نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی

نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی یا نوار ایلیوتیبیال   یا نوار مایسیات (Maissiat's band) ضخیم‌شدگی نیام عمقی ران (فاسیا لاتا) است.

در قسمت بالایی ران این نوار سه لایه دارد لایه سطحی، بینابینی و عمقی که این سه لایه با نیام زردپی پهن سرینی  (آپونوروتیک گلوتئال) ترکیب شده و به طرف دیستال می‌روند و در سرتاسر ران تا لاترال زانو ادامه می‌یابند.
نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی را نباید یک نوار ساده انگاشت بلکه ساختار پیچیده‌ای است که اتصالات اطراف مفصلی زیادی هم با استخوان ران هم با کشکک و هم با درشت‌نی (تیبیا) دارد.

نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی یک تقویت‌کننده رشته‌ای طولی از نیام پهن (فاشیا لاتا) است. عملکرد عضلات مرتبط با نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی (ماهیچه کشنده نیام پهن و برخی از تارهای ماهیچه سرینی بزرگ) باعث خم شدن (فلکشن)، باز شدن (اکستنشن)، دور کردن (ابداکشن) و چرخش داخلی و خارجی لگن می‌شود. نوار ایلیوتیبیال به پایداری جانبی زانو کمک می‌کند. در طول باز شدن زانو، نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی به سمت قدام (جلو) کندیل جانبی فمور حرکت می‌کند، در حالی که در حدود ۳۰ درجه خم شدن زانو، نوار ایلیوتیبیال به سمت خلف (عقب) کندیل جانبی حرکت می‌کند. با این حال، پیشنهاد شده است که این جابه‌جایی تنها یک توهم ناشی از تغییر تنش در تارهای قدامی و خلفی در حین حرکت است. این نوار از بخش قدامی‌خارجی تکمه تهیگاهی در لبه خارجی ستیغ تهیگاهی منشأ می‌گیرد و به کندیل جانبی درشت‌نی در تکمه گردی متصل می‌شود. تصویر تنها بخش پروگزیمال (نزدیک به تنه) نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی را نشان می‌دهد.

بخشی از نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی که زیر ماهیچه کشنده نیام پهن قرار دارد، به سمت بالا امتداد یافته تا به بخش جانبی کپسول مفصلی مفصل ران بپیوندد. عضله کشنده نیام پهن به‌طور مؤثری نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی را در اطراف ناحیه زانو سفت می‌کند. این امر اجازه می‌دهد تا زانو، به‌ویژه هنگام بلند کردن پای مقابل، مهار و تثبیت شود.

ماهیچه سرینی بزرگ و ماهیچه کشنده نیام پهن بر روی این نوار متصل می‌شوند.

زانو سه لایه دارد سطحی، عمقی و کپسولی استخوانی (capsulo-osseous layer).

لایه سطحی، لایه اصلی نوار ایلیوتیبیال است که بخش بزرگی از وجه جانبی (لاترال) زانو را می‌پوشاند و عمدتاً به تکمه ژردی (Gerdy's tubercle) متصل می‌شود. در بخش قدامی (جلویی) نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی، یک استطاله از لایه سطحی جدا شده و به سطح قدامی کشکک متصل می‌گردد که با نام‌های «باند ایلیوپاتلار» (iliopatellar band)، «تارهای قوسی» (arciform fibers) یا «رتیناکولوم مایل فوقانی» (superior oblique retinaculum) شناخته می‌شود.

لایه عمقی در ۵ تا ۶ سانتی‌متری پروگزیمال به اپیکندیل جانبی فمور آغاز شده و به دیواره میان‌ماهیچه‌ای کناری ران (سپتوم بین‌عضلانی جانبی) و اپیکندیل جانبی استخوان را وصل می‌شود. لایه سطحی و لایه عمقی در بخش دیستال به اپیکندیل جانبی به یکدیگر می‌پیوندند.

لایه کپسولی-استخوانی نیز از دیواره میان‌ماهیچه‌ای کناری شروع شده و با سر کوتاه ماهیچه دوسر رانی (بایسپس فموریس) ادغام می‌گردد.

 اهمیت بالینی 

نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی زانو را هم در حالت اکستنشن و هم در فلکشن جزئی تثبیت می‌کند و بنابراین به‌طور مداوم در حین راه رفتن و دویدن استفاده می‌شود. هنگامی که فرد با زانوی کمی خمیده به جلو تکیه می‌دهد، این نوار تکیه‌گاه اصلی زانو در برابر گرانش است.

نشانگان نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی (ITBS یا ITBFS، برای سندرم اصطکاک نوار ایلیوتیبیال) یک آسیب شایع ران است که عموماً با دویدن همراه است. همچنین می‌تواند ناشی از دوچرخه‌سواری یا پیاده‌گردی باشد. شروع سندرم نوار ایلیوتیبیال اغلب در موارد استفاده بیش از حد رخ می‌دهد. خود نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی در پاسخ به فشرده‌سازی مکرر در قسمت بیرونی زانو یا تورم پد چربی بین استخوان و تاندون در کنار زانو ملتهب می‌شود. سندرم ITB همچنین می‌تواند ناشی از وضعیت بدنی نامناسب، عدم گرم کردن بدن قبل از ورزش یا تغییرات شدید در سطوح فعالیت باشد. تا زمانی که مطالعات کالبدشناختی اخیر خلاف آن را نشان داد، باور قبلی بر این بود که بخش دیستال (دور از تنه) نوار ایلیوتیبیال روی یک بورس می‌لغزد، اما مشخص شد که این بورس وجود ندارد. علاوه بر این، این تئوری که نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی نیاز به کشش دارد مورد تردید قرار گرفته است، زیرا در مطالعات جسد تحت بار شدید، انعطاف‌پذیری نوار ایلیوتیبیال با سفتی بیشتر از رشته‌های کپسولی، بسیار ناچیز نشان داده شده است.

علائم سندرم نوار ایلیوتیبیال ممکن است شامل درد در قسمت بیرونی زانو در شروع ورزش باشد که در طول ورزش یا حرکات خاص مانند دویدن در سرازیری و خم نگه داشتن زانو برای مدت طولانی باقی می‌ماند.

این نشانگان معمولاً در افرادی ایجاد می‌شود که ناگهان سطح فعالیت خود را افزایش می‌دهند، مانند دوندگانی که مسافت دویدن خود را افزایش می‌دهند. سایر عوامل خطر برای ITBS شامل ناهنجاری‌های راه رفتن مانند پروناسیون بیش از حد، اختلاف طول پاها یا پای پرانتزی است. سندرم ITB یک وضعیت ناشی از استفاده بیش از حد از بخش دیستال ITB در نزدیکی کندیل جانبی فمور و در تکمه ژردی است. آسیب‌پذیرترین محدوده خم شدن زانو برای این وضعیت در ۳۰–۴۰ درجه است؛ اینجاست که ITB از روی اپیکندیل جانبی فمور عبور می‌کند.

 کارکرد وضعیتی 

نوار تهیگاهی‌درشت‌نئی در ایستادن نامتقارن (کج شدن لگن) اهمیت حیاتی دارد. کشش رو به بالای اتصال پایینی نوار ایلیوتیبیال، زانو را به سمت عقب و به حالت هایپراکستنشن (بیش‌بازشدگی) می‌راند، در نتیجه زانو را قفل کرده و اندام را به یک ستون حمایتی صلب تبدیل می‌کند.

 منابع 

رده:کالبدشناسی اندام تحتانی