عشقی (سازنده ساز)

محمد نوایی معروف به عشقی (زادهٔ ۱۲۸۲ - درگذشتهٔ ۳۰ آذر ۱۳۶۶) سازندهٔ ساز سه‌تار اهل ایران بود.

 زندگی‌نامه 
عشقی در ۱۲۸۲ در حسن‌آباد تهران از پدری اهل کنگاور زاده شد و پس از درگذشت پدرش در ۱۲ سالگیش، برای تأمین مخارج زندگی خود و خانواده‌اش در کارگاه نجّاری کار می‌کرد و از ۱۳ سالگی ساختن ساز سه‌تار را نزد سه‌تارسازی به نام سیدجلال آغاز کرد. در سال ۱۳۵۰ بنا به دعوت داریوش صفوت با مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایران همکاری کرد. او علاوه‌بر سه‌تار، تار هم می‌ساخت امّا علاقهٔ اصلیش ساخت سه‌تار بود. نوازندگانی همچون احمد عبادی ساز عشقی را بهترین سه‌تار می‌دانسته‌اند.

 ویژگی سازهای عشقی 
تحکیم کاسه، تحدب صفحه، و خوش دست بودن از ویژگی‌های سازهای ساختهٔ عشقی است؛ ولی ویژگی بازر آن بالانس صدا دهی در اکتاوهای زیر و بم، خوش صدایی همهٔ سیم‌ها، به‌صورت ابریشمی و مخملی و قابلیت مضراب خوری که در تمام کوک‌ها خوش می‌خواند و دارای دو مشخصهٔ ظاهری یکی به شکل اشک که در گلویی سه‌تار و معمولاً با صدف سفیدکار شده است و کلمهٔ «عشقی» که در بالاترین قسمت کاسه، در کنار سیم گیر (قسمتی که دست هنگام نواختن روی کاسه گذاشته می‌شود) با خطی عامیانه و با مداد حک می‌کرد. البته تمام سازهای عشقی مهر ندارند.

 زندگی شخصی 
عشقی در جوانی ازدواج کرد، زندگی مشترک او بیست روز طول کشید و دیگر هرگز ازدواج نکرد.

 درگذشت 
عشقی پس از سیل ۱۳۶۶ تجریش در گل‌ولای پیدا شد و پس از انتقال به بیمارستان مدّتی بهبود پیدا کرد و سپس سه ماه بعد درگذشت. او را در بهشت زهرا، قطعهٔ ۱۰۴ ردیف ۶۷ شمارهٔ ۳۸ دفن کردند.

 دربارهٔ عشقی 
فرمان مرادی کتابی با عنوان سوز و ساز عشقی دربارهٔ هنر و زندگی محمد نوایی تألیف کرده که توسط نشر تصنیف به چاپ رسیده است.خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): یک نوازنده و سازندۀ ساز درگذشت، نوشته‌شده در ۳ خرداد ۱۴۰۳؛ بازدید در ۷ خرداد ۱۴۰۳.

 منابع 

رده:اهالی تهران
رده:اهالی کنگاور
رده:خاک‌سپاری‌ها در بهشت زهرا
رده:درگذشتگان ۱۳۶۶
رده:زادگان ۱۲۸۲
رده:سازندگان ساز اهل ایران