نووگرودوک

'ناواگروداک یا نووگرودوک (به بلاروسی: ؛ به روسی: ؛ به لهستانی: ؛ به لیتوانیایی: ؛ به ییدیش: ) شهری در استان گرودنو در کشور بلاروس است. این شهر مرکز اداری شهرستان ناواگروداک محسوب می‌شود. تا سال ۲۰۲۵، جمعیت این شهر ۲۷,۶۲۴ نفر برآورد شده است.

در سده‌های میانه، این شهر تحت فرمانروایی وایشویلکاس، پسر پادشاه میندوگاس بود.

در دوران سلطنت میندوگاس و پس از آن، ناواگروداک بخشی از پادشاهی لیتوانی و بعدها دوک‌نشین بزرگ لیتوانی بود که بعدها به بخشی از مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی تبدیل شد. در قرن چهاردهم، این شهر یک اسقف‌نشین از متروپولیتن لیتوانی بود.

از سال ۱۷۹۵ تا ۱۹۱۵، امپراتوری روسیه بر این سرزمین‌ها حکومت کرد که با دوره‌های کوتاهی از وقفه همراه بود؛ از جمله حضور ارتش بزرگ ناپلئون در سال ۱۸۱۲ و قیام‌های ۱۸۳۱ و ۱۸۶۳. پس از سال ۱۹۱۵، ناواگروداک به مدت سه سال در طول جنگ جهانی اول توسط ارتش امپراتوری آلمان و سپس توسط جمهوری دوم لهستان تا زمان تهاجم شوروی به لهستان در سال ۱۹۳۹ اشغال شد. پس از آن، اتحاد شوروی این منطقه را به جمهوری شوروی سوسیالیستی بلاروس ضمیمه کرد. از سال ۱۹۴۱ تا ۱۹۴۴، ناواگروداک در اشغال ارتش آلمان بود و پس از آن تا سال ۱۹۹۱ به اتحاد شوروی بازگشت.

 نام‌شناسی 
نام این شهر از واژگان اسلاوی شرقی باستان به معنای «شهر نو» گرفته شده است. این مکان سکونتگاه بزرگی در سرزمین‌های دوردست غربی کریویچ‌ها بود که در پایان قرن دهم تحت کنترل دولت روس باستان درآمد. نام باستانی آن نووگورودوک (Nov'gorodok) ثبت شده است. در برخی منابع از آن با نام «نووگورود کوچک» (Maly Novgorod) یاد شده است.

کاوش‌های باستان‌شناسی انجام شده توسط اف. دی. گورویچ در نقاط مختلف شهر، یافته‌های بسیار جالبی (شیشه بیزانسی، جواهرات و حتی ویرانه‌های خانه‌ای با دیوارهای نقاشی شده از داخل) به دست داده است. این یافته‌ها و نتیجه‌گیری باستان‌شناس مبنی بر اینکه شهر در این مکان زودتر از قرن نهم ظاهر شده، به ناواگروداک اجازه می‌دهد تا مدعی نقش «نووگورود» در سالنامه‌های تاریخی باشد. در تایید این نسخه از مکان‌یابی، این واقعیت وجود دارد که در نخستین سالنامه‌ها، نووگورود، "Novgorodou" نامیده می‌شد و حرف "k" بعدها به انتهای آن اضافه شد، بنابراین "Novgorodou" به "Novgorodouk" تبدیل شد و بعدها به «ناواگروداک» ساده شد.

بومیان، به‌ویژه افراد مسن، از نام قدیمی‌تر «ناواگراداک» (Navаgradak) استفاده می‌کنند. در زمان ورود به مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی، تلفظ سنتی بلاروسی (Navа́gradak) منجر به نام لهستانی «نووگورودک» (Nowogródek) شد. این امر به نوبه خود منجر به نام روسی «نووگرودوک» (Novogrudok) و نام اوکراینی «نووهرودوک» شد.

 تاریخ 
 تاریخ اولیه 
ناواگروداک در سرزمین‌های بالتیک متعلق به یوتوینگیان بنا شد. اسلاوهای شرقی، به‌ویژه درگوویچ‌ها و وولینی‌ها، نخستین ساکنانی بودند که ناواگروداک را در پایان قرن دهم تأسیس کردند. بر اساس تحقیقات باستان‌شناسی که در دهه ۱۹۶۰ انجام شد، سکونتگاه‌ها در قلمرو امروزی ناواگروداک در پایان قرن دهم به وجود آمدند و استحکامات در اواسط قرن یازدهم ساخته شدند.

تحقیقات همچنین نشان می‌دهد که شهری در قرن نهم و دهم در این مکان وجود داشته که پیوندهای تجاری با بیزانس، خاور نزدیک، اروپای غربی و اسکاندیناوی داشته است. این پیوندهای تجاری با جاده کهربا مرتبط بودند. در نیمه اول قرن یازدهم، شهر شامل دو سکونتگاه بدون دفاع بود که بر روی «قلعه کوچک» و «تپه قلعه» واقع شده بودند. در نیمه دوم قرن یازدهم، استحکاماتی در اطراف سکونتگاه تپه قلعه ساخته شد و بدین ترتیب «ارگ ناواگروداک» شکل گرفت.

ناواگروداک نخستین بار در «نخستین سالنامه سوفیا» و «چهارمین سالنامه نووگورود» در سال ۱۰۴۴ در رابطه با جنگ بین یاروسلاو یکم و قبایل لیتوانیایی ذکر شد.Н.П.Гайба. История Новогрудка همچنین در ایپاتیوف کودکس در سال ۱۲۵۲ با نام «نووگورودوک» به معنای «شهر کوچک نو» از آن یاد شده است.

 دوک‌نشین بزرگ لیتوانی 
 قرن سیزدهم 

در قرن سیزدهم، روس کی‌یف به دلیل تهاجمات عشایر آسیایی که با سقوط کی‌یف به اوج خود رسید، از هم پاشید. این امر یک خلأ ژئوپلیتیکی منطقه‌ای ایجاد کرد که در آن اسلاوهای شرقی بر اساس خطوط قبیله‌ای از هم جدا شدند. مشخص است که حتی پیش از ورود میندوگاس، یک کلیسای کاتولیک در ناواگروداک وجود داشت.

وایشویلکاس، پسر میندوگاس، بر ناواگروداک حکومت می‌کرد. برخی ناواگروداک را نخستین پایتخت لیتوانی و بعدها دوک‌نشین بزرگ لیتوانی می‌دانند، هرچند این موضوع مورد بحث است زیرا «وروتا» تنها ذکر معاصر از یک پایتخت اولیه احتمالی برای لیتوانی در دوران میندوگاس است. بریتانیکا تنها شهرهای کرناوه، تراکای و ویلنیوس را به عنوان پایتخت‌های لیتوانی ذکر کرده و ناواگروداک را از این فهرست حذف کرده است.

 قرن چهاردهم 
در سال ۱۳۱۴، قلعه توسط شوالیه‌های توتونی محاصره شد. این قلعه بار دیگر در سال‌های ۱۳۲۱، ۱۳۴۱، ۱۳۹۰ و سرانجام در ۱۳۹۴ توسط توتون‌ها مورد حمله قرار گرفت. از سال ۱۳۹۲، ناواگروداک یکی از مراکز املاک شخصی دوک بزرگ در دوک‌نشین بزرگ لیتوانی بود که در آن قلعه سنگی ناواگروداک ساخته شد.

 قرن پانزدهم 
در اواخر قرن چهاردهم و آغاز قرن پانزدهم، ویتوتاس تاتارهای لیپکا را در ناواگروداک و اطراف آن اسکان داد. در سال ۱۴۲۲، ویتوتاس بزرگ «کلیسای تجلی» را در ناواگروداک بنیان نهاد که در آن مراسم ازدواج پادشاه لهستان و دوک بزرگ لیتوانی، یوگایلا با سوفیا هالشانی برگزار شد. این ازدواج منشأ دودمان یاگیلون شد. پسر آن‌ها، کازیمیر چهارم، در سال ۱۴۴۴ امتیازات شهری را به این شهر اعطا کرد.

 قرن شانزدهم 
در سال ۱۵۰۵، تاتارها سعی کردند شهر را تسخیر کنند اما شکست خوردند. ناواگروداک از سال ۱۵۰۷ تا زمان تجزیه سوم لهستان در سال ۱۷۹۵ به عنوان پایتخت «ووئی‌وودگی نووگورودک» تعیین شد. در ۲۶ ژوئیه ۱۵۱۱، پادشاه زیگموند یکم پیر حقوق ماگدبورگ را به این شهر اعطا کرد.

 قرن هفدهم 
در سپتامبر ۱۶۵۵، در جریان جنگی که میان روسیه تزاری و مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی درگرفت، شهر توسط سربازان پرنس آ. تروبتسکوی تصرف شد. در سال ۱۶۶۱، شهر بار دیگر توسط ارتش لهستان–لیتوانی بازپس گرفته شد و برای دوره‌ای ۴ ساله از پرداخت مالیات معاف گردید.

در قرن‌های شانزدهم تا هجدهم، ناواگروداک از آتش‌سوزی‌های متعددی رنج برد (۱۵۷۸، ۱۵۹۹، ۱۶۱۳، ۱۶۵۲، و شدیدترین آن‌ها در سال ۱۷۵۱ که طی آن ۱۶۷ خانه، ۴ کلیسا، تالار شهر و ساختمان فرمانداری در آتش سوختند) و همچنین با اپیدمی‌های گوناگونی روبرو شد (۱۵۹۰، ۱۵۹۲، ۱۶۰۳، ۱۷۰۸). افزون بر این، وقایع نظامی و بلایای قرن‌های هفدهم و هجدهم باعث زوال و افول شهر شد.

 قرن هجدهم 
در طول جنگ بزرگ شمالی در سال ۱۷۰۶، شهر توسط ارتش سوئد و بعدها توسط نیروهای موسکوی اشغال شد؛ نیروهای روسی شهر را به آتش کشیدند و قلعه را منفجر کردند. در ۱ مه ۱۷۵۱، آتش‌سوزی بزرگی باعث تخریب گسترده در شهر شد. در ۲۳ سپتامبر ۱۷۸۴، استانیسلاو آگوست پونیاتوفسکی، پادشاه لهستان و دوک بزرگ لیتوانی، وارد شهر شد. او در راه بازگشت از نیسویژ، از شهر، ویرانه‌های قلعه ناواگروداک، دیوان عالی لیتوانی و آرشیو شهر بازدید کرد. در سال ۱۷۹۰، هنگ ششم پیاده‌نظام لیتوانی در این شهر مستقر شد. در طول جنگ دفاع از قانون اساسی، در اوایل ژوئن ۱۷۹۲، ناواگروداک مورد حمله ارتش ۳۳ هزار نفری تزاری به فرماندهی میخائیل کرچتنیکوف قرار گرفت. در اواسط ژوئن ۱۷۹۲، پس از شکست در نبرد میر، نیروهای لیتوانیایی تحت فرماندهی دوک لویی وورتمبرگ از طریق ناواگروداک به سمت گرودنو عقب‌نشینی کردند. تاتارهای سپاه ژنرال یوزف بلیاک آخرین کسانی بودند که شهر را ترک کردند؛ آن‌ها پیش از آن، قهرمانانه از گذرگاه رودخانه نمان در برابر سربازان روسی در نبرد استولبتسی دفاع کرده بودند. در پایان قرن هجدهم، ۶ صومعه، ۵ کلیسای کاتولیک، ۳ کلیسای ارتدکس، یک کنیسه و یک مسجد تاتار در ناواگروداک وجود داشت.

 در قرن نوزدهم 

در سال ۱۷۹۵، در نتیجه تجزیه سوم مشترک‌المنافع لهستان–لیتوانی، این شهر به امپراتوری روسیه ضمیمه شد. از نظر اداری، از سال ۱۷۹۶ بخشی از فرمانداری اسلونیم و از سال ۱۸۰۱ بخشی از فرمانداری لیتوانی بود. در سال ۱۸۴۳ به فرمانداری مینسک منتقل شد. این شهر یکی از دو زادگاه احتمالی شاعر مشهور جهانی، آدام میتسکیه‌ویچ است. میتسکیه‌ویچ در «کلیسای تجلی» محلی غسل تعمید یافت و دوران کودکی خود را در این شهر گذراند.

در طول جنگ‌های ناپلئونی، پس از اشغال ناواگروداک توسط ارتش بزرگ ناپلئون در سال ۱۸۱۲، هنگ ۲۰ پیاده‌نظام و هنگ ۱۹ اولان لهستان از میان ساکنان محلی تشکیل شد. در سال ۱۸۱۷، شهر دارای ۴۲۸ خانه چوبی و ۹ خانه سنگی بود. در آن زمان، عمدتاً یهودیان، بلاروسی‌ها، لهستانی‌ها، تاتارهای لیپکا و روس‌ها در شهر زندگی می‌کردند.

قیام نوامبر ۱۸۳۱: 

در طول قیام نوامبر، در ۲۲ ژوئیه ۱۸۳۱، ناواگروداک برای مدتی توسط دسته‌های ای. کاشیتس و ام. مژیفسکی اشغال شد. پس از انحلال مدرسه دومینیکن در سال ۱۸۳۴، مقامات تزاری یک مدرسه پنج‌کلاسه باز کردند که در سال ۱۸۵۸ به دبیرستان (ژیمنازیوم) ناواگروداک تبدیل شد.

قیام ژانویه ۱۸۶۳ و سرکوب‌های پس از آن؛
در طول قیام ژانویه، یک سازمان شورشی به رهبری وی. بورزوبوگاتی در شهر تشکیل شد. به عنوان بخشی از سرکوب‌های ضد کاتولیک پس از قیام ژانویه، دولت تزاری دبیرستان و همچنین کلیساهای کاتولیک را تعطیل کرد و آن‌ها را به کلیساهای ارتدکس تبدیل نمود.

در سال ۱۸۹۶، خاخام یوسف یوزل هورویتس یکی از مشهورترین موسسات آموزش عالی مذهبی یهودی را در ناواگروداک با نام یشیوا نواردوک تأسیس کرد که یکی از بزرگترین و مهم‌ترین یشیواها در اروپای پیش از جنگ و نیرویی قدرتمند در جنبش موسار بود.

 در سده بیستم 
در سال ۱۹۰۵، نخستین چراغ‌های خیابانی گازی در نووگروودوک ظاهر شدند. در سال ۱۹۱۰، ۷۶ ساختمان سنگی و ۱۰۷۴ ساختمان چوبی در شهر وجود داشت و در سال ۱۹۱۴ تعداد ۶ مؤسسه آموزشی در شهر فعال بود. در سال‌های ۱۹۰۷–۱۹۰۹، شعبه‌ای استانی از انجمن لهستانی «روشنگری» (Oświata) در شهر فعالیت می‌کرد که از آموزش لهستانی حمایت می‌کرد. این شهر دارای یک جامعه یهودی پررونق بود. در سال ۱۹۰۰، جمعیت آن ۵٬۰۱۵ نفر بود.

 جنگ جهانی اول و جنگ لهستان و شوروی 
در طول جنگ جهانی اول، شهر از ۲۲ سپتامبر ۱۹۱۵ تا ۲۷ دسامبر ۱۹۱۸ تحت اشغال آلمان بود. در ۲۲ سپتامبر ۱۹۱۵، نووگروودوک توسط ارتش دهم امپراتوری آلمان اشغال شد. جبهه روسیه-آلمان در این زمان تنها در ۲۰ کیلومتری شرق شهر و در امتداد رودخانه سروچی قرار داشت. آلمانی‌ها یک نیروگاه برق، شبکه‌ای از راه‌آهن‌های باریک و خطوط تلفن ساختند. همچنین اجازه ایجاد مدارس لهستانی و بلاروسی در شهر داده شد.

خانه میتسکیه‌ویچ توسط ژنرال پیاده‌نظام، راینهارد فن شفر-بویادل، فرمانده سپاه ۱۷ ذخیره اشغال شد. به دلیل نزدیکی به جبهه، مارشال پاول فن هیندنبورگ به نووگروودوک آمد. در دوران حکومت آلمان، در ۲۵ مارس ۱۹۱۸، نووگروودوک به عنوان بخشی از جمهوری خلق بلاروس اعلام شد. در ۲۷ دسامبر ۱۹۱۸، سواره‌نظام ارتش آلمان نووگروودوک را ترک کرد. در شب، بلشویک‌ها وارد شهر شدند و با تشویق جمعیت یهودی و روسی روبرو گشتند. به زودی برخی از فعالان لهستانی دستگیر شدند و در مارس ۱۹۱۹، بلشویک‌ها برخی از آن‌ها را در ویرانه‌های قلعه اعدام کردند.

در ۱ ژانویه ۱۹۱۹، پیرو قطعنامه و کنگره حزب کمونیست بلاروس، این شهر به بخشی از جمهوری شوروی سوسیالیستی بلاروس تبدیل شد. در ۲۵ مه ۱۹۱۹، دبیرستان بلاروسی نووگروودوک در اینجا افتتاح شد.بندانگشتی|اسکادران سواره‌نظام هنگ دهم اوهلان لیتوانی در نووگروودوک، ۱۹۱۹.در طول جنگ لهستان و شوروی، نووگروودوک چندین بار دست‌به‌دست شد. از اواسط مارس ۱۹۱۹، یگان‌های ارتش لهستان در نزدیکی نووگروودوک ظاهر شدند. در سپیده‌دم ۸ آوریل ۱۹۱۹، پس از چندین ساعت نبرد، سربازان هنگ ۷۷ پیاده‌نظام (لهستان) (معروف به هنگ دوم تفنگداران کاوناس) به فرماندهی سرگرد لئون زاوستوفسکی و دو اسکادران از هنگ دهم اوهلان لیتوانی شهر را تصرف کردند. بسیاری از لهستانی‌های کمونیست از لشکر تفنگداران غربی در نبردها در سمت ارتش سرخ جنگیدند. با تصرف شهر، ارتش لهستان به انبارهای بزرگ تسلیحات نظامی و مهمات دست یافت و حدود ۳۰۰ اسیر جنگی را نیز دستگیر کرد.Wyszczelski. Wyprawa wileńska. 2010. page 94 جبهه لهستان-بلشویک برای چندین ماه در امتداد خط خندق‌های قدیمی آلمان در رودخانه‌های سروچ و اوشی متوقف شد.
در صبح ۱۹ ژوئیه ۱۹۲۰، ارتش سرخ دوباره نووگروودوک را اشغال کرد. پس از شکست‌های سنگین در نبرد ورشو (۱۹۲۰) و سپس نبرد رودخانه نیمن، در ۱ اکتبر ۱۹۲۰، نیروهای لهستانی دوباره شهر را اشغال کردند. این‌ها یگان‌هایی از هنگ‌های ۱ و ۵ پیاده‌نظام لژیون، هنگ ۱۶ پیاده‌نظام و ۳ آتشبار از هنگ ۱ توپخانه لژیون بودند. اکثر آن‌ها به لشکر ۱ پیاده‌نظام لژیون تعلق داشتند.

 در جمهوری دوم لهستان 
سرانجام که در اکتبر ۱۹۲۰ توسط لهستانی‌ها تصرف شد، بر پایه صلح ریگا به عنوان بخشی از جمهوری دوم لهستان تثبیت گردید. مقامات غیرنامی به ریاست جوزف یلین از ۳ نوامبر شروع به فعالیت کردند. سنت‌های دادگاه لیتوانی تا حدودی توسط دادگاه استان نووگروودوک که در ۱۱ ژانویه ۱۹۲۱ در ساختمان مدرسه قدیمی روسیه افتتاح شد، احیا گشت.بندانگشتی|چپ|نووگروودوک در لهستان بین دو جنگدر دوران بین دو جنگ، نووگروودوک تا پیش از تهاجم به لهستان در سال ۱۹۳۹ توسط آلمان نازی و اتحاد جماهیر شوروی، به عنوان مرکز استان نووگروودوک فعالیت می‌کرد. ساختمان‌های جدید بسیاری ساخته شد، از جمله دفتر استان، دادگاه منطقه، اداره مالیات، تئاتر، نیروگاه برق، حمام شهر و ایستگاه راه‌آهن باریک.Melchior Jakubowski, Maksymilian Sas, Filip Walczyna, Miasta wielu religii. Topografia sakralna ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej, Muzeum Historii Polski, Warsaw 2016, p. 249 (in Polish) در سال ۱۹۳۸، موزه‌ای در خانه سابق آدام میتسکیه‌ویچ ایجاد شد. نخستین استاندار نووگروودوک (۱۹۲۱–۱۹۲۴) ولادیسواو راچکیه‌ویچ بود که بعدها (۱۹۳۹–۱۹۴۷) به عنوان رئیس‌جمهور لهستان در تبعید فعالیت کرد. در ۱۳ مه ۱۹۲۲، پسر ارشد آدام میتسکیه‌ویچ، ولادیسواو، برای اقامت به نووگروودوک آمد و در ۳۰ اکتبر ۱۹۲۲، رئیس دولت، مارشال یوزف پیلسودسکی به اینجا آمد. در سال‌های بعد، نیروگاه برق قدیمی به تئاتر شهر تبدیل شد. چندین رئیس‌جمهور دیگر لهستان نیز از شهر بازدید کردند: استانیسواو وویچیخوفسکی (۲۵–۲۷ مه ۱۹۲۴) و ایگناتی موستسیتسکی (سپتامبر ۱۹۲۹ و اواخر ژوئن ۱۹۳۱). در دهه‌های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰، بیش از ۱۰ عنوان نشریه در شهر منتشر می‌شد. در اکتبر ۱۹۲۲، نخستین روزنامه به زبان بلاروسی با نام «ناشا باتسکایشچینا» در نووگروودوک منتشر شد. در سال‌های ۱۹۲۴–۱۹۳۱، پشته‌ای در قلعه کوچک به افتخار آدام میتسکیه‌ویچ ساخته شد و موزه‌ای به افتخار او در ۱۱ سپتامبر ۱۹۳۸ افتتاح گردید. تا سال ۱۹۳۱، ۱۰۵۵ ساختمان مسکونی، ۲ کلیسای کاتولیک، ۲ کلیسای ارتدکس، ۳ کنیسه و یک مسجد در شهر وجود داشت؛ علاوه بر دبیرستان بلاروسی، یک دبیرستان لهستانی نیز فعال بود. افزون بر این، ۲ بیمارستان، ۷ هتل و ۲ چاپخانه در شهر وجود داشت.

 جنگ جهانی دوم 

 اشغال توسط شوروی 
در آغاز جنگ جهانی دوم، پس از ۱۷ سپتامبر ۱۹۳۹، بمب‌افکن‌های نیروی هوایی شوروی شروع به ریختن اعلامیه‌هایی به زبان لهستانی شکسته بر روی شهر کردند که خبر از آزادی قریب‌الوقوع «از یوغ اربابان» و دیگر ستمگران می‌داد. در ۱۸ سپتامبر ۱۹۳۹ نووگروودوک توسط ارتش سرخ اشغال شد و در ۱۴ نوامبر ۱۹۳۹، به جمهوری شوروی سوسیالیستی بلاروس ملحق گردید. بسیاری از ساکنان شهر و منطقه سرکوب و به مناطق دیگر اتحاد جماهیر شوروی تبعید شدند و منطقه تحت شوروی‌سازی شدید قرار گرفت. در تقسیمات اداری سرزمین‌های جدید، این شهر برای مدت کوتاهی مرکز استان نووگروودوک بود تا اینکه مرکز استان به باراناویچی منتقل شد و خود استان به استان باراناویچی و منطقه به شهرستان نووگروودوک تغییر نام یافت (۱۵ ژانویه ۱۹۴۰).

 اشغال توسط آلمان 

در ۲۲ ژوئن ۱۹۴۱، با آغاز عملیات بارباروسا و حمله آلمان به اتحاد جماهیر شوروی، شهر مورد بمباران آلمان قرار گرفت و بخشداری سابق (کاخ سابق رادزیویل‌ها) و مراکز خرید ویران شدند. در ۴ ژوئیه، نووگروودوک توسط ورماخت اشغال شد. سپس، ارتش سرخ در محاصره نووگروودوک گرفتار گردید. با این حال، در دوران اشغال آلمان، مقاومت فعالی علیه نازی‌ها وجود داشت.

در اواسط دسامبر ۱۹۴۳، مقاومت لهستان منطقه نووگروودوک آرتیمیا کرایووا را از منطقه بیاویستوک جدا کرد. ستاد فرماندهی منطقه ارتش میهن در لیدا مستقر بود. نازی‌ها بیش از ۱۰٬۰۰۰ یهودی را در گتوی نووگروودوک، خود شهر و روستاهای اطراف در طول هولوکاست به قتل رساندند. با این حال، در اواسط مه ۱۹۴۳، آخرین زندانیان باقی‌مانده گتو شروع به حفر یک گذرگاه زیرزمینی ۲۵۰ متری به بیرون از گتو کردند و پنج ماه بعد، در ۲۶ سپتامبر ۱۹۴۳، فراری از طریق آن صورت گرفت.И. А. Альтман. Холокост и еврейское сопротивление на оккупированной территории СССР در مجموع ۲۳۲ نفر از طریق این تونل فرار کردند. برخی از یهودیان فراری به پارتیزان‌های بیلسکی پیوستند که فعالانه علیه نازی‌ها در منطقه می‌جنگیدند.
بندانگشتی|سنگ یادبود شهدای نووگروودوک

در طول اشغال بلاروس توسط آلمان، این شهر به عنوان مرکز اداری «ناحیه نووگروودوک» در چارچوب رایخس‌کمیساریای اوستلاند فعالیت می‌کرد. جمعیت محلی در معرض تبعید برای کار اجباری به آلمان و اعدام قرار گرفتند. در فوریه–مارس ۱۹۴۴، به دستور کمیسر منطقه نووگروودوک، اوبرستورمبان‌فورر اس‌اس ویلهلم تراوب، ستوان سابق ارتش لهستان باریس راهولا، اسکادران سواره‌نظام بلاروسی نووگروودوک را برای مبارزه با پارتیزان‌ها تشکیل داد. در فوریه ۱۹۴۴، گردان ۶۵ پلیس کمکی بلاروس در نووگروودوک تشکیل شد. با این حال، در اوایل ژوئیه ۱۹۴۴، باریس راهولا فعالیت‌های اسکادران را متوقف کرد.

در دوران اشغال آلمان در نووگروودوک، خواهران خانواده مقدس ناصره به درخواست والدین کودکان لهستانی، آموزش مخفیانه زبان و تاریخ لهستان را سازماندهی کردند. در ۱ اوت ۱۹۴۳، این مدرسه مخفی پس از اینکه ۱۱ راهبه، معروف به شهدای نووگروودوک، از جمله سازمان‌دهنده اصلی مدرسه، توسط اشغالگران آلمانی تیرباران شدند، از فعالیت بازایستاد.بندانگشتی|چپ|فرمانده منطقه پارتیزانی نووگروودوک ارتش میهن، سرهنگ دوم ماتسی کالنکیه‌ویچ

 اشغال مجدد توسط شوروی 
در تابستان ۱۹۴۴، واحدهای منطقه پارتیزانی نووگروودوک ارتش میهن در عملیات استرا براما شرکت کرده و در کنار ارتش سرخ برای اشغال ویلنیوس جنگیدند. در ۸ ژوئیه ۱۹۴۴، ارتش سرخ پس از تقریباً سه سال اشغال آلمان، دوباره نووگروودوک را اشغال کرد. با این حال، پس از بازپس‌گیری بلاروس غربی از آلمانی‌ها، متحدان اخیر به دشمن تبدیل شدند. بدین ترتیب، در ۲۱ اوت ۱۹۴۴، در روستای سورکونتاخ، فرمانده منطقه پارتیزانی نووگروودوک ارتش میهن، سرهنگ دوم ماتسی کالنکیه‌ویچ، ملقب به «کوتویچ» (۱۹۰۶–۱۹۴۴) در نبردی با واحدهای ان‌کی‌وی‌دی که ده برابر برتر بودند، کشته شد. در طول جنگ، بیش از ۴۵٬۰۰۰ نفر در شهر و مناطق اطراف کشته شدند و بیش از ۶۰٪ مسکن تخریب گردید.

پس از جنگ، سازمان «گربه سیاه» (سازمان ضد شوروی) در این منطقه فعالیت می‌کرد که هدفش مبارزه با رژیم شوروی بود؛ به طوری که در مارس ۱۹۴۸، گروه متحد نیروهای سازمان «گربه سیاه» به همراه چندین واحد از ارتش انقلابی خلق اوکراین (در مجموع ۲۰۰ نفر) به نووگروودوک حمله کردند تا اعضای دستگیر شده سازمان خود را آزاد کنند. این شهر پایگاه بخش ویژه ام‌جی‌بی بود که علیه پارتیزان‌های ضد شوروی می‌جنگید.Матох Василий. Лесные братья // Информационно-аналитический еженедельник «БелГазета» (www.belgazeta.by) 17.04.2006. — № 15 (534); на сайте «Историческая правда» (www.istpravda.ru) 04.12.2012 (с фотоматериалами).  جنبش پارتیزانی ضد شوروی تا اوایل دهه ۱۹۶۰ ادامه یافت تا اینکه به طور کامل از میان رفت.Ёрш Сяргей. Салідарнасць Камандзір беларускіх «лясных братоў» (фота друкуюцца ўпершыню) // Сайт газеты «Салідарнасць» (www.gazetaby.com) 04.11.2007.

پس از جنگ، این منطقه به عنوان بخشی از جمهوری شوروی سوسیالیستی بلاروس باقی ماند و بیشتر زیرساخت‌های تخریب شده به سرعت بازسازی شد. در ۸ ژوئیه ۱۹۵۴، پس از انحلال استان باراناویچی، این شهرستان به همراه نووگروودوک به بخشی از استان گرودنو تبدیل شد که هنوز هم در بلاروس به همان صورت باقی مانده است.

 خواهرخوانده 
شهر البلنگ خواهرخواندهٔ نووگرودوک هست.

 جستارهای وابسته 
 فهرست شهرهای بلاروس

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:اشتتل‌ها
رده:بازبینی گمر شهرهای بلاروس
رده:شهرهای بلاروس
رده:مکان‌های هولوکاست در بلاروس
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در سده ۱۱ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی در منطقه گرودنو
رده:شهرک‌ها در بلاروس