فلش گوردون (فیلم)

فلش گوردون  یک فیلم اپرای فضایی و فیلم ابرقهرمانی محصول ۱۹۸۰ است که بر پایه داستان مصور سندیکای کینگ فیچرز با همین نام اثر الکس ریموند ساخته شده است. کارگردانی این فیلم را مایک هاجز بر عهده داشته و بازیگرانی همچون سام جی. جونز در نقش اصلی، ملودی اندرسون، اورنلا موتی، ماکس فون سیدو و خائیم توپول در آن به ایفای نقش پرداخته‌اند. همچنین تیموتی دالتون، ماری‌آنجلا ملاتو، برایان بلسد و پیتر وینگارد در نقش‌های مکمل حضور دارند. داستان فیلم دربارهٔ فلش گوردون (جونز)، کوارتربک ستاره و متحدانش، دیل آردن (اندرسون) و هانس زارکوف (توپول) است که جناح‌های متخاصم سیاره مونگو را علیه ظلم و ستم مینگ بی‌رحم (فون سیدو) متحد می‌کنند؛ کسی که قصد نابودی زمین را دارد.

تهیه‌کننده فیلم، دینو د لائورنتیس، که پیش از این دو اقتباس دیگر از داستان‌های مصور یعنی خطر: دیابولیک و باربارلا (هر دو محصول ۱۹۶۸) را نظارت کرده بود، از دهه ۱۹۶۰ به ساخت فیلمی از فلش گوردون علاقه‌مند بود. پس از آنکه پیشنهاد کارگردانی توسط جرج لوکاس رد شد (که منجر به خلق جنگ ستارگان گشت) و نسخه‌ای که قرار بود توسط فدریکو فلینی کارگردانی شود به تولید نرسید، د لائورنتیس در سال ۱۹۷۷ نیکلاس روگ را استخدام کرد، اما به دلیل نارضایتی از دیدگاه او، در نهایت هاجز و لورنزو سمپل جونیور (نویسنده سریال بتمن) را جایگزین کرد.

فیلم عمدتاً در بریتانیا و در استودیوهای الستری و شپرتون فیلم‌برداری شد و از سبک هنری «کَمپ» مشابه سریال بتمن دهه ۶۰ بهره می‌برد. موسیقی متن فیلم توسط گروه راک کوئین ساخته شده و بخش‌های ارکسترال آن اثر هاوارد بلیک است.

 داستان 
امپراتور مینگ بی‌رحم از سیاره مونگو برای رفع دلتنگی خود، با ایجاد بلایای طبیعی از راه دور، نابودی زمین را آغاز می‌کند. در زمین، ستاره فوتبال گریگوری «فلش» گوردون سوار هواپیمایی می‌شود و با دیل آردن ملاقات می‌کند. در میان پرواز، کابین خلبان مورد اصابت شهاب‌سنگ قرار می‌گیرد و خلبانان کشته می‌شوند. فلش کنترل هواپیما را به دست گرفته و موفق به فرود اضطراری در گلخانه دکتر هانس زارکوف، دانشمند سابق ناسا می‌شود. زارکوف معتقد است بلایا توسط فرازمینی‌هایی ایجاد می‌شود که در حال هل دادن ماه به سمت زمین هستند. او مخفیانه فضاپیمایی برای بررسی حملات ساخته است و فلش و دیل را با فریب سوار کرده و به سمت مونگو پرواز می‌کند، جایی که توسط نیروهای مینگ اسیر می‌شوند.

مینگ با دیدن دیل، شیفته او می‌شود و دستور اعدام فلش را می‌دهد. در آخرین لحظه، پرنسس اورا، دختر مینگ که در نگاه اول عاشق فلش شده، او را نجات می‌دهد. در حالی که آن‌ها فرار می‌کنند، زارکوف توسط کلایتوس، رئیس پلیس مخفی، شست‌وشوی مغزی داده می‌شود. اورا و فلش به آربوریا، قلمرو پرنس بارین فرار می‌کنند. دیل نیز از اتاق خواب مینگ می‌گریزد و زارکوف برای متوقف کردن او فرستاده می‌شود، اما زارکوف فاش می‌کند که در برابر شست‌وشوی مغزی مقاومت کرده و با دیل از شهر مینگو فرار می‌کند. آن‌ها توسط «مردان شاهینی» پرنس ولتان اسیر شده و به «شهر آسمانی» برده می‌شوند.

فلش و بارین نیز به شهر آسمانی برده می‌شوند. فلش مجبور به مبارزه تا سرحد مرگ با بارین می‌شود، اما او جان بارین را نجات می‌دهد و این کار باعث می‌شود بارین به او بپیوندد. پس از کشته شدن کلایتوس به دست فلش و بارین، مینگ با سفینه‌اش می‌رسد. مینگ که تحت تأثیر فلش قرار گرفته، به او پیشنهاد فرمانروایی بر زمین را در ازای وفاداری می‌دهد. فلش رد می‌کند و مینگ دستور نابودی قلمرو ولتان را صادر می‌کند. فلش با یک موتورسیکلت راکتی پیش از نابودی شهر آسمانی فرار می‌کند.

فلش با ولتان تماس گرفته و آن‌ها نقشه‌ای برای حمله به شهر مینگو طراحی می‌کنند. فلش و مردان شاهینی با موشک جنگی «آژاکس» به شهر حمله می‌کنند؛ درست زمانی که مراسم ازدواج مینگ و دیل آغاز شده است. فلش داوطلب می‌شود تا موشک را با سرعت انتحاری از میدان محافظ عبور دهد. بارین و زارکوف وارد اتاق کنترل شده و میدان صاعقه را پیش از برخورد موشک غیرفعال می‌کنند. فلش سفینه را مستقیم به تالار عروسی می‌کوبد و مینگ را با نوک سفینه مجروح می‌کند. مینگ که قدرت انگشترش تمام شده، ظاهراً توسط باقی‌مانده انرژی آن بخار می‌شود. بارین و اورا رهبران جدید مونگو می‌شوند و جشنی بزرگ برپا می‌شود.

در پایان، در حالی که فلش، دیل و زارکوف دربارهٔ بازگشت به زمین بحث می‌کنند، دست فردی نادیده انگشتر مینگ را برمی‌دارد و صدای خنده شیطانی مینگ شنیده می‌شود.

 بازیگران 
 سام جی. جونز در نقش فلش گوردون
 ملودی اندرسون در نقش دیل آردن
 ماکس فون سیدو در نقش امپراتور مینگ بی‌رحم
 خائیم توپول در نقش دکتر هانس زارکوف
 اورنلا موتی در نقش پرنسس اورا
 تیموتی دالتون در نقش پرنس بارین
 برایان بلسد در نقش پرنس ولتان
 پیتر وینگارد در نقش ژنرال کلایتوس
 ماری‌آنجلا ملاتو در نقش ژنرال کالا
 ریچارد اوبراین در نقش فیکو
 فیلیپ استون در نقش زوگی، کاهن اعظم
 ویلیام هوتکینز در نقش مانسون
 رابی کالترین در نقش مرد در فرودگاه
 دیپ روی در نقش فلینی، حیوان خانگی پرنسس اورا
 کنی بیکر در نقش کوتوله

 تولید 
 توسعه 
از دهه ۱۹۶۰، دینو د لائورنتیس تهیه‌کننده فیلم‌های خطر: دیابولیک و باربارلا، به ساخت فیلمی بر پایه فلش گوردون علاقه‌مند شد. در ابتدا او قصد داشت فدریکو فلینی کارگردان ایتالیایی این پروژه را هدایت کند؛ هرچند فلینی حق امتیاز ساخت را از لائورنتیس گرفت، اما هرگز فیلم را نساخت. شخصیتی به نام فلینی (دیپ روی) به عنوان ادای احترام به این کارگردان در فیلم گنجانده شد و طراحی صحنه و لباس‌های مجلل فیلم توسط طراح همیشگی فلینی، دانیلو دوناتی، انجام شد.

جرج لوکاس نیز در دهه ۱۹۷۰ تلاش کرد فیلمی از فلش گوردون بسازد، اما چون نتوانست حق امتیاز را از لائورنتیس بخرد، در عوض تصمیم گرفت مجموعه فیلم‌های جنگ ستارگان را خلق کند.Ric Meyers, S-F 2: A Pictorial History of science fiction films from "Rollerball" to "Return of the Jedi". Secaucus, N.J. : Citadel Press, 1984.  (pp. 167-8). لائورنتیس سپس نیکلاس روگ را استخدام کرد. روگ که از شیفتگان داستان‌های مصور اصلی اثر الکس ریموند بود، یک سال را صرف پیش‌تولید کرد، اما لائورنتیس از دیدگاه روگ نسبت به فیلم ناراضی بود و روگ پروژه را ترک کرد. لائورنتیس حتی استخدام سرجو لئونه را نیز در نظر داشت، اما لئونه نپذیرفت چون معتقد بود فیلمنامه به داستان‌های مصور وفادار نیست. در نهایت، مایک هاجز برای کارگردانی انتخاب شد.

لورنزو سمپل جونیور فیلمنامه را نوشت. او بعدها به یاد می‌آورد:
دینو می‌خواست فلش گوردون را طنزآمیز بسازد. در آن زمان فکر می‌کردم این راه ممکن است، اما در نگاه به گذشته متوجه شدم که اشتباه بزرگی بود. ما مدام با فیلمنامه ورمی‌رفتیم تا تصمیم بگیریم که کمدی باشد یا واقع‌گرایانه. این کار برای پروژه‌ای با این حجم سرمایه‌گذاری فاجعه‌بار بود… دینو تصویری از یک شخصیت داستان مصور داشت که به سبک کمدی با آن برخورد می‌شد. این احمقانه بود، چون فلش گوردون هرگز قرار نبود خنده‌دار باشد.

 انتخاب بازیگران 
سام جی. جونز تازه‌کار پس از آن توسط لائورنتیس انتخاب شد که مادرزن لائورنتیس، آیوی وب، او را در یک قسمت از برنامه تلویزیونی The Dating Game دیده بود. جونز برای به دست آوردن این نقش بر رقبایی چون کرت راسل و آرنولد شوارتزنگر پیروز شد. او برای آماده‌سازی جهت این نقش، هفته‌ای دو بار در هاید پارک لندن می‌دوید و به یادگیری تکواندو پرداخت.

در ابتدا مدل کانادایی، دایل هادون برای نقش دیل آردن انتخاب شده بود، اما لائورنتیس او را کنار گذاشت و ملودی اندرسون را جایگزین کرد.

 فیلم‌برداری 
فیلم‌برداری اصلی تماماً در بریتانیا و عمدتاً در استودیوهای شپرتون و استودیوهای الستری انجام شد. صحنه فرودگاه در ابتدای فیلم که در آمریکا روایت می‌شود، در فرودگاه صحرایی برودفورد در اسکاتلند فیلم‌برداری شد.

برای صحنه مردان شاهینی، یک پرده آبی به ارتفاع ۱۸ متر و عرض ۳۰ متر ساخته شد که برای نورپردازی آن به یک میلیون وات انرژی نیاز بود.

 پس از تولید 
بر اساس مصاحبه‌ای در سال ۲۰۱۲، سام جی. جونز به دلیل اختلافاتی با لائورنتیس پیش از مرحله پس از تولید پروژه را ترک کرد. این اتفاق منجر به این شد که بخش قابل توجهی از دیالوگ‌های او توسط بازیگر کانادایی-بریتانیایی، پیتر مارینکر، دوبله شود؛ هویت دوبلور برای مدت‌ها حتی برای خود جونز نیز ناشناخته بود. با این حال، مایک هاجز در مصاحبه‌ای در سال ۲۰۲۰ بیان کرد که مارینکر تنها حدود ۵ تا ۱۰ دقیقه از دیالوگ‌ها را دوبله کرده است. به دلیل جدایی جونز، برنامه‌ها برای ساخت دنباله فیلم لغو شد.

 موسیقی متن 

موسیقی متن فیلم توسط گروه راک کوئین ساخته و اجرا شده است. فلش گوردون یکی از اولین فیلم‌های بلند با بودجه بالا بود که از موسیقی متنی استفاده می‌کرد که عمدتاً توسط یک گروه راک ساخته شده بود. قطعات ارکسترال اضافی نیز توسط هاوارد بلیک آهنگسازی شد.

 انتشار 
فیلم در ابتدا در آمریکای شمالی توسط یونیورسال پیکچرز منتشر شد. یونیورسال حق پخش سینمایی و خانگی داخلی را حفظ کرد، در حالی که حق پخش بین‌المللی از طریق توزیع‌کنندگان مختلف عبور کرد و در نهایت به استودیوکانال رسید.

 استقبال 
 فروش در گیشه 
فلش گوردون در ۸۲۵ سالن سینما در ایالات متحده و کانادا اکران شد و در هفته اول اکران خود ۳٬۹۳۴٬۰۳۰ دلار فروخت و در صدر جدول فروش قرار گرفت. با این حال، در هفته دوم با کاهش ۵۰ درصدی فروش مواجه شد. این فیلم در نهایت در ایالات متحده و کانادا ۲۷٬۱۰۷٬۹۶۰ دلار فروخت. در مقابل، نمایش بسیار موفقی در بریتانیا داشت و نزدیک به ۱۴ میلیون پوند فروش کرد. همچنین به دلیل حضور دو بازیگر برجسته ایتالیایی در فهرست بازیگران، در ایتالیا نیز فروش خوبی را تجربه کرد.

 نظر منتقدان 
فیلم به‌طور کلی نقدهای مثبتی دریافت کرد و در وبگاه راتن تومیتوز بر اساس ۵۲ نقد، امتیاز ۸۳٪ را به دست آورد. در وبگاه متاکریتیک نیز بر اساس ۱۳ نقد، میانگین امتیاز ۵۸ از ۱۰۰ را کسب کرد که نشان‌دهنده «نقدهای متوسط یا مشابه» است.

پالین کیل منتقد مجله نیویورکر، فلش گوردون را دارای «سرگیجه لذت‌بخش و آگاهانه‌ای مشابه فیلم‌های پرتحرک جیمز باند» دانست و اشاره کرد که مایک هاجز کارگردان فیلم، به خوبی ضرب‌آهنگ و حساسیت داستان‌های مصور را درک کرده است.Pauline Kael, Taking It All In, New York: Holt, Rinehart, and Winston, 1984. . راجر ایبرت نیز فیلم را ستود و بیان کرد: «فلش گوردون برای خنداندن بازی شده و این تصمیمی هوشمندانه بوده است… تماشای این که این اپرای فضایی با انرژی و عشق ساخته شده، لذت‌بخش است».Ebert Reviews: Flash Gordon. 8 December 1980. Retrieved 8 July 2016.

در مقابل، لزلی هالیول در سال ۱۹۸۱ فیلم را نقدی منفی کرد و آن را هزینه‌ای هنگفت برای بازسازی چیزی دانست که ۵۰ سال از دوران اوجش گذشته است.Leslie Halliwell, John Walker (ed.) Halliwell's Film and Video Guide 2001 HarperCollins Entertainment, 2001.  (p. 289) همچنین ماکس فون سیدو برای نقش امپراتور مینگ تحسین‌های زیادی دریافت کرد، اما سام جی. جونز نامزد جایزه تمشک طلایی بدترین بازیگر مرد در اولین دوره این جوایز شد.

جان کلوت در نقد خود ضمن تمایش جلوه‌های ویژه و صحنه‌های اکشن، از لحن شوخ‌طبعانه و خودآگاه فیلم انتقاد کرد و افزود که «همه بازیگران فقط در حال بازیگوشی هستند و ما هم این را می‌دانیم».John Clute, Science Fiction: The Illustrated Encyclopedia. New York: Dorling Kindersley.  (p.282). پیتر نیکولز در دانشنامه علمی تخیلی حکم منفی به فیلم داد و نوشت: «به جز لباس‌های فتیشیستی، چیز دندان‌گیری در این فانتزی رنگارنگ وجود ندارد که سعی می‌کند از بازیگری خشک و چوبی، یک فضیلت کمیک‌بوکی بسازد».Peter Nicholls, "Flash Gordon". in The Encyclopedia of Science Fiction, 9 April 2015. Retrieved 19 April 2015.

 میراث و وضعیت کالت 
فلش گوردون از زمان انتشار به یک فیلم کالت تبدیل شده است. ادگار رایت از این فیلم به عنوان یکی از تأثیرات بصری برای فیلم اسکات پیلگریم در برابر دنیا یاد کرده است. الکس راس، هنرمند کتاب‌های مصور، این فیلم را محبوب‌ترین فیلم تمام دوران خود می‌داند.

در فیلم کمدی تد (۲۰۱۲) به کارگردانی ست مک‌فارلن، شخصیت‌های تد و جان بنت (مارک والبرگ) از طرفداران پر و پا قرص فلش گوردون هستند و در طول فیلم چندین بار به آن ارجاع داده می‌شود. سام جی. جونز (در نقش خودش) نیز در این فیلم و دنباله آن، تد ۲، ظاهر شده است.

بازی برایان بلسد در نقش پرنس ولتان، به ویژه برای بیان جمله «گوردون زنده است؟!» (!?Gordon's alive)، در حافظه جمعی بریتانیایی‌ها ماندگار شده است. این جمله پس از ۴۰ سال همچنان یکی از نقل‌قول‌هایی است که بیشترین تکرار و ارجاع را در فرهنگ عامه بریتانیا و کارنامه هنری بلسد دارد.

در سال ۲۰۱۸، مستندی بلند به نام زندگی پس از فلش به کارگردانی لیزا داونز منتشر شد که به بررسی میراث فیلم ۱۹۸۰ و مصاحبه با بازیگران و عوامل پرداخته و همچنین ماجرای اختلافات سام جی. جونز با تهیه‌کننده قدرتمند هالیوود، دینو د لائورنتیس را روایت می‌کند.

 در دیگر رسانه‌ها 
یک اقتباس مصور (کمیک بوک) به نویسندگی بروس جونز و طراحی ال ویلیامسون همزمان با اکران فیلم منتشر شد. همچنین رمان‌گونه‌ای از فیلم به قلم آرتور بایرون کاور در سال ۱۹۸۰ به چاپ رسید. علاوه بر این، در اوایل سال ۱۹۸۱، شرکت بالی (Bally) یک دستگاه پین‌بال با طرح فلش گوردون تولید کرد. یک بازی ویدئویی نیز برای آتاری ۲۶۰۰ در سال ۱۹۸۳ توسط شرکت بازی‌سازی استودیوهای قرن بیستم عرضه شد.

 نسخه‌های خانگی 
فیلم در سال ۱۹۸۱ روی VHS و بتامکس عرضه شد. در سال ۲۰۰۷، به مناسبت پخش مجموعه تلویزیونی جدید فلش گوردون از شبکه سای‌فای، نسخه دی‌وی‌دی «ناجی جهان» (Saviour of the Universe Edition) منتشر شد. در اوت ۲۰۲۰، استودیوکانال نسخه ترمیم‌شده ۴کی (4K) فیلم را که تحت نظارت کارگردان، مایک هاجز آماده شده بود، روی دیسک بلوری منتشر کرد.

 جوایز 
 جایزه ساترن (۱۹۸۱)
 نامزد: جایزه ساترن بهترین فیلم علمی-تخیلی
 نامزد: بهترین طراحی لباس (دانیلو دوناتی)
 نامزد: بهترین بازیگر نقش مکمل مرد (ماکس فون سیدو)
 جوایز بفتا (۱۹۸۱)
 نامزد: جایزه بفتای بهترین موسیقی فیلم (کوئین و هاوارد بلیک)
 نامزد: بهترین طراحی صحنه و بهترین طراحی لباس
 جایزه تمشک طلایی
 نامزد: جایزه تمشک طلایی بدترین بازیگر مرد (سام جی. جونز)
 جایزه هوگو
 نامزد: جایزه هوگو بهترین نمایش درام

 بازسازی 
از سال ۲۰۱۴، گزارش‌هایی مبنی بر ساخت فیلم جدیدی از فلش گوردون منتشر شده است. در ابتدا متیو وان و سپس جولیوس ایوری برای کارگردانی مطرح شدند. همچنین گزارش‌هایی از پروژه پویانمایی توسط دیزنی/فاکس به نویسندگی و کارگردانی تایکا وایتیتی منتشر شد که در سال ۲۰۲۱ اعلام گشت این پروژه به یک فیلم زنده (Live-action) تغییر یافته است.

 منابع 



 پیوند به بیرون 
 فلش گوردن – نسخهٔ نجات‌دهندهٔ جهان







رده:فیلم‌ها به کارگردانی مایک هاجز
رده:فیلم‌های آمریکایی دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی
رده:فیلم‌های ابرقهرمانی آمریکایی
رده:فیلم‌های ابرقهرمانی دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های استودیو الستری
رده:فیلم‌های استیم‌پانک
رده:فیلم‌های اکشن علمی تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های اکشن علمی تخیلی بریتانیایی
رده:فیلم‌های اکشن علمی تخیلی دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های بریتانیایی دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های بریتانیایی
رده:فیلم‌های به تهیه‌کنندگی دینو دلارنتیس
رده:فیلم‌های خیال‌پردازی علمی آمریکایی
رده:فیلم‌های درباره دودمان‌های پادشاهی
رده:فیلم‌های فیلمبرداری‌شده در ساری (انگلستان)
رده:فیلم‌های فیلمبرداری‌شده در هرتفوردشر
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در هایلند، اسکاتلند
رده:فیلم‌های لایو اکشن اقتباس‌شده از کمیک
رده:فیلم‌های ماجراجویی-تخیلی آمریکایی
رده:فیلم‌های ماجرایی فضایی آمریکایی
رده:فیلم‌های ماجرایی-تخیلی بریتانیا
رده:فیلم‌های واقع‌شده در سیاره‌های خیالی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ورمانت
رده:فیلم‌های یونیورسال پیکچرز