گویش‌های طالقان

گویش‌های طالقان گویش‌هایی از زبان‌های ایرانی شمال غربی و زیرمجموعه زبان‌های کاسپین می‌باشد. گویش‌های طالقان به دو گویش  تاتی طالقانی و طبری طالقانی تقسیم می‌شود. به عقیدۀ صاحب نظران گویش مردم طالقان به دو دسته مازندرانی و طالقانی تقسیم می‌شود. روستاهایی که بین جوستان و کوه‌های کندوان قرار گرفته‌اند به لهجه مازندرانی سخن می‌گویند. از جوستان به سمت باختر به مازندرانی با لهجه طالقانی سخن می‌گویند.
به گفتۀ اعظام الوزاره زبان اهل طالقان مرکب است از لهجه و لسان قزوینی و طبرستانی چون با این دو ولایت همسایگی و مجاورت دارند و از هر دو سمت وضع تکلم و تلفظ خود را اقتباس نموده‌ است. گویش طالقانی گویشی از زبان مازندرانی و زیر مجموعه گویش کلارستاقی می‌باشد که به گویش مردم شهرستان چالوس شباهت دارد و برخی ویژگی‌های نحوی آن به گویش‌های مازندرانی گونه همچون قصرانی شباهت دارد. آبادی‌های بالا طالقان همچون گته ده، اسکان، دهدر، درا پی، گرآب، ناریان، مهران، خیکان و پراچان به گویش طبری طالقانی گویش می‌کنند. M. Bazin, E. Ehlers, B. Hourcade, “ALBORZ iii. Geography,” Encyclopædia Iranica, I/8, pp. 813-821; an updated version is available online at http://www.iranicaonline.org/articles/alborz-geography (accessed on 17 May 2014)..

 گویش‌های طالقان 
گویش‌های طالقان به دو دسته طالقانی و طبری طالقانی تقسیم می‌شود.
 گویش طالقانی: این گویش از جوستان به غرب و در تمام آبادی‌ها پایین طالقان میان طالقان و کنارود گویش می‌شود.
 طبری طالقانی: این گویش از کندوان تا جوستان گویش می‌شود و اکثر آبادی بالا طالقان به جز جوستان را درمی‌گیرد.

 دستور زبان گویش طالقانی 
 ضمایر 
در گویش طالقانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، تاتی طالقانی  men  to  u  mâ  šemâ  ošan مفعولی، تاتی طالقانی  mene/mere  tere  ure  mâre  šemâre  ošane ملکی، تاتی طالقانی  meni/mi  ti  uyi  mâyi  šemayi  ošani

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل آمدن (biâmiyan) بر اساس گویش طالقانی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع حال التزامی  biyem  biyey  biya  biyeym  biyeyn  biyan حال ساده  miyem  miyey  miya  miyeym  miyeyn  miyan حال در حال انجام  darem-miyem  dari-miyey  dare-miya  darim-miyeym  darin-miyeyn  daren-miyan گذشته ساده  biyâmiama  biyâmiey  biyâmia  biyâmieym  biyâmieyn  biyâmiana گذشته استمراری  miyâmiam  miyâmiey  miyâmia  miyâmieym  miyâmieyn  miyâmian گذشته در حال انجام  dabiyam-miyâmiam  dabi-miyâmiey  dabiya-miyâmia  dabiyeym-miyâmieym  dabiyeyn-miyâmieyn  dabiyan-miyâmian گذشته کامل  biyâme biyam  biyâme bi  biyâme ba  biyâme biyeym  biyâme biyeyn  biyâme biyan

 دستور زبان طبری طالقانی 
 ضمایر 
در گویش طبری طالقانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، طبری طالقانی  men  te  ve  emâ  šemâ  vešun/ešon مفعولی، طبری طالقانی  mere  tere  vere  amâre  šemare  vešunre ملکی، طبری طالقانی  mi  ti  vi  amei  šemei vešuni

 شناسه 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش طبری طالقانی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش گته‌ده تنظیم شده‌است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -bimâ = آمد
 بن ماضی استمراری: -â-mbi = می‌آمد
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  me i  e/∅  emi  eni  ene

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -â = می‌آید

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  me  ni  ne  emi  deni  dene

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -biâ = بیا

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  am/m  i  e/∅  im  in  an/n

 صرف فعل 
در جدول زیر فعل آمدن (bimân) بر اساس گویش طبری طالقانی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.(نمونه زیر براساس روستا گته‌ده می‌باشد)

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bimâme  bimâi  bimâ  bimâmi  bimâni  bimâne گذشته کامل  bimâ-bieme  bimâ-bi  bimâ-bie  bimâ-biemi  bimâ-bieni  bimâ-biene گذشته التزامی  bimâ-bâm  bimâ-bâi  bimâ-bâ  bimâ-bâim  bimâ-bâin  bimâ-bân گذشته التزامی کامل  bimâ-bi-bâm  bimâ-bi-bâi  bimâ-bi-bâ  bimâ-bi-bâim  bimâ-bi-bâin  bimâ-bi-bân گذشته استمرای  â-mbi-eme  â-mbi  â-mbi-e  â-mbi-emi  â-mbi-eni  â-mbi-ene گذشته در حال انجام  dare-âmbieme  dare-âmbi  dare-âmbie  dare-âmbiemi  dare-âmbieni  dare-âmbiene حال ساده/آینده  âme  âni  âne  âmi  ândeni  ândene حال در حال انجام  dare-âme  dare-âni  dare-âne  dare-âmi  dare-ândeni  dare-ândene حال التزامی  biâm  biâi  biâ  biâim  biâin  biân آینده نوع اول  xâme biâm  xâni biâi  xâne biâ  xâmi biâim  xândeni biâin  xândene biân آینده نوع دوم  vâne biâm  vâne biâi  vâne biâ  vâne biâim  vâne biâin  vâne biân

 جستارهای وابسته 

 مردمان مازندرانی
 طبرستان
 استان مازندران
 زبان مازندرانی
 زبان تاتی
 ادبیات مازندرانی
 کرج
 استان البرز
 شهرستان طالقان
 شهرستان کرج
 طالقان

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین