دم فنسترون

دم فِنِسترون  که با نام دم فن‌دار  نیز شناخته می‌شود، یکی از انواع آرایش پروانهٔ دم در بالگردهاست که همانند یک فن کانال‌دار می‌باشد.Leishman 2006, p. 321. این آرایش از دم‌ها برای نخستین بار توسط شرکت هوانوردی سود اختراع شد و امروزه در اختیار شرکت ایرباس است.Leishman 2006, p. 43. دم فنسترون یک فناوری انحصاری شرکت ایرباس هلیکوپترز است و بالگردسازان دیگر برای تولید آن باید از شرکت ایرباس حق تولید آن را خریداری نمایند.Colonges, Monique. "History of the fenestron."  Airbus Helicopters, Retrieved: 16 April 2018. فنسترون یک واژه از زبان اکسیتان است که از واژه لاتین «فِنِسترا» گرفته شده و به معنای «پنجره» است.Prouty, Ray. Helicopter Aerodynamics, Helobooks, 1985, 2004. p. 266."30 Years of Innovation." fenestron.com.

دم فن‌دار همانند دم‌پروانه‌دار وظیفهٔ ایجاد نیروی ضدگشتاور را دارد تا بدنهٔ بالگرد ثابت بماند. با این تفاوت که یک فن کانال‌دار برای این منظور ساخته شده‌است تا بازده دم افزایش یابد. درحالیکه پروانهٔ دم معمولی دارای دو یا چهار عدد تیغه است، دم فنسترون دارای ۷ تا ۱۰ تیغه است. با قراردادن فن در درون یک کانال، مزایای زیادی ایجاد شده که می‌توان به کاهش تاوه نوک بال، کاهش صدای پروانهٔ اصلی، افزایش بازده پروانه دم، افزایش پایداری بالگرد در هنگام هاور و جلوگیری از برخورد انسان یا اشیاء با پروانه دُم اشاره کرد.Leishman 2006, p. 324.Huber, Mike. "The Fenestron Turns 50." AIN Online, 12 April 2018.https://www.ainonline.com/aviation-news/business-aviation/2018-04-12/fenestron-turns-50 نخستین بالگرد دارای دم فنسترون، آئروسپاسیال غزال نام داشت. برخی از شرکتهای بالگردسازی دیگر نیز حق تولید این دُم را از شرکت ایرباس خریداری کرده‌اند.Colonges, Monique. "History of the fenestron." Airbus Helicopters, Retrieved: 16 April 2018.https://www.airbushelicopters.com/w1/jrotor/72/story57.html
بندانگشتی|چپ|300px|مکانیزم دم یوروکوپتر ئی‌سی۱۳۵

 تاریخچه 
دم فن‌دار برای نخستین بار در دهه ۱۹۴۰ میلادی توسط گروه ویر طراحی شد تا در محصولات هواگردسازی سییروا نصب شود."Publication Number: 572417 - Improvements in helicopters." patentscope.wipo.int, 24 May 1943. پس از ناموفق بودن شرکت ویر در توسعه‌ای این فناوری، شرکت دیگری به نام سود-اویاسیون در دهه ۱۹۶۰ میلادی این طرح را پیش برد و موفق شد این فناوری را عملیاتی کند.Prouty 2009, p. 266. شرکت سود در سال ۱۹۷۰ در آئروسپاسیال ادغام شد و این فناوری به شرکت جدید رسید. آئروسپاسیال خود نیز در سال ۲۰۰۰ توسط گروه ایرباس خریداری شده و در این شرکت ادغام شد. از سال ۲۰۰۰ تا کنون فناوری دم فن‌دار در اختیار شرکت ایرباس است.

 مزایا 
 به دلیل اینکه کانال‌دار است، ایمنی بیشتری برای افراد پیاده ایجاد می‌کند و از برخورد مردم با پروانهٔ دم بالگرد جلوگیری می‌نماید.
 به دلیل افزایش تیغه‌ها و همچنین کانال‌دار بودنش، صدای کمتری تولید می‌کند و از تلاطم هوا بین پروانه دم و پروانه اصلی جلوگیری می‌نماید.
 محافظت بیشتری از تیغه‌های دم می‌شود و از برخورد سنگ و اشیاء به تیغه‌ها جلوگیری می‌نماید.
 نیروی ضدگشتاور را بصورت یکنواخت فراهم می‌کند و کمتر تحت تأثیر تلاطم باد قرار می‌گیرد؛ بنابراین هاور کردن برای خلبانان ساده‌تر خواهد شد.
 در هنگام پرواز کروز انرژی کمتری مصرف می‌کند.

 معایب 
معایب دم فنسترون، همانند معایب رایج در همهٔ فن‌های کانال‌دار است که شامل:
 وزن بیشتری نسبت به بقیه دم‌ها دارد؛ همچنین مقاومت بیشتری در هوا ایجاد می‌کند که باعث می‌شود انرژی بیشتری از موتور مصرف نماید.
 تعمیرات آن سخت است و هزینهٔ نگهداری آن به مراتب بالاتر از دم‌های معمولی است.
 در هنگام هاور کردن، انرژی زیادی از موتور می‌گیرد.

 چند نمونه از بالگردهای دارای دم فنسترون 

 جستارهای وابسته 
دم بی‌پروانه

 منابع 
 پانویس 

رده:فناوری هوایی
رده:اجزاء بالگرد
رده:فن‌ها