ژرژ آقابکوف

ژرژ «گئورگی» آقابکف ( ؛ ۱۸۹۶ – درگذشته ۱۹۳۷) سرباز ارتش سرخ شوروی، مأمور اداره مشترک دولتی سیاسی (OGPU)، عضو چکا و بین سال‌های ۱۹۲۸–۱۹۲۹، رئیس بخش شرقی (OGPU) بود.

 زندگی‌نامه 
وی با نام اصلی هاروتیونوف در سال ۱۸۹۵ در یک خانواده ارمنی در عشق‌آباد، امپراتوری روسیه به دنیا آمد. از سال ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۶ در ارتش روسیه در جنگ جهانی اول مبارزه نمود. به دنبال انقلاب اکتبر در مارس ۱۹۱۸ به گارد سرخ پیوست. در سال ۱۹۲۰ به حزب بلشویک پیوست. به زبان‌های فارسی و ترکی استانبولی نیز صحبت می‌کرد.

وی در زمان خدمت خود در سازمان «گ.پ. ئو» ماموریت‌های مختلفی در شهرهای شوروی و کشورهای افغانستان، ایران و ترکیه به عهده گرفت. در طی مأموریت خارج از کشور خود دو سال در افغانستان، دو سال در ایران و چهار ماه در ترکیه اقامت داشته است. وی نهایتاً در ترکیه بود که در ژانویه ۱۹۳۰ به فرانسه فرار کرد. در آنجا، ابتدا گوشه‌هایی از خاطرات خود را در روزنامه لوماتن چاپ پاریس انتشار داد و آنگاه سال بعد تمام یادداشت‌های خود را در کتابی به زبان فرانسوی منتشر کرد. پس از مدت کوتاهی ترجمه کتاب او به زبان انگلیسی در آمریکا منتشر شد. افشاگری‌های آقابکف در روزنامه لوماتن مثل بمب در اروپا منفجر شد و مردم اروپا را که تا آنزمان اطلاعات زیادی نسبت به حکومت شوروی که از بدو پیدایش در پرده‌ای از اسرار فرورفته بود نداشتند تا حدودی آگاه کرد.خاطرات آقابکف-ترجمه دکتر حسین ابوترابیان-انتشارات پیام-صفحه سه به بعد

آقابکف در اوت ۱۹۳۷ در کوهستان‌های پیرنه توسط مأموران اتحاد شوروی سرانجام پس از یک سری تلاش‌های ناموفق ترور شد.

 مأموریت در ایران 
خدمت وی در ایران شامل دو دوره که دوره اول از اوت ۱۹۲۶ تا ژانویه ۱۹۲۷ به عنوان نماینده «گ.پ. ئو» در شهر مشهد و دوره دوم از آوریل ۱۹۲۷ تا اوت ۱۹۲۸ به عنوان ریاست کل سازمان در ایران بود.نتایج انتشار کتاب خاطرات آقابکف در ایران بسیار قابل توجه بود و باعث دستگیری رابطان، جاسوسان و خبر چینانی شد که نامشان در کتاب برده شده بود؛ لذا در حدود ۴۳۰ از افراد توسط حکومت بازداشت شدند که در نهایت ۴ نفر از آنها در دادگاه نظامی اعدام شدند.انتشار خاطرات آقابکف تأثیر زیادی نیز بر هیئت حاکمه ایران گذاشت و اطمینان رضا شاه نسبت به دولت شوروی کاهش یافت و سعی بر این قرار گرفت که هر چه بیشتر از همکاری‌های گسترده دو کشور کاسته شود.

آقابکف سازمان جاسوسی روسیه در ایران را به قدری نیرومند و مؤثر کرد که به عنوان مثال فقط در ایالت خراسان پنجاه مأمور مخفی در سمت‌های مختلف و بسیار حساس داشت به طوری که از محتوای یک نامه معمولی دولت ایران تا مهم‌ترین اسناد سیاسی دولت انگلستان در بدو ورود یا خروج از این ایالت مطلع می‌شد.خاطرات آقابکف-ترجمه دکتر حسین ابوترابیان-انتشارات پیام-صفحهٔ ۱۱۹
لیست برخی از جاسوسان، عناصر و رابطان روسیه در ایران که در کتاب ذکر شده:
 عبدالحسین تیمورتاش: اشاره به گفتگوی دوستانه او با سفیر روسیه در تهران که منجر به کسب اخبار جزئیات مذاکرات دولت‌های ایران و انگلستان شد.خاطرات آقابکف-انتشارات پیام صفحهٔ ۱۷۷
 محمد فرخی یزدی: با تشویق یکی از کارمندان سفارت روسیه که صمیمیت زیادی با او داشت مقالاتی در تمجید و ستایش از تشکیلات شوروی در ایران به چاپ می‌رساند.خاطرات آقابکف-انتشارات پیام صفحهٔ ۱۵۱
 محمدعلی میرزا خاقانی متصدی رمز دفتر نخست‌وزیری ایران که مسکو به واسطه او به تمام پیام‌های دولت ایران به نمایندگانش دسترسی پیدا کردخاطرات آقابکف-ترجمه دکتر حسین ابوترابیان-انتشارات پیام-صفحهٔ ۱۳۳
 محمد آقازاده خراسانی: سازمان جاسوسی روسیه برای شکستن تحریم تجاری که به تازگی توسط دولت ایران علیه روسیه وضع شده بود، با پرداخت رشوه به آقازاده او را تبدیل به یکی از دوستان روسیه می‌کند بنابراین آقازاده عده زیادی از تجار را ترغیب کرد تا به دولت ایران برای از سرگیری دوباره روابط تجاری با روسیه فشار بیاورند. او در این کار به قدری جلو رفت که حتی منجر به صدور بیانه تجار در اعتراض به کندی مذاکرات ایران و روسیه شدخاطرات آقابکف-انتشارات پیام صفحهٔ ۱۱۳
 لهاک‌خان باوند دریافت آموزش‌های مخفیانه نظامی توسط نیروهای مسلح نفوذی روسیه به ایران و اشاره به عقاید بولشویکی اوخاطرات آقابکف- انتشارات پیام- چاپ ۱۳۵۷ صفحهٔ ۱۰۱
 صولت‌السلطنه هزاره: کمک به روسیه برای قاچاق نیروهای روسیه و تفنگ از ایران به هندخاطرات آقابکوف انتشارات پیام صفحهٔ ۱۲۰
 عباس اسکندری: از او به عنوان جاسوس شماره ۱۶ نام برده شده است که در وزارت فوائد عامه، برای روسیه جاسوسی می‌کرده است.

 جستارهای وابسته 
 قربانیان ارمنی در پاکسازی بزرگ

 منابع 







رده:ارمنیان اهل ترکمنستان
رده:افراد اتحاد شوروی‌ای ارمنی‌تبار
رده:افراد امپراتوری روسیه‌ای ارمنی‌تبار
رده:افراد جنگ جهانی اول اهل ارمنستان
رده:اهالی عشق‌آباد
رده:بلشویک
رده:جاسوسان اهل شوروی
رده:چکا
رده:درگذشتگان ۱۹۳۷ (میلادی)
رده:روابط ایران و اتحاد شوروی
رده:زادگان ۱۸۹۶ (میلادی)
رده:کشته‌شدگان در فرانسه
رده:مارکسیست‌های سابق
رده:نظامیان جنگ جهانی اول اهل روسیه