گویش زیارتی

گویش زیارتی یا طبری زیارتیعامریان، فاطمه: نقد و بررسی کتاب گالش‌ها در گذر زمان، پنج گفتگو از روستای گالش‌نشین زیارت. در مجله زبان و زبان‌شناسی. دوره و شماره: دوره ۱۱، شماره ۲۲، بهار و تابستان ‍۱۳۹۵، صص ۱۱۹–۱۳۰. گویشی از زبان مازندرانی می باشد که در روستا زیارت واقع در جنوب شهرستان گرگان استان گلستان گویش می‌شود و ریشه در زبان طبری قدیم دارد. گویشی که گالشی  در زیارت گفته می شود می توان آن را نوعی مازندرانی توصیف کرد که تحت تأثیر سنگین زبان فارسی است. تأثیر فارسی را می توان در تمام سطوح مورفوسیناکس و همچنین در واژگان مشاهده کرد. با این حال، گویش زیارتی هنوز هویت مازندرانی خود را حفظ کرده است ، که می توان به ویژه در سیستم فعل مشاهده کرد.https://elar.soas.ac.uk/Collection/MPI117075 ولادیمیر ایوانف گویش زیارتی را یکی از گویش های زبان مازندرانی می داند.

 مردم زیارت 
گویش زیارتی گونه‌ای از زبان مازندرانی است و زیر شاخه طبری استرآبادی قرار دارد. گالش‌های زیارت خود را مازندرانی می‌دانند اما زبان مادری خود را گونه‌ای مجزا به نام زیارتی می‌نامند. برخی نیز گویش رایج در این روستا را «زبان روستایی» می‌خوانند. گالش‌ها گروهی از مردمان طبری می‌باشند که در کوهستان سکونت دارند و اصولا به دامداری می‌پردازند. همچنین بخشی از سکنه کوهستانی مازندران نیز خود را گالش می‌نامند و زبان خود را گالشی می‌نامند. لفظ گالش در زبان طبری به معنای دامدار و کوهنشین می‌باشد.

هر چند گونه زبانی روستای زیارت دارای حالت کُنایی (ارگاتیو) نیست اما بقایایی محدود از وجود یک ساخت کهن کنایی در آن به چشم می‌خورد. گویش زیارتی به شدت تحت تأثیر زبان فارسی است و این تأثیر در تمام سطوح صرفی، نحوی و واژگانی این گویش مشاهده می‌شود. این گویش ولی همچنان هویت مازندرانی خود را حفظ کرده که به ویژه در نظام فعلی آن به روشنی قابل مشاهده است.

 لهجه‌های زبان مازندرانی 
بررسی کارشناسانه در جلگه‌ها و سپس نواحی کوهستانی موجب شناسایی دوازده لهجه مختلف درمازندران شده‌است:واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31
 منطقه کردکوی: شامل هزار جریب شرقی، شاه کوه زیارت، مجن،بالاجاده، رادکان، گز شرقی و غربی و روستاهای غیر ترکمن‌نشین از  چهاردانگه تا گلوگاه.
 منطقه بهشهر: شامل چهاردانگه هزارجریب از سورتی تا کیاسر و روستاهای مناطق جلگه‌ای از گلوگاه، شاه کیله تا انتهای منطقه قره طغان و رودخانه نکارود.
 منطقه ساری: شامل چهاردانگه از کیاسر تا کوهستان‌های دودانگه، جلگه‌های مابین میان دورود و جلگه‌های مناطق غربی تجن رود تا جویبار.
 منطقه قائمشهر: شامل مناطق کوهستانی فیروزکوه، سوادکوه و روستاهای جلگه‌ای حد فاصل بین کیاکلا، جویبار و روستاهای کوهپایه‌ای بیشه سر.
 منطقه بابل: از مناطق کوهستانی چلاو آمل تا بندپی، امامزاده حسن در سمت غربی آلاشت و نواحی جلگه‌های حد فاصل فریدونکنار، بابلسر، بهنمیر، کیاکلا تا روستاهای کوهپایه‌ای کهنه خط، گنج افروز و بابل کنار.
 منطقه آمل: از کوهستان‌های بندپی تا چلاو، لاریجانات، نمارستاق و کلارستاق آمل تا حوالی امامزاده هاشم و جلگه‌های دو سمت هراز، دشت‌سر و محمودآباد و کوهپایه‌ها و جلگه‌های جاده چمستان، میان آمل و نور.
 منطقه نور و نوشهر: شامل بخشی از روستاهای بیرون بشم، کجور، محال ثلاث و جلگه‌های حد فاصل سرخ رود تا رودخانه چالوس.
 چالوس و تنکابن شرقی: شامل مناطق کلارباستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم ولنگا و نواحی جلگه‌ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد.
 تنکابن مرکزی: شامل لهجه‌های دوهزاری و سه هزاری و خرم‌آبادی و گلیجانی چالکش یعنی حدفاصل آب نشتا تا آب شیرود.
 منطقه علی‌آباد کتول: شامل نواحی روستایی کوهستانی شمال شاهوار و مناطقی چون کتول، پیچک محله، محمودآباد، فاضل آباد و جلگه‌های غیرترکمن‌نشین بلوک استارآباد قدیم.
 منطقه قصران باستانی: شامل مناطق اوشان، فشم، شمشک، دیزین، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود.
 منطقه دماوند: شامل نواحی کوهستانی شهرستان دماوند، رودهن، بومهن تا فیروزکوه.

 دستور زبان 
 صرف فعل 
در جدول زیر  فعل فروختن (baruten)  بر اساس گویش مازندرانی زیارت در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  barutem  baruti  barute  barutim  barutin  baruten گذشته کامل  barute-bem  barute-bi  barute-be  barute-bim  barute-bin  barute-ben گذشته التزامی  barute-bum  barute-bui  barute-bu  barute-buim  barute-buin  barute-bun گذشته التزامی کامل  barute-bi-bum  barute-bi-bui  barute-bi-bu  barute-bi-buim  barute-bi-buin  barute-bi-bun گذشته استمرای  rutem  ruti  rute  rutim  rutin  ruten گذشته در حال انجام  dabam-rutem  dabi-ruti  daba-rute  dabim-rutim  dabin-rutin  daban-ruten حال ساده/آینده  merušem  meruši  meruše  merušim  merušin  merušen حال در حال انجام  darem-merušem  dari-meruši  dare-meruše  darim-merušim  darin-merušin  daren-merušen حال التزامی  barušem  baruši  baruše  barušim  barušin  barušen آینده  mexâm barušem  mexâi baruši  mexâd baruše  mexâim barušim  mexâin barušin  mexân barušen

 زمان گذشته ساده 
صرف فعل فروختن baruten  در گویش مازندرانی زیارت و مقایسه آن با گویش های ساروی، نوشهری و فارسی.

 زمان  گویش ساری  گویش نوشهر  گویش زیارت  گویش فارسی اول شخص مفرد   baruteme baruteme  barutem  foruxtam دوم شخص مفرد  baruti  baruti  baruti  foruxti سوم شخص مفرد  barute  barute  barute  foruxt اول شخص جمع  barutemi  barutemi  barutim  foruxtim دوم شخص جمع  baruteni  baruteni  barutin  foruxtin سوم شخص جمع  barutene  barutene  baruten  foruxtan 
 زمان گذشته استمراری 
صرف فعل فروختن baruten  در گویش مازندرانی زیارت و مقایسه آن با گویش های ساروی، نوشهری و فارسی.

 زمان  گویش ساری  گویش نوشهر  گویش زیارت  گویش فارسی اول شخص مفرد   ruteme  ruteme  rutem  mi-foruxtam دوم شخص مفرد  ruti  ruti  ruti  mi_foruxti  سوم شخص مفرد  rute  rute  rute  mi-foruxt اول شخص جمع  rutemi  rutemi  rutim  mi-foruxtim دوم شخص جمع  ruteni  ruteni  rutin  mi-foruxtin سوم شخص جمع  rutene  rutene  ruten  mi-foruxtan 
 زمان حال ساده 
صرف فعل فروختن baruten  در گویش مازندرانی زیارت و مقایسه آن با گویش های ساروی، نوشهری و فارسی.

 زمان  گویش ساری   گویش نوشهر  گویش زیارت  گویش فارسی اول شخص مفرد   rušembe  rušeme  merušem  mi-forušam دوم شخص مفرد  rušeni  rušeni  meruši  mi-foruši سوم شخص مفرد  rušene  rušene  meruše  mi-forušad اول شخص جمع  rušembi  rušemi  merušim  mi-forušim دوم شخص جمع  rušenni  rušenni  merušin  mi-forušid سوم شخص جمع  rušenne  rušenne  merušen  mi-forušand 

 برخی جملات در گویش زیارت 
در جدول زیر برخی جملات گویش زیارتی با جملات گویش های ساری، نوشهر و فارسی معیار مقایسه میشود.
 فارسی معیار  گویش زیارت  گویش ساری  گویش نوشهر  داشتند می دیدند  dabâ hârešen  davi hărešine  dave hărešine  چه کار کرد  či kâr hâkerede  či kăr hăkerde  či kăr hăkerde  چه شد  čiši âbee  čiši bavi češi bave   پدر  piyar  piyer  piyar  بودی  davui   davui  davi  نبودند dani buin  dani bine  dane bine  ما میگوییم نامزد  emâ guim nâmzad  emă gombi nomzu  amă gemi nemzu می گویند مرد مرده است  gânen mardi bamerde  gānne mardi bamerde  genne mardi bamerde  گفت جدا کرده بودن bagui sevâ hâkard bun  baote sevă hăkerde bun  bote sevă hăkerde bun از اینجا می خواست بچه کول بگیرد  inje jem xâsse vače kul hayre  inje je xăsse vače kul hayre  ije je xăysse vače kul hayre  خیلی آزاد بود ande âzâd biye  ande ăzăd biye  anne lăr biye حالا اگر پلنگ را می دیدی  esâ palang re badi bui  esă palang re badi bui  asă palang re badi bui ما هنوز چیزی نفروختیم  emâ hanu hičči narutim  emă hanu  hičči narutemi  amă hală hečči naruteni آنقدر مردم زمین فروختن ande mardem zamin baruten  ande mardem zamin barutene  anne mardem zami barutene برنج چگونه می پزند berenj čejur mepejen  berenj čijur pajene   binj čejur pajene به تو چی می گویند  tere čiši megon  tere čişi gonne tere čeşi genne

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کتولی
 طبری گرگانی
 استان گلستان
 استان مازندران
 شهرستان گرگان
 گرگان
 زیارت

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین