زحل ۳

زحل ۳ (به انگلیسی: Saturn 3) یک فیلم علمی تخیلی بریتانیایی محصول ۱۹۸۰ به تهیه‌کنندگی و کارگردانی استنلی دانن است. در این فیلم بازیگرانی همچون فارا فاست، کرک داگلاس و هاروی کایتل به ایفای نقش پرداخته‌اند. فیلمنامه این اثر توسط مارتین ایمیس بر اساس داستانی از جان بری نوشته شده است. اگرچه این فیلم یک تولید بریتانیایی توسط شرکت آی‌تی‌سی اینترتینمنت متعلق به لو گرید است و در استودیوهای شپرتون فیلم‌برداری شده، اما کارگردان و بازیگران اصلی آن آمریکایی هستند.

زحل ۳ یک بمب گیشه بود و نقدهای عمدتاً منفی دریافت کرد. زندگی‌نامه‌نویس کایتل، این فیلم را «حضیضِ دوران حرفه‌ای خود» نامیده است.Fine, 1998, p. 129

 داستان 
در آینده‌ای دور، زمینِ شلوغ و بحران‌زده به تحقیقات دانشمندان در ایستگاه‌های دورافتاده در سراسر منظومه خورشیدی متکی است. ارتباط از طریق سفینه‌هایی که بین ایستگاه‌های بزرگ مداری در رفت‌وآمد هستند، حفظ می‌شود. کاپیتان جیمز در حال آماده شدن برای حرکت از یکی از این ایستگاه‌ها در اطراف زحل (کیوان) است که توسط کاپیتان بنسون به قتل می‌رسد. بنسون که در یک آزمون روانی «بالقوه ناپایدار» ارزیابی شده بود، جیمز را می‌کشد و با سفینه او به سمت یک ایستگاه تحقیقاتی تجربی آب‌کشت دورافتاده به نام «زحل ۳» حرکت می‌کند. او در آنجا ایستگاه را در اختیار آدام و همکار جوان و معشوقه‌اش، الکس می‌بیند. آدام، الکس و سگشان سالی، از انزوای خود به دور از زمین لذت می‌برند. الکس تمام عمر خود را در فضا گذرانده و زمین را فقط از طریق شنیده‌هایش از آدام می‌شناسد. بنسون وظیفه پیدا می‌کند تا الکس را با عادات و آداب انسان‌های روی زمین، از جمله مصرف مواد مخدر، بیشتر آشنا کند.

آرامش الکس و آدام زمانی به هم می‌خورد که بنسون فاش می‌کند مأموریتش جایگزینی حداقل یکی از دانشمندان ایستگاه با یک ربات است. این ربات که «هکتور» نام دارد، از اولین مدل‌های «سری نیمه‌خدا» (Demigod Series) است که به «بافت مغزی خالص» استخراج شده از جنین‌های انسانی متکی است و از طریق پیوند مستقیم با مغز بنسون برنامه‌ریزی می‌شود. آدام به الکس می‌گوید که او احتمالاً گزینه حذف است، زیرا به «زمان بازنشستگی» نزدیک شده است.

با مونتاژ هکتور، بنسون آماده‌سازی ربات را با استفاده از پیوند عصبی کاشته شده در ستون فقراتش آغاز می‌کند. هکتور که به بنسون متصل است، به سرعت از شکست بنسون در تست پایداری روانی و همچنین قتل جیمز باخبر می‌شود. با نبود مانع میان مغز ربات و بنسون، هکتور به سرعت تحت تأثیر ماهیت آدم‌کشی بنسون و شهوت او نسبت به الکس قرار می‌گیرد. ربات شورش می‌کند. آدام و بنسون ربات را در حین شارژ مجدد غیرفعال کرده و مغز آن را خارج می‌کنند.

با تصور اینکه خطر برطرف شده، آدام بنسون را به بی‌کفایتی متهم کرده و به او دستور می‌دهد ربات را از هم باز کرده و پس از پایان خورشیدگرفتگی به زمین بازگردد (خورشیدگرفتگی مانع از ارتباط با ایستگاه‌های دیگر می‌شود). بدون اطلاع بنسون، آدام و الکس، هکتور آن‌قدر فعال باقی می‌ماند که کنترل ربات‌های قدیمی پایگاه را به دست بگیرد و از آن‌ها برای بازسازی بدنش و اتصال مجدد مغزش استفاده کند. بنسون که از زنده شدن هکتور بی‌خبر است، سعی می‌کند با به زور بردن الکس، ایستگاه را ترک کند. هکتور که دوباره زنده شده، بنسون را پیش از خروج می‌کشد. هکتور فضاپیمای بنسون را پیش از فرار دانشمندان نابود می‌کند و همه آن‌ها را در زحل ۳ به دام می‌اندازد.

در نهایت، هکتور کنترل رایانه ایستگاه را به دست می‌گیرد. آدام برای نابودی هکتور، خود را قربانی کرده و با استفاده از یک نارنجک، ربات را به داخل چاله ضایعات می‌کشاند. در صحنه پایانی، الکس در یک کشتی مسافربری در حال بازگشت به زمین نشان داده می‌شود. او پیشنهاد مواد مخدر مهماندار را رد کرده و برای اولین بار به تماشای زمین از پنجره می‌نشیند.

 بازیگران 
 فارا فاست در نقش الکس
 کرک داگلاس در نقش آدام
 هاروی کایتل در نقش کاپیتان بنسون
 با صدای روی دوتریس (در عنوان‌بندی نیامده)
 اد بیشاپ در نقش هاردینگ

 تولید 
طرح اولیه پروژه بر پایه ایده‌ای از جان بری بود، یکی از طراحان تولید پیشرو دهه ۱۹۷۰ که آثاری همچون پرتقال کوکی (فیلم)، جنگ ستارگان و سوپرمن (فیلم) را در کارنامه داشت. او این ایده را به استنلی دانن پیشنهاد داد و دانن پیشنهاد کرد که بری کارگردانی را بر عهده بگیرد و خودش تهیه‌کننده باشد.

فیلمنامه توسط رمان‌نویس مارتین ایمیس نوشته شد. پس از پیوستن فارا فاست به پروژه، فیلمنامه تغییراتی کرد. دانن بعدها گفت: «در نسخه‌های اولیه، نقش او به این پررنگی نبود.»Brender, 1980, p. 21 همچنین گفته شده که بخش‌های زیادی از نسخه نهایی فیلمنامه توسط فردریک رافائل بازنویسی شده است.Bradford, Richard (2012). Martin Amis: the biography. Pegasus Books.

 فیلم‌برداری 
فیلم‌برداری در اواخر ژانویه ۱۹۷۹ آغاز شد. دانن می‌گوید مشکلاتی با بازیگران وجود داشت. دانن در این باره گفت: «تقصیر من بود، نه جان. واقعیت این است که جان تا آن زمان تقریباً هرگز سر صحنه نبود و من متوجه این موضوع نشده بودم. او استعدادی فوق‌العاده بود اما... درباره میزان‌سن یا هدایت بازیگران تقریباً هیچ‌چیز نمی‌دانست. فیلم شروع به دست‌وپا زدن کرد.» دانن تصمیم گرفت خودش به همراه بری سر صحنه باشد، اما می‌گوید بری نپذیرفت و پروژه را ترک کرد. دانن تأکید کرد: «اصلاً بحث اخراج او مطرح نبود.»

گزارش شده است که علت اصلی این اتفاق، اختلاف نظر با کرک داگلاس بوده است.

فاست درباره تغییر کارگردان گفت: «وقتی دانن کارگردانی را شروع کرد، فیلمی که در یک جهت پیش می‌رفت، ناگهان تغییر مسیر داد. ناگهان مدل موها، لباس‌ها و داستان تغییر کرد.»

استنلی دانن از هاروی کایتل ناراضی بود و این دو نفر رابطه کاری بدی با یکدیگر داشتند.

هزینه ساخت فیلم بیش از ۱۰ میلیون دلار شد. دانن اعتراف کرد: «این مبلغ برای فیلمی با سه شخصیت بسیار زیاد است. هزینه ربات بسیار بیشتر از حد انتظار ما شد. فیلم‌برداری از آن هم کندتر از آنچه فکر می‌کردیم پیش رفت. همچنین وقتی جان نتوانست کارگردانی را تمام کند، زمان زیادی از دست رفت.»

کارگردان افزود: «محدودیت‌های محیطی مشکل دیگری بود. مثل این بود که بخواهی در یک قایق پارویی فیلم بسازی. تنوع دادن به محیطی که شخصیت‌ها در آن زندگی می‌کردند بسیار دشوار بود.»

در رمان بعدی مارتین ایمیس به نام پول، شخصیت اصلی یعنی جان سلف، تا حدی بر اساس شخصیت جان بری خلق شده است (نام پدر سلف نیز بری سلف است). همچنین شخصیت ستاره رو به افول فیلم، «لورن گایلند» که وسواس زیادی روی قدرت مردانگی خود دارد، بر اساس شخصیت داگلاس نوشته شده است. به همین ترتیب، پروژه‌ای که جان سلف تلاش می‌کند به پایان برساند، همانند تولید زحل ۳ غرق در فاجعه به تصویر کشیده شده است.

فیلم‌برداری ۱۵ هفته به طول انجامید و پس از آن، فاست جدایی خود از همسرش لی میجرز را اعلام کرد.

 پس از تولید 
دانن می‌خواست شخصیت کاپیتان بنسون (با بازی کایتل) ظاهری اشرافی داشته باشد تا تهدیدآمیزتر به نظر برسد. از آنجا که کایتل شرکت در مرحله دوبله را نپذیرفت، صدای او توسط بازیگر بریتانیایی، روی دوتریس دوبله شد؛ دوتریس برای این نقش از لهجه «میانه اقیانوس اطلس» (Mid-Atlantic) استفاده کرد.

دو صحنه فیلم‌برداری شده به دلیل اعتراض لو گرید به محتوای آن‌ها حذف شدند. این صحنه‌ها شامل یک سکانس رویا بود که در آن آدام (داگلاس) و الکس (فاست) بنسون را می‌کشند، و صحنه دیگری که در آن هکتور جسد بنسون را روی میز آزمایشگاه تکه‌تکه می‌کرد. همچنین صحنه‌ای که الکس با یک لباس چرمی (که در پوستر اصلی فیلم دیده می‌شد) ظاهر شده بود، در نسخه نهایی حذف شد. این حذفیات زمان فیلم را به ۸۷ دقیقه کاهش داد.

علیرغم این حذفیات، فیلم به دلیل صحنه‌های خشونت‌آمیز و برهنگی کوتاه، از سوی سیستم درجه‌بندی فیلم‌ها توسط انجمن تصاویر متحرک آمریکا درجه "R" (بزرگسال) دریافت کرد. در بریتانیا، هیئت رده‌بندی سنی فیلم بریتانیا ابتدا درجه ملایم‌تر "A" را برای اکران سینمایی در نظر گرفت، اما نسخه‌های رسانه خانگی بعدی درجه "۱۵" دریافت کردند.

جان بری پس از ترک پروژه به طراحی تولید بازگشت و به تیم سازنده امپراتوری ضربه می‌زند پیوست. او در طول مراحل پیش‌تولید آن فیلم به طور ناگهانی بیمار شد و بر اثر مننژیت درگذشت.

 استقبال 
فیلم توسط شرکت «آسوشیتد فیلم دیستریبیوشن» (AFD)، شرکت جدیدی که لو گرید برای توزیع فیلم‌هایش در آمریکا تأسیس کرده بود، منتشر شد.

 فروش در گیشه 
لو گرید فیلم را پیش از اکران به قیمت ۴ میلیون دلار به شبکه ان‌بی‌سی فروخت که به حداقل رساندن ضررهای مالی آن کمک کرد. او در خاطراتش نوشت: «جلوه‌های ویژه و بازی‌ها خوب بود، اما... محصول نهایی با انتظارات اولیه من فاصله داشت.» این فیلم یک ناامیدی مالی بزرگ بود و در نهایت به سقوط عملیات فیلم‌سازی شرکت گرید کمک کرد.

 واکنش منتقدان 
پی. جی. اسنایدر در مجله ایرز نوشت: «زحل ۳ یک تولید شلخته و بی‌کیفیت است؛ از آن دست کارهایی که کسی فکر کرده طرفداران علمی‌تخیلی به سادگی آن را قبول می‌کنند. امیدواریم تهیه‌کنندگان متوجه شوند که این مخاطبان چیزی بیش از تعقیب یک بلوند توسط یک ربات می‌خواهند.»

در وبگاه راتن تومیتوز، فیلم بر اساس ۱۶ نقد، امتیاز ۳۱٪ را دارد. در متاکریتیک نیز بر اساس ۸ نقد، امتیاز بسیار پایین ۹ از ۱۰۰ را کسب کرده که نشان‌دهنده «بیزاری عمومی» است. راجر ایبرت، منتقد مشهور، به فیلم یک ستاره داد و از هوش «به طرز تکان‌دهنده‌ای پایین» فیلمنامه، نادیده گرفتن قوانین فیزیک و مثلث عشقی میان داگلاس، فاست و کایتل انتقاد کرد.

 جوایز و نامزدی‌ها 
 نخستین دوره جوایز تمشک طلایی
 نامزد: جایزه تمشک طلایی بدترین فیلم
 نامزد: جایزه تمشک طلایی بدترین بازیگر مرد (کرک داگلاس)
 نامزد: جایزه تمشک طلایی بدترین بازیگر زن (فارا فاست)
 جوایز فیلم بد استینکرز (۱۹۸۰)
 نامزد: بدترین بازیگر زن (فارا فاست)
 نامزد: بدترین زوج سینمایی (کرک داگلاس و فارا فاست)

 منابع 

 پیوند به بیرون 





رده:آثار موسیقی المر برنستاین
رده:تتیس (قمر)
رده:داستان‌ها درباره ازدیاد جمعیت
رده:فیلم با موضوع ربات‌ها
رده:فیلم‌ها به زبان انگلیسی
رده:فیلم‌ها به کارگردانی استنلی دانن
رده:فیلم‌های ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های بریتانیایی دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های بریتانیایی
رده:فیلم‌های ترسناک تخیلی دهه ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:قمرهای زحل در تخیل
رده:فیلم‌های علمی تخیلی ۱۹۸۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۱۹۸۰ (میلادی)