منفک‌کننده

مُنفَک‌کننده‌ها  دسته‌ای از توهم‌زاها محسوب می‌شوند که ادراک و بینایی و شنوایی و سایر حواس فرد را تحریف و کم می‌کنند و باعث ایجاد حس جدایی از محیط و خود می‌شوند.
این اتفاق با کاهش یا مسدود شدن سیگنال‌های ارسال‌شده به خودآگاهی از سمت نورون‌های حسی بدن می‌افتد.Tamminga, C. A. ; Tanimoto, K. ; Kuo, S. ; Chase, T. N. ; Contreras, P. C. ; Rice, K. C. ; Jackson, A. E. ; O'Donohue, T. L. (1987). "PCP-induced alterations in cerebral glucose utilization in rat brain: Blockade by metaphit, a PCP-receptor-acylating agent". Synapse. 1 (5): 497–504. doi:10.1002/syn.890010514. PMID 2850626
هم‌چنین تعداد زیادی از این داروها توانایی منفک‌کنندگی دارند و این اثرات در بین سایر توهم‌زاها قابل تمایز هستند.
از اثرات سایکواکتیوهای منفک‌کننده می‌توان به توهم، جداشدن از محیط، کاهش حس‌های دریافتی و تجربه‌ی وضعیت رویاگونه اشاره کرد.Snyder, Solomon H. (1980). "Phencyclidine". Nature. 285 (5764): 355–6. doi:10.1038/285355a0. PMID 7189825
بعضی داروهایی که به صورت غیرانتخابی روی گیرنده‌های دوپامین یا اپیوئید هم تأثیر می‌گذارند، می‌توانند حس سرخوشی نیز ایجاد کنند.Giannini, AJ; Eighan, MS; Loiselle, RH; Giannini, MC (1984). "Comparison of haloperidol and chlorpromazine in the treatment of phencyclidine psychosis". Journal of Clinical Pharmacology. 24 (4): 202–4. doi:10.1002/j.1552-4604.1984.tb01831.x. PMID 6725621Giannini, A. James; Nageotte, Catherine; Loiselle, Robert H. ; Malone, Donald A. ; Price, William A. (1984). "Comparison of Chlorpromazine, Haloperidol and Pimozide in the Treatment of Phencyclidine Psychosis: Da-2 Receptor Specificity". Clinical Toxicology. 22 (6): 573–9. doi:10.3109/15563658408992586. PMID 6535849
بسیاری از منفک‌کننده‌ها تأثیرات آرام‌بخش دارند و می‌توانند اثرات تسکین‌دهنده، ضد درد، بی‌هوش کننده، آتاکسی، کندی تنفس و فراموشی ایجاد کنند.

 تأثیرات 

تأثیرات منفک کننده‌ها می‌تواند شامل کاهش ادراک و احساسات، توهم‌ها، مانیا (سرخوشی)، فراموشی، بر روی خودآگاهی و همچنین خشکی ماهیچه‌ای و تسکین درد از تأثیرات جسمی موقت منفک کننده‌ها می‌باشند.Pender, John W. (1970). "Dissociative Anesthesia". California Medicine. 113 (5): 73. PMC 1501800. PMID 18730444Johnstone, M. ; Evans, V. ; Baigel, S. (1959). "SERNYL (C1−395) IN CLINICAL ANAESTHESIA". British Journal of Anaesthesia. 31: 433–9. doi:10.1093/bja/31.10.433Oduntan, S. A. ; Gool, R. Y. (1970). "Clinical trial of ketamine (ci-581): A preliminary report". Canadian Anaesthetists' Society Journal. 17: 411–6. doi:10.1007/BF03004705

از مواردی که مصرف منفک کننده‌ها سبب رویدادنشان می‌شود می‌توان به خوددگربینی، احساس غیر واقعی بودن خود یا جهان، گسستگی خودآگاهی، یا عدم توانایی کنترل بر رفتار خود، مسخ واقعیت و احساس رؤیا دیدن اشاره کرد.Vollenweider, F; Geyer, MA (2001). "A systems model of altered consciousness: integrating natural and drug-induced psychoses". Brain Research Bulletin. 56 (5): 495–507. doi:10.1016/S0361-9230(01)00646-3. PMID 11750795

در چندین کارآزمایی بالینی با مصرف روزانه ۱۵۰ میلی‌گرم مینوسایکلین در دوره پنج روزه توسط داوطلبان سالم در ۵۰٪ آنها انزوا، گوشه‌گیری و خیال‌بافی دیده شد همچنین در ۱۳٫۳٪ حس سرخوشی مشاهده شد.Gump DW, Ashikaga T, Fink TJ, Radin AM (1977). "Side effects of minocycline: different dosage regimens". Antimicrob. Agents Chemother. 12 (5): 642–6. doi:10.1128/AAC.12.5.642. PMC 429991. PMID 303498

 کاربردها 
 مصارف دارویی 
در پزشکی و جراحی‌ها از داروهای منفک کننده برای تسکین درد و القای حس بی‌هوشی استفاده می‌کنند.
از شاخص‌ترین موارد می‌توان به کتامین و گاز خنده اشاره کرد.

 مصرف تفننی 
برخی از منفک کننده‌ها به صورت تفننی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
کتامین، فن سیکلیدین، گاز خنده از داروهای منفک کننده‌ای هستند که مورد استفاده تفننی قرار می‌گیرند
استفاده از داروهای حاوی دکسترومتورفان در دوزهای بالاتر از حد درمانی می‌تواند اثرات منفک‌کننده داشته باشد.
همچنین از کلروفرم و دی‌اتیل اتر نیز مانند گاز خنده برای اثرات منفک کننده آنها مورد استفاده قرار می‌گرفتند ولی این گازها عوارض متعددی نیز دارند که می‌توان به اعتیادآور بودن و صدماتی که به بدن وارد می‌کنند اشاره کرد.

 جستارهای وابسته 
 دارو
 روان داروشناسی
 سایکواکتیوها
 محرک‌ها
 سرکوب کننده‌ها
 توهم‌زاها
 روان‌گردان‌ها
 منفک کننده‌ها
 هذیان‌آورها

 منابع 

رده:دسته‌های دارویی بر پایه اثرات روان‌شناختی
رده:روان‌گردان‌ها، منفک‌کننده‌ها و هذیان‌آورها
رده:سایکو اکتیوها
رده:منفک‌کننده‌ها