ماتریکس (شیوه‌نامه)

ماتریکس  یک پروتکل ارتباطی باز، استاندارد و مستقل برای ارتباطات بلادرنگ و همکاری است. این پروتکل برای ایجاد یک «لایه اینترنتی برای ارتباطات فوری» طراحی شده است و هدف آن برقراری امکان تعامل و همکاری بین سرویس‌های مختلف پیام‌رسان، بدون وابستگی به یک ارائه‌دهنده مرکزی است.

 تاریخچه 
ماتریکس در سال ۲۰۱۴ توسط تیمی در شرکت :امداکس (که متیو هاجسون نیز بخشی از آن بود) آغاز به کار کرد. هدف اولیه ایجاد یک سیستم یکپارچه‌سازی برای برنامه‌های چت مختلف در درون شرکت بود. با درک نیاز به یک پروتکل باز و غیرمتمرکز برای ارتباطات، توسعه آن به یک پروژه مستقل تبدیل شد.

در سال ۲۰۱۹، «بنیاد ماتریکس» به عنوان یک سازمان غیرانتفاعی برای نظارت بر توسعه پروتکل تأسیس شد. اعضای مؤسس این بنیاد شامل شرکت‌هایی مانند Element (توسعه‌دهنده اصلی کلاینت‌های ماتریکس)، سازمان تحقیقات هسته‌ای اروپا (CERN) و KDE بودند.

 معماری فنی 
ماتریکس از یک معماری غیرمتمرکز (Federated) استفاده می‌کند که مشابه معماری ایمیل (Email) است.

 سرورهای خانه 
هر کاربر روی یک «سرور خانه» (Homeserver) حساب کاربری خود را ایجاد می‌کند. این سرور داده‌های کاربر و تاریخچه اتاق‌هایی که در آن‌ها عضو است را ذخیره می‌کند. نمونه‌ای از یک سرور خانه، نرم‌افزار سیناپس (Synapse) است که با زبان پایتون نوشته شده است.

 فدراسیون 
سرورهای خانه مختلف می‌توانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند (Federate). این به این معنی است که کاربری روی سرور A می‌تواند به راحتی با کاربری روی سرور B چت کند، دقیقاً همانطور که یک کاربر جیمیل می‌تواند برای یک کاربر یاهو ایمیل بفرستد.

 اتاق‌ها 
مکالمات در ماتریکس در فضایی به نام «اتاق» انجام می‌شود. هر اتاق یک فضای گفت‌وگوی مستقل است که می‌تواند برای چت تک‌به‌تک، گروهی یا کانال‌های عمومی استفاده شود. اتاق‌ها روی یک سرور خانه میزبان می‌شوند اما کاربران از سرورهای مختلف می‌توانند در آن‌ها عضو شوند.

 بریج‌ها 
یکی از قوی‌ترین ویژگی‌های ماتریکس، پشتیبانی از «پل»‌ها (Bridges) است. پل‌ها امکان اتصال اتاق‌های ماتریکس به سایر پلتفرم‌های پیام‌رسان مانند واتس‌اپ، تلگرام، ساینال، دیسکورد، اسلک و غیره را فراهم می‌کنند. این به کاربران اجازه می‌دهد بدون ترک کلاینت ماتریکس خود، با مخاطبان در سایر پلتفرم‌ها ارتباط برقرار کنند.

 کلاینت‌ها 
کلاینت‌های زیادی برای دسترسی به شبکه ماتریکس وجود دارند که همگی با یک حساب کاربری قابل استفاده هستند. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 المنت (Element): کلاینت اصلی و رسمی برای دسکتاپ، وب و موبایل (اندروید و iOS).
 Cinny: یک کلاینت سبک‌وزن و با رابط کاربری مدرن.
 FluffyChat: کلاینت موبایل برای سیستم عامل‌های مختلف.

 ویژگی‌های کلیدی 
پروتکل ماتریکس با مجموع‌ای از ویژگی‌های فنی متمایز، خود را به عنوان یک استاندارد باز و قدرتمند در عرصه ارتباطات معرفی کرده است. یکی از برجسته‌ترین این ویژگی‌ها، پشتیبانی جامع از رمزنگاری پایان‌به‌پایان (E2EE) است که از حریم خصوصی مکالمات با استفاده از الگوریتم‌های پیشرفته محافظت می‌کند. این رمزنگاری به صورت پیش‌فرض برای تمام چت‌های تک‌به‌تک فعال است و برای اتاق‌های گروهی نیز به صورت اختیاری قابل فعال‌سازی است. معماری غیرمتمرکز (Federated) هسته اصلی فلسفه ماتریکس را تشکیل می‌دهد. این سیستم که مشابه سرویس ایمیل عمل می‌کند، وابستگی به یک سرور یا ارائه‌دهنده مرکزی را از بین می‌برد و به کاربران و سازمان‌ها این امکان را می‌دهد تا سرور خانه (Homeserver) خود را میزبانی کرده و مالک کامل داده‌ها و تاریخچه ارتباطات خود باشند.

ماهیت باز (Open) این پروتکل، که تحت مجوز آپاچی ۲.۰ توسعه می‌یابد، شفافیت کامل را تضمین کرده و جامعه‌ای گسترده از توسعه‌دهندگان را به مشارکت در بهبود آن ترغیب نموده است. قابلیت تعامل‌پذیری (Interoperability) از طریق پل‌ها (Bridges)، یکی از کاربردی‌ترین جنبه‌های ماتریکس برای کاربران عادی محسوب می‌شود. این پل‌ها به عنوان دروازه‌هایی عمل می‌کنند که شبکه ماتریکس را به دنیای خارج متصل می‌سازند و امکان برقراری ارتباط بی‌درنگ با کاربران پلتفرم‌های دیگر مانند واتس‌اپ، تلگرام، ساینال و دیسکورد را مستقیماً از within a کلاینت ماتریکس فراهم می‌کنند.

 کاربردها و پذیرش 
ماتریکس توانسته است پذیرش قابل توجهی را در میان طیف وسیعی از کاربران، از افراد عادی تا نهادهای دولتی و سازمان‌های بزرگ، به دست آورد. این پذیرش گواهی بر بلوغ فناوری و اعتمادپذیری این پروتکل است. به عنوان نمونه، دولت آلمان از ماتریکس به عنوان بستر اصلی ارتباطی برای مقامات دولتی خود استفاده می‌کند. دولت فرانسه نیز یک سرویس پیام‌رسان داخلی امن بر پایه این پروتکل به نام Tchap ایجاد و راه‌اندازی کرده است. سازمان‌های علمی و پژوهشی پیشرویی مانند سازمان تحقیقات هسته‌ای اروپا (CERN) و همچنین انجمن‌های مطرح در حوزه نرم‌افزار آزاد مانند بنیاد نرم‌افزار آزاد اروپا (FSFE)، KDE و Mozilla از ماتریکس برای برقراری ارتباطات و همکاری‌های داخلی خود بهره می‌برند. این سطح از استقرار نشان‌دهنده قابلیت اطمینان، امنیت و مقیاس‌پذیری ماتریکس در محیط‌های حساس و پرترافیک است.

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 وبگاه رسمی پروتکل ماتریکس
 وبگاه رسمی کلاینت المنت
 مخزن گیت‌هاب ماتریکس

رده:پروتکل‌های لایه کاربرد
رده:ارتباطات
رده:رمزگذاری سرتاسر
رده:متعلقات اینترنت بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۱۴ (میلادی)
رده:پروتکل‌های صدا روی پروتکل اینترنت