شوق‌نامه

شوق‌نامه یک آلبوم موسیقی شامل بازخوانی تصنیف‌های منسوب به عبدالقادر مراغی، نظریه‌پرداز و آهنگساز دورهٔ تیموری است که توسط «گروه عبدالقادر مراغی» به سرپرستی محمدرضا درویشی و خوانندگی همایون شجریان ضبط و منتشر شده‌است. این اثر شامل ۲۲ تصنیف، با زمان بیش از ۱۶۰ دقیقه، در قالب ۳ سی‌دی، در سال ۱۳۹۰ توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شد.

 آهنگساز 
عبدالقادر غیبی مراغی مشهور به عبدالقادر مراغه‌ای (۷۵۷–۸۳۸ ه‍. ق) شاعر، موسیقی‌دان و نوازندهٔ ایرانیFarmer, H.G. "Abd al- Qadir b. GHaybi al-Hafiz al-Maraghi." Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman , Th. Bianquis , C.E. Bosworth , E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007. Brill Online. quote:", the greatest of the Persian writers on music. Born at Marāg̲h̲a, about the middle of the 8th/14th century, he had become one of the minstrels of al-Ḥusayn, the Ḏj̲alāʾirid Sultan of ʿIrāḳ, about 781/1379."Heinrich von Diez and his Eponymous Albums, David J. Roxburgh, Muqarnas, Vol.12, 1995, 127; "Ghaybi al-Hafiz al-Maraghi, the Persian musician and musical theorist who attended the court of Shahrukh after 1405 قرن نهم هجری بود. مراغی در مراحل مختلف زندگی‌اش در دربارهای بغداد، بصره و در نهایت در هرات نزد شاهرخ شاه تیموری مشغول به کار بوده‌است. شخصیت او نزد ترکان عثمانی از نقش اصلی اش به عنوان نوازنده، آهنگساز و نظریه‌پرداز بسی فراتر رفته و تبدیل به یک اسطوره شده‌است.Walter Feldman, Music in the Ottoman court کتاب‌های مقاصد الالحان، جامع الالحان، کنز الالحان، شرح ادوار و کنز التّحفر از تألیفات او به‌شمار می‌آیند.

 گروه عبدالقادر مراغی 
گروه عبدالقادر مراغی در مهر ۱۳۸۴ با ۷ نوازنده و یک خواننده، تحت نظر محمدرضا درویشی شکل گرفت و از فروردین ۱۳۸۵ با ترکیب ۲۲ نوازنده و خواننده، و از شهریور ۱۳۸۵ با ۹ نوازنده و یک خواننده فعالیت و تمرینات خود را ادامه داد. هدف از تشکیل این گروه، بازخوانی رپرتواری از تصنیف‌های منسوب به عبدالقادر مراغی بوده‌است. در طول چند دهه، برخی از آثار عبدالقادر مراغی توسط گروه‌ها، نوازندگان و خوانندگان موسیقی کلاسیک ترک اجرا شده‌اند اما تا قبل از فعالیت گروه موسیقی عبدالقادر، هیچ گروهی در ترکیه یا ایران به شکل مشخص روی این آثار متمرکز نشده بودند. آثار عبدالقادر مراغی پس از ۴ سال تمرین، برای نخستین بار آثار منسوب به این آهنگ‌ساز شهیر را به صورت یک‌جا به چاپ رساند. ثبت این آثار اگرچه حاصل تلاش موسیقی‌دانان ترک به ویژه رئوف یکتا و جمعی دیگر بوده، اما تا قبل از فعالیت گروه عبدالقادر مراغی، مجموعه‌ای مستقل از آثار عبدالقادر مراغی به انتشار نرسیده بود. خواندن شعرهای فارسی با لهجه فارسی برای نخستین بار از زمان عبدالقادر و نیز اجرای تک‌خوانی این تصنیف‌ها توسط همایون شجریان از جمله ویژگی‌های اجرایی این گروه است.

 نقد و نظرات 
محمدرضا درویشی در نشست نقد و بررسی این آلبوم عنوان کرد که فرایند آماده‌سازی این آلبوم ۶ سال طول کشیده‌است و قبل از آن هم خودش چندسالی را به مطالعه دربارهٔ نت‌های عبدالقادر مراغی پرداخته‌است. او هم چنین در جواب منتقدانی که می‌گویند این موسیقی سخت و دشوار است و هضم آن مشکل است پاسخ خود مراغی را دربارهٔ تصنیف‌هایش عنوان کرد که می‌گوید: «اینها تصانیف هنری و اخص تصنیف هستند». هم چنین او دربارهٔ پخش این اثر از صدا و سیما بیان کرد: «ما با تلاش خودمان برای انتشار شوق نامه ارکستر تشکیل دادیم و از همایون شجریان خواستیم که با ما همکاری کند؛ بنابراین نمی‌خواهیم این اثر از آنتن زنگ زده تلویزیون پخش شود.»https://www.isna.ir/news/9008-19024/درويشي-در-نشست-نقد-و-بررسي-آلبوم-شوق-نامه-نمي-خواهيم-اين
در این نشست هم چنین ساسان فاطمی، موسیقی‌شناس و منتقد، دربارهٔ این آلبوم گفت: «ترک‌ها در طی سال‌های متمادی به دفعات تمامی قطعات عبدالقادر مراغه ای را نواخته‌اند اما آثار ضبط شده از این آهنگساز وجود ندارد از این رو معتقدم که آلبوم شوق نامه نمونه کامل و بی نظیری از این نظر است.» وی هم چنین بیان کرد این اثر یادگار زیبایی‌شناسی دوره تیموری تا اواخر صفویه است. در ادامه او انتقاداتی هم نسبت به بعضی از قطعات این این آلبوم مانند قطعه شش آواز بیان کرد.https://www.mehrnews.com/news/1464182/شوق-نامه-نمونه-کاملی-از-آثار-عبدالقادر-مراغی-است

 شش قرن و شش سال 
فیلم مستند «شش قرن و شش سال»، به کارگردانی مجتبی میرطهماسب، با موضوع پروژهٔ موسیقی شوق‌نامه ساخته شده‌است. در پیش‌آمد موضوع این مستند آمده‌است: «گروهی موسیقی‌دان تلاشی را آغاز می‌کنند تا تصنیف‌های منسوب به عبدالقادر مراغی، برجسته‌ترین موسیقی‌دان، نظریه‌پرداز، نویسنده و سروده سرای ششصد سال پیش را به استناد کتاب‌ها و رسالات کُهن و از لابه‌لای تاریخ و فرهنگ ایران بازیابی و بازخوانی کنند. این گروه پس از شش سال کند‌ و کاو و تلاش و تمرین پیروز می‌شود آثاری که قرن‌ها پیش از ایران به ترکیه جا به جا شده بودند را برای نخستین بار ضبط و پخش کند. در این فیلم پا به پای این موسیقیدان‌ها شاهد کشف دوباره‌ی ملودی‌ها، ریتم‌ها و فرم‌های فراموش شدهٔ موسیقی ایران خواهیم بود. آثاری ناشنیده که ریشه‌های موسیقی ایرانی را تا شش قرن به عقب می‌برد و عمیق‌تر می‌کند.»

مجتبی میرطهماسب برای ساخت این فیلم که از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۲ به درازا انجامید، برندهٔ جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران بخش مستند سی‌ودومین جشنواره فیلم فجر شد.

 دست‌اندرکاران 
بندانگشتی|260px|دست‌اندرکاران آلبوم موسیقی شوق‌نامه در مراسم رونمایی از آلبوم ۲۷ شهریور ۱۳۹۰ خانه هنرمندان
 سرپرست گروه: محمدرضا درویشی
 خواننده: همایون شجریان
 عود: نگار بوبان
 قانون: ساناز نخجوانی
 رباب: علی صمدپور
 رباب بم: سیروس جمالی
 تنبور (چهارتار): آرش شهریاری
 نی: سیامک جهانگیری
 دایره: بهزاد میرزایی
 کمانچه آلتو: سامر حبیبی و احسان ذبیحی‌فر
 صدابرداران: ریموند موسسیان و استودیو آفتاب عالم‌تاب آرمین کارباف و مهرناز محبتی، استودیو آفتاب عالم‌تاب، استودیو دیلمان و باغ گلابدره
 میکس مقدماتی: علی صمدپور، سیامک جهانگیری و آرمین کارباف
 میکس نهایی: محمدرضا شجریان و استودیو آفتاب عالم‌تاب (آرمین کارباف)
 مسترینگ: آرمین کارباف و استودیو دیلمان
 ادیت موسیقی: سیامک جهانگیری
 مصحح اشعار: محمدرضا شفیعی کدکنی
 هماهنگی مقدماتی ضبط آواز: سیروس جمالی
 نت‌نویسی: نوید معنوی
 تایپ: نگار بوبان (متن اشعار و فونتیک شعرها)
 ویراستار: محمد افتخاری
 عکاس: امیر نیکنام پیرزاد
 طراح: جمشید حقیقت‌شناس
 آماده‌سازی جهت چاپ و تکثیر: استودیو بل، کامبیز احمدپوری و رضا (مهرداد) اقتداری
 ناظر پروژه: رضا (مهرداد) اقتداری
 مجری طرح: محمدرضا کریمی‌صارمی

 قطعات 
بندانگشتی|260px|محمدرضا شجریان، محمدرضا درویشی و همایون شجریان در مراسم رونمایی از آلبوم شوق نامه ۲۷ شهریور ۱۳۹۰ خانه هنرمندان

 سی‌دی شمارهٔ ۱ 
بندانگشتی|260px|محمدرضا شجریان در مراسم رونمایی از آلبوم شوق نامه ۲۷ شهریور ۱۳۹۰ خانه هنرمندان
ردیفمقامفرمدورشاعر۱راستنقشدویکناشناس۲راستنقشیوروک سماعیناشناس (رباعی قدیم)۳نیریزکارآغیر و یوروک سماعیناشناس۴راستنقشخفیفناشناس۵رهاوینقشیوروک سماعیشیخ فیضی۶راستنقشآکساک سماعیناشناس۷راست (حیدرنامه)کاردویکناشناس۸نهاوند کبیرکارروانامیرخسرو دهلوی، حافظ

 سی‌دی شمارهٔ ۲ 
ردیفمقامفرمدورشاعر۱سه‌گاهکارخفیفناشناس۲سه‌گاه، شش‌آوازشش‌آوازمرصع خفیفناشناس (ترنم و نام مقام‌ها)۳بسته‌نگارکاریوروک سماعیفصیح خراسانی۴پنجگاهکارآغیر سماعیناشناس۵پنجگاهنقشآکساک و یوروک سماعیناشناس، حافظ۶راست (محتشم)کارروانخیام۷راستنقشهندیناشناس۸عشاقکارخفیفشعر ندارد

 سی‌دی شمارهٔ ۳ 
ردیفمقامفرمدورشاعر۱عجمکارخفیفحافظ۲ماهورکارمرصع خفیفحافظ۳نهاوند کبیرنقشروانحسامی۴راستکاردویکعبدالرحمن جامی۵راستنقشفرعی (فرعی مخمس)ناشناس۶حسینیکارخفیفناشناس۷عراقنقشیوروک سماعیناشناس (راوی: ابوسعید ابوالخیر)۸راست (شوق‌نامه)کارخفیفناشناس

 منابع 

رده:آلبوم‌های ۱۳۹۰
رده:آلبوم‌های همایون شجریان