سمنیه (فرقه)

سمنیه یا شمنیه از فرقه‌های بودایی است که پیش از ظهور اسلام وجود داشته اما پس از آن در عقاید کلامی گروهی از مسلمانان تاثیر گذاشته‌است. رهبر این فرقه شخصی به نام جریر بن حازم ازدی است که در بصره می‌زیسته و منزل وی به عنوان محلی برای اجتماع گفتگوی بودائیان بوده‌است.

ریشه

سمنیان یا سمنیه همان شمن­ها هستند که در فرهنگ و ادبیات متون اسلامی مشهورترین نام برای بوداییان بوده است. هر چند اطلاق نام شمنیسم بر دین بودا برای مسلمانان آن روزگار بعید نبوده است، ما امروزه آنها را با یکدیگر برابر نمی­کنیم.نکتة بسیار مهم در تحقیق از بوداییان در شرق ایران آن است که گزارش­های برجای مانده، آنها را با نام­های متعددی چون هنود، سمنیه (معطله) و بت­پرستان (بُد [بودا]: بت) یاد می­کردند. استاد مشکور در بیان معنای ریشه این واژه فرموده ­اند:«اينكه بعضى از دانشمندان سمنيه يا شمنيه را منسوب به بتخانه سومنات دانسته‏اند درست نيست زيرا اين نام مأخوذ از سرمنه است كه در زبان سانسكريت به معنى مرتاض و راهب بودايى است و او كسى مى‏باشد كه خانه و كاشانه‏ اش را ترك گفته به رياضت و عبادت گذراند."

لفظ «سرمنه» در زبان پالى كه يكى از لهجات قديم سانسكريت است و معتبرترين كتابهاى بودائيان جنوبى به اين زبان نوشته شده تبديل به «سمن» گرديده است، حتى خود بودا را هم سرمنه گوتمه[8] مى‏گفتند و در تمام ممالك بودايى كنونى اين لفظ را با اندك تحريف و تغييرى به كار مى‏برند.در جستجوی حاضر دقت در این نکته ضروری است که «سمنیة» نامی بوده است که برای بسیاری نویسندگان و کاتبان ناآشنا بوده و چه بسا در کتابت و تصحیح آن را به نحوی مغلوط ثبت و ضبط کرده­اند. وجه تسمیه سمنیه به معطله به درستی معلوم نیست ولی این احتمال هست که به دلیل پیوند برخی از معتزلیان (معطله) با بوداییان این نام بر آنها اطلاق شده باشد.[10] شاید هم ناشی از تنزیه خدا از شناخت و دسترسی بوداییان در توجیهِ توجه به مجسمه­ های بودا در احتجاج با مسلمین بوده باشد و پیوند این عقیده با باورهای برخی از سران معتزله  و معاشرتشان با بوداییان درست­ تر می­نماید. در البدء و التاریخ آمده است:

بت‏پرستان استدلال مى‏كنند كه خداى تعالى جلّ جلاله در دورترين جايگاه از ادراك و دانش و احساس و وصف است. هر كس كه بخواهد بدو نزديك شود و او را تعظيم كند- هنگامى كه خداوند از حواس وى به دور باشد- بايد واسطه‏اى و وسيله‏اى داشته باشد و اين اجرام آسمانى و زمينى، وسيله ‏ها و واسطه ‏هايى هستند براى پرستش او و نزديك شدن به وى. اعراب نيز همين سخن را مى‏گفتند: «و ما نمى‏پرستيم اين بتها را مگر به خاطر آنكه ما را به خداوند نزديك كنند» (39: 3) منزه است خدايى كه هر پرستشگرى به پرستش او مى‏كوشد و در جستجوى اوست هر چند گمراه و بر خطا باشد. در كتاب مسالك خواندم كه سمنيّه دو گروه‏اند. گروهى كه معتقدند «بُد» پيغمبرى مرسل بوده و گروهى كه معتقدند «بُد» خداست و براى مردم در آن صورت ظاهر شده است. پناه بر خدا!»

 اعتقادات 
از عقاید این گروه، تناسخ است.

رده:بوداپست