روکوروکوبی

بندانگشتی|یک نوکه‌کوبی (چپ) در کنار یک اینوگامی (راست)
بندانگشتی|«افکار وحشیانهٔ یک زن این دور و بر پرسه می‌زند» از کتاب «سوروری مونوگاتاری»
روکوروکوبی  یک نوع از ارواح ژاپنی است. آن‌ها کاملاً شبیه انسان‌ها هستند، با یک تفاوت عمده. دو نوع روکوروکوبی وجود دارد: اولی گردنی کشیده دارد و دومی سرش از بدنش جدا شده و آزادانه پرواز می‌کند (نوکه‌کوبی). روکوروکوبی‌ها معمولاً در داستان‌های ارواح کلاسیک ژاپنی و در آثار یوکای حضور دارند. روکوروکوبی ممکن است صرفاً برای سرگرمی ایجاد شده باشد و منشأ به‌خصوصی در باورهای عامیانه یا افسانه‌های کهن نداشته باشد.

 ریشهٔ نام 
کلمه روکوروکوبی احتمالاً از روکورو گرفته شده باشد که در ژاپنی ممکن است برای اشاره به چرخ سفالگری، چاه آب یا قرقره به‌کار رود.

 نوکه‌کوبی 
نوکه‌کوبی‌ها روکوروکوبی‌هایی هستند که سرشان جدا شده و در هوا شناور می‌شود. این‌ها نخستین گونهٔ روکوروکوبی بودند و نوع دوم که گردنش کش می‌آید پس از آن‌ها به وجود آمده است. نوکه‌کوبی‌ها گاهی اعمال شرورانه‌ای مانند حمله به افراد در تاریکی شب و نوشیدن خون آن‌ها را انجام می‌دهند. در ادبیات کلاسیک ژاپنی داستان‌هایی دربارهٔ افرادی که شبانگاهان با سَرهای معلق در هوا مواجه می‌شوند، وجود دارد.

در بعضی متن‌ها جدا شدن سر از بدن به‌عنوان تمثیلی از جدایی روح از بدن درنظر گرفته می‌شود. برای مثال در کتاب «سوروری مونوگاتاری»曾呂利物語 (۱۶۶۳ میلادی) در فصل «افکار وحشیانهٔ یک زن این دور و بر پرسه می‌زنند»女の妄念迷ひ歩く事 سَر سرگردان، تعبیری از روح زنی است که هنگام خواب از بدنش جدا شده است. در آن فصل، مردی یک نوکه‌کوبی را می‌بیند که ابتدا به یک مرغ و سپس به سَر شناور در هوا تبدیل می‌شود. مرد شمشیرش را برمی‌دارد و نوکه‌کوبی را تعقیب می‌کند. نوکه‌کوبی به داخل خانه‌ای می‌گریزد و از داخل خانه صدای زنی شنیده می‌شود که می‌گوید: «من یک خواب ترسناک دیدم. در راه برگشت به خانه یک مرد شمشیر به‌دست تعقیبم می‌کرد. تمام مدت داشتم از دست او فرار می‌کردم تا این‌که از خواب پریدم». داستان مشابهی در «شوکویو هایکو مونوگاتاری»諸国百物語 (۱۶۷۷ میلادی) روایت شده که احتمالاً با الهام از داستان کتاب «سوروری مونوگاتاری» نگاشته شده است. در بخش «دربارهٔ روکوروکوبی در ولایت اچیزن»ゑちぜんの国府中ろくろ首の事 داستان مردی روایت می‌شود که تمام مسیر خانه را دنبال یک نوکه‌کوبی می‌کند که در واقع روح زنی است که از بدنش جدا شده است. در ادامه توضیح داده می‌شود که این زن از شدت شرمساری بابت عمل مجرمانه‌ای که مرتکب شده بوده، همسرش را ترک کرده، موهایش را تراشیده و خودکشی کرده است.

در کاشی یاوا甲子 夜話 (حدود ۱۸۲۱ میلادی) داستان زنی در استان هیتاچی روایت می‌شود که به یک بیماری لاعلاج مبتلا است. یک دوره‌گرد به شوهرش گفته است که کبد یک سگ سفید، زن را درمان می‌کند. شوهر، سگ خانگی‌شان را می‌کُشد و کبدش را به‌عنوان دارو به همسرش می‌دهد. زن درمان می‌شود اما مدتی بعد دختری به‌دنیا می‌آورد که یک روکوروکوبی است. زمانی که سَر روکوروکوبی جدا می‌شود و در هوا به پرواز در می‌آید، سگ سفید ظاهر می‌شود، سر را گاز می‌گیرد و روکوروکوبی را می‌کُشد.

اگرچه روکوروکوبی و نوکه‌کوبی معمولاً مؤنث هستند، اما در کتاب «شوسای هیکی»蕉 斎 筆記 یک نوکه‌کوبی وجود دارد که مذکر است: هنگامی که یک روحانی در معبد به‌خواب رفته است، یک نوکه‌کوبی ظاهر می‌شود و به او نزدیک می‌شود. روحانی نوکه‌کوبی را گرفته و به کناری می‌اندازد. فردا صبح، نگهبان معبد درخواست ترک آن محل را می‌کند و زمانیکه از او دلیل این خواسته سؤال می‌شود می‌پرسد: دیشب یک سَر سرگردان را دیدید؟ روحانی جواب می‌دهد: بله! نگهبان توضیح می‌دهد که به بیماری نوکه‌کوبی مبتلاست و بیم آن دارد که این موضوع در انجام وظایفش خللی ایجاد کند. نگهبان به خانه‌اش در استان شیمزا بازمی‌گردد، جایی که تصور می‌شد نوکه‌کوبی یک «بیماری» شایع است.

 روکوروکوبی‌هایی که گردن کشیده دارند 
اینطور به‌نظر می‌رسد که نظریه گردن‌دراز، ناشی از سوء تفسیرهای دیداری باشد. این عقیده وجود داشته که سَر نوکه‌کوبی‌ها با رشته‌ای دراز به تن‌شان متصل می‌شود. شکلی که این رشته در بعضی تصویرسازی‌ها ترسیم شده می‌تواند این تصور نادرست را به‌وجود بیاورد که یک گردن دراز است نه یک رشته یا ریسمان.

 پانویس 

 منابع 


رده:آفریده‌های افسانه‌ای زن
رده:انسان‌نماهای افسانه‌ای
رده:هیولاها در اسطوره‌شناسی
رده:هیولاها
رده:یوکای