ولایت آق‌سو

ولایت آق‌سو (به زبان اویغوری: ئاقسۇ ۋىلايىتى‎)(به چینی: 阿克苏地区، به پین‌یین: Ākèsū Dìqū) یکی از ولایات واقع در منطقه خودمختار سین‌کیانگ (شین جیانگ) می‌باشد. این ولایت شهر آرال که «شهر تابع مستقیم منطقه خودمختار» (تحت کنترل ارگان بینگتوان) می‌باشد را به‌طور کامل احاطه کرده است. مرکز و شهر اصلی این ولایت شهر آق‌سو است.

 جمعیت 

تاریخچه
«ولایت اونسو» در سال ۱۹۰۲ میلادی، به مرکزیت اونسو تاسیس شد.

در آوریل ۱۹۱۳ میلادی، مرکز ولایت از اونسو به آق‌سو منتقل شد و نام آن به «ولایت آق‌سو» تغییر کرد.

در سال ۱۹۱۳ میلادی، با جدا شدن از شهرستان شایار، شهرستان کوچار تاسیس شد.

در سال ۱۹۳۰، با جدا شدن از شهرستان کوچار، شهرستان توقسو تاسیس شد، و با جدا شدن از شهرستان آق‌سو، شهرستان‌های آوات و کلپین تاسیس شدند.

بین سال‌های ۱۹۳۳ و ۱۹۴۹ میلادی، نام این ولایت به «ولایت چهارم» تغییر کرد.

در سال ۱۹۴۰ میلادی، شهرستان آقچی در تابعیت ولایت آق‌سو تشکیل شد.

در ژوئیه ۱۹۵۴ میلادی، از ترکیب شهرستان آقچی از ولایت آق‌سو و ۲ شهرستان آرتوش و اولوغچات از ولایت کاشغر، ولایت خودمختار قزل‌سو قرقیز تاسیس شد. یک ماه پس از آن، بخش‌هایی از اراضی شهرستان‌های ینگیسار، شهرستان کهنه‌شهر، تاشکورگان، و شهرستان اولوغچات ترکیب شده و شهرستان آق‌تو را تشکیل دادند. این شهرستان نیز به ولایت خودمختار قزل‌سو قرقیز پیوست.

بین سالهای ۱۹۵۴ و ۱۹۵۶ میلادی، «ولایت خودمختار جنوب سین‌کیانگ» (مشابه ولایت خودمختار ایلی قزاق) با تحت مدیریت داشتن ولایات کاشغر، یارکند، آق‌سو، ختن، و ولایت خودمختار قزل‌سو قرقیز ایجاد شد. بین سال‌های ۱۹۵۵ و ۱۹۵۶، ولایت کاشغر منحل شده، و شهرستان‌های آن، تحت تابعیت مستقیم «ولایت خودمختار جنوب سین‌کیانگ» قرار گرفت.

در ماه مه ۱۹۵۸، شهرستان اونسو منحل شده و در شهرستان آق‌سو ادغام شد.

در سال ۱۹۶۲ میلادی، شهرستان اونسو از شهرستان آق‌سو جدا شده و دوباره تاسیس شد.

در ماه اوت ۱۹۸۳، شهرستان آق‌سو به «شهر در سطح شهرستان» آق‌سو ارتقاء یافت.

در ژانویه سال ۲۰۰۴، با جدایی از اراضی تحت مدیریت شهر آق‌سو، شهر آرال به عنوان شهر وابسته به بینگتوان و «شهر تابع مستقیم منطقه خودمختار» تاسیس شده، از تابعیت ولایت آق‌سو در آمده، و مستقیما در تابعیت اداری منطقه خودمختار سین‌کیانگ قرار گرفت.

در اکتبر سال ۲۰۰۵، قصبه توقای از شهر آق‌سو جدا شده و به شهر آرال پیوست.

در ژانویه سال ۲۰۱۳، اراضی از شهر آق‌سو به مساحت ۸۰۲ کیلومتر مربع، اراضی از شهرستان آوات به مساحت ۴۷۴ کیلومتر مربع، و اراضی از شهرستان کلپین به مساحت ۶۲ کیلومتر مربع، از تابعیت ولایت آق‌سو در آمده و ضمیمهٔ شهر آرال شدند.

در دسامبر سال ۲۰۱۹، شهرستان کوچار به «شهر در سطح شهرستان» کوچار ارتقاء یافت.

 موقعیت جغرافیایی 
بندانگشتی|ولایت آق‌سو
این ولایت با مساحت ۱۲۷٬۸۱۷ کیلومتر مربع  واقع در بخش مرکز و غربی سین کیانگ بوده و مجاور دو کشور قزاقستان و قرقیزستان با ۲۳۵ کیلومتر خط مرزی می باشد.

از نظر منابع آبی نیز یکی از غنی ترین منابع سین کیانگ است که عمده آن  از آبهای سطحی رود تاریم، رود آق‌سو و رود دئولانگ با ظرفیت ۶۳۰ میلیون متر مکعب و آب های زیر زمینی با ظرفیت ۵۰۰ میلیون متر مکعب می باشد.گزارش سالانه محیطی آق‌سو، انتشارات خلق سین کیانگ، 2015. نام منبع به چینی: 中共阿克苏地委史志办.2015年阿克苏年鉴[M].新疆:新疆人民出版总社新疆人民出版社,2015.

 شهرها و شهرستانها
 300px نام اویغوری حروف چینی پین‌یین جمعیت-۱۳۹۹ مساحت تراکم جمعیت۱شهر آق‌سوئاقسۇ شەھىرىĀkèsū Shì۷۱۵٬۳۱۹۱۴٬۴۱۵۴۹٫۶۲۲شهر کوچاركۇچار شەھىرىKùchē Shì۵۳۰٬۳۲۸۱۴٬۵۲۵۳۶٫۵‍‍۱۳شهرستان اونسو ئونسۇ ناھىيىسىWēnsù Xiàn۲۶۶٬۰۰۲۱۴٬۳۳۵۱۸٫۵۶۴شهرستان شایارشايار ناھىيىسىShāyǎ Xiàn۲۷۸٬۵۱۶۳۱٬۸۴۸۸٫۷۵۵شهرستان توقسو / شینههتوقسۇ ناھىيىسىXīnhé Xiàn	۱۹۴٬۴۷۳۵٬۸۲۰۳۳٫۴۱۶شهرستان بایباي ناھىيىسىBàichéng Xiàn۲۳۱٬۱۱۳۱۵٬۸۹۱۱۴٫۵۴۷شهرستان اوچ‌تورفان / ووشیئۇچتۇرپان ناھىيىسى	Wūshí Xiàn۲۰۵٬۵۷۱۹٬۰۵۱۲۲٫۷۱۸شهرستان آواتئاۋات ناھىيىسى	Āwǎtí Xiàn۲۴۲٬۴۸۱۱۳٬۰۱۸۱۸٫۶۳۹شهرستان کلپینكەلپىن ناھىيىسىKēpíng Xiàn۵۰٬۶۱۹۸٬۹۱۲۵٫۶۸

 فهرست منابع 

رده:استان آق‌سو
رده:بخش‌های سطح استان سین‌کیانگ