همه‌گیرشناسی جانوری

همه‌گیرشناسی جانوری () یا اپیدمیولوژی دامپزشکی، شاخه‌ای از علوم دامپزشکی است که به مطالعه الگوها، علل و اثرات بیماری‌ها در جمعیت‌های حیوانی می‌پردازد. این دانش با استفاده از روش‌های آماری و تحلیلی، به شناسایی عوامل خطر، زنجیره انتقال و راهکارهای کنترل بیماری‌های واگیر و غیرواگیر در حیوانات اهلی، وحشی و آبزیان می‌پردازد.

 مفاهیم کلیدی 
 میزان حمله (Attack Rate): درصد حیوانات مبتلا در جمعیت در معرض خطر طی دوره مشخص
 نرخ شیوع (Prevalence): نسبت حیوانات مبتلا در زمان معین
 اپیدمیولوژی مولکولی: استفاده از تکنیک‌های ژنتیکی مانند توالی‌یابی ژنوم برای ردیابی منشأ بیماری‌ها
 مدل‌سازی ریاضی: پیش‌بینی گسترش بیماری‌هایی مانند تب برفکی با استفاده از الگوریتم‌های کامپیوتری

 کاربردها 
 کنترل بیماری‌های مشترک: نظارت بر بیماری‌های زئونوزیک مانند هاری و تب کریمه-کنگو
 مدیریت همه‌گیری‌ها: طراحی برنامه‌های واکسیناسیون برای بیماری‌های ویروسی مانند آنفلوانزای پرندگان
 اقتصاد دامپزشکی: محاسبه خسارت اقتصادی ناشی از شیوع بیماری‌هایی مانند طاعون نشخوارکنندگان کوچک
 حفاظت از تنوع زیستی: بررسی تأثیر بیماری‌ها بر جمعیت گونه‌های در معرض خطر مانند یوزپلنگ آسیایی

 روش‌های تحقیق 
 مطالعات مقطعی (Cross-sectional)
 مطالعات کوهورت (Cohort)
 مطالعات مورد-شاهدی (Case-Control)
 سیستم‌های نظارت فعال/غیرفعال
 تحلیل فضایی با GIS

 چالش‌های معاصر 
 ظهور بیماری‌های نوپدید با منشأ حیات وحش (مانند کووید-۱۹)
 مقاومت ضد میکروبی در دام‌ها
 تغییرات اقلیمی و گسترش ناقلین بیماری‌ها
 محدودیت داده‌های اپیدمیولوژیک در کشورهای در حال توسعه

 تاریخچه 
اولین گزارش‌های مستند از بررسی‌های اپیدمیولوژیک در جانوران به سدۀ ۱۸ و مطالعات جیووانی ماریا لانسیسی بر روی طاعون گاوی در ایتالیا بازمی‌گردد. در سدۀ ۲۰، گسترش واکسن‌ها و آنتی‌بیوتیک‌ها موجب تحول در رویکردهای کنترل بیماری‌های دامی شد.

 منابع 

رده:بیماری‌های جانوران
رده:دام‌پزشکی
رده:همه‌گیرشناسی