گویش فیروزکوهی

گویش فیروزکوهی یا طبری فیروزکوهی گویشی از زبان مازندرانی است که ریشه در زبان طبری قدیم دارد. مردم فیروزکوه از قومیت طبری و گویشور زبان مازندرانی می‌باشند. واژه نامه بزرگ تبری، لهجه های مختلف زبان مازندرانی را مورد بررسی قرار داده  که موجب شناسایی دوازده لهجه مختلف و تفکیک آنها شده که لهجه ۱۲ در منطقه دماوند شامل نواحی کوهستانی شهرستان دماوند و بومهن و رودهن و فیروزکوه می باشد.این گویش در فیروزکوه و آبادی‌های شهرستان فیروزکوه در استان تهران گویش می‌شود. در میان سایر گویش‌های مازندرانی گویش فیروزکوهی با گویش سوادکوهی و قائمشهری بیشترین قرابت را دارد. زبان مازندرانی فراتر از رشته کوه البرز، شامل فیروزکوه و دماوند می‌شود و تمام مسیر جنوب به حومه تهران در  لواسانات، رودهن و غیره را در بر می‌گیرد.    The present Geographical domain of Mazandarani extends from the border of Gilan in the west to the plains of Gorgan in the east. the southern border reaches somewhat unexpectedlly, beyond the lofty chain of alborz, to include firuzkuh and damavand, and countinues all the way south to the outskirts of tehran in Lavasanat, Rudehen etc ...., HABIB BORJIAN., “Mazandaran: Language and People (The State of Research) pp 295,” Academic Commons Columbia University , online edition حبیب برجیان در تعریف حد جنوبی زبان مازندرانی آورده است: اما حد جنوبی مازندرانی از مرز های استان کنونی در می گذرد و -در مسیر جاده تهران- به فیروزکوه و دماوند می رسد و تا لواسان و رودبار قصران و گچسر- به فاصله یک تیغه کوه از شهر تهران- پیش می رود.

 محدوده 
گویش فیروزکوهی گویش بومی اهالی فیروزکوه و آبادی‌های شهرستان فیروزکوه می‌باشد.

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش فیروزکوهی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، فیروزکوهی  men  te  ve/vi  emâ  šemâ  vešun مفعولی، فیروزکوهی  mere  tere  vere  emâre  šemare  vešunre ملکی، فیروزکوهی  me  te  vene/ve  ame  šeme vešune

 شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش فیروزکوهی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش فیروزکوه تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -baxet = خوابید
 بن ماضی استمراری: -xet = می‌خوابید
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  me i  e  emi  eni  ene

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -xes = می‌خوابد

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  mbe  ni  ne  embi  enni  enne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -baxes = بخوابد

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  em/m  i  e  im  in  en/n

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل خوابیدن (baxeten) بر اساس گویش فیروزکوهی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. (نمونه زیر براساس فیروزکوه می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  baxeteme  baxeti  baxete  baxetemi  baxeteni  baxetene گذشته کامل  baxete-bime  baxete-bi  baxete-bie  baxete-bimi  baxete-bini  baxete-bine گذشته التزامی  baxete-bum  baxete-bui  baxete-bu  baxete-buim  baxete-buin  baxete-bun گذشته التزامی کامل  baxete-bi-bum  baxete-bi-bui  baxete-bi-bu  baxete-bi-buim  baxete-bi-buin  baxete-bi-bun گذشته استمراری  xeteme  xeti  xete  xetemi  xeteni  xetene گذشته در حال انجام  daime-xeteme  dai-xeti  daie-xete  daimi-xetemi  daini-xeteni  daine-xetene حال ساده/آینده  xesembe  xeseni  xesene  xesembi  xesenni  xesenne حال در حال انجام  dareme-xesembe  dari-xeseni  dare-xesene  daremi-xesembi  dareni-xesenni  darene-xesenne حال التزامی  baxesem  baxesi  baxese  baxesim  baxesin  baxesen آینده  xâmbe baxesem  xâni baxesi  xâne baxese  xâmbi baxeim  xânni baxesin  xânne baxesen

 افعال 
شماری از افعال فیروزکوهی و مقایسه آن با گویش ساروی و فارسی:

 گویش فیروزکوه  گویش ساری  فارسی kembe  kâmbe/kombe  می‌کنم hâkerdeme  hâkerdeme  کردم hedâme hedâme  دادم dene  dene  می‌دهد bahiteme  baiteme  گرفتم girne  girne  می‌گیرد bahuteme  baoteme/bâteme  گفتم gembe  gâmbe/gombe  می‌گویم harešime  harešime  دیدم ešime  ešime  می‌دیدم ešine  ešine  می‌دیدند ešene  ešene  می‌بیند

 واژگان 
شماری از واژه‌های فیروزکوهی و مقایسه آن با گویش ساروی و فارسی:

 گویش فیروزکوه  گویش ساری  فارسی piyer  piyer  پدر mâr  mâr  مادر rikâ/peser rikâ/peser  پسر kijâ/deter  kijâ/deter  دختر mičkâ  mičkâ  گنجشک melije  melije  مورچه merqene  morqâne  تخم مرغ telâ  telâ  خروس attâ  attâ/yettâ  یک sikâ  sikâ  اردک der  dur  دور gat  gat  بزرگ vessre/se  vesse/se  برای bur  bur  برو našo  našo  نرو are  are  آره nâ/no  nâ/no  نه
 تطبیق گویش ها 
در جدول زیر فعل رفتن در زمان های مختلف در لهجه های مختلف گویش فیروزکوهی صرف می شود و با گویش های همسایه اش مقایسه می شود.
 گویش   گذشته ساده   گذشته کامل   گذشته استمراری   گذشته در حال انجام   حال ساده   حال در حال انجام   زمان آینده گویش فیروزکوهی (فیروزکوه)  burdeme  burde bima  šima  daime šime  šumbe  dareme šumbe  xâmbe burem گویش فیروزکوهی (لزور)  burdeme  burde bima  šima  daime šime  šume  dareme šume xâme burem گویش فیروزکوهی (جلیزجند)  burdeme  burde bima  šima  daime šime  šumbe  darembe šumbe xâmbe burem گویش فیروزکوهی (حصاربن)  burdeme  burde bima  šima  dašteme šime  šumbe  darembe šumbe xâmbe burem گویش الیکایی (گرمسار)  burdema  burde bima  šima  dayma šima  šuma  dareme šuma xâmbe burem گویش رامه (گرمسار)  burdeme  burde bime  mašime  dašteme mašime  šumbe  darembe šumbe xâmbe burem گویش قالیباف (آرادان)  bašime  baši bime  mašime  dašteme mašime  šume  dareme šume xâme bašem گویش چهارطاق (آرادان)  bašima  baši bima  mašima  daštema mašima  šuma  dareme šuma xâma bašem گویش شهمیرزاد (شهمیرزاد)  bašema  baši bema  mašima  davema mašima  šumma  darema šumma xâmma bašem

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش سوادکوهی
 استان تهران
 استان مازندران
 شهرستان فیروزکوه
 فیروزکوه

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین
رده:شهرستان فیروزکوه
رده:فیروزکوه