no  nâ/no  نه

 واژگان گویش سوادکوهی 
در جدول زیر برخی واژگان سوادکوهی آمده است.
 گویش سوادکوهی  گویش فارسی  گویش سوادکوهی  گویش فارسی  گویش سوادکوهی  گویش فارسی essel  مرداب، باتلاق  asli  اشک  asp kefte  مدفوع اسب armon be del  آرزو به دل  ezbenâ  گیشنیز  ajuni  بیکاری âsuuk  آرام، یواش  ajiš  سرماخوردگی، تب ولرز  abček  شیروانی eškel  لای پا  ašnik  راسو  elâ  باز، گشاد alo  جفت گوساله  alluk  زبانه آتش  ammes  سفت anjištâ  ناشتا، صبحانه نخورده  evreti  زشت  us  آبستن ussi  آستین  udang  آسیاب آبی  urešem  ابریشم ungeder  آن زمان  bingum  بادمجان  bi dele  بی مغز، پوک bâkele  باقلا  bâye  کاسه  beblâs  پوسیده betim  شکم  bečâ  سرد  bareki  چنگول زدن befre  اَبرو  benessi  پایین دست، فرو دست  benvari  از زیر، از پایین bume lu  لب بام  bulin  لگد کن  pezgâle  تاول pešu  فضولی کردن، بهم زدن  peyi  پشت سر، عقب  pâpi  عمه paftul  چاق  pet  چپ  petnik  پونه petki  مه غلیظ  pâhe  پایه  peček  گیسو pečuk  کوچک  perzu  صافی  perik  کم، اندک peštim  پشت و رو، دم و رو  pe kat  پس گردن، پشت گردن  pahli  بغل، کنار pe sang  پشت پا  piš  جلو  pile  بغل، دامن

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کجوری
 گویش کلارستاق
 گویش تنکابنی
 گویش فیروزکوهی
 استان مازندران
 شهرستان سوادکوه
 پل سفید

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:شهرستان سوادکوه