فعل در زبان پارسی میانه

بررسی فعل در زبان پارسی میانه از جستارهای مهم در زمینه واکاوی این زبان است. فعل یا کارواژه در زبان پارسی میانه یا زبان پهلوی یکی از بخش‌های جمله شمرده شده و همانند زبان فارسی به گونه‌های ساده، پیشوندی، مرکب (یا همبند) و عبارت فعلی بخشبندی می‌شود.☃☃ دانش امروزی پیرامون فعل‌های این زبان وابسته به سنگ نبشته‌های ساسانی، سکه‌ها و کتاب‌های پهلوی می‌باشد. کارهای درخور و ارزشمندی پیرامون شناسایی، واکاوی و ریشه‌شناسی فعل‌های این زبان صورت گرفته‌است. برای نمونه می‌توان کتابهای یدالله منصوری☃☃ و نیز کتاب ریشه شناسی افعال ایرانی ☃☃  را نامبرد.

 شیوه‌های ساخت فعل در زبان پارسی میانه 
ساختن کارواژه در زبان پارسی میانه تقریبا بدون محدودیتی انجام می گرفته است. به دیگر سخن، از روی اسم، صفت، پی‌واژه ( حرف اضافه)، پیشوند و برواژه(قید) فعل برساخته می شده است بررسي ساختار فعل هاي جعلي در فارسي ميانه و فارسي دري، نوشته یداالله منصوری. جدول زیر نمونه ای از این دستگاه فعل-سازی را می نمایاند.
+فعل برساخته از روی نمونه معنی  توضیح اسم مرگؽنیدنکشتن مرگ + اؽنیدن (پسوند فعل گذراساز) اسم مصدردیداریهیستن   دیدار کردن دیدار + ایهیستن (پسوند فعل مجهول ساز) صفت  پَیداگؽنیدن پیدا ساختنپیداگ + اؽنیدن (پسوند فعل گذراساز) ضمیر  خْوؽشؽنیدن ازان خویش کردنخوؽش + اؽنیدن (پسوند فعل گذراساز) برواژه  فْرۉدؽدن فرود آوردنفرۉد + یدن (پسوند فعل ساز) پیشوند  هَمؽنیدن یکی کردنهَم+ اؽنیدن (پسوند فعل گذراساز) پیواژه اَباگؽنیدن همراهی کردناَباگ+ اؽنیدن (پسوند فعل گذراساز)
جدول زیر نیز روشهای برساختن فعل مجهول، ساده و گذرا را برای سوم شخص در زمان گذشته و حال می نمایاند.
+پسوند فعلی نوع فعل  پسوند برای بن گذشته پسوند برای بن حال نمونه (مصدر)معنی فعل مجهول ایهیست ایه اَکار +ایهیستن ← اَکاریهیستن  بی اثر شدن فعل ساده یا ناگذر ایت/اید φ (تهی) اسوار+ایتن ←اسواریتن سوار شدن، سواره رفتن فعل ساده یا ناگذر آد φ (تهی) پَدیست +آدن← پَدیستادن تهدید کردن فعل ساده یا ناگذر ایست φ (تهی) کام+ایستن← کامیستن خواستن، کامِستن فعل گذرا اؽنید/اؽنیت اؽن اَکار+اؽنیدن ← اَکارؽنیدن بی اثر کردن
شیوه دیگری نیز برای ساخت فعل گذرا از ناگذر بوده است که در واقع از زبان پارسی باستان برمانده بوده است. در این شیوه از روی ریشه قوی، صورت بالانده ساخته می شده است. به جدول زیر نگاه کنید.
+نمونه هایی از گذراسازی فعل بصورت بالانده فعل ناگذر معنی  فعل گذرا معنی افسَردن  سرد شدن، افسردن افساردن سرد کردن، افسرانیدن فْرَزَفتن  پایان یافتن فْرَزافتن پایان دادن فْرَنَفتن پیش رفتن فْرَنافتن پیش بردن، هدایت کردن
این شیوه گذراسازی در زبان فارسی در دِگَراندن کاواژه های برگشتن، نشستن، شکفتن، کفتن به برگاشتن، نشاستن، شکافتن و کافتن به کاربرده شده است.

 پیشوندها و پسوندهای فعلی 
در زیر پاره ای از پیشوندها و پسوندهای فعلی در این زبان آورده شده‌است.پیشینه تاریخی پیشوندهای فعلی در زبان فارسی، نوشته یدالله منصوری و محمد مهرجویی
+پیشوندهای فعلی پیشوند معنی نمونه آ/ا پیشوند فعل سازاَگارؽنیدن (اَکار(ناکار)/بی اثر کردن، بی کاربرد کردن)اَباز/اَباچ بازاَبازداشتن (جلوگیری کردن)، / اَپاچ ماندَناَبَرابر، برابرآمدن (طلوع کردن)اَبؽ/اَپؽبی، بدون، بیروناَپؽراهیتن (به بیراهه بردن) اَز/اوس/ش/ز֯ بیروناَزمودن، اوسکاردن (سگالیدن)اَنا/انمنفی سازاَنایافتن (بدست نیاوردن)اَندَر در، دروناندرآوردن (تولید کردن) اَف/اَب/اَپ بالااَفشانیدناول (ul)بر، روی اول آمتن (برخاستن، بالاآمدن)؛ اول داشتن (برپا کردن)، اول ایستادن (برخاستن)ایرزیر ایرپَدیدن (فروافتادن) تَر بار منفی می‌سازدتَرمؽنیدن (تحقیر کردن)؛ تَرکَرتَن (بی حرمت کردن) پس پس پس رفتن پیش پیش پیش بوردن (پیش بردن) پَی/پاد/پَد پِی، درپی پَیواختن (جواب دادن)، پَدیستادن (عهد کردن) دوژ/دوش بد دوسرَوانیتن (بدآوازه کردن) ف֯رَ/ف֯را پیش فرَگندن (پی افکندن) ف֯راز/ف֯راچ فراز فرازگیریفتن (تصمیم گرفتن، اجرا کردن) ف֯رود فرود، فرو فرودنیهادن (فرونهادن) نِ/نی پایین، به سوی پاییننِگُنتن (دفن کردن) وی بار منفی می‌رساند؛ بار وارونه به فعل می‌دهد ویچیتن (گُزیدن) پَر/پَری پیرامونپَریستیدن (پرستاری کردن) هم/هن همهَمبستن (تشکیل دادن)، هَنجافتن (کامل کردن) هو خوب، نیکهوبوییتن (بوی خوش دادن)، هوداشتن (نگهداری کردن)

+پسوندهای فعلی پسوند معنی نمونهایشْنْ پسوند اسم مصدر ساز شْناییشن (احترام)اگ پسوند صفت فاعلی داناگ َگ پسوند اسم ساز امبارَگ (انبار)ایگ پسوند اسم ساز  َندَگ پسوند صفت فاعلی  زیوَندگ (زنده)ار پسوند اسم مصدر ساز و صفت فاعلی  وینارتار (گُنارنده)ان پسوند صفت فاعلی  واران (باران) َن پسوند اسم ساز (ابزار)  پتموزَن (جامه)

 فهرست فعل‌های ساده 
در فهرست زیر کوشش شده‌است تا فهرستی از فعل‌های زبان پارسی میانه که ناآشنا می‌نمایند، آورده شود.فرهنگ کوچک زبان پهلوی از مکنزی فرهنگ فارسی به پهلوی نوشته استاد فره‌وشی توضیح اینکه از واج [ؽ] برای نشان دادن یای مجهول و از واج [ۉ] برای نشان دادن /اُ/ی کشیده در زبان پهلوی استفاده شده است.
+ کارواژه‌های ساده مصدر  بن حال  هم ارز فارسی صورت فارسی‌شده براساس دستگاه آوایی زبان معنیاَبارونؽنیدناَبارونؽن؟وارونیدننادرست عمل کردن، بد کردن اَباگؽنیدن  اَباگؽن؟،(ابا/با در فارسی)  باییدن همراهی کردناَبامؽنیدناَبامؽن؟وامیدنمدیون بودن؛ وامدار بودناَباییدناَبایبایستنبایستنبایسته بودناَبَخشاییدناَبَخشایبخشودنبخشودنبخشودن، عفو کردناَبزارؽنیدناَبزارؽن؟ابزاراندن/افزاراندنمجهز کردن، افزارمند کردن اَبِسپُردن  ابِسپُر  سپردن سپردن سپردن، واگذاردن اَبِستامیدن  ابِستام  وَستام کردنترجمه قرآن قدس، وستامیدن وستامیدن اعتماد کردن، اطمینان کردن اَبِسیهیدن/اَبِسیستن  اَبِسیه  ؟   ویران شدن، نابود شدن اَبزودن  اَبزای  افزودن افزودن افزودناَبگاردناَبگار؟ابگاردنفراهم کردن، تهیه کردن اَبگندن  اَبگن  افکندن افکندن افکندن، انداختناَبیزگیهیستناَبیزگیه؟آویژیدنخالص شدن، آویژه شدناَبیزگؽنیتناَبیزگؽن؟آویژاندنخالص کردن، آویژه کردن اَبیوختن/اَپیوختن  اَبیوز/اَپیوز ؟  افیوختن پیونددادن، متصل کردن، وصل کردنآپاتانؽنیتَن آپاتانؽن  آبادانیدن آبادانیدن آبادان کردناَپامؽنیتَن اَپامؽن ؟ وامیدن وامدار بودن، بدهکار بودناَپَرویچیتَن  اَپَرویچ ؟ پیروزیدن پیروز شدناَپَخشاییتَن  اَپَخشای؟ پخشاییدن محروم کردناَپؽراهیتن اَپؽراه ابیراهیدن/بیراهیدن بیراهیدن بیراه کردن، منحرف کردن اَپّوردن  اَپَّر  ؟   ربودناَچارؽنیتَن  اَچارؽن ؟ ناچاراندن بیچاره کردن، ناتوان کردناَدویشتن؟؟فرمان صادرکردن آردن  آر آردن آردن آرد و آسیاب کردناَرزانیکؽنیتن  اَرزانیکؽن ؟ ارزانییدن/ارزانیگیدن ارج نهادن، احترام نهادنآرزوگؽنیدنآرزوگؽن؟آرزوییدنآرزومند شدناَزدؽنیتن  ازدؽن  ؟ ازدانیدن اطلاع دادن، اعلام کردنآزرمیتنآزرم آزرمیدنآزرمیدن احترام کردناَزروفتناَزرَو ؟ زروفتن خاموش شدنآستاریدنآستار؟آستاریدنگناه کردن آستارؽنیدن آستارؽن ؟ آستاراندن به گناه واداشتناَستُوانیتن  اَستُوان  خَستودن خستودن خستو شدن، اقرار کردن، اعتراف کردنآستودنآستاو؟آستودن/آستاویدنتصویب کردن؛ تایید کردناَسْواریتَن  اَسوار ؟ سواریدناسب سواری کردنآسیفتنآسیپ؟آسیفتنروشن کردن اَشکو وؽنیتن  اَشکووؽن ؟ آشکوبیدن آشکوب زدن، سقف زدن آشیختن  آشینج  اشپوختن اشپوختن پاشیدن، سرریز شدن آشکاراگؽنیدن  آشکاراگؽن؟ آشکاریدن آشکارکردن آشنودن  آشنَو  شنودن شنودن شنیدن اَفسردن افسر  افسردن افسردن سرد شدن اَفساردن افسار  افسرانیدن افسرانیدن سرد کردن اَفسینیستن  اَفسین ؟ افسستن (اَفسَستن) نابود کردن، تباه کردن اَفسودن  افسای  افسودن  افسودن جادوکردن اَفشانیدن  افشان  افشانیدن  افشانیدن پراکندن اَفشوردن  افشار  افشردن  افشردن فشاردادن اَفدیشتن  افدیش ؟  اَفدیشتنجهت دادن آگاهؽنیدن  آگاهؽن  آگاهانیدن  آگاهانیدن آگهی دادن اَکارؽنیدن  اَکارؽن ؟  آکاریدن بی کاربرد کردن، بی اثر کردن اَکاریهیستن  اَکاریه؟   بی کاربرد شدن، بی اثر شدن آگندن  آگن  آکندن  آکندن پرکردن آگوستن  آگیش  آگیشیدن  آگیشیدن آویزان کردن آهوگؽنیدن  آهوگؽن ؟  آهویاندن معیوب کردن، ناقص کردن اَهرافتن  اَهرام ؟  اهرافتن بلند کردن، بالابردن آهیختن  آهنج  آهیختن  آهیختن بیرون کشیدن، استخراج کردن آمارؽنیتن آمارؽن آماردن  آماردن آماردن، محاسبه کردن اَنافتن اَناب ؟  آنافتن رد کردن؛ دور کردن؛ جلوگیری کردناَنامیتَن  اَنام ؟   خم شدن، تعظیم کردن اَنبوسیتن اَنبوس اَنبوسیدن اَنبوسیدن پدید آمدن، موجود گردیدناَندوشیتن/هندوشیتن  اَندوش/هندوش ؟  اندوشیتن قرینه‌سازی کردن؛ شبیه‌ساختن آنیدن  آنَی ؟   رهبری کردن، رهنمودن آنیهیتن  ؟  ؟   راهنمایی کردن، هدایت کردن اوبَستن اوبَد ؟  افبستن افتادن اوپارتن  اوپار اوباردن  اوباردن بلعیدناوچَنیتن  اوچَن  اوژندن  اوژندن بر زمین زدن، افکندن، کشتناورواهمؽنیتناورواهمؽن؟شاد کردن اوروازیستن  اورواز ؟   شادی کردن، لذت بردن اوروازؽنیتن  اوروازؽن؟   شاد کردن، خوشحال کردن اَوِزماهیدن  اَوِزماه؟   شهوت راندن، وَرَن ورزیدن اوساندن  اوسان  اوسانیدن  اوسانیدن فروانداختن، فرودآوردناوسپورّیگیهیستناوسپورّیگیه؟جمع شدن؛ کامل شدن اَوِستَردن  اَوِستر  ستردن  ستردن محو کردن، زایل کردناوستیگانیهیستناوستیگانیه؟ستیگاندن (سِتیگاندن)استوار شدن، مستحکم شدن اوسکارتن اوسکار  سگالیدن  سگالیدن اندیشیدن، رای زدن، مشورت کردن، بحث کردن اوشموردن  اوشمار  شماردن  شماردن شماردن، درنظرگرفتن؛ به یاد داشتتن؛ مطالعه کردن آوینیدن  آوین ؟  آوینیدن سرزنش کردن، پنددادن اوگارتن اوگار ؟   دفع کردن، خارج کردن آویشتن  آواش ؟   مهر کردن اوزواردن  اوزوار  هَزواریدن  هزواریدن فهمیدن، استنباط کردن؛ تفسیر کردن اوزَدن  اوزَن  اوژندیدن  اوژندیدن کشتن اوزیدن  اوز ؟   خارج شدن، تبعید شدن اوزینیدن  اوزین ؟   خارج کردن، تبعید کردناُومیتؽنیتن  اُومیتؽن ؟   امید داشتن اَویستاتن  اَویست ؟   جا دادن، قرار دادن اَویشتافتن  اَویشتاب ؟  ویشتافتن ستم کردن؛ شتافتناَهرایؽنیتن  اَهرایؽن ؟  اهراییدن پارسایی ورزیدناَهلاییهؽنیدن  اَهلاییهؽن ؟   تقدیس کردن، پرهیزگار کردنآهوگؽنیدنآهوگؽن؟آلودن؛ معیوب کردن آهیختن   آهنج  آهیختن   آهیختن برکشیدن؛ برافراشتن، بلند کردن اَیاتیدن  اَیات ؟  یادیدن یاد کردن اَیاردؽنیدن  اَیاردؽن ؟   سراسیمه کردن، پریشان کردن اَیاردیدن  اَیارد ؟   سراسیمه شدن، پریشان شدن اَیادیدن  اَیاد  یاریدن   یاری کردن؛ جرات کردن اَیاسیدن  اَیاس؟   به یاد آوردن؛ مشتاق بودن ایبیاستن  ایبیاه  ؟ کمربند بستن ایدونیهیتن  ایدونیه؟  ایدونیدن ایدون کردن، چنان کردنایچؽنیتن  ایچؽن  ؟  هیچیدن هیچ کردن ایرَختن  ایرَنج  ؟  ایراختن متهم کردن، محکوم کردنآیوختن  آیوغ/آیوژ  یوغیدن  یوغیدن یوغ زدن (به اسب)، اسب را آماده کردن؛ راندن (گردونه) اَیورزیدن  اَیورز ؟   سفر کردن؛ حرکت کردناَیوزیتَن  اَیوز ؟   نزاع کردن، درگیر شدن، نامتناسب بودنآیوزیدنآیوز؟بهم پیوستن؛ جفت کردن    برازیدنبرازبرازیدنروشنی دادن، درخشیدنبُرژیتن  بُرژ ؟  برزیدن ترقی یافتن، ترفیع یافتنبُرژؽنیتن  بُرژؽن ؟  برزاندن ترقی دادن، ترفیع دادن بریشتن بریز برشتن  بریشته کردن بْرینیدن بْرین بُرینیدن   برینیدنتعیین کردن بریهؽنیدن بریهؽن ؟  مقدر کردن، تعیین کردن، حکم کردن؛ آفریدن بَخشیتن/بَختن  بَخش  بَخشیدن  بخشیدن بَخش کردنبستودنبستاوبستودنبستودن/بستاویدنبستاوه کردن، نفی کردن، انکار کردن بوختن بوز  پوزیدن   رهایی یافتن بوژؽنیتن بوژؽن  ؟   رهایی دادن بورزیدن بورز ؟   ستایش کردن، احترام کردنبُوَندگؽنیدنبُوَندگؽن؟بونداندن (بُوَنداندن)بونده کردن، کامل کردن؛ به عهده گرفتن بَهرؽنیتن بَهرؽن؟  بهراندن تقسیم کردن بیشازؽنیدن بیشازؽنبیشازیدن  بیشازیدن معالجه کردن، درمان کردن بؽرونؽنیتن بؽرونؽن  ؟   بیرون کردنبؽرونیهیستنبؽرونیه؟بیرون رفتن بیشتن/بیشیستن  بیش ؟   چزاندن، آسیب زدن     پات֯داشنؽنیتن  پات֯داشنؽن؟   پاداش دادن پاتَفراسؽنیتن  پاتَفراسؽن؟  پادفراهیدن پادافراه کردن، تبیه کردن پاتیخشایؽنیتن  پاتیخشایؽن؟  پادشاهیدن پادشاهی کردن پادیرانیدن  پادیران؟  پادیراندن مانع شدن، جلوگیری کردن پاسبانؽنیتن پاسبانؽن ؟   پاسبانی کردنپانَگیهیستنپانَگیه؟پشتیبانی شدن پایندؽنیدن  پایندؽن؟  پایندیدن ضمانت کردن پَتاییستن  پَتای پایستن   پایداری کردن پَتّودن  پَتّایبتاییدن،تاویدن  تاویدن برتاویدن، تحمل کردن، مقاومت کردن، دوام آوردنپَتّوگیهیستنپَتّوگیه؟دوام آوردن، باقی ماندن پَتییارؽنیتنپَتییارؽن؟   ضدیت کردن، مخالفت کردن؛ دشمنی کردنپَتییارگؽنیدنپَتییارگؽن؟پتیارگی کردن، بدی کردن پَتیرانیتنپَتیران؟   باطل کردن؛ مانع شدنپَچیباییدنپَچیبایپَچیوفریب دادن، ریا ورزیدن پَدیستادن  پَدیستبدستیدن  پدستیدن قول دادن، عهد کردن؛ تهدید کردن پَدیخؽنیدن  پَدیخؽن؟   شکوفا کردن، کامیاب کردنپَرایستادنپرایستاز کسی حمایت کردنپَربودنپربَو؟دوربودن، دوری کردنپرداختنپردازپرداختنپرداختن؛ انجام دادن؛ آزاد کردن ازپَردختنپردزپردختنپرداختن از، فارغ شدن، به دوش گرفتنپَرخیزیدن (اشکانی)پَرخیز؟پرخیزیدنخدمت کردن، رسیدگی کردنپَرگودنپرگَو؟چشم پوشیدن پَروارتن/پروالیدن  پَروار/پروال؟   پروار کردن پَروستن  پروند  پروستن  پروستن محاصره کردن؛ دربرداشتن پَرریختن  پَرریز؟  پریختن زاید بودن پَریستیدن  پَریست پرستیدن  پرستیدن پرستاری کردن، خدمت کردن پَزافتن  پَزام ؟  پزافتن/پزامیدن بالغ ساختن، به عمل آوردن پَزدؽنیدن  پَزدؽن ؟   دنبال کردن؛ ترساندن پَساختن  پَساز  پسغدن، بسغدن  پساختن مهیا کردن، تهیه کردن؛ تشکیل دادن پَسَخوؽنیتن  پَسَخوؽن ؟   پاسخ دادنپَشیمانیهیستنپَشیمانیه؟پَشیمان شدن پَشینجیدن/پشیختن  پَشینج پشنگیدن  پشنگیدن پاشیدن، ترشح کردن پَفشاریدن  پَفشار  ؟   شرم کردن پَفشیریدن  پَفشیر  ؟   شرمنده شدنپوریهیستنپوریهپُریدنپُر شدن پوهلؽنیدن  پوهلؽن ؟   کفاره دادنپهریختنپهریزپرهیختنپرهیختندوری کردن؛ حمایت کردن پَهیکاردن  پَهیکار پیکاریدن  پیکاریدن درخواستن؛ داویدن؛ رای زدن پَهیکافتن  پَهیکاف  ؟  پیکافتن پیکار کردن، جنگ کردن؛ پرتاب کردن پَهیکَفتن  پَهیکَف  ؟   ضربه زدن، حمله کردن؛ افتادن پَهیکۉفتن  پَهیکۉب پی‌کوفتن  پی‌کوفتن ضربه زدن پَیداگؽنیدن  پَیداگؽن؟  پیداییدن پیدا ساختن، روشن کردن (با توضیح)پَیراستنپَیرایپیراستنپیراستن؛ آماده کردنپَیرودنپَیرَو؟یورش بردن، تاختنپیروزیهیستنپیروزیه؟پیروز شدن پؽسیدن  پؽس ؟   رزیدن، آراستنپؽمؽنیدنپؽمؽن؟منجر به برآمدن پَتمۉختن  پَتمۉز پیموختن   پوشیدن پَیواختن  پَیواز پیوازیدن (در لغتنامه دهخدا به اشتباه پیواریدن نوشته شده)  پیوازیدن پاسخ دادن، پیواز کردنپَیوَهیدنپَیوَه؟پیوهیدن (پِیوهیدن)استغاثه کردن، لابه کردن     تَچیدن/تختن،تزیدن تَچ/تَز  ؟   جاری شدن تَچینیتن تَچین ؟   جاری کردن تاشیدن تاش  تاشیدن تاشیدن بریدن؛ پدیدآوردن، ایجاد کردنتاختنتازتاختنجریان یافتن؛ تاختن تپاهؽنیتن تپاهؽن  تباهیدن   تباه کردن ترازؽنیدن ترازؽن ترازیدن   وزن کردن، تراز کردن تروفتن تروب؟   دزدی کردن، غارت کردن تَرمؽنیدن تَرمؽن ؟   خوارشمردن؛ تکبر ورزیدن، ترمنشی کردن تَروؽنیدن تَروؽن ؟  تروینیدن تسخیرکردن، پیروزشدن توختن  توز  توختن   جبران کردن؛ کفاره دادن؛ توخشاکؽنیتن توخشاکؽن ؟ تخشاییدن چالاکی کردن توخشیدن توخش  تخشیدن   کوشیدن، فعالیت کردن؛ نبرد کردن تَهمؽنیتن تَهمؽن ؟  تهماندن نیرو دادن    جوترینیدنجوترین؟جدا کردن،جوداگیهیستنجوداگیه؟جداییدنجدا شدنجودیهیستنجودیه؟متفاوت بودن، فرق کردن؛ جدا شدنجوفتن  جوگ  جُفتیدن  جفتیدن جفتیدن، زوج کرفتن    چاشتن  چاش ؟   آموزانیدنچُشتن ؟ ؟   شهرت دادن، رواج ساختنچَندیدن  چَند  چندیدن   لرزیدن، چندش شدنچَماگاهؽنیدن چَماگاهؽن ؟   محکوم کردن، ایراختنچَمیتن چم چمیدن  چمیدن تفرج کردنچؽریهَستن  چؽریه  ؟  چیریدن چیره شدن، غلبه یافتنچیهرؽنیدن  چیهرؽن ؟  چهراندن شکل‌دادن، دیسانیدنچیهؽنیدنچیهؽن؟چیهاندنشرح دادن؛ تشخیص دادن    خشَردؽنیدنخشَردؽنشُریدنجوشاندنخ֯ش֯نوتن خشنای  خُشنودن  خشنودن خشنود کردنخواریدن خوار خوالیدن   نوشیدن؛ خوردنخوارؽنیدن خوارؽن  ؟   آب دادن؛ خوراندنخویستن خوؽس  خوییدن  خوییدن خَوی ریختنخوفتن خوفس  خفتن   خوابیدنخویشؽنیدن خویشؽن ؟  خویشاندن، خویشیدن از آن خویش کردنخویشؽهیستنخویشؽه؟از آن خویش شدن    دانؽنیتن  دانؽن  ؟   دانا کردندایَگؽنیدندایَگؽن؟دایگی کردندَبینیدن  دَبین ؟  فریفتندَخشَگؽنیدندَخشَگؽن؟آشکار کردندراییدن درای دراییدن   هرزه گفتن، ژاژیدندردؽنیدن  دردؽن ؟ به درد آوردندرفشیدن  درفش  درفشیدن  درخشیدن؛ لرزیدندرنجیدن  درنج درنجیدن  درنجیدنسخن گفتن، صحبت کردندرنجؽنیدندرنجؽن؟زمزمه کردن، تلفظ کردندرۉختن  درۉز ؟   دروغ گفتن؛ پیمان شکستندروشیدن  دروش ؟  داغ زدندرودن  درون  درودن  درو کردندَزیدن  دز؟   سوزاندن، داغ کردندَفتن دم دمیدن   دمیدن، نفس کشیدندَندیتن  دَند دندیدن  دندیدنبد سخن گفتن، لندیدندُواریدن  دُوار دواریستن/دواردن دواردنحمله بردندوشسرَوؽنیتن/دوسرَوؽنیتن  دوشسرَوؽن/دوسرَوؽن ؟  دشرواندن (دُشرواندن) بدآوازه کردن، رسوا کردندوشیدن(۱) / دوشیست  دوش ؟   دوست داشتندوشیدن(۲)  دوش  دوشیدن   دوشیدن، عشق ورزیدندیداریهستن  دیداریه  ؟   دیده شدن، دیدار شدندیسیدن  دیس  دیسیدن   ساختن (بنا)، شکل دادن    راتؽنیتنراتؽن؟رادیدنرادی کردنراذؽنیتنراذؽن؟راذانیدنمنظم کردنرامؽنیدن  رامؽن  آراماندن  راماندن آرام کردن؛ لذت بردنرایؽنیدن رایؽن  رایانیدن   سازماندهی کردن، مدیریت مردن؛ هدایت کردن؛ اداره کردن؛ حکمرانی کردنرَشتن  رَز  رَزیدن   رنگ کردنرَندیدن  رَند  رَندیدن   رَنده کردنرَواگؽنیدن  رَواگؽن؟  رواجیدن رواج دادنرَوؽنیدن  رَوؽن ؟  روانه کردنریشیدن/ریشتن  ریش  ریشیدن   زخمی کردن، ریش کردنروزؽنیدن/روچؽنیتن روزؽن/روچؽن  روزیدن، روژیدن  روشن کردن، نور دادنرودن رون  رودن   کندن؛ بیرون آوردنریستگؽنیدنریستگؽن؟محکم کردن؛ مطمین کردن؛ ثابت کردن    زادن 1زایزادنزادنزادن 2زای؟به ارث بردنزامؽنیدن زامؽن ؟   فرستادن، رهبری کردنزروفتن زرَو ؟   خاموش شدنزَستن/زاییستن  زای ؟   تقاضاکردن، خواستنزوریهیستنزوریه؟زورمند شدنزَهرؽنیدنزَهرؽن؟زَهر دادنزیویستن  زیو زیستن   زیستنزیوؽنیدنزیوؽنزیوانیدنحیات دادن، زنده کردنزیناوَندؽنیتن  زیناوَندؽن؟   مسلح کردنزؽنؽنیدن  زؽنؽن ؟   نگهداری کردنزینؽنیدن  زینؽن ؟   آسیب زدنزیوؽنیدن  زیوؽن  زیوانیدن   زنده کردن    ساختن  ساز  ساختن   ساختن؛ تحمل کردنسارؽنیدن سارؽن ؟   برانگیختنسامانؽنیدنسامانؽن؟سامان دادن، محدود کردنسامانیهیستنسامانیه؟سامان داده شدن، محدود شدنسانیدن سان ؟   فرازاندن، بالابردن، برآوردنسْپَردن  سپَر  سِپَردن   پایمال کردن، کوفتنسْپورؽنیدن  سْپورین سُپُردن  سپردن کامل کردن، تکمیل کردنسْپوریهیستنسْپوریهکامل شدن، تکمیل شدنسپوختن  سپوز  سپوختن   تجاوزکردن؛ نافرمانی کردن؛ قانون شکستن؛ ردکردنسْپیختن  سپیز  ؟  جوانه زدن؛ درخشیدنستَدن ستان  استدن   ستاندن، به زور گرفتنستَردن ستَر  ؟   مدهوش شدن، مبهوت شدن، حیران شدنستَردؽنیدنستَردؽن؟مدهوش کردن، مبهوت کردنسْتُوؽنیدن  ستُوؽنستوهیدن   غلبه یافتن، شکست دادنسْراییدن سْرای ؟  محافظت کردنسرودن سرای ؟   آوازخواندن، باصدای موزون خواندنسرَوؽنیدن  سرَوؽن ؟   منتشر (خبر) کردن، خبر دادنسْرووێنیتن  سْرووێن  ؟   شهرت یافتنسریشتن سریش سرشتن   آمیختن؛ سرشتن؛ خمیرمایه کردنسَزیستن  سَز ؟   سپری شدنسزیدنسزسزیدنسزیدنسزؽنیدنسزؽنسزانیدنسزاوار کردنسَختن  سَنج  سنجیدن   سنجیدنسْنَهیتن  سْنَه  ؟    تاثیر کردن، اثر کردنسَهیستن  سَه  سَهِستن   نمایان شدن؛ به نظر آمدنسُهیستن  سُه  سُهِستن   احساس کردن، پرماسیدنسودؽنیدنسودؽن؟سودمند ساختنسْوَهیستن سوَه  ؟  افسوس خوردن، اندمیدن    شایستن  شای شایستن   شایستن، توانستنشادیهیستن  شادیه؟ شادیدن شاد شدنشارسیدن  شارس ؟  شرمسار شدنشکَرویدن  شکَرو شکرفیدن   سکندری خوردن؛ مردد بودنشناییدن شنای؟   سنا گفتن، احترام کردنشنایؽنیدن شنایؽن؟   خشنود کردن، احترام کردنشنازیدن شناز  شناویدن  شناویدن شنا کردنشودن  شَو  شدن  رفتنشیفتن  شیب  شیفتن/شیبیدن   تند رفتن؛ برآشفتن؛ برهم زدن    غَرّانیدن  غَرّان غریدن   غریدن    فراخؽنیدن فراخؽن فراخیدن   فراخ کردن (غذا)فرَسیستن فرَسین؟   شکستنفرَگانؽنیتن فرَگانؽن؟   آغازیدن؛ تاسیس کردنفرَگستن فرَگن فَرکندن  متلاشی شدن، فرسودنفرَگندن فرَگن ؟   پی افکندن، تاسیس کردنفرَموشیدن/فرَموشتن فرَموش  فراموشیدن   فراموش کردنفرَیادیدن فرَیاد  ؟  یاری کردنفرَهیختن  فرَهنج  فرهیختن   (دانش) آموختنفرَنَفتن  فرَنَم ؟   پیش رفتن، عزیمت کردنفرَنافتن  فرَنام  فَرنافتن   پیش رفتن؛ تبلیغ کردن؛ اظهار کردن؛ رهبری کردن، هدایت کردن؛ رواج دادنفرَزَفتن  فرَزَم ؟   پایان یافتن؛ تکمیل شدنفرَزافتن  فرَزام  فرجامیدن   پایان دادن؛ تکمیل کردنفرَواردن فرَوار ؟   پیش آوردن، تعارف کردن (غذا)فروگیهیستن  فروگیه ؟  فروغ دادنفرَوینیتن/فرَوینِستن  فرَوین ؟  پیش‌بینی کردن فْرؽچوانیتن  فرؽچوان  ؟   اجبار کردن، ملزام کردن، فریضه مند کردنفشونیدن فشون  ؟  تیمارداشتن (اسب)    کامِستن  کام کامیدن  خواستن، آرزو کردنکامگاریهیستن  کامگاریه ؟   کامگار شدنکُخشیدن  کُخش  کوخشیدن، کوشیدن   کوشیدنکَرّینیتن کَرّین؟   ارّیدنکُستن ؟  آکُستن   کمربند بستنکَفتن  کَف  کفتن   افتادنکینؽنیتن  کینؽن ؟   کین داشتن، رَشگ ورزیدن    گَرامیگؽنیدنگَرامیگؽنگرامیدنگرامی داشتنگَرزیدن  گَرز  گرزیدن   گلایه کردن؛ اعتراف کردن، توبه کردنگَزاییدن  گَزای؟   آسیب رساندنگَستنگَزگزیدنگزیدنگَشیدنگَشغششاد بودنگوشیتن  گوش  ؟   گوش دادنگوبراسیتن  گوبراس  ؟   بیدار کردن، قبراق کردنگوگاریدن  گوگار گواردن   گواردنگوگاندن  گوگان؟   نابود کردن، ویران کردنگوگاییدن  گوگای؟   گواهی دادن، شهادت دادنگوماردن  گومار  گماردن   گماردنگومانیتن  گومان  گومانیدن   گمان کردنگومیختن  گومیز ؟   آمیختنگوهرایینیدن  گوهرایین ؟   بیدار کردن، انگیختنگوهْریتن  گوهر  گوهَریدن، گَهولیدن   معاوضه کردنگوهرینیدنگوهرینتغییرشکل دادنماردن/مارتن  مار ؟   حس کردن، پی بردنمَرگؽنیدن/ مَرگؽن ؟   کشتنمَسؽنیتن/ مَسؽن؟   بزرگ داشتنمؽنیدن مؽن ؟   اندیشیدن، درنظر گرفتنمیزنؽهؽنیدنمیزنؽهؽن؟بخار زدن، شبنم زدن، نَژمیدنمَرنجؽنیدن مرنجؽن؟  ویران کردنموشتن/مالیدن مال  مُشتن  مالیدن؛ مشت و مال زدنموشیدن موش ؟   کناره‌گیری کردن، دوری کردنمِهؽنیدن  مِهؽن ؟   بزرگ کردن، زیاد کردنمؽچیتن  مؽچ  مچیدن    چشمک زدن، مژه زدنمیزیدن  میز  مَزیدن   مکیدن؛ چشیدنمیزنؽؽنیدنمیزنؽؽن؟یصورت مه (شبنم) درآوردنمَیؽنیدن  مَیؽن  ؟  می خوراندن، مست کردن    نَستن  نَس  ؟   تباهیدننِکُنتن  نِکُن  نِگَندن   دفن کردننَزاریهیستننَزاریه؟نزار شدننَزارتن نَزار ؟  نَزار گردن، ضعیف کردننیائیتن نیای  ؟  نیایش بردننیباستن نیبای  ؟  زمین نهادن، فروافگندننیبَستن نیبَی  ؟  دراز کشیدن، خوابیدننیبَردیدن نیبَرد نبردیدن   نبرد کردننیپیکؽنیتن  نیپیکؽن  ?   تدوین کردننیدن نَی؟   رهبری کردننیخواردن نیخوارنِهاردن   شتافتن، عجله کردننیرافتن نیرام؟   فرودآمدن، فروافگندننیرفْسْیدن نیرفس ؟  نیرفسیدن کم شدن، تقلیل رفتننیروگیهیستننیروگیه؟نیرومند شدننیشاستن نیشان  نشاختن   برقرار کردننیشیدن   نیش  نیشیدن     مشاهده کردننیگَریدن نیگَر نگریستن   نگاه گردن، توجه کردن، درنگریستننیگیختن نیگیز  ؟  نگیختن توضیح دادن، ارایه دادننیگونیهیستن نیگونیه؟   سرنگون شدننیوخشیدن نیوخش  نیوشیدن   گوش دادن؛ فرمان بردننیویستن نیوؽد ؟  نویستن/نویدیدن نوید دادن؛ عرضه داشتننیویدؽنیدن نیویدؽن ؟  نویداندن نوید دادن؛ اهدا کردننیوینیتن نیوین ؟   شروع کردننیوینیهیستن نیوینیه ؟   شروع شدننیهاریدن نیهار  ؟   شتافتننیهواریتن  نیهوار  ؟   سیل آمدننیهیختن نیهَنج  ؟   فروکشیدن؛ افسار کشیدننیهوفتن/نیهومبیدن نیهومب نهفتن   پنهان کردنواختن  واژ  واجیدن   صحبت کردن، گفتنواریدن  وار  باریدن   باریدنوازیدن(۱)  واز وزیدن   حرکت کردن؛ پرواز کردنوازیدن(۲)  واز  باختن   بازی کردنوازؽنیدنوازؽن؟بردن، انتقال دادنواسترؽنیدنواسترؽن؟مراقبت و نگهداری کردنوالیدن  وال  بالیدن   رشد کردن، کامیاب شدنوالؽنیدنوالؽنبالاندنرشد دادنوامیدن  وام ؟   هراشیدن، قی کردنوانیهستنوانیه؟شکست خوردن، مغلوب شدنوانیدن  وان ؟   پیروز شدن، چیرگی یافتنواییدن  وای ؟   پرواز کردن، اوج گرفتنوایؽنیتن  وایؽن؟   پرواز دادن؛ هدایت کردنوَخشؽنیدن  وَخشؽن وَخشیدن   درخشیدن؛ بالیدن، رشد و نمو کردنوَردؽنیدن  وَردؽن گرداندن  چرخاندن؛ تغییر دادنوَرزیدن  وَرز ورزیدن/بَرزیدن   کار کردن، فعالیت کردن؛ کشاورزی کردن؛ سبب شدنوریشتنورؽزبرشتنبرشتنوَشتن/وَردیدن  ورد  وَشتن   گردیدن، تغییر یافتن، سرگردان بودنوَنیهیستنوَنیه؟ویران شدنوَنؽنیدنوَنؽن؟ویرانیدنووروییستن  ووروی  گرویدن  گرویدنایمان آوردنوییابانؽنیدن  وییابانؽن ؟ بیابانیدنفریفتن، گمراه کردن، مفتون کردنویچؽتنین  ویچؽن  گزیدن  گزیدنتمیز دادنویختن  ویز  بیختن بیختنبیختن، الک کردن، جدا کردنویداختن  ویداز  گداختن  گداختنگداختنویدَشتن/ویدردیدن  ویدر ؟  بیختن، الک کردن، برگزیدن، جدا کردنویدوارؽنیدنویدوارؽنخشنود کردن؛ تسلی دادنویدیفتن  ویدیب ؟  گدیفتنفریفتنویراژیدن  ویراژ ؟  گراژیدن مرتب کردن، آماده کردنویراستن  ویرای  ویراستن  ویراستناصلاح کردنویریختن  ویریز  گریختن  گریختنگریختنوی یۉزیدن؟  وی یۉز  ؟   شل کردن، خنثی کردنویزاستن/ویزاییدن  ویزای  گَزاییدن  گزاییدنمحروم کردن؛ گزند زدن، آسیب رساندنویزاردن/ویچارتن  ویزار/ویچار  گُزاردن/ویچاردن  گزاردنتوضیح دادن، تفسیر کردن؛ تبیین کردن؛ گزاردن؛ برآوردن؛ از گرو درآوردن؛ ترجمه کردنویزَندیدن  ویزَند ؟  گزندیدن لرزیدن، مرتعش شدنویزودنویزایگزاییدنگزاییدنآسیب رساندنویزوستن  ویزوه  پژوهیدن  پژوهیدن بررسی کردن؛ آزمودن؛ بازجویی کردنویزیدن  ویزین گُزیدن  گُزیدن برگزیدن؛ تمییز دادن؛ جدا کردنویزیریستنویزیرگُزیردنگُزیردنچاره حستن؛ اختیار کردنویزیرؽنیدن/ویچیرؽنیدن  ویزیرؽن/ویچیرؽن وَچَر دادن، وچرگر  وچریدن فتوی دادن، حکم دادنویزیریهیستنویزیریه؟فتوی داده شدن، حکم داده شدنوؽزؽنیهیستنوؽزؽنیه؟تمییز داده شدن، جدا شدنویزیهیستنویزیه؟تمییز دادن، تشخیص دادنویساندن  ویسان ؟  گساندنجدا کردنویسودن  ویسای ؟  آسودن، استراحت کردنویسیستن  ویسین  گُسستن  گسستنشکستن، گسیلاندننویستن  ویه ؟  پرتاب کردن، انداختن (تیر)ویسپوردن  ویسپَر ؟  گسپوردنپایمال کردنویستردن  ویستَر  گستردن  گستردنگستراندنویشادن  ویشای  گُشودن  گشودنبازکردن؛ آزاد کردن ? ویشان  ؟  بیتوته کردنویشکفتنویشکفشِکفتنگشکفتنکج کردن؛  منحرف کردنویشکوفتن  ویشکۉف ؟  گشکوفتنشکفتن؛ از تخم درآمدنویشکیدن  ویشکین ؟  گشکیدنجدا کردن؛ تقسیم کردنویشوفتن  ویشۉب  گُشُفتن/کُشُفتن  گشفتنبرآشتفتن؛ ویران کردنویشینجیدن  ویشینج؟  گشنجیدنزهر پاشیدنویفتن  ویب ؟  خدعه زدنویگرادن  ویگراس ؟  بیدار شدنویگَندن  ویگَن؟  ویران کردنویمارؽنیدنویمارؽن؟بیماراندنبیمار کردنویماییدنویمای؟گماییدنرنج بردن؛ تجربه دیدنویموشتن  ویمَرز ؟  آسیب زدن، خراب کردنوینیردنوینیر؟گنیردنمرتب بودن؛ ماندنویناردن  وینار گُناردن  گناردنمرتب کردن، منظم کردن، راست و ریس کردنویناهیدن  ویناه؟  گناهیدننابود کردن، تباه گردن، صدمه زدنویندادن  ویند  گُندادن  گندادنیافتن، بدست آوردن، کسب کردن؛ اختیار کردنوی یوفسیدن؟ وی یوفس ؟   شادی کردنویهانؽنیدن  ویهانؽن ؟  بهانیدنسبب شدن، باعث شدن، بهانه شدنویهؽچؽنیتنویهؽچؽن؟بهیزکیدنتقویم را ویراستن؛ کبیسه گیری کردنویهیرتن  ویهیر  گوهریدن/گهولیدن  گوهریدن/گهولیدن تغییر کردن؛ تعویض کردنویهیستن ویهیز  ؟   جابجا کردن، پیش رفتنوییافتن  وییاب ؟  بازکردن (دهان)هاختن هاز هاختن  هاختنترغیب کردن؛ گرواندن؛ رهبری کردن، هدایت کردنهاریفتنهاریب؟؟هاریفتننسبت دادن چیزی به کسیهازؽنیدنهازؽن؟هازانیدنباوراندن، به سوی خود کشاندنهیختن/هَختن  هَنج هیختن هیختن برکشیدن؛ تلقین کردنهَروفتنهَروب؟هروفتنگردآوری کردنهشتن هل هشتن  هشتناجازه دادن؛ وانهادن؛ گماردن؛ قراردادنهمباریدن همبار انباردن  انباردنانباشتن، گرد آوردنهمباستن همباه؟  به زیر افکندن، ویران کردنهمبایؽنیدنهمبایؽنانبازیدنانبازیدنشریک کردن، سهیم کردنهم‌بردنهمبر؟همبردن/انبردنجمع کردن، برهم بردنهمبَستن همبندانبستن  انبستنشکل‌دادن، تشکیل دادن، ترکیب کردن؛ درهم تنیدن؛ پَروستنهمبودن همبَو  هم‌بودنترکیب شدن؛ یکی شدنهمبوسیدن همبوس انبوسیدن  انبوسیدنبوجود آمدن، آبستن شدنهَمپُرسیدن همپرس؟  هم‌پرسیدنمشورت کردن، گفتگو کردن، احوالپرسی کردنهَمچَمیدن هَم چَم ؟  هم‌چمیدنبا هم قدم زدنهَسپیهیتنهَسپیه؟در آسایش بودنهمکاریهیستنهمکاریه؟همکاریدنهمکار شدن، متحد شدنهم گوگاییهیستن هم گوگاییه؟  موافق بودنهم گوگاییدن  هم گوگای؟  موافقت کردنهَمنافیهیستنهمنافیه؟هم‌نافیدنهم‌خانواده شدنهَمیستاریدن همیستار ؟  همیستاریدندشمنی ورزیدن، مخالفت کردن، پادورزیدنهَمؽنیتن هَمؽن؟  همیدنترکیب کردن؛ یکی کردنهَنبَسانؽنیدنهَنبَسانؽن؟سرزنش کردن، متهم کردنهَنجافتن هَنجامانجامیدن  انجامیدنپایان دادن، اجرا و کامل کردنهَنجَفتن هَنجَم؟  انجفتن/انجمیدنپایان یافتن، فرجامیدنهَنجَمَنؽنیدنهَنجَمَنؽن؟انجمنیدنانجمن کردن؛ سخن گفتنهَنجوختنهَنجوغ؟انیوختنجفت شدنهَنداختن هَنداز انداختن  انداختندرانداختن، برنامه ریختن، طرح‌ریزی کردن؛ داوری کردن؛ اندازه گرفتنهَندرزؽنیدن هَندرزؽناندرزیدن  اندرزیدناندرز دادنهَندودن هَندای اندودن  اندودناندود کردنهَندؽمانیهیستنهَندؽمانیه؟معرفی شدن هَندؽمانیدن  هَندؽمان؟  اندیمانیدن آشنا کردن، معرفی کردنهَنگاردن هَنگار انگاشتن  انگاشتن درنظر گرفتن؛ پنداشتن؛ تعیین کردنهَنگَرتؽنیتن هَنگَرتؽن ؟ انگردیدن اجرا کردنهَنگافتن هَنگام ؟ انگافتن انجمن کردنهَنگراییدن  هَنگرای؟  انگراییدن سوگواری کردنهَنگیردؽنیدن هَنگیردؽنانگیردن (پازند)  انگیردن خلاصه کردن؛ کامل کردنهَنگیختن هَنگیز انگیختن  انگیختن انگیختنهواسیتن هواس؟  هواسیتن پاک کردنهوبوییتن هوبوی ؟  هوبوییدن بوی خوش دادنهوداشتن هودار ؟  هوداشتن مراقبت کردنهوسَچیتنهوسَچ؟هوسزیدنمتناسب بودنهوسرَوؽنیدنهوسرَوؽن؟خسرواندن (خُسرواندن)خوش‌نام کردنهوسکارتن  هوسکار ؟  هوسگالیدن خوب اندیشیدنهوکاریتن هوکار؟  هوکاریدن تسلی دادنهونیدن هون  ؟  هونیدن بیرون کشیدن، استخراج کردن؛ فشردن (عصاره میوه)هَییارؽنیدنهَییارؽن؟ایاریدنیاری کردنیَشتن یَز  یَشتن  یشتن / جشتنپرستش کردن، جشن گرفتنیۉجدَهرؽنیدنیۉجدَهرؽن؟پاکیزه کردن، مطهر کردنیۉجدَهرؽهیستنیۉجدَهرؽه؟پاکیزه شدن، مطهر شدن

 جستارهای وابسته 
 فعل ساده
 ریشه‌شناسی
 ریشه‌شناسی فعل‌های فارسی
 زبان پارسی میانه
 افعال زبان پهلوی

 منابع 

رده:ادبیات فارسی میانه
رده:زبان فارسی میانه
رده:فعل‌ها
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر
رده:ویکی‌سازی رباتیک