از روسیه، با عشق (رمان)

از روسیه، با عشق  پنجمین رمان ایان فلمینگ است که داستان‌های جیمز باند — مأمور سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا — را روایت می‌کند. فلمینگ این رمان را در اوایل سال ۱۹۵۶ میلادی در ملک شخصی‌اش، «گلدن‌آی»، واقع در کشور جامائیکا نوشت و تصور می‌کرد که این رمان ممکن است آخرین اثر او در مجموعه داستان‌های جیمز باند باشد. از روسیه، با عشق نخستین بار در تاریخ ۸ آوریل ۱۹۵۷ توسط انتشارات جاناتان کیپ در بریتانیا منتشر شد.

داستان حول توطئه‌ای از سوی سازمان ضدجاسوسی شوروی، موسوم به «اسمرش» شکل می‌گیرد؛ که هدف آن، ترور جیمز باند و خدشه‌دار کردن اعتبار او و سازمان ام‌آی۶ است. روس‌ها برای به دام انداختن باند، از کارمند دلربای واحد رمزنگاری و دستگاه رمزگشای «اسپکتور» استفاده می‌کنند. بخش قابل توجهی از ماجرا در شهر استانبول و در قطار سریع‌السیر شرق رخ می‌دهد. ایان فلمینگ این رمان را پس از سفرش به ترکیه نوشت؛ او که به نمایندگی از نشریه ساندی تایمز و برای تهیه گزارش از کنفرانس اینترپل به ترکیه سفر کرده بود، از طریق قطار سریع‌السیر شرق به بریتانیا بازگشت. رمان از روسیه، با عشق به تنش‌های شرق و غرب در دوران جنگ سرد و بازتاب افول قدرت و نفوذ بریتانیا در دوران پس از جنگ جهانی دوم می‌پردازد.

رمان از روسیه، با عشق در زمان انتشار خود با استقبال گسترده منتقدان روبه‌رو شد. فروش کتاب با کارزار تبلیغاتی سفر نخست‌وزیر وقت بریتانیا، آنتونی ایدن، به ملک گلدن‌آی تقویت شد. به‌علاوه، انتشار مقاله‌ای در مجلهٔ لایف که این رمان را در میان ده کتاب محبوب رئیس‌جمهور وقت آمریکا، جان اف. کندی، معرفی کرده بود، آن را در توجه عمومی قرار داد. این رمان ابتدا به‌صورت خلاصه‌شده و در چند قسمت در روزنامهٔ دیلی اکسپرس منتشر شد و سپس در قالب داستان مصور به چاپ رسید. دومین قسمت از مجموعهٔ فیلم‌های جیمز باند با بازی شان کانری از روی همین رمان اقتباس شده است.

 خلاصهٔ داستان 


اعضای بلندپایه سازمان اسمرش که به‌خاطر عدم موفقیت در مأموریت‌های مهم تحت فشار قرار گرفته‌اند، به دنبال راهی برای جبران اعتبار خود نزد دولت شوروی می‌گردند. سرهنگ کرونستین و سرهنگ رُزا کلب نقشه‌ای برای به دام انداختن معروف‌ترین مأمور سرویس اطلاعاتی بریتانیا — جیمز باند — طراحی می‌کنند. این نقشه قرار است رسوایی جنسی بزرگی به بار آورد که تا ماه‌ها در رسانه‌های جهان پخش شود و اعتبار باند و سازمان ام‌آی‌۶ را نابود کند. طبق این نقشه، تاتیانا رومانوف، کارمند جوان و جذاب واحد رمزنگاری در استانبول، وانمود می‌کند که قصد دارد به بریتانیا پناهنده شود. او همچنین ادعا می‌کند که پس از دیدن عکس باند در یک پرونده محرمانه، عاشق وی شده است. برای جلب اعتماد بیشتر بریتانیایی‌ها، قرار است رومانوف دستگاه رمزگشای «اسپکتور» را هم به آنها تحویل دهد — چیزی که بریتانیایی‌ها نمی‌توانند در برابرش مقاومت کنند. اسمرش قصد دارد که از باند در زمان معاشقه با رومانوف فیلم‌برداری کند و بعد با انتشار مدارک جعلی نشان دهد که باند به واسطه رومانوف با روس‌ها همکاری داشته. 

در حالی که رومانوف از نقشه‌های پنهان اسمرش بی‌خبر است، با سرویس اطلاعاتی بریتانیا تماس می‌گیرد و پیشنهاد خود را ارائه می‌دهد؛ مشروط بر این که جیمز باند شخصاً به استانبول بیاید و دستگاه رمزگشای اسپکتور را تحویل بگیرد. با این که بریتانیایی‌ها نسبت به انگیزه‌های رومانوف تردید دارند؛ اما ارزش بالای دستگاه اسپکتور باعث می‌شود که نتوانند از این فرصت چشم‌پوشی کنند. بنابراین باند به ترکیه اعزام می‌شود. در استانبول، باند با دارکو کریم (نماینده ایستگاه اطلاعاتی بریتانیا) ملاقات می‌کند. آن‌ها مدتی در شهر پرسه می‌زنند تا شرایطی فراهم شود که رومانوف بتواند بدون جلب توجه به آن‌ها نزدیک شود. شب‌هنگام، باند در اتاق خود در هتل با رومانوف ملاقات و معاشقه می‌کند. آنها نقشه‌ای برای خروج از ترکیه و انتقال دستگاه رمزگشای اسپکتور طراحی می‌کنند. هرچند باند قصد دارد که با هواپیما به لندن برگردد؛ اما رومانوف اصرار می‌کند که با قطار سریع‌السیر شرق سفر کنند. باند که مجذوب رومانوف شده، با خواسته‌اش موافقت می‌کند و کریم نیز همراه‌شان می‌رود. در قطار، کریم متوجه حضور سه مأمور امنیتی روسی می‌شود. او با رشوه دادن به مأموران قطار، موفق می‌شود دو نفر از آن‌ها را پیاده کند؛ اما نگرانی‌اش همچنان پابرجا می‌ماند. او پیشنهاد می‌دهد که بقیه سفر را با هواپیما ادامه دهند؛ اما باند به‌خاطر رومانوف مخالفت می‌کند. روز بعد، جسد کریم در کنار جسد سومین مأمور روسی پیدا می‌شود. باند به این تصور که تهدیدها از جانب هر سه مأمور روسی رفع شده، در قطار می‌ماند. 

در ایستگاه شهر تریسته، مردی با نام کاپیتان نش خود را مأمور ام‌آی‌۶ معرفی می‌کند و باند گمان می‌برد که او برای تأمین امنیت ادامه سفر اعزام شده. رومانوف نسبت به هویت نش مشکوک می‌شود؛ اما باند او را قانع می‌کند. هنگام صرف شام، نش در نوشیدنی رومانوف داروی خواب‌آور می‌ریزد و پس از آن، همگی برای استراحت به اتاقشان می‌روند. صبح روز بعد، نش ابتدا باند را خلع سلاح و بعد فاش می‌کند که در اصل مأمور مخفی سازمان اسمرش است. او جزئیات نقشه خود را با خونسردی و لذت تمام توضیح می‌دهد — ابتدا با شلیک مستقیم به قلب باند، او را از پا درمی‌آورد؛ سپس رومانوف را حذف و نوار فیلم معاشقه را در چمدان او جاسازی می‌کند. او همچنین فاش می‌کند که داخل دستگاه رمزگشای اسپکتور تله انفجاری کار گذاشته شده تا هنگام بازرسی منفجر شود. در لحظه‌ای حساس، باند جعبه فلزی سیگار خود را سپر گلوله کرده و بعد وانمود می‌کند که زخمی شده. زمانی که گرنت از روی او عبور می‌کند، باند ضربه نهایی را وارد کرده و گرنت را از پا درمی‌آورد. او و رومانوف به پاریس فرار می‌کنند ولی در آنجا با رزا کلب روبه‌رو می‌شوند. کلب با باند درگیر می‌شود و با خنجری سمی که در کفشش پنهان کرده، به وی لگد می‌زند. باند که مسموم شده، برای نفس کشیدن تقلا می‌کند و در نهایت روی زمین می‌افتد. 

 پس‌زمینه و تاریخچهٔ نگارش 

بندانگشتی|ملک گلدن‌آی در جامائیکا؛ ایان فلمینگ تمام رمان‌های جیمز باند را در این مکان به رشته تحریر درآورد.

ایان فلمینگ تا ژانویه ۱۹۵۶، چهار رمان درباره جیمز باند نوشته بود — کازینو رویال (۱۹۵۳)، زندگی کن و بگذار بمیرند (۱۹۵۴) و مون‌ریکر (۱۹۵۵). چهارمین اثرش با عنوان الماس‌ها ابدی‌اند در مرحله ویرایش و آماده‌سازی برای چاپ بود. در همان زمان بود که فلمینگ برای نگارش رمان از روسیه، با عشق به ملک خود در «گلدن‌آی»، واقع در کشور جامائیکا سفر کرد. او طبق روال معمول خود در نگارش پیش رفت و بعدها آن را در مجله بوکز اند بوکمن چنین شرح داد: «صبح‌ها حدود سه ساعت می‌نویسم... و عصرها بین ساعت شش تا هفت، یک ساعت دیگر. هیچ‌چیز را تصحیح نمی‌کنم و هیچ‌وقت برنمی‌گردم ببینم چه نوشته‌ام... با دنبال کردن فرمول من، روزانه حدود ۲ هزار واژه می‌نویسید». در ماه مارس، فلمینگ با نسخه پیش‌نویس ۲۲۸ صفحه‌ای به لندن بازگشت و آن را بیشتر از سایر آثارش بازنویسی کرد. یکی از مهم‌ترین بازنویسی‌های او، تغییر سرنوشت باند در پایان رمان بود. فلمینگ که از مجموعه‌اش دلسرد شده بود، در نامه‌ای به دوست آمریکایی‌اش، ریموند چندلر نوشت: «قهرمان من حال و روز خوبی ندارد... از باند خسته شده‌ام و مجبور کردنش به اجرای این ترفندهای مبتذل بسیار دشوار شده». در آوریل ۱۹۵۶، فلمینگ پایان رمانش را بازنویسی و صحنه مسمومیت باند به دست رُزا کلب را اضافه کرد تا در صورت تمایل بتواند مجموعه را با مرگ شخصیت اصلی به پایان ببرد.

برخلاف پایان‌بندی رمان، نسخهٔ اولیه‌ٔ پیش‌نویس با عاشقانه‌ای میان جیمز باند و تاتیانا رومانوف به پایان می‌رسید. تا ژانویه سال ۱۹۵۷، نظر فلمینگ تغییر کرد. او تصمیم گرفت که روی رمان دیگری با نام دکتر نو (۱۹۵۸) کار کند و داستانی بنویسد که در آن باند از مسمومیت نجات می‌یابد و برای مأموریتی به جامائیکا اعزام می‌شود.

رویدادهای سفر فلمینگ به استانبول در ژوئن ۱۹۵۵ — برای تهیه گزارش از یک کنفرانس اینترپل به نمایندگی از نشریه ساندی تایمز — بخش بزرگی از اطلاعات پس‌زمینهٔ داستان را شکل دادند. در نتیجه این سفر، او گزارشی با عنوان «شورش بزرگ استانبول» برای نشریه ساندی تایمز در تاریخ ۱۱ سپتامبر ۱۹۵۵ نوشت که درباره پاک‌سازی قومی در این شهر بود. فلمینگ همچنین در جریان این سفر با ناظم کالکاوان، مالک تحصیل‌کردهٔ کشتی، آشنا شد و از او برای خلق شخصیت دارکو کریم الهام گرفت‌. فلمینگ بسیاری از صحبت‌های کالکاوان را در دفتر یادداشت ثبت کرد و آنها را عیناً در رمانش به‌کار برد.

بندانگشتی|قطار سریع‌السیر شرق؛ به روایت داستان، باند از طریق این قطار از استانبول به پاریس می‌رود.

اگرچه ایان فلمینگ در رمان‌های خود به زمان دقیق رویدادها اشاره نمی‌کند، اما دو نویسنده با نام‌های جان گریسولدJohn Griswold و هنری چنسلر،Henry Chancellor که هر دو برای انتشارات ایان فلمینگ پابلیکیشنزIan Fleming Publications کتاب نوشته‌اند، زمان‌بندی متفاوتی را بر اساس اتفاقات و شرایط موجود در مجموعه رمان‌ها مشخص کرده‌اند. هنری چنسلر معتقد است که زمان وقوع داستان از روسیه، با عشق در سال ۱۹۵۵ بوده؛ در حالی که جان گریسولد آن را بین ماه‌های ژوئن تا اوت سال ۱۹۵۴ تخمین زده است. در متن رمان، ژنرال گروبوزابویشیکوبGrubozaboyschikob از سازمان اطلاعات شوروی به برخی از رویدادهای همزمان با داستان اشاره می‌کند؛ از جمله پاک‌سازی قومی در استانبول، بحران در قبرس و انقلاب مراکش که فرانسه را مجبور کرد در نوامبر سال ۱۹۵۵ به مراکش استقلال بدهد.

در اوت ۱۹۵۶، ایان فلمینگ با پرداخت پنجاه گینی، ریچارد چاپینگRichard Chopping را برای طراحی جلد رمان — بر اساس طرحی که خودش ارائه داده بود — استخدام کرد. نتیجهٔ این همکاری موفقیت‌آمیز بود و جوایز متعددی را برای آن به همراه داشت. پس از انتشار رمان الماس‌ها ابدی‌‌اند در مارس همان سال، فلمینگ نامه‌ای از یکی از طرفداران جیمز باند و متخصص اسلحه با نام جفری بوترویدIan Fleming Publications دریافت کرد. در این نامه، بوتروید از انتخاب نوع اسلحه برای شخصیت باند انتقاد کرده بود.

با این حال، پیشنهادهای جفری بوتروید دیرتر از موعد به دست فلمینگ رسید و امکان ویرایش رمان فراهم نشد؛ اما یکی از آن اسلحه‌ها — هفت‌تیر مدل اسمیت و وسون کالیبر ۳۸ با لوله کوتاه که یک‌سوم محافظ ماشه‌اش برداشته شده بود — به‌عنوان مدل برای طراحی جلد رمان در اختیار چاپینگ قرار گرفت. ایان فلمینگ بعدها برای قدردانی از بوتروید، شخصیت مسئول تجهیزات در رمان دکتر نو را «سرگرد بوتروید» نام نهاد.

 نگارش 

 منابع ابهام‌بخش داستان 
ایان فلمینگ مثل دیگر آثارش، در خلق شخصیت‌های داستان از نام و پیشینه افرادی بهره گرفت که یا آنها را می‌شناخت یا درباره‌شان شنیده بود: شخصیت آدم‌کش آلمانی ایرلندی داستان از روی «رد گرنت»، مسئول قایق‌سواری رودخانه‌ای در جامائیکا، گرفته شده بود. اندرو لیست،Andrew Lycett زندگی‌نامه‌نویس فلمینگ، گرنت را «غولی خوش‌‌مشرب و پرحرف با شخصیتی پلید» توصیف کرده بود. شخصیت رُزا کلب تا حدی بر اساس سرهنگ ریبکیناColonel Rybkina شکل گرفت؛ فردی حقیقی و عضو فرهنگستان نظامی- سیاسی لنین که فلمینگ قبلاً درباره‌اش مقاله‌ای در نشریه ساندی تایمز نوشته بود. دستگاه رمزگشای «اسپکتور» که در داستان به‌عنوان طعمه‌ای علیه باند استفاده شده، به دوران جنگ سرد مربوط نمی‌شد؛ بلکه در جنگ جهانی دوم و دستگاه مشهور اِنیگما ریشه داشت. زمانی که فلمینگ در بخش اطلاعات نیروی دریایی خدمت می‌کرد، تلاش داشت این دستگاه را به دست آورد.

بندانگشتی|دستگاه رمزنگار اِنیگما؛ که فلمینگ از آن برای طراحی دستگاه رمزگشای اسپکتور الگوبرداری کرد.|راست

طرح استفاده از قطار سریع‌السیر شرق از دو تجربه مختلف ناشی می‌شد: منبع نخست این که ایان فلمینگ پس از کنفرانس استانبول در سال ۱۹۵۵ با همین قطار به خانه بازگشت؛ هرچند او تجربه سفرش را رضایت‌بخش توصیف نکرد؛ که تا حدی به‌دلیل بسته بودن واگن غذاخوری قطار بود. دومین منبع، ماجرایی بود که فلمینگ دربارهٔ یوجین کارپ شنید. کارپ که افسر نیروی دریایی و مأمور اطلاعاتی آمریکا در بوداپست بود، در فوریهٔ ۱۹۵۰ با قطار سریع‌السیر شرق به پاریس سفر کرد. او در این سفر اسناد مهمی دربارهٔ شبکه‌های لورفتهٔ جاسوسان آمریکایی در شرق اروپا به همراه داشت. عوامل شوروی هم که در همان قطار حضور داشتند، مسئول قطار را با مواد مخدر بی‌هوش کردند و جسد کارپ اندکی بعد در یک تونل راه‌آهن در جنوب زالتسبورگ پیدا شد. از طرفی، فلمینگ علاقه دیرینه‌ای به قطارها داشت و از سال ۱۹۲۷ که طی تصادفی هولناک با قطار مجروح شد، سایه خطر را به آنها گره زده بود. قطارها در سایر آثار فلمینگ از جمله زندگی کن و بگذار بمیرند (۱۹۵۴)، الماس‌ها ابدی‌اند (۱۹۵۶) و مردی با طپانچه طلایی (۱۹۶۵) نیز نقش پررنگی ایفا کرده‌اند.

جرمی بلک،Jeremy Black تاریخ‌نگار فرهنگی، معتقد است که رمان از روسیه، با عشق در دورانی نوشته و منتشر شد که تنش‌ها میان شرق و غرب روز به روز بیشتر می‌شد و آگاهی عموم هم نسبت به جنگ سرد افزایش می‌یافت. در آوریل ۱۹۵۶، عملیات مشترک بریتانیا و آمریکا برای شنود مکالمات تلفنی در ستاد نیروی زمینی شوروی در برلین — از طریق احداث تونل در آن منطقه — به صورت علنی توسط مقامات شوروی افشا شد. در همان ماه، غواصی به نام لیونل کرابLionel Crabb طی مأموریتی برای عکاسی از ملخ ناوشکن شوروی (با نام اُردژونیکیدزهOrdzhonikidze) در بندر پورتسموث، ناپدید شد. این حادثه بازتاب گسترده‌ای در مطبوعات بریتانیا داشت. در ماه‌های اکتبر و نوامبر همان سال نیز شورش‌های مردمی در مجارستان به دست نیروهای شوروی سرکوب شد.

 شخصیت‌ها 
برای چندبُعدی شدن شخصیت جیمز باند، ایان فلمینگ کمی از خصوصیات فردی خودش را در این شخصیت وارد کرد. متیو پارکر،Matthew Parker روزنامه‌نگار و نویسنده، معتقد است که بی‌حوصلگی جسمی و ذهنی باند بازتابی از وضعیت جسمی نامناسب و روحیهٔ پایین فلمینگ در زمان نگارش این رمان بوده. خصوصیاتی که فلمینگ در نخستین رمان‌هایش از باند ارائه می‌کرد، برگرفته از شخصیت داستان‌های قدیمی بودند. روزنامه‌نگاری با نام ویلیام کوکWilliam Cook دربارهٔ نسخه‌های ابتدایی شخصیت باند در نشریه نیو استیتسمن چنین می‌نویسد:

در ادامهٔ روند شکل‌گیری شخصیت جیمز باند طی چهار رمان پیشین، ایان فلمینگ این بار جزئیات بیشتری از زندگی فردی او را به تصویر کشید — به‌ویژه دربارهٔ سبک زندگی در خانه و عادات روزمره‌اش. رمان با صحنه‌ای آغاز می‌شود که باند را در حال صرف صبحانه با خدمتکارش، می، توصیف می‌کند. ریموند بنسون — که بعدها خودش دنباله داستان‌های جیمز باند را نوشت — معتقد است که در نتیجهٔ زندگی «بی‌دغدغه» باند در ابتدای رمان، او اعتماد به نفس خود را از دست داده. بنسون با شناسایی این نشانه‌ها، چند مورد از آنها را معرفی کرده است: ترس باند در طول پرواز به استانبول و هنگام مواجهه هواپیما با تلاطم شدید ناشی از طوفان؛ یا اضطراب او در نخستین دیدارش با رومانوف که به نظر می‌رسد باند در آن لحظه نگران است و حتی نسبت به مأموریتش احساس گناه دارد. به گفتهٔ بنسون، دیگر شخصیت‌های این رمان نیز به‌خوبی پرداخت شده‌اند. بنسون با اشاره به دارکو کریم، نماینده ام‌آی۶ در ترکیه، او را «یکی از شخصیت‌های متمایز فلمینگ» می‌داند؛ همدستی قابل اعتماد و جذاب برای باند، شبیه به کوارلQuarrel در رمان زندگی کن و بگذار بمیرند (۱۹۵۴) و انریکو کلمبوEnrico Colombo در داستان کوتاه «ریسیکو». متیو پارکر معتقد است که دارکو کریم به مثابه «پادزهر» برای بی‌حالی و رخوت باند است. در مقابل، اومبرتو اکو عقیده دارد که دارکو کریم برخی از خصوصیات اخلاقی شخصیت‌های منفی مجموعه را یدک می‌کشد؛ با این تفاوت که چنین خصوصیاتی در خدمت باند قرار گرفته‌اند. 

از روسیه، با عشق از معدود داستان‌های ایان فلمینگ است که در آن شوروی نقش دشمن اصلی را بازی می‌کند. با این حال، اومبرتو اکو معتقد است که «دشمنان باند آن‌قدر دیوصفت و به‌طرز باورنکردنی شیطانی هستند که جدی گرفتن‌شان ظاهراً دشوار است». در این رمان، فلمینگ برای نخستین بار یک زن — رُزا کلب — را به‌عنوان دشمن باند معرفی می‌کند؛ هرچند مانند سایر شخصیت‌های منفی این مجموعه، کلب نیز با ظاهر زننده، بهداشت ضعیف و سلیقه‌ای ناخوشایند توصیف شده. اومبرتو اکو و آنتونی سینات در بررسی زیبایی‌شناسی داستان‌های جیمز باند به این نتیجه رسیده‌اند که جنسیت رُزا کلب گرچه مؤنث در نظر گرفته شده، اما شخصیت او بیشتر شبیه فردی «با جنسیت خنثی» است. ریموند بنسون معتقد است که در میان آثار فلمینگ، رد گرنت نخستین «دشمن روان‌پریش» باند بود. چارلی هیگسونCharlie Higson — که بعدها مجموعه باند جوان را نگاشت — در وصف گرنت گفته بود: «یک شخصیت منفی کاملاً جدید: یک روانی بی‌رحم و بی‌احساس؛ با چشمانی سرد و بی‌روح، مثل آدمی که در آب غرق شده». 

 سبک 
به گفتهٔ چارلی هیگسون، ایان فلمینگ سبک نوشتن و نحوه پرداخت شخصیت‌ها را در چهار رمان نخست خود مدام تغییر می‌داد؛ اما در رمان از روسیه، با عشق «او بالاخره به فرمول کلاسیک جیمز باند دست یافت و با خرسندی وارد خلاقانه‌ترین دورهٔ کاری خود شد». لروی ال. پنک، تحلیل‌گر ادبی، معتقد است که رمان‌های پیشین فلمینگ در اصل داستان کارآگاهی با ساختار بخش‌بندی‌شده هستند؛ اما از روسیه، با عشق ساختاری متفاوت دارد؛ این رمان با «یک مقدمه طولانی» شروع شده و طی آن، شخصیت‌های گرنت، روس‌ها و رومانوف معرفی می‌شوند؛ و با ورود به خط اصلی داستان، برخی از عناصر اولیه در لحظاتی غیرمنتظره دوباره وارد روایت می‌شوند. ده فصل نخست رمان صرف توصیف دشمنان وابسته به شوروی و زمینه‌سازی مأموریت می‌شود؛ و جیمز باند در فصل یازدهم تازه وارد داستان می‌گردد. اومبرتو اکو می‌گوید بخش نخست که به معرفی رد گرنت می‌پردازد، بسیار هوشمندانه طراحی شده و شبیه به سکانس افتتاحیهٔ یک فیلم سینمایی است. او همچنین تأکید می‌کند که «فلمینگ در خلق چنین صحنه‌هایی که نیازمند مهارت فنی بالا بودند، استعداد داشت».

ریموند بنسون اصطلاح «حرکت فلمینگی»Fleming Sweep را برای توصیف شیوه‌ای به‌کار می‌برد که ایان فلمینگ با استفاده از «قلاب‌های» داستانی در پایان هر فصل، خواننده را به‌سمت فصل بعد می‌کشاند و تنش را افزایش می‌دهد. او معتقد است که این روش باعث شده «داستان به‌طور پیوسته پیش برود»؛ و با این که رمان از روسیه، با عشق طولانی‌ترین اثر فلمینگ است، «حرکت فلمینگی موجب شده که [خواننده] نیمی از طول آن را احساس کند». کینگزلی آمیس — که بعدها خودش یکی از رمان‌های جیمز باند را نوشت — این داستان را «سرشار از سرعت و قطعیت» توصیف می‌کند. در مقابل، متیو پارکر ضمن اشاره به «ترک‌هایی» در ساختار داستان، معتقد است که «روایت به اندازه کافی سریع پیش می‌رود که خواننده [می‌تواند] از آن‌ها عبور کند». 

فلمینگ برای ایجاد حس واقع‌گرایی در داستان، از نام برندهای شناخته‌شده و جزئیات روزمره استفاده می‌کرد؛ روشی که آمیس آن را «تأثیر فلمینگی» نامیده.  او در توصیف این سبک نگارش می‌گوید که «به موجب استفاده خلاقانه از اطلاعات؛ فضای خیالی و اغراق‌آمیز دنیای جیمز باند... با عناصر دنیای واقعی گره می‌خورند یا دست‌کم با آن‌ها متعادل می‌شوند».

 درون‌مایه  
دو تاریخ‌نگار فرهنگی به نام‌های جنت وولاکاتJanet Woollacott و تونی بنتTony Bennett معتقدند که یادداشت فلمینگ در مقدمهٔ کتاب — که در آن به خوانندگان یادآور شده که «بخش زیادی از پس‌زمینهٔ این داستان واقعی است» — نشان می‌دهد در این رمان، «تنش‌های جنگ سرد حضور بسیار پررنگ دارند و از ابتدا تا انتهای روایت را در بر می‌گیرند». همانند رمان کازینو رویال (۱۹۵۳)، موضوع کاهش قدرت و نفوذ بریتانیا پس از جنگ جهانی دوم و در دوران جنگ سرد مطرح است. ویلیام کوک اشاره می‌کند که با افول قدرت امپراتوری بریتانیا، «شخصیت باند به تصویر اغراق‌شده و روزبه‌روز ناپایدارتر بریتانیا دامن می‌زند؛ و ما را با این خیال دلگرم می‌کند که بریتانیا هنوز هم می‌تواند فراتر از وزن واقعی‌اش ضربه بزند». وولاکات و بنت هم با این دیدگاه موافق‌اند و اضافه می‌کنند که «باند تجسم این تصور خیالی است که انگلستان شاید بار دیگر در مرکز تحولات جهانی قرار بگیرد؛ [آن هم] در دوره‌ای که جایگاه [آن به‌عنوان] قدرت جهانی به‌وضوح و با سرعت در حال افول است». در رمان از روسیه، با عشق، پذیرش افول قدرت بریتانیا در گفتگوهای باند با دارکو کریم نیز نمود پیدا کرده؛ جایی که باند اعتراف می‌کند در انگلستان «ما دیگر دندان نشان نمی‌دهیم — فقط لثه».

بندانگشتی|شهر استانبول در سال‌های جنگ سرد؛ فلمینگ در طول رمان این شهر را به محل تلاقی غرب و شرق و صحنه‌ای برای بازی‌های اطلاعاتی و خطرات پنهان تبدیل می‌کند.

وولاکات و بنت معتقدند که انتخاب جیمز باند به‌عنوان هدف اصلی شوروی‌ها، نشان می‌دهد که او «کامل‌ترین تجسم اسطورهٔ انگلستان» به‌شمار می‌آید. میر استرنبرگ،Meir Sternberg منتقد ادبی، نیز در چندین رمان جیمز باند، از جمله از روسیه، با عشق، ردپای جورج قدیس و اژدها را می‌بیند. او در این داستان، جیمز باند را نماد جورج — قدیس حامی انگلستان — تلقی و همچنین اشاره می‌کند که نخستین فصل کتاب با توصیف سنجاقکی شروع شده که بر فراز بدن بی‌حرکت گرنت در حال پرواز است.  او همچنین اشاره می‌کند که دشمن باند در رمان مون‌ریکر (۱۹۵۵)، دراکسDrache نام دارد که در زبان آلمانی به معنی اژدهاست. در حالی که در رمان در خدمت سرویس مخفی ملکه (۱۹۶۳)، نام خانوادگی شخصیت مارک-آنژ دراكو در زبان لاتین نیز به معنی اژدهاست. در رمان از روسیه، با عشق، نام کوچک دارکو کریم نیز نوعی بازی با حروف همین واژه است.

در رمان از روسیه، با عشق، ایان فلمینگ قصد داشت پیامی منتقل کند مبنی بر این که «غرب برتر است». برای این منظور، او دو شخصیت موازی خلق کرد تا برتری جهان غرب را بر اتحاد جماهیر شوروی نشان دهد. دو شخصیت اصلی داستان، یعنی رومانوف و گرنت، هر دو از کشور خود فرار کرده‌اند؛ اما در جهات مخالف حرکت می‌کنند. این تضاد میان آن‌ها، تضاد میان دو نظام سیاسی را به تصویر می‌کشد. به گفتهٔ تاکورز، باند هم به معنای واقعی کلمه و هم به معنای استعاری، رومانوف را به‌سمت غرب جذب می‌کند؛ چون می‌تواند از نظر جنسی او را به نحوی ارضا کند که معشوقه‌های روسی‌اش هرگز نتوانسته‌اند. این تصویر از باند به‌عنوان کسی که نسبت به مردان روسی از قوای جنسی بالاتر برخوردار است، احتمالاً از سوی فلمینگ به‌عنوان استعاره‌ای برای برتری غرب بر شوروی در نظر گرفته شده است.

 انتشار و بازخوردها 

 چاپ و انتشار 
جلد سخت رمان از روسیه، با عشق در تاریخ ۸ آوریل ۱۹۵۷ توسط انتشارات جاناتان کیپ در بریتانیا منتشر شد. نسخهٔ آمریکایی آن نیز چند هفته بعد توسط انتشارات مک‌میلن به چاپ رسید. ایان فلمینگ که از روند انتشار این کتاب رضایت داشت، بعدها گفت: 



در نوامبر سال ۱۹۵۶، سر آنتونی ایدن، نخست‌وزیر وقت بریتانیا، به‌دلیل مشکلات جسمی که پس از بحران سوئز به او دست داده بود، به ویلای فلمینگ در گلدن‌آی واقع در کشور جامائیکا رفت. این سفر بازتاب گسترده‌ای در مطبوعات بریتانیا داشت. انتشار رمان نیز با کارزار تبلیغاتی همراه شد که از شهرت تازهٔ فلمینگ بهره گرفت. چاپ دنباله‌دار این رمان در سال ۱۹۵۷ در روزنامه دیلی اکسپرس باعث افزایش فروش کتاب شد؛ اما جهش بزرگ‌تر چهار سال بعد رخ داد؛ زمانی که جان اف. کندی، رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده آمریکا، در یکی از مقالات مجله لایف چاپ ۱۷ مارس ۱۹۶۱، این رمان را یکی از ده کتاب محبوب خود معرفی کرد. برادر کندی، رابرت، نیز از طرفداران پروپا قرص رمان‌های جیمز باند بود. آلن دالس، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، نیز علاقه زیادی به این آثار داشت. این افتخار و تبلیغات گستردهٔ ناشی از آن، باعث شد که فروش کتاب به‌شدت افزایش یابد و فلمینگ به پرفروش‌ترین نویسندهٔ داستان‌های جنایی در آمریکا تبدیل شود. به دنبال اکران فیلم سینمایی از روسیه با عشق در سال ۱۹۶۳، فروش نسخهٔ جیبی انتشارات پنPan Books نیز جهش چشمگیری پیدا کرد: ۱۴۵ هزار نسخه در سال ۱۹۶۲؛ ۶۴۲ هزار نسخه در سال ۱۹۶۳؛ و ۶۰۰ هزار نسخه در سال ۱۹۶۴.

در سال ۲۰۲۳، شرکت ایان فلمینگ پابلیکیشنز — که مسئول مدیریت آثار ادبی ایان فلمینگ است — مجموعه رمان‌های جیمز باند را مورد بازبینی قرار داد تا برخی از توصیف‌های قومی و نژادی را حذف یا بازنویسی کند. نسخه‌های بازنگری‌شده به مناسبت هفتادمین سالگرد انتشار نخستین رمان جیمز باند، یعنی کازینو رویال، منتشر شدند.

 بازخوردها  
رمان از روسیه، با عشق عمدتاً نظر مثبت منتقدان را دریافت کرد. جولیان سیمونزJulian Symons در نشریه مکمل ادبی تایمز این اثر را «منسجم‌ترین، هیجان‌انگیزترین و درخشان‌ترین داستان فلمینگ» توصیف کرد و نوشت که این نویسنده «داستان‌های دلهره‌آور را با نیازهای عاطفی جدید هماهنگ کرده». او در وصف شخصیت باند نوشت: «نسخه‌ای روشنفکر از مایک همر: قاتلی با چشمانی تیزبین و قلبی مهربان برای یک زن». در طرف مقابل، منتقد روزنامه تایمز چندان از داستان راضی نبود و نوشت: «انسجام و خشونت کلی داستان، خواننده را در مرز میان رویا و واقعیت معلق نگه می‌دارد». هرچند این منتقد، به شکلی نه‌چندان خوشایند فلمینگ را با نویسندگان داستان‌های جنایی دهه ۳۰ و ۴۰ همچون پیتر چینی مقایسه کرده بود؛ اما در نهایت نتیجه گرفت که از روسیه، با عشق در نوع خودش «به‌اندازه کافی هیجان‌انگیز» است.

موریس ریچاردسون،Maurice Richardson منتقد نشریه آبزرور، رمان از روسیه، با عشق را «طرحی شگفت‌انگیز برای به دام انداختن... باند، مأمور خوش‌پوش و خوش‌گذران ما» توصیف کرد و پرسید: «آیا باند به ته خط رسیده؟». منتقد روزنامه آکسفورد میل نوشت: «ایان فلمینگ در کلاس خودش [نویسنده‌ای منحصربه‌فرد] است». در همین حال، منتقد نشریه ساندی تایمز نتیجه‌گیری گرفت که «اگر یک روان‌پزشک و یک نویسندهٔ حرفه‌ای تبلیغات با هم همکاری کنند تا شخصیتی داستانی خلق کنند که تجسم آرزوی ناخودآگاه مردان اواسط قرن بیستم باشد، نتیجهٔ نهایی بی‌شک جیمز باند خواهد شد».

آنتونی باوچر — که به نقل از جان پیرسون،John Pearson زندگی‌نامه‌نویس فلمینگ، «مردی سراسر ضدباند و ضدفلمینگ» توصیف شده — در روزنامه نیویورک تایمز نقد تندی بر رمان از روسیه، با عشق نوشت و آن را «طولانی‌ترین و ضعیف‌ترین کتاب فلمینگ» خطاب کرد. باوچر همچنین نوشت که این رمان «مثل همیشه، ترکیبی [است] از سکس و سادیسم با ر‌وکش ادبی؛ ولی فاقد آن صحنه‌آرایی‌های گاه‌به‌گاه درخشان». در طرف مقابل، منتقد روزنامه نیویورک هرالد ترایبیونNew York Herald Tribune نظر کاملاً متفاوتی داشت و نوشت: «آقای فلمینگ بسیار نکته‌سنج است، سواد ادبی بالایی دارد و با کیمیاگری زیرکانه می‌تواند کلیشه‌ها را به چیزهای ارزشمند تبدیل کند». رابرت آر. کرشRobert R Kirsch نیز درروزنامه لس‌آنجلس تایمز با نظر بوچر مخالفت کرد و نوشت: «رمان جاسوسی به‌روز شده است؛ با دستان توانای متخصص این هنر روبه زوال: ایان فلمینگ». کرش معتقد بود که رمان از روسیه، با عشق «همۀ خصوصیات سنتی را در کنار جدیدترین ظرافت‌های هنر شوم جاسوسی داراست».

 اقتباس  
رمان از روسیه، با عشق از تاریخ ۱ آوریل ۱۹۵۷ به‌صورت پیاپی در روزنامهٔ دیلی اکسپرس منتشر شد. این نخستین رمان جیمز باند بود که این روزنامه آن را چاپ می‌کرد. در سال ۱۹۶۰ نیز داستان مصور این رمان به‌صورت روزانه از ۳ فوریه تا ۲۱ مه در همان روزنامه منتشر شد و در سراسر جهان توزیع گردید. هنری گامجHenry Gammidge مسئول نگارش و جان مک‌لاسکیJohn McLusky مسئول تصویرسازی این مجموعه داستانی بودند. در سال ۲۰۰۵، داستان مصور این رمان دوباره توسط انتشارات تایتان بوکزTitan Books چاپ شد و در قالب مجموعه‌ای شامل دو اثر دیگر فلمینگ — الماس‌ها ابدی‌اند و کازینو رویال — منتشر گردید.

اقتباس سینمایی از رمان فلمینگ با عنوان از روسیه با عشق در سال ۱۹۶۳ به نمایش درآمد. تهیه‌کنندگان این فیلم آلبرت آر. براکلی و هری سالتزمن بودند و کارگردانی آن را ترنس یانگ برعهده داشت. این فیلم دومین قسمت از مجموعهٔ فیلم‌های جیمز باند بود که توسط شرکت ایون پروداکشنز ساخته می‌شد و شان کانری نقش اصلی آن را ایفا می‌کرد. در این فیلم، تغییرات مختلفی نسبت به رمان اعمال شدند؛ از جمله این که دشمن اصلی از سازمان اسمرش به سازمان خیالی اسپکترSPECTRE تغییر یافت. پایان فیلم هم تغییر کرد تا زنده ماندن باند را به‌وضوح نشان دهد. با این حال، فیلم تا حد زیادی به داستان اصلی وفادار باقی ماند. ریموند بنسون معتقد است که «بسیاری از طرفداران، این فیلم را بهترین اثر باند می‌دانند؛ صرفاً به این خاطر که به داستان اصلی فلمینگ نزدیک است».

آرچی اسکاتنیArchie Scottney در سال ۲۰۱۲، یک نمایش رادیویی از روی رمان از روسیه، با عشق اقتباس کرد؛ با کارگردانی مارتین جارویس و تهیه‌کنندگی رزالیند ایرز. این نمایش رادیویی با حضور جمعی از بازیگران سرشناش از جمله توبی استیونز در نقش جیمز باند تولید شد و برای نخستین بار از شبکهٔ چهار رادیو بی‌بی‌سی پخش گردید. این برنامه در اصل دنباله‌ای بود بر مجموعهٔ اقتباس‌های رادیویی از داستان‌های جیمز باند. پیش از آن هم نمایش‌های رادیویی دکتر نو (در سال ۲۰۰۸) و گلدفینگر (در سال ۲۰۱۰) تولید شده بودند.

 یادداشت 

 واژه‌نامه 

 منابع 

 پانویس 

 کتاب‌شناسی 
























رده:از روسیه همراه با عشق (فیلم)
رده:رمان‌های بریتانیایی مورد اقتباس در فیلم‌ها
رده:رمان‌های بریتانیایی ۱۹۵۷ (میلادی)
رده:رمان‌های جاسوسی جنگ سرد
رده:رمان‌های مورد اقتباس در برنامه‌های رادیویی
رده:رمان‌های واقع‌شده در استانبول
رده:کتاب‌های جاناتان کیپ
رده:کتاب‌های جیمز باند
رده:رمان‌های واقع‌شده در قطارها