گویش قصرانی

گویش قصرانی گویش قصران گویش رودبار قصران طبری قصرانی گویشی از زبان طبریواژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31 (مازندرانی) می‌باشد که تحت تأثیر زبان فارسی قرار دارد و در اکثر نواحی بخش رودبار قصران شهرستان شمیرانات همچون میگون، لالان، شمشک، زایگان، امامه، روته، جیرود، دربندسر، گرمابدر، دیزین، آبنیک گویش می‌شود. این گویش علاوه بر رودبار قصران در نواحی شرقی بخش لواسانات همچون ایرا و وسکاره و در نواحی شرقی و شمالی بخش آسارا شهرستان کرج همچون شهرستانک، سرک، لانیز، شلنک و همه جا گویش می‌شود.وبگاه گلاتولوگ گویش شمیران را از گویش‌های فارسی-مازندرانی (Perso-gilakic) قلمداد کرده است.  shemiran, glottolog. , “Perso-Tabaric” , اسدالله عمادی گویش قصرانی را گویشی از زبان مازندرانی معرفی می‌کند.

دیهیم در مقاله قصران در ایرانیکا، ذیل قصران اطلاعاتی را دربارهٔ این منطقه آورده است. همچنین در کتاب «بررسی خرده‌گویش‌های منطقهٔ قصران به انضمام واژه‌نامهٔ قصرانی» داده‌هایی از این گویش ارائه کرده و در مقدمه از زبان مردم این منطقه می‌نویسد که «در واصف‌جان، اهالی زبان خود را مازنی می‌نامند» در ادامه دیهیم افزوده است که «پژوهشگرانی که در سال‌های أخیر دربارهٔ گویش مازندرانی پژوهش‌هایی انجام داده‌اند، به وجود مردم تبری زبان در جنوب دریای خزر اشاره‌کرده‌اند».

به گفته مهدی علمداری گویش‌های طبری، قصرانی، شمیرانی و دماوندی را باید یک مجموعه گویش قلمداد کرد.
زبان هریژانی در حوالی تهران در نواحی لواسانات و رودهن صحبت می‌شود. واژه‌نامه بزرگ تبری گویش قصران باستانی را به عنوان یکی از دوازده گویش زبان زبان طبری معرفی می‌کند. به اعتقاد حبیب برجیان گویش شمال شمیرانات شبه مازنی و گویش جنوب شمیرانات پارسی-تبری می‌باشد. شدت تأثیر زبان فارسی در نواحی شمالی و غربی رودبار قصران کمتر از نواحی جنوبی رودبار قصران می‌باشد. گویش قصرانی بخش رودبار قصران شمیرانات به همراه گویش‌هایی که در ناحیه جنوبی البرز مرکزی محدوده جاجرود و بخش آسارا کرج گویش می‌شود گونه ای از زبان طبری می‌باشند که با مقادیر مختلفی با زبان فارسی ترکیب شده‌اند و زیر مجموعهٔ گویش‌های مازندرانی گونه قرار می‌گیرد. بنابر نظر حبیب برجیان لهجه‌هایی که در مناطق پائین جیرود و شمیران و دماوند گویش می‌شود، فارسی آمیخته به عبارات فعلی غنی از زبان طبری است. آن لهجه‌هایی که در بالا جیرود و دره رودخانه کرج گویش می‌شود خصیصه‌های غلیظ تری از زبان طبری را در واج‌شناسی و واژگان و ریخت‌شناسی فعلی نشان می‌دهد، اما حاوی یک آمیختگی قدرتمند در عبارت اسمی با زبان فارسی است. این گویش‌ها با عنوان گویش‌های مازندرانی گونه (Tabaroid) تعیین شده است.  The dialects spoken in lower jairud,shemiran, and damavand are characteristically Persian with a rich a Tabari imprint in the verb phrase.those spoken in the upper reaches of the jairud an karaj river  walleys shows a solid Tabari character in phonology,lexis,verb morphology, but astrong Persian blend in the noun phrase.accordingly these dialects are designated as Tabaroid, HABIB BORJIAN. , “THE TABAROID DIALECTS OF THE CENTERAL ALBURZ; LANGUAGE CONVERGENCE BETWEEN TABARI AND PERSIAN,” Academic Commons Columbia University , online edition به گفتهٔ حبیب برجیان در دامنه جنوبی رشته کوه البرز طیف وسیعی از لهجه‌های ترکیبی وجود دارند که می‌توانند به دو گروه تقسیم شوند: گروه نخست گویش‌های طبری هستند که تحت تأثیر زبان فارسی هستند که اصطلاحاً به آن گویش تبروید گفته می‌شود و گروه دوم به نوعی مرز انتقال دو زبان مازندرانی و فارسی محسوب می‌شوند یک واگرایی در واژگان فارسی دیده می‌شود که با لهجه تهرانی تلفظ می‌شوند و از نظر ریخت‌شناسی بسیار شبیه به گویش تهرانی هستند ولیکن از نظر فعلی تحت تأثیر زبان مازندرانی هستند و دراین گویش‌ها افعال مازندرانی در غالب فارسی صرف می‌شود.

دانشنامه ایرانیکا درباب زبان منطقه قصران آورده است که باید به دو بخش باید تقسیم شود. زبان بومیان شمال و شمال شرق منطقه بخش درونی قصران نزدیکی بسیار زیادی به زبان مازندرانی دارد. گویش منطقه جنوبی از اوشان در مرکز تا جاجرود و تجریش در جنوب شمیران گونه ای از گویش‌های فارسی-مازندرانی است و ویژگی‌های زبان‌های حاشیه دریای خزر را داردthe region can be divided into two linguistic zones: (1) The vernaculars of the north and southeast of Inner Qaṣrān show high degrees of affinity with Ṭabari (Māzandarāni) but with a substantial blend of Persian vocabulary and grammar; they are thus coined as ‘Ṭabaroid’ (Borjian, 1913b). (2) The southern dialects, from Ušān in the middle course of the Upper Jājrud southward to Tajriš in Šemirān, are given the appellation ‘Perso-Tabaric’ on the grounds that they are akin to Persian, while carrying a thick Caspian stratum, Giti Deyhim and EIr. , “QAṢRĀN,” Encyclopædia Iranica, online edition در سال‌های دور آن دسته از بومیان تهران که در محدوده ونک و شمیران سکونت داشتند به دلیل مجاورت با استان مازندران لهجه مازندرانی داشتند. والنتین ژوکوفسکی خاورشناس و زبان‌شناس روس اواخر قرن ۱۹ میلادی در سفری که به ایران داشت در حوالی شمیران با گویش تجریشی آشنا شده و در آثارش به این گویش اشاره می‌کند؛ گویشی که شباهت بسیاری با گویش مازندرانی دارد. تا امروز در محدوده‌هایی از جمله سرآسیاب دولاب، شاه عبدالعظیم و… هنوز هم افرادی با لهجه شمرانی صحبت کنند؛ لهجه‌ای که ملایم شده گویش مازنی است.گیتی دیهیم در کتاب بررسی خرده‌گویش‌های منطقهٔ قصران به انضمام واژه‌نامهٔ قصرانی آورده است: البته زبان رایج در لالان مانند اوشان، فشم، میگون و لواسان، کاملاً مازنی نیست و زبان مازندرانی بسیار در آن نفوذ یافته است. گویش مردم لالان به گویش روستاهای امامه، زایگان، آبنیک، گرمابدر، میگون و شمشک در قصران بسیار نزدیک است. نفوذ مازندرانی در زبان قصران به این دلیل است که قصران در گذشته تحت حاکمیت طبرستان قرار داشته اما در تقسیمات کشوری معاصر جزو استان تهران محسوب می‌شود.دیهیم گیتی، کتاب «بررسی خرده‌گویش‌های منطقه قصران»، ۱۳۸۴، چاپ اول، نشر فرهنگستان زبان و ادب فارسی.حسین کریمان در جلد دوم کتاب قصران کوهسران آورده است :منطقه قصران باستانی شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود. زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی است که زبان طبری یا مازندرانی، که از ریشهٔ زبان‌های دیرین ایرانی است، و عربی و اندکی ترکی، بدان درآمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تأثیر یافته است، و هر چه از ری به مازندران نزدیک تر شوند بر میزان لهجهٔ مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود، چنان‌که در لهجهٔ میگون و شهرستانک و سرک و لالان و زایگان و روته و گرمابدر و شمشک و دربندسر لهجهٔ مازندرانی غلبه دارد.

به گفته گیتی دیهیم و به نقل از کریمان گویش قصران را ریشه و اعتبار و اصالتی است، لکن با اهمیت پیدا کردن طهران و پایتخت شدن آن و رواج یافتن فارسی، بسیاری از واژه‌های گویشی رفته رفته جای خود را به واژه‌های فارسی داده است.

دانشنامه تبرستان و مازندران ذیل گویش قصرانی چنین نقل نموده است زبان مردم قصران داخل طبری به لهجه قصرانی است. لهجهٔ طبری قصرانی، به ویژه لهجهٔ آبادی‌های داخل دره‌های جاجرود و لواسان، ادامهٔ گویش کجوری یکی از اصیل‌ترین لهجه‌های زبان طبری است. ویژگی نحوی و دستوری این زبان تفاوتی با زبان تبری دیگر نقاط مازندران ندارد.

 محدوده جغرافیایی 
گویش قصرانی گویش بومی بخش رودبار قصران می‌باشد و زیر مجموعه گویش‌های مازندرانی گونه قرار می‌گیرد که در ناحیه جاجرود رودبار قصران شمیرانات و لارقصران و بخش آسارا شهرستان کرج گویش می‌شود.
گویش‌های طبری گونه شمال استان‌های تهران و البرز را در برمیگیرد و به چهار قسمت تقسیم می‌شود.
 بخش آسارا شهرستان کرج: نواحی همچون لانیز، شهرستانک، سرک، گودر، شلنگ، همه جا، آسارا؛ همچنین گویش دیزین و ولاترو بخش آسارا و گویش مردم میان طالقان و پایین طالقان ولی گویش روستاهای بالا طالقان بیشتر شبیه مازندرانی است.
 بخش رودبار قصران شهرستان شمیرانات: نواحی همچون دربندسر، شنستان، لالان، میگون، گرمابدر، جیرود، امامه، روته، زایگان، آبنیک، شمشک
 بخش لواسان شهرستان شمیرانات: نواحی همچون ایرا
 بخش رودهن شهرستان دماوند: نواحی همچون وسکاره؛ همچنین گویش نواحی شمالی دماوند همچون آبعلی جز زبان مازندرانی می‌باشد و زیر مجموعه گویش‌های طبری گونه قرار نمی‌گیرد.

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش شمیرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.صفت ملکی در گویش شمیرانی به دو دسته پیوسته و غیر پیوسته تقسیم می‌شود.
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، قصران شمیرانات  men  te/tu  vi  emâ/amâ  šemâ  vešun/unâhâ مفعولی، قصران شمیرانات  mener  tere  vire  amener  šemâre/šemer  vešunre/vešuner ملکی (نوع اول)، قصران شمیرانات  me/mane/meni  te/tene/teni  vine/une  amene/ameni  šemene/šemi  vešuni/vene ملکی (نوع دوم)، قصران شمیرانات  m  t  š/č  mun  tun  šun/čun

 شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش قصرانی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش قصران شمیرانات تنظیم شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -burd = رفت
 بن ماضی استمراری: -ši = می‌رفت
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  ema i  e/a  emi  eni  ena

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -šo = می‌رود

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  ema  eni  ene  emi  eneni  enena

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -bur = برو

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  am  i  e  im  in  an

 صرف فعل (شهرستان شمیرانات) 
در جدول زیر فعل رفتن (bašian/burdan) بر اساس گویش میگون شهرستان شمیرانات در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  buerdema  buerdi  buerda  buerdemi  buerdeneni  buerdenena گذشته کامل  burde-beyma  burde-bey  burde-beya  burde-beymi  burde-beyni  buerde-beyna گذشته التزامی  buerde-bâm  buerde-bâi  buerde-bâ  buerde-bâim  buerde-bâin  buerde-bân گذشته التزامی کامل  buerde-bi-bâm  buerde-bi-bâi  buerde-bi-bâ  buerde-bi-bâim  buerde-bi-bâin  buerde-bi-bân گذشته استمراری  šima  šii  šia  šimi  šini  šina گذشته در حال انجام  davema-šima  davi-šii  davia-šia  davemi-šimi  daveni-šini  davena-šina حال ساده/آینده  šoma  šoni  šona  šomi  šoneni  šonena حال در حال انجام  darema-šoma  dari-šoni  dare-šona  daremi-šomi  dareneni-šoneni  darenena-šonena حال التزامی  buram  buri  bure  burim  burin  buran آینده نوع اول  xâma bueram  xâni bueri  xâne buere  xâmi buerim  xâneni buerin  xânena bueran آینده نوع دوم  veyne bueram  veyne bueri  veyne buere  veyne buerim  veyne buerin  veyne bueran

در جدول زیر فعل رفتن (bašian/burdan) بر اساس گویش امامه شمیرانات در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  burdema  burdi  burda  burdemi  burdeneni  burdenena گذشته کامل  burde-beyma  burde-bey  burde-beya  burde-beymi  burde-beyni  burde-beyna گذشته التزامی  burde-bâm  burde-bâi  burde-bâ  burde-bâim  burde-bâin  burde-bân گذشته التزامی کامل  burde-bi-bâm  burde-bi-bâi  burde-bi-bâ  burde-bi-bâim  burde-bi-bâin  burde-bi-bân گذشته استمراری  šima  šii  šia  šimi  šini  šina گذشته در حال انجام  davema-šima  davi-šii  davia-šia  davemi-šimi  daveni-šini  davena-šina حال ساده/آینده  šoma  šoni  šona  šomi  šoneni  šonena حال در حال انجام  darema-šoma  dari-šoni  dare-šona  daremi-šomi  dareneni-šoneni  darenena-šonena حال التزامی  buram  buri  bure  burim  burin  buran آینده نوع اول  xâma buram  xâni buri  xâne bure  xâmi burim  xâneni burin  xânena buran آینده نوع دوم  veyne buram  veyne bauri  veyne bure  veyne burim  veyne burin  veyne buran

 صرف فعل (شهرستان کرج) 
در جدول زیر فعل رفتن (bašian/burdan) بر اساس گویش شهرستانک شهرستان کرج در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  buerdema  buerdi  buerda  buerdemi  buerdeneni  buerdenena گذشته کامل  burde-beyma  burde-bey  burde-beya  burde-beymi  burde-beyni  buerde-beyna گذشته التزامی  buerde-bâm  buerde-bâi  buerde-bâ  buerde-bâim  buerde-bâin  buerde-bân گذشته التزامی کامل  buerde-bi-bâm  buerde-bi-bâi  buerde-bi-bâ  buerde-bi-bâim  buerde-bi-bâin  buerde-bi-bân گذشته استمراری  šima  šii  šia  šimi  šini  šina گذشته در حال انجام  davema-šima  davi-šii  davia-šia  davemi-šimi  daveni-šini  davena-šina حال ساده/آینده  šoma  šoni  šona  šomi  šoneni  šonena حال در حال انجام  darema-šoma  dari-šoni  dare-šona  daremi-šomi  dareneni-šoneni  darenena-šonena حال التزامی  buram  buri  bure  burim  burin  buran آینده نوع اول  xâma bueram  xâni bueri  xâne buere  xâmi buerim  xâneni buerin  xânena bueran آینده نوع دوم  veyne bueram  veyne bueri  veyne buere  veyne buerim  veyne buerin  veyne bueran

 نشانه جمع 
 در گویش قصران از نشانه‌های [un] برای جمع استفاده می‌شود.
 بچه‌ها  yâl un دخترها  kijâ un گنجشک‌ها  mišga un
 در گویش قصران با تکرار یک واژه می‌توان آن را به اسم جمع تبدیل کرد.
 بچه‌ها  yâl yâl مردها  mard mard گرگ‌ها  verg verg
 در گویش قصران با افزودن [yem] به اول اسم می‌توان آن را به اسم جمع تبدیل کرد.

 بچه‌ها  yem yâl
 در گویش قصران با افزودن [â] به آخر اسم می‌توان آن را به اسم جمع تبدیل کرد.

 شب‌ها  šuâ آدم‌ها  ademâ
 در گویش قصران با افزودن [o] به آخر اسم می‌توان آن را به اسم جمع تبدیل کرد.

 حرف‌ها  gapo کارها  kâro

 مضاف و مضاف البه 
در گویش قصرانی مضاف و مضافٌ‌الیه همچون دیگر گویش‌های حاشیه دریای خزر همچون مازندرانی و طالقانی ساخته می‌شود.
 مادر حسن  hasan-i mâr جای دور  dir-e jâ
 فارسی معیار  شمیرانی (قصران) برای این رودخانه باید سنگ بگیریم  in râhxona-i sang-a vese bairim حرف پدرت را گوش کن piar-t-i harf-e guš âkon

 صفت ملکی 
در گویش قصرانی صفت ملکی به دو صورت فارسی و مازندرانی می‌آید.
 صفت ملکی به صورت فارسی:
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع ملکی، قصران شمیرانات  m  t  š/č  mun  tun  šun/čun
 از صورتش  dim-š-e برای پسرش  yâl-č-er ترسمان  tars-e-mun
 فارسی معیار  قصرانی (شمیرانات) من دنبال نرش می‌گردم  nar-č-i demâl gerdema کنار برادرم هست berâr-m-i pali dara بچه هاشون را بردند کرج yemyâl-čun-e baverdena karaj یکی دو تاشون اینجا زندگی می‌کنند، زن و پسران آنجا  yek-i detâ-šun xoččun inje zendegi kondena, zan o yâl-čun unje
 صفت ملکی به صورت مازندرانی:
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع ملکی، قصران شمیرانات  me/mane/meni  te/tene/teni  vine/une  amene/ameni  šemene/šemi  vešuni/vene
 برادرم  me berâr
 فارسی معیار  شمیرانی (قصران) برادرم تهران می‌رود  me berâr tehran šone

 حرف اضافه 
حروف اضافه در گویش قصرانی ترکیبی از حروف اضافه فارسی و مازندرانی است.
 فارسی معیار  شمیرانی (قصران)  گویش ساری درون  dela  dele روی  dim/sar  dim/sar برای/را er  re از  az  je در  sar/dam  sar/dam زیر ben  ben دنبال  demâl  demâl کنار pali/var  pali/var با/به وسیله  lenge/bâ  je/jâ/bâ
 فارسی معیار  قصرانی (شمیرانات) ابتدا کوچهٔ شما  šemi kuča-i sar پایین افتاد درون جوی آب jir kata jub-i u-i dela برای مهمان‌ها نهار می‌پزد mehmun-un-er nâhâr pajana بابام برای من می‌خواهد عروسی بگیرد  bâbâ-m vese men-er arussi bakone

 ضمایر پرسشی 
ضمایر پرسشی در گویش قصرانی به مازندرانی شباهت دارد.

 فارسی معیار  قصرانی (شمیرانات) چطور/چگونه  četi چندتا/چقدر  čandi چرا če برای چه  činer برای چه  čier کدام  kodum برای چه کسی  kenner مال کی keni کجا  kuja

 ضمیر تأکیدی 
در گویش قصرانی ضمیر تأکیدی همچون فارسی می‌آید.

 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع تأکیدی، قصران شمیرانات  xodem  xodet  xodeš/xodeč  xommun  xottun  xocčun

 افعال 
 صرف فعل شدن (bayan\bavian) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش قصرانی.
 فعل شدن  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع زمان حال  buma  buni  bune  bumi  buneni  bunena زمان گذشته (نوع اول)  bavema  bavi  bave  bavemi  baveni  bavena زمان گذشته (نوع دوم)  bayma  bayi  baye  baymi  bayni  bayne زمان گذشته کامل  bai bime  bai bii  bai bie  bai bimi  bai bini  bai bine زمان حال التزامی (نوع اول)  avuam  avui  avu  avuim  avuin  avuan زمان حال التزامی (نوع دوم)  bavuam  bavui  bavu  bavuim  bavuin  bavuen
 فارسی معیار  گویش قصرانی امشب خوب می‌شود  emšo xâr buna چطور شدم  četi bavema می‌خواهم خوب بشم  xâma xub avuam
 صرف فعل بودن (beyan) در زمان حال، گذشته و حال التزامی به گویش قصرانی.
 فعل شدن  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع زمان حال (نوع اول)  hassema  hassi  hassa  hassemi  hasseni  hassena زمان حال (نوع دوم)  assema  assi  assa  assemi  asseni  assena زمان گذشته  beyma  bey  beya  beymi  beyni  beyna زمان حال التزامی  bavuam  bavui  bavue  bavuim  bavuin  bavuan
 فارسی معیار  گویش قصرانی حسن پسر خوبی هست  hasan rikâ-ye xubi assa آنها دختر بودند  vešun deter beyna
 صرف فعل بودن در جایی (dayan\davian)در زمان حال، گذشته و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش قصرانی.
 فعل شدن  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع زمان حال  darema  dari  dare  daremi  dareni  darena زمان گذشته (نوع اول)  davema  davi  dave  davemi  daveni  davena زمان گذشته (نوع دوم)  dayma  dayi  daye  daymi  dayni  dayna زمان حال التزامی  davuam  davui  davue  davuim  davuin  davuan
 فارسی معیار  گویش قصرانی من خانه هستم  men xuna daremae من خانه ات بودم  men xuna-t daveme می‌توانم خانه ات باشم  tumma xuna-t davuam
 صرف فعل کردن (akordan)در زمان حال، گذشته، گذشته استمراری و حال التزامی در زمان‌های مختلف به گویش قصرانی.
 فعل شدن  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع زمان حال  koma  koni  kone  komi  koneni  konena زمان گذشته  âkordema  âkordi  âkordi  âkordemi  âkordeni  âkordena زمان گذشته استمراری  kordema  kordi  korde  kordemi  kordeni  kordena زمان حال التزامی  âkonam  âkoni  âkone  âkonim  âkonin  âkonan
 فارسی معیار  گویش قصرانی کار می‌کنم  kâr koma سرخ کردند  serx âkordena خبر می‌کردند  xabar kordena گوش بکن  goš âkon

 افعال امر و نهی 
در گویش قصرانی از ستاک فعل حال التزامی فعل امر ساخته می‌شود و با افزودن حرف (n) به اول فعل، فعل نهی ساخته می‌شود.

 فارسی (امر) قصرانی (امر)  فارسی (نهی)  قصرانی (نهی) بشین  baniš  نشین  naniš آستین بالا بزن  hemâlen  آستین بالا نزن  henemâlen برو  buer  نرو  našo پخش کن depâč  پخش نکن  denepâč بکوب  dekoten  نکوب  denekoten پر کن  desbuj  پر نکن  denesbuj کج کن  val hâkon  کج نکن  val nakon

 واژگان 
شماری از واژه‌های شمرونی و مقایسه آن با گویش کجوری و فارسی:

 گویش قصرانی (شمیرانات)  گویش کجوری (کندلوس)  فارسی rikâ/pesar  rikâ/pesar  پسر kijâ/detar  kijâ/detar  دختر yâl  vače  بچه qurâb/qalâq  kalaj  کلاغ mišgâ/gungušd  mičkâ  گنجشک zumâ/dumâd  zumâ  داماد dir/dur  dur  دور duru/deru  deru  دروغ esbi/esvi  espi  سفید buer  bur  برو našo  našo  نرو

 اشعار محلی 
به گفته میرمحمد میگونی، شعر نوروز سلطان آمده در کتاب شادروان دکتر «حسین کریمان» از پژوهشگران شمیرانی صفحه ۷۶۹ نوشته شده است. اصل این نوروزی نامه ۵۵ بیت بود که توسط «محمد تقی آگاه» به دست استاد کریمان رسیده بود. نوروزی خوانی یا نوروزی نامه به زبان طبری و گاهی فارسی خوانده می‌شد. لهجه شمیرانی اکنون میان اهالی تجریش فراموش شده است اما «سید امیر موسوی» از شاعران شمیران شعری در وصف آمدن بهار به گویش شمیرانی سروده است:

شعری به گویش قصرانی از مرتضی کیارستمی:

شعری به گویش قصرانی از مهرناز الله‌وردی:

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 استان تهران
 استان البرز
 استان مازندران
 شهرستان شمیرانات
 شهرستان کرج

 منابع 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین