گویش الیکایی

گویش الیکایی یا طبری الیکایی (به مازندرانی: اَلیکایی) گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد که ریشه در زبان طبری قدیم دارد و در شهرستان‌های آرادان، گرمسار در استان سمنان و ورامین در استان تهران گویش می‌شود. گویشوران این زبان خود را اَلیکایی و زبان خود را اَلیکایی می‌نامند. گویش الیکایی در ساختمان فعلی به گویش مرکزی مازندران شباهت دارد و برخی خصوصیات نحوی آن به گویش شمیرانی شباهت دارد و از نظر واژگان به گویش قصرانی، گویش دماوندی و گویش مرکزی مازندرانی شبیه است و در حروف اضافه با گویش شهمیرزادی و گویش مرکزی مازندران دارای شباهت است. گویش الیکایی شبیه به مازندرانی به ویژه گویش ساروی است. به اعتقاد موسویان گویش الیکایی یک رشته زبان طبری آمیخته به لهجهٔ مردم جبال است و شباهت نزدیکی با زبان مردم دماوند دارد. گویش الیکایی نام گویش مردمی با همین نام است.
علی ذبیحی گویش الیکایی را گویشی از زبان مازندرانی می‌داند و به گفتهٔ وی عشایر الیکایی به زبان مازندرانی صحبت می‌کنند.
گویش الیکایی در شهرستان‌های آرادان و گرمسار و مجن گویش می‌شود.
به گزارش خبرگزاری صداوسیمای استان سمنان و به نقل از علیرضا شاه حسینی، گویش الیکایی برگرفته از زبان مازندرانی و طبری است.

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش الیکایی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، الیکایی  men/a  tu  vi  amâ  šemâ  ōšun/unâhân مفعولی، الیکایی  meyre  teyre  veyre  ameyre  šemeyre  ōšunre ملکی، الیکایی  mey  tey  veyne  amey  šemey ōšune/unâhâne

 شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش الیکایی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش آرادان تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -baxord = خورد
 بن ماضی استمراری: -xord = می‌خورد
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  ema i  a/∅  emi  enin  enan شناسه (پس از واکه)  ma i  a/∅  mi  nin  nan

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -xo = می‌خورَد

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  ema/emba  eni/endi  ena/enda  emi/embi  enin  enan شناسه (پس از واکه)  ma/mba  ni/ndi  na/nda  mi/mbi  nin  nan

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -baxor = بخورد

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  am  i/∅  a  im  in  an شناسه (پس از واکه)  m  i/∅  a  im  in  n

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل خوردن (baxordan) بر اساس گویش الیکایی آرادان در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش آرادان می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  baxordema  baxordi  baxorda  baxordemi  baxordenin  baxordenan گذشته کامل  baxorda-bima  baxorda-bi  baxorda-bia  baxorda-bimi  baxorda-binin  baxorda-binen گذشته التزامی  baxorda-bum  baxorda-bui  baxorda-bu  baxorda-buim  baxorda-buin  baxorda-bun گذشته التزامی کامل  baxorda-bi-bum  baxorda-bi-bui  baxorda-bi-bu  baxorda-bi-buim  baxorda-bi-buin  baxorda-bi-bun گذشته استمراری  xordema  xordi  xorda  xordemi  xordenin  xordenan گذشته در حال انجام  dayma-xordema  dayi-xordi  daya-xorda  daymi-xordemi  daynin-xordenin  daynan-xordenan حال ساده/آینده  xoma  xoni  xona  xomi  xonin  xonan حال در حال انجام  darma-xoma  dari-xoni  dara-xona  darmi-xomi  darnin-xonin  darnan-xonan حال التزامی  baxoram  baxori  baxora  baxorim  baxorin  baxoran آینده  xâma baxoram  xâni baxori  xâna baxora  xâmi baxorim  xânin baxorin  xânen baxoran

در جدول زیر فعل رفتن (burden) بر اساس گویش الیکایی فروان شهرستان آرادان در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس گویش فروان آرادان می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  burdema  burdi  burda  burdemi  burdenin  burdenan گذشته کامل  burda-bima  burda-bi  burda-bia  burda-bimi  baxorda-binin  burda-binen گذشته التزامی  burda-bum  burda-bui  burda-bu  burda-buim  burda-buin  burda-bun گذشته التزامی کامل  burda-bi-bum  burda-bi-bui  burda-bi-bu  burda-bi-buim  burda-bi-buin  burda-bi-bun گذشته استمراری  šima  ši  šiya  šimi  šinin  šinan گذشته در حال انجام  dayma-šima  dayi-ši  daye-šiya  daymi-šimi  daynin-šinin  daynan-šinan حال ساده/آینده  šuma  šuni  šuna  šumi  šunin  šunan حال در حال انجام  darma-šuma  dari-šuni  dara-šuna  darmi-šumi  darnin-šunin  darnan-šunan حال التزامی  buram  buri  bura  burim  burin  buran آینده  xâma buram  xâni buri  xâna bura  xâmi burim  xânin burin  xânen buran

 نشانه جمع 
در گویش الیکایی از نشانه‌های [un] و [kun] برای جمع استفاده می‌شود.
 بچه‌ها  yâl un دخترها  kijâ un پسرها  rikâ kun

 صفت ملکی 
صفت ملکی در گویش الیکایی.
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع ملکی، الیکایی  mey  tey  veyne  amey  šemey ōšune/unâhâne
 برادرم  mey berâr خانه‌ات  tey xona پسرش  veyne rikâ بچه‌مان  amey yâl تخم مرغ‌تان  šemey čulu شترشان  ōšune ešter
 فارسی معیار  الیکایی برادرت گرمسار هست  tey berâr garmsâr dara پسرم چالوس رفت  mey rikâ čâles burda بچه اش از تهران آمد  veyne yâl tehrâne jân bumma

 صرف فعل 
صرف فعل گذاشتن (bešten/bielden) در گویش الیکایی و مقایسه آن با گویش‌های فیروزکوهی و چالوسی.

 زمان حال  گویش الیکایی  گویش فیروزکوهی  گویش چالوسی اول شخص مفرد  eylemba elembe  eleme دوم شخص مفرد  eylendi  eleni  eleni سوم شخص مفرد  eylenda  elene  elene اول شخص جمع  eylembi  elembi  elemi/elemin دوم شخص جمع  eylenin  elenni  elenni سوم شخص جمع  eylenan  elenne  elenne

صرف فعل دادن (hedâen/hâdâen) در گویش الیکایی و مقایسه آن با گویش‌های فیروزکوهی و چالوسی.
 زمان حال  گویش الیکایی  گویش فیروزکوهی  گویش چالوسی اول شخص مفرد  deyma  dembe  deme دوم شخص مفرد  deyni  deni  deni سوم شخص مفرد  deyna  dene  dene اول شخص جمع  deymi  dembi  demi/demin دوم شخص جمع  deynin  denni  denni سوم شخص جمع  deynan  denne  denne

صرف فعل رفتن (burdan/burden/buārden) در گویش الیکایی و مقایسه آن با گویش‌های فیروزکوهی و چالوسی.
 زمان گذشته  گویش الیکایی  گویش فیروزکوهی  گویش چالوسی اول شخص مفرد  burdema burdeme  buārdeme دوم شخص مفرد  burdi  burdi  buārdi سوم شخص مفرد  burda  burde  buārde اول شخص جمع  burdemi  burdemi  buārdemi دوم شخص جمع  burdenin  burdeni  buārdeni سوم شخص جمع  burdenan  burdene  buārdene

 جملات الیکایی 
در جدول زیر برخی جملات گویش الیکایی با گویش ساروی و چالوسی مقایسه شده‌است.
 فارسی معیار  گویش الیکایی  گویش ساروی  گویش چالوسی باران نیامده شولا را بر دوش گرفته‌است  vâreš nomo šoylâ re doš haite  vâreš niamo šoylâ re doš baeite  vâreš nimâ šoylâ re doš baite وسط دانه گندم خط وجود دارد  gandom vasateš xat dâne  gandeme vasat xat dârne  ganneme vasat xat dârne پدرش را نمی‌شناسد  dadiš nošnâsene  še piyere nešnâsene  še piyare našnâsene شنیده‌است زن شکم دار (حامله) گل می‌خورد ولی چطور گل می‌خورد را نمی‌داند  bošnota eškem dâr zan gel xone âmbâ nadonda ču jur gel xone  bešnose eškem dâr zan til xerne âmâ nadonde čiti til xerne  bešnose eškem dâr zan gel xorne âmâ naone četi gel xorne

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 مردم الیکایی
 زبان مازندرانی
 گویش فیروزکوهی
 استان تهران
 استان مازندران
 استان سمنان
 شهرستان گرمسار
 شهرستان آرادان
 شهرستان فیروزکوه
 گرمسار
 آرادان

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:شهرستان آرادان
رده:شهرستان گرمسار
رده:گرمسار