گونه‌های چینی

چینی شاخه‌ای از زبان‌های چینی-تبتی است که شامل صدها زبان‌گونهٔ متفاوت و بدون فهم متقابل نسبت به هم است. این تفاوت‌ها از تفاوت بین زبان‌های رومی گسترده‌ترند و به ویژه در جنوب شرقی کوهستانی چین، بیشتر به چشم می‌آیند. گونه‌ها به‌طور معمول در چند گروه به نام‌های ماندارین، وو، مین، شیانگ، گن، هاکا و یوئی دسته‌بندی می‌شوند.

گونه‌های چینی بیشتر در واج‌شناسی و تا حد کمتری در واژگان و نحو با یکدیگر تفاوت دارند. گونه‌های جنوبی نسبت به گونه‌های شمالی و مرکزی تمایل کمتری برای استفاده از همخوان‌های اولیه دارند، اما بیشتر اوقات همخوان‌های نهایی چینی میانه را حفظ می‌کنند. همه آن‌ها دارای نواخت واجی هستند ولی گونه‌های شمالی متمایل به تمایز لحنی کمتری نسبت به گونه‌های جنوبی هستند. بسیاری از آن‌ها دارای نواخت ساندی هستند که پیچیده‌ترین الگوهای آن در مناطق ساحلی از چجیانگ تا شرق گوانگ‌دونگ است.

چینی معیار گونه‌ای از ماندارین است که واج‌های خود را از لهجه پکنی این زبان، واژگانش را از گروه ماندارین و دستور زبانش را از ادبیات زبان‌های نوین نوشتاری گرفته‌است. این زبان یکی از زبان رسمی چین است. ماندارین تایوانی زبان رسمی تایوان و ماندارین سنگاپوری نیز یکی از چهار زبان رسمی سنگاپور است. زبان چینی، به‌طور اختصاصی چینی ماندارین، یکی از شش زبان رسمی سازمان ملل متحد است.

 انواع 

در سرتاسر کشور چین زبان‌ها و گویش‌های مختلفی وجود دارد که اختلاف و فرق اکثر آن‌ها در چگونگی تلفّظ هجاها می‌باشد که در بالا توضیح داده شد. مثلاً یک هجا در زبان یک ناحیه با یک آهنگ خاص یک معنی می‌دهد و در ناحیه‌ای دیگر با همان طرز بیان و آهنگ معنی دیگر. مثلاً همان‌طور گفته شد زبان رسمی یا ماندارین دارای ۴ آهنگ ولی زبان کانتونی (یوئه) که در جنوب این کشور در استان گوانگدونگ (کانتون) رایج است دارای ۸ آهنگ برای تلفّظ هجاها می‌باشد.

انواع و تعداد سخنوران شاخه‌های اصلی زبانهای چینی، برگرفته از آمار یا تخمین (۲۰۱۹) و گردشده:https://www.ethnologue.com/https://glottolog.org/glottolog/familyhttps://www.ethnologue.com/subgroups/chinese

 شاخه  شمار گویشوران ماندارین ۸۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ وو ۹۵٬۰۰۰٬۰۰۰ یوئی ۸۰٬۰۰۰٬۰۰۰ جین ۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ مین ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هاکا ۵۵٬۰۰۰٬۰۰۰ شیانگ ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ گن ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ هوی ۷٬۰۰۰٬۰۰۰ پینگ ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ سایر  ?کل۱٬۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰

 نمونه‌هایی از واژگان 
بیشتر تکواژها در گونه‌های چینی به صورت تک‌هجا از واژگان چینی کهن ریشه گرفته‌اند. برای مثال:
+ تلفظ‌های محاوره‌ای واژه جین ماندارین شیانگ گن وو مین هاکا یوئی تایوآن  شی‌آن  پکن  چنگدو  یانگژو  چانگشا  شوانگفنگ  نانچانگ  سوژو  ونژو  فوژو  شیامن  میشیان  گوانگژو  'فرد'  1  2  2  2  2  2  2  5  2  2  2  2  2  2  'مرد'  1  2  2  2  2  2  2  5  2  2  2  2  2  2  'زن'  3  3  3  3  3  3  3  3  6  4  3  3  3  4  'ماهی'  1  2  2  2  2  2  2  5  2  2  2  2  2  2  'مار'  1  2  2  2  2  2  2  5  2  2  2  2  2  2  'گوشت'  7  5  5  2  7  7  5  8  8  8  8  8  7  8  'استخوان'  7  1  3  2  7  7  2  7  7  7  7  7  7  7a  'چشم'  3  3  3  3  3  3  3  3  6  4  3  3  3  4  'گوش'  3  3  3  3  3  3  3  3  6  4  5  6  3  4  'بینی'  8  2  2  2  7  2  6  8  8  6  6  6  5  6  «خورشید»، 'روز'  7  1  5  2  7  7  2  8  8  8  8  8  7  8  «ماه» (هردو معنی)'  7  1  5  2  7  7  5  8  8  8  8  8  8  8  'سال'  1  2  2  2  2  2  2  5  2  2  2  2  2  2  'کوه'  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  'آب'  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3  'قرمز'  1  2  2  2  2  2  2  5  2  2  2  2  2  2  'سبز'  7  1  5  2  7  7  2  8  7  8  8  8  8  8  'زرد'  1  2  2  2  2  2  2  5  2  2  2  2  2  2  'سفید'  7  2  2  2  7  7  2  7  8  8  8  8  8  8  'سیاه'  7  1  1  2  7  7  2  8  7  7  7  7  7  7a  'بالا'  5  5  5  5  5  6  6  6  6  6  6  6  5  6  'زیر'  5  5  5  5  5  6  6  6  6  4  6  6  2  6  'میان'  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  1  'بزرگ'  5  5  5  5  5  6  6  6  6  6  6  6  5  6  'کوچک'  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3  3

 جستارهای وابسته 
 زبان‌های چین
 زبان‌های چینی

 منابع 



رده:گویش‌های چینی