گویش کجوری

گویش کجوری یا یا طبری کجوری (نوری، رویانی، یوشیج، کندلوسی، مازندرانی)http://www.iranicaonline.org/articles/kojur-02-language گویشی از زبان مازندرانی و شاخه‌ای از گویش طبری رویانی است که در نواحی غربی استان مازندران همچون شهرستان نوشهر، نور و رویانگویش می‌شود. این گویش از سمت شرق با گویش آملی در شهرستان آمل و از سمت غرب با گویش کلارستاقی در غرب شهر چالوس هم‌جوار است.DIMLĪ in Encyclopædia Iranica = Linguistic position of Dimlī. After their migration in the Middle Ages, for almost a millennium the Dimlīs had no direct contact with their closest linguistic relatives. Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear. The Caspian dialects comprise Ṭālešī, Harzan(d)ī, Gūrānī, Gīlakī, Māzandarānī, and some dialects in Tātī-speaking areas and in the area around Semnān. Historically the Caspian dialects belong to the “Northwest Iranian group of languages” and are related to Parthian (see Windfuhr). The isoglosses are of historical phonetic, morphological, and lexical order, Garnik Asatrianin Variations of the language of "Pahalvi" are still spoken among Iranians.The Kurds of Iran as well as many Kurds of Turkey and Iraq speak variations of Pahlavi. Turks cannot understand Kurdish and require interpreters to communicate with Kurds who speak Sorani and/or Kurmanjii (variations of Pahalvi amongst Kurds). The people of northern Iran speak variations of Pahalvi as well - Mazandarani and Gilani for example. Baluchi in southeast Iran also has Pahlavi elements (e.g. Ahsen "Iron" or "Eisen" in English and Ahsan in Pahlavi - "Ahsen" is not "Iron" in Turkish), By Dr. Kaveh Farrokh محدوده کجور از رود چالوس تا سولده (نور) امتداد دارد و به گفته حبیب برجیان گویش کجوری گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. گویش نور مرتبط با گویش البرز مرکزی کجور می‌باشد.

 تقسیم‌بندی 
گویش کاسپینی تکلم‌شده در کجور از نظر ساختاری مازندرانی است و نسبت به آن از لحاظ فونولوژی، مورفولوژی و سینتکس واگرایی‌هایی دارد. این باعث شده کجوری و مازندرانی دشت‌های شرقی و مرکزی مازندران نظیر آمل، بابل، شاهی، ساری و آن نواحی به‌طور متقابل برای گویشوران یکدیگر زیاد مفهوم نباشند. سطح پایین قابلیت فهم ممکن است به خاطر واژگان نیز باشد. واگرایی کجوری از مازندرانی را می‌توان با موقعیت آن در محل تلاقی دو زنجیرهٔ گویشی توضیح داد: از لحاظ عرض جغرافیایی گروه زبان‌های کاسپین مرکزی (شامل کلارستاقی و تنکابنی)، انتقالی بین مازندرانی و گیلکی؛ و نیز از لحاظ طول جغرافیایی، منطقهٔ زبان‌شناسانهٔ البرز مرکزی، که از کجور تا یوش به سوی جنوب در دره نور و سپس به ولاترو و دره‌های جاجرود شمالی و کرج در سوی شمالی تهران امتداد می‌یابد.‏

زبان طبری یا زبان مازندرانی نام یکی از زبان‌های ایرانی شمال‌غربی است که در گروه زبان‌های کاسپین قرار دارد. این زبان خود دارای گویش‌ها و لهجه‌های بسیاری است.ایران کلباسی، گویش کلاردشت، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۶ ص. شانزده

طبری رویانی یکی از کهن‌ترین گویش‌های زبان مازندرانی است که در نواحی غربی طبرستان گویش می‌شد که خود به دو لهجهٔ طبری کلارستاقی و طبری کجوری تقسیم می‌شود. منطقه رویان کهن از نواحی غربی طبرستان بوده است که شامل شهرستان‌های نور، نوشهر، چالوس، کلاردشت (کلار)، عباس‌آباد (لنگا)، تنکابن و رامسر (سختسر) می‌شده است و گاهی مرز غربی آن تا رودسر (هوسم) ادامه می‌یافت؛ مردم رویان کهن به زبان طبری و گویش طبری رویانی که زبان اسپهبدان طبرستان نیز بود سخن می‌گفتند.واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حیسن صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31

گویش کجوری شاخه‌ای از گویش طبری رویانی است که در شهرستان‌های نور و نوشهر گویش می‌شود.

لهجه کلارستاقی گوریشی است که در شهرستان‌های چالوس، کلاردشت، عباس‌آباد و همچنین نواحی شرقی تنکابن همچون نشتارود گویش می‌شود.

 کجور 
محدوده‌ی تاریخی کجور از شمال به 
دریای مازندران، از غرب به رود چالوس، از شرق به سولده (نور) و از جنوب به دره‌ی نور محدود می‌شود.http://www.iranicaonline.org/articles/kojur-i منطقه‌ی کجور به همراه کلارستاق و تنکابن بخشی از رویان کهن بود که بعدها رستم‌دار نام گرفت. رویان کهن از نواحی غربی طبرستان محسوب می‌شده است.http://www.iranicaonline.org/articles/kalarestaq-1

 دستور زبان 
 ضمایر 
در گویش کجوری ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.
نمونه‌های زیر براساس گویش کندلوس شهرستان نوشهر و گویش یوش شهرستان نور و گویش نجی بلده شهرستان نور صرف شده‌اند.
 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، کندلوس (نوشهر)  men  tu  ve/vi  amâ  šemâ  vešun مفعولی، کندلوس (نوشهر)  menâ/mane  terâ/tere  verâ/vire  amâre  šemâre  vešunre ملکی، کندلوس (نوشهر)  me/mene  te/tene  ve/vene  ame/amene  šeme/šemene  vešune فاعلی، یوش (نور)  men/man  tu/te  vi  amâ  šomo  vešun/vešân مفعولی، یوش (نور)  mane/meno  tere/tero  vire/vero  amâre  šomore  vešuno/vešanâ ملکی، یوش (نور)  mi  ti/te  vi/ve  ame  šeme  vešune/vešâne فاعلی، نچ بلده (نور)  men  tu  ve  amâ  šemâ  vešun مفعولی، نچ بلده (نور)  mene  tere  vere  amâre  šemâre  vešune/vešunre ملکی، نچ بلده (نور)  me  te  ve  ame  šeme  vešune

 شناسه (گویش کندلوس) 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش کجوری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش کندلوس شهرستان نوشهر تنظیم شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -ba-zu = زد
 بن ماضی استمراری: -zu = می‌زد
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  ema i  e  emi  eni  ena

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -za = می‌زند

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  ema  eni  ene  emmi  enni  enna

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -ba-zen = بزن

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  em  i  e  im  in  en

 صرف فعل (گویش کندلوس) 
در جدول زیر فعل زدن (bazuen) بر اساس گویش یوش نور در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na در ابتدای فعل می‌آید بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام na در ابتدای فعل اصلی قرار می‌گیرد.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bazuma  bazui  bazue  bazumi  bazuni  bazuna گذشته کامل  bazu-bima  bazu-bi  bazu-bie  bazu-bimi  bazu-bini  bazu-bina گذشته التزامی  bazu-buem  bazu-bui  bazu-bue  bazu-buim  bazu-buin  bazu-buen گذشته التزامی کامل  bazu-bi-buem  bazu-bi-bui  bazu-bi-bue  bazu-bi-buim  bazu-bi-buin  bazu-bi-buen گذشته استمرای  zuma  zui  zue  zumi  zuni  zuna گذشته در حال انجام  davema-zuma  davi-zui  dave-zue  davemi-zumi  daveni-zuni  davena-zune حال ساده/آینده  zamma  zani  zanne  zammi  zanni  zanna حال در حال انجام  darema-zamma  dareni-zani  dare-zanne  daremi-zammi  darenni-zanni  darenna-zanna حال التزامی  bazenem  bazeni  bazene  bazenim  bazenin  bazenen آینده  xâyme bazenem  xâyni bazeni  xâyne bazene  xâymi bazenim  xâynni bazenin  xâynne bazenen

 شناسه (گویش یوش) 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش کجوری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش یوش شهرستان نور تنظیم شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -ba-zu = زد
 بن ماضی استمراری: -zu = می‌زد
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  emo i  o  emi  eni  eno

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -za = می‌زند

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  emo  eni  eno  emmi  enni  enno

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -ba-zen = بزن

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  om  i  o  im  in  on

 صرف فعل (گویش یوش) 
در جدول زیر فعل زدن (bazuen) بر اساس گویش یوش شهرستان نور در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na در ابتدای فعل می‌آید بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام na در ابتدای فعل اصلی قرار می‌گیرد.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bazumo  bazui  bazuo  bazumi  bazuni  bazuno گذشته کامل  bazu-bimo  bazu-bi  bazu-bio  bazu-bimi  bazu-bini  bazu-bino گذشته التزامی  bazu-bom  bazu-boi  bazu-bo  bazu-boim  bazu-boin  bazu-boen گذشته التزامی کامل  bazu-bi-bom  bazu-bi-boi  bazu-bi-bo  bazu-bi-boim  bazu-bi-boin  bazu-bi-boen گذشته استمرای  zumo  zui  zuo  zumi  zuni  zuno گذشته در حال انجام  davemo-zumo  davi-zui  davo-zuo  davemi-zumi  daveni-zuni  daveno-zuno حال ساده/آینده  zammo  zani  zanno  zammi  zanni  zanno حال در حال انجام  daremo-zammo  dareni-zani  dareno-zanno  daremi-zammi  darenni-zanni  darenno-zanno حال التزامی  bazenom  bazeni  bazeno  bazenim  bazenin  bazenon آینده نوع اول  xâmmo bazenom  xâni bazeni  xâno bazeno  xâmi bazenim  xânni bazenin  xânno bazenon آینده نوع دوم  veno bazenom  veno bazeni  veno bazeno  veno bazenim  veno bazenin  veno bazenon

 شناسه (گویش نچ) 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش نچ سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی. (نمونه زیر بر اساس گویش نچ بلده شهرستان نور تنظیم شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: -ba-zu = زد
 بن ماضی استمراری: -zu = می‌زد
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  eme i  e  emi  eni  ene

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: -za = می‌زند

 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  eme  eni  ene  emmi  eneni  enene

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: -ba-zen = بزن

 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه  em  i  e  im  in  en

 صرف فعل (گویش نچ) 
در جدول زیر فعل زدن (bazuen) بر اساس گویش نچ شهرستان نور در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na در ابتدای فعل می‌آید بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام na در ابتدای فعل اصلی قرار می‌گیرد.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bazume  bazui  bazue  bazumi  bazuni  bazune گذشته کامل  bazu-veme  bazu-vi  bazu-vie  bazu-vimi  bazu-vini  bazu-vine گذشته التزامی  bazu-vum  bazu-vui  bazu-vu  bazu-vuim  bazu-vuin  bazu-vuen گذشته التزامی کامل  bazu-vi-vum  bazu-vi-vui  bazu-vi-vu  bazu-vi-vuim  bazu-vi-vuin  bazu-vi-vuen گذشته استمرای  zume  zui  zue  zumi  zuni  zune گذشته در حال انجام  dâšteme-zume  dâšti-zui  dâšte-zue  dâštemi-zumi  dâšteni-zuni  dâštene-zune حال ساده/آینده  zame  zani  zane  zami  zaneni  zanene حال در حال انجام  dâreme-zame  dâreni-zani  dârene-zane  dâremi-zami  dâreneni-zaneni  dârenene-zanene حال التزامی  bazenem  bazeni  bazene  bazenim  bazenin  bazenen آینده  xâme bazenem  xâni bazeni  xâne bazene  xâmi bazenim  xâneni bazenin  xânene bazenen

در جدول زیر فعل انداختن (dinguen) بر اساس گویش نچ شهرستان نور در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na در ابتدای فعل می‌آید بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام na در ابتدای فعل اصلی قرار می‌گیرد.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  dingume  dingui  dingue  dingumi  dinguni  dingune گذشته کامل  dingu-veme  dingu-vi  dingu-vie  dingu-vimi  dingu-vini  dingu-vine گذشته التزامی  dingu-vum  dingu-vui  dingu-vu  dingu-vuim  dingu-vuin  dingu-vuen گذشته التزامی کامل  dingu-vi-vum  dingu-vi-vui  dingu-vi-vu  dingu-vi-vuim  dingu-vi-vuin  dingu-vi-vuen گذشته استمرای  angume  angui  angue  angumi  anguni  angune گذشته در حال انجام  dâšteme-angume  dâšti-angui  dâšte-angue  dâštemi-angumi  dâšteni-anguni  dâštene-angune حال ساده/آینده  angeme  angeni  angene  angemi  angeneni  angenene حال در حال انجام  dâreme-angeme  dâreni-angeni  dârene-angene  dâremi-angemi  dâreneni-angeneni  dârenene-angenene حال التزامی  dingenem  dingeni  dingene  dingenim  dingenin  dingenen آینده  xâme dingenem  xâni dingeni  xâne dingene  xâmi dingenim  xâneni dingenin  xânene dingenen

در جدول زیر فعل لگد زدن (damten) بر اساس گویش نچ شهرستان نور در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمان‌های: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل التزامی و حال التزامی n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های گذشته استمراری و حال ساده na در ابتدای فعل می‌آید بنابراین نفی زمان‌های گذشته ساده و گذشته استمراری یک صورت دارد. همچنین دو زمان گذشته و حال در حال انجام na در ابتدای فعل اصلی قرار می‌گیرد.

 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  dameteme  dameti  damete  dametemi  dameteni  dametene گذشته کامل  damet-veme  damet-vi  damet-vie  damet-vimi  damet-vini  damet-vine گذشته التزامی  damet-vum  damet-vui  damet-vu  damet-vuim  damet-vuin  damet-vuen گذشته التزامی کامل  damet-vi-vum  damet-vi-vui  damet-vi-vu  damet-vi-vuim  damet-vi-vuin  damet-vi-vuen گذشته استمرای  meteme  meti  mete  metemi  meteni  metene گذشته در حال انجام  dâšteme-meteme  dâšti-meti  dâšte-mete  dâštemi-metemi  dâšteni-meteni  dâštene-metene حال ساده/آینده  majeme  majeni  majene  majemi  majeneni  majenene حال در حال انجام  dâreme-majeme  dâreni-majeni  dârene-majene  dâremi-majemi  dâreneni-majeneni  dârenene-angenene حال التزامی  damejem  dameji  dameje  damejim  damejin  damejen آینده  xâme damejem  xâni dameji  xâne dameje  xâmi damejim  xâneni damejin  xânene damejen

 جستارهای وابسته 

 مردم طبری
 زبان مازندرانی
 گویش کلارستاق
 گویش قصرانی
 گویش ولاترویی
 استان مازندران
 نوشهر
 شهرستان نوشهر
 کجور

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 فرهنگ لغت مازندرانی

رده:زبان مازندرانی
رده:زبان‌های ایران
رده:زبان‌های ایرانی شمال غربی
رده:زبان‌های کاسپین