زبان دونگانی

زبان دونگانی (چینی ساده‌شده: 东干语، دونگانی:Хуэйзў йүян، شیاو جینگ: خُوِزُو یُوِیًا، لاتین‌نویسی: Huejzw jyian) یک زبان چینی است که در قزاقستان و قرقیزستان توسط مردم دونگان تکلم می‌شود. این مردم مرتبط با مردم هوئی در چین هستند. این خط به الفبای سیریلیک و شیاو جینگ نوشته می‌شود.

 تاریخ 
اولین دونقان‌هایی که در دره فرغانه در آسیای میانه پدیدار شدند از کلداجه و کاشغر، به عنوان برده بودند. آن‌ها بیشتر در خانه‌های ثروتمندان خدمت می‌کردند. پس از آنکه روس‌ها در اواخر قرن نوزدهم آسیای میانه را اشغال کردند و برده‌داری ممنوع شد، بیشتر برده‌های زن دونقان در جایی که اسیر شده بودند باقی مانده بودند. ولادمیر پتروویچ نالیوینک نگارشناس روسی می‌گوید: «زنان برده تقریباً همه در جای خود باقی مانده بودند، زیرا آنها یا با کارگران و خدمتگزاران صاحبان سابق خود ازدواج کرده بودند یا برای شروع یک زندگی مستقل بسیار جوان بودند». زنان برده دونقان از وضعیت کمتری برخوردار بودند و در بخارا مورد توجه قرار نمی‌گرفتند.

برده داران مسلمان ترک، از خوخند بین هوی مسلم و هان چینی‌ها تمایزی قائل نبودند و مسلمانان هوی را به دلیل نقض قوانین اسلامی به بردگی گرفتند.

 جمعیت‌شناسی 
دهقان به‌طور عمده در قرقیزستان تکلم می شود و دارای گویشورانی در روسیه، قزاقستان و ازبکستان نیز هست. طبق آمار سرشماری اتحاد جماهیر شوروی از سال ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۹، مردم دهقان در استفاده از زبان قومی خود بسیار موفق تر از سایر اقوام اقلیت در آسیای میانه عمل کردند. با این حال، پس از فروپاشی شوروی شمار گویشوران این زبان به شدت کاهش یافته‌است.
+گویشوران دونگانی برپایه تعداد سال  دونگانی زبان نخست  روسی زبان دوم  کل  منبع ۱۹۷۰ ۳۶٬۴۴۵ (۹۴٫۳٪)  ۱۸٬۵۶۶ (۴۸٫۰٪)  ۳۸٬۶۴۴  سرشماری شوروی ۱۹۷۹ ۴۹٬۰۲۰ (۹۴٫۸٪)  ۳۲٬۴۲۹ (۶۲٫۷٪)  ۵۱٬۶۹۴  سرشماری شوروی ۱۹۸۹ ۶۵٬۶۹۸ (۹۴٫۸٪)  ۴۹٬۰۷۵ (۷۰٫۸٪)  ۶۹٬۳۲۳  سرشماری شوروی ۲۰۰۱ ۴۱٬۴۰۰ (۴۱٫۴٪)  نامعلوم  ۱۰۰٬۰۰۰  اتنولوگ

 سامانه نوشتاری 
زبان دونگانی تنها گونهٔ زبان چینی است که با الفبای سیریلیک نوشته می‌شود. این الفبا بر پایه الفبای روسی به علاوه پنج حرف اضافهٔ Җ، Ң ، Ү، Ә و Ў است. این سامانه تا حدودی با سامانه پالادیوس که معمولاً در روسیه برای نوشتن چینی به خط سیرلیک استفاده می‌شود، متفاوت است.
+الفبای دونگانی امروزی سیریلیک  А/а  Б/б  В/в  Г/г  Д/д  Е/е  Ё/ё  Ж/ж   Җ /җ  З/з  И/и  Й/й  К/к  Л/л نام  a  бэ  вэ  гэ  дэ  e  ё  жэ  җe  зэ  и  ий  кa  эль IPA                             لاتین  a  b  v  g  d  (y)e  yo  zh, rzh  zh  z  i  (y)u, (y)i  k  l سیریلیک  М/м  Н/н   Ң /ң   Ә /ә  О/о  П/п  Р/р  С/с  Т/т  У/у  Ў/ў   Ү /ү  Ф/ф  Х/х نام  эм  эн  ың  ә  o  пэ  эр  эc  тэ  у  ў  ү  эф  xa IPA                             لاتین  m  n  ng  eh  o  p  r  s  t  u  wu  (y)u  f  kh سیریلیک  Ц/ц  Ч/ч  Ш/ш  Щ/щ  Ъ/ъ  Ы/ы   Ь /ь   Э /э  Ю/ю  Я/я نام  цэ  чэ  шa  щa  нин xo  ы  ван xo  э  ю  йa IPA          *    *       لاتین  ts  ch  sh  shch, hs  ``  `i  `  e(i)  yu  ya

 منابع 



 پیوند به بیرون 

 "Implications of the Soviet Dungan Script for Chinese Language Reform": long essay on Dungan, with sample texts
 Dungan writing system in Omniglot
 The Shaanxi Village in Kazakhstan
 Soviet census data for mother tongue and second language, in English
 Central Asian Dungan as a Chinese Dialect

رده:چینی ماندارین
رده:زبان‌های ازبکستان
رده:زبان‌های تاجیکستان
رده:زبان‌های ترکمنستان
رده:زبان‌های چینی-تبتی در خطر
رده:زبان‌های در خطر آسیا
رده:زبان‌های روسیه
رده:زبان‌های قرقیزستان
رده:زبان‌های قزاقستان
رده:مردم دونگان