رنسانس بنگالی

رنسانس بنگالی یا رنسانس بنگال، (   ؛ Bānglār nabajāgaraān) یک جنبش فرهنگی، اجتماعی، روشنفکری و هنری بود که در منطقه‌ی بنگال در دوران راج بریتانیا در بخش شرقی شبه‌قاره هند در دوره امپراتوری هند، از اواخر قرن هجدهم تا اوایل قرن بیستم میلادی رخ داد. می‌توان گفت که رنسانس بنگال با راجا رام موهان روی (۱۸۷۵–۱۷۷۵) آغاز شده و با رابیندرانات تاگور (۱۹۴۱–۱۸۶۱) به پایان رسید، گرچه چهره2هایی مانند ساتیاجیت رای (۱۹۲۱–۱۹۹۲) نیز میراث فرهنگی هنری منحصربه‌فردی داشته‌اند.History of the Bengali-speaking People by Nitish Sengupta, p 211, UBS Publishers' Distributors Pvt. Ltd. . بنگال در قرن نوزدهم شاهد همکاری گسترده‌ای از اصلاح‌طلبان، محققان، بزرگان ادبیات، روزنامه‌نگاران، فعالان اجتماعی و دانشمندان ملی‌گرا بود که با کارهای خود گذار به دوران مدرن را در هندوستان ممکن ساختند.Sumit Sarkar, "Calcutta and the Bengal Renaissance", in Calcutta, the Living City ed. Sukanta Chaudhuri, Vol I, p. 95.

 زمینه 

در طول این دوره، بنگال شاهد نوزایی فکری بود که به رنسانس قرن شانزدهم اروپا شباهت داشت، گرچه اروپایی‌های آن دوره با چالش‌های استعمارگران مواجه نبودند. در طی این نوزایی فکری، سنت‌ها و کلیشه‌های فرهنگی و اجتماعی به خصوص در رابطه با زنان، ازدواج، سیستم پاداش، نظام کاستی و دین، مورد تردید قرار گرفت. یکی از اولین جنبشهای اجتماعی که در طول این زمان ظهور کرد، جنبش جوان بنگال بود که خردگرایی و خداناباوری به عنوان مخرج مشترک رفتار مدنی در میان هندوها تحصیل کرده بود.
راست|بندانگشتی| Keshub Chandra سن یکی از پیشگامان پیش از برهمه سماج است .
جنبش موازی اجتماعی و مذهبی برهمو ساماج در طول این مدت توسعه یافت و بسیاری از رهبران رنسانس بنگال را در میان پیروان خود قرار داد."Reform and Education: Young Bengal & Derozio", Bengalinet.com این جنبش با آداب و رسومی مانند ساتی و چندهمسری که در جنبه‌های اجتماعی هندوئیسم رواج داشت، مخالفت کرد. رهبران بعدی برهمو سماج مانند کشوب چاندر سن، به همان اندازه که از برهما، کریشنا و بودا تأثیر پذیرفته بودند، از عیسی نیز تأثیر گرفته بودند. برخی محققان معتقدند که جنبش برهمو ساماج هیچ‌گاه حمایت توده‌های مردم را به دست نیاورد و تنها در میان نخبگان باقی ماند. با این وجود، جامعه هندو بسیاری از برنامه‌های اصلاحات اجتماعی آن را پذیرفت. همچنین باید اشاره کرد که بسیاری از اعضای این جنبش بعدها به رهبران جنبش استقلال‌طلبی هند تبدیل شدند.

ادبیات بنگالی پس از شورش‌های ۱۸۵۷ در هند شاهد رشد جشمگیری بود. در حالی که راجا رام موهان روی و ایسوچ چاندرا ویدیاازگار پیشگام بودند، بعضی دیگر مانند بنکم چاندرا چترجی، آن را گسترش دادند.History of Bengali-speaking People by Nitish Sengupta, p 253. نخستین رمان بنکم چاندرا چترجی «آناندامات» نام داشت و تاثیری شگرف بر ادبیات هنر و بنگلادش گذاشت. 
چپ|بندانگشتی| سمت چپ: رابیندرانات تاگور اولین برنده جایزه نوبل اهل کشورهای آسیایی، شاعر و آهنگساز سرود ملی هند و همچنین سرود ملی بنگلادش. سمت راست: قاضی نذرالاسلام شاعر ملی بنگلادش.
خانواده تاگور، از جمله رابیندرانات تاگور، رهبران این دوره بودند و علاقه خاصی به اصلاحات آموزشی داشتند.Kathleen M. O'Connell, "Rabindranath Tagore on Education", infed.org مشارکت آنها در رنسانس بنگال چندجانبه بود.در سال ۱۹۰۱، رابیندرانات تاگور رمان بنگالی «ناستانیره» (Nastanirh) را نوشت. این رمان نقدی بر مردان بنگالی آن دوره عمل بود. این مردان در خارج از خانه، آرمان‌های پیشگامانه‌ی رنسانس بنگالی را تبلیغ می‌کردند، اما در زندگی خانوادگی و شخصی خود از عمل کردن به این آرمان‌ها در قبال همسرانشان باز می‌ماندند و به سنت‌های ظالمانه و محدودیت‌های زنان بی‌توجهی می‌کردند. آثار رابیندرانات تاگور، به ویژه اشعار و ترانه‌هایش، عمیقاً از روح اوپانیشادها تأثیر پذیرفته است. اشعار او بارها به مفاهیم کلیدی اوپانیشادها مانند "آزادی روح"، "تناسخ" و به طور اساسی‌تر، به "روحی که تمام خلقت را فرا می‌گیرد" می‌پردازد. این روح، متفاوت از مفهوم برهمن در فلسفه یونانی است، که در حقیقت به وحدت وجود یا همان برهمن هندی نزدیک‌تر است. ترجمه انگلیسی مجموعه اشعار او، گیتانجالی، جایزه نوبل ادبیات را در سال ۱۹۱۳ برایش به ارمغان آورد. با دریافت این جایزه، تاگور به اولین شخص آسیایی و اولین فرد غیر اروپایی/غیر سفیدپوست تبدیل شد که موفق به کسب جایزه نوبل در هر رشته‌ای می‌شود. این موفقیت در آن زمان بی‌نظیر بود و نشان‌دهنده تاثیر شگرف خانواده تاگور بر تاریخ هند است.Deb, Chitra, pp 64-65.

 مقایسه با رنسانس اروپا 
کلمه «رنسانس» در تاریخ اروپا به معنای زایش دوباره بود و به احیای دانش و فرهنگ یونانی-رومی در قرن‌های پانزدهم و شانزدهم پس از دوران طولانی و تاریک قرون وسطی اشاره دارد. در هند نیز می‌توان شباهت‌های قابل توجهی میان شخصیت‌های کلیدی رنسانس بنگالی مانند کشوب چاندرا سن، بیپین چاندرا پال و ام.ان. روی با شخصیت‌های رنسانسی اروپا پیدا کرد. بنگال در طول یک قرن، از نظر آگاهی و پذیرش جهان مدرن، از سایر مناطق هندوستان پیشی گرفت. به همین دلیل، نقش بنگال در بیداری هند مدرن قابل مقایسه با جایگاه ایتالیا در رنسانس اروپاست. این جنبش نیز، درست مانند رنسانس ایتالیایی، یک جنبش عمومی و توده‌ای نبود و عمدتاً به طبقات بالا محدود می‌شد. اگرچه رنسانس بنگالی «اوج فرآیند ظهور ویژگی‌های فرهنگی مردم بنگالی بود که از دوره حسین‌شاه آغاز شده بود»، اما این جنبش عمدتاً هندو بود و تنها بخش کوچکی از مسلمانان را در بر می‌گرفت. با این وجود، روشنفکران مسلمانی مانند سید امیر علی، میر مشرف حسین، قاضی نذرالاسلام و روکیا سخاوت حسین نیز در این دوره حضور داشتند. در این میان، جنبش آزادی عقل تلاش کرد تا تعصبات مذهبی و اجتماعی را در جامعه مسلمانان بنگالی به چالش بکشد.History of Bengali-speaking People by Nitish Sengupta, p 210, 212-213.

 علم و تکنولوژی 
از دانشمندان حوزه‌ی علوم تجربی در دوران رنسانس بنگال می‌توان از افرادای مانند: ساتیندرا بوز، آنیل کومار گین، رسانات چاندرا ماهالنوبیس، جگادیش چاندرا بوز و مقناد ساها نام برد. از جاگادیش چاندرا بوس به عنوان یک همه‌چیزدان یاد می‌شود: او فیزیکدان، زیست‌شناس، گیاه‌شناس، باستان‌شناس و همچنین نویسنده‌ی ادبیات علمی تخیلیبود.A versatile genius , Frontline 21 (24), 2004. او پیشگام بررسی رادیو و مایکروویو اپتیک، سهم بسیار قابل توجهی به علوم گیاهی، و پایه‌گذاری تجربی علم در شبه قاره هند ایفا کرد.Chatterjee, Santimay and Chatterjee, Enakshi, Satyendranath Bose, 2002 reprint, p. 5, National Book Trust,  او یکی از پدران علوم رادیویی است و همچنین به عنوان پدر ادیبات علمی تخیلی در زبان بنگالی شناخته می‌شود. او در سال ۱۹۰۴ اولین شخصی بود که از شبه قاره هند گواهی کسب ثبت اختراع آمریکا را به دست آورد. Anil Kumar Gain و پراسانتا چاندرا ماهالانوبیس از ریاضیدانان و آمارگیران تاثیرگذار زمان خود بودند. Gain دانشگاه Vidyasagar را تاسیس کرد، در حالی که ماهالانوبیس مؤسسه‌ی آمار هند را بنیان گذاشت. ساتیندرا بوز که متخصص ریاضی فیزیک بود، برای کارهای خود در زمینه‌ی مکانیک کوانتومی در اوایل دهه ۱۹۲۰ در سراسر جهان شناخته شده‌است  مفاهیم علمی آمار بوز-انیشتین و چگالش بوز-اینشتین نیز به افتخار دستاوردهای علمی او و آلبرت اینشتین نام‌گذاری شده‌اند. همچنین نام بوزون در فیزیک ذرات نیز اشاره به اسم او دارد، اما با وجود این دستاوردها ساتیندرا بوز هیچ‌گاه جایزه نوبل دریافت نکرد.

 هنر و ادبیات 
به گفته مورخ رمشه چاندر دات: 

 دین و معنویت 
از برجسته‌ترین شخصیت‌های مذهبی و معنوی بنگالی می‌توان به این اسامی اشاره کرد: Atiśa , Tilopa , چایتانیا ماهاپرابهو، راماکریشنا, Sree Sree Thakur Anukulchandra , Nityananda , Haridasa Thakur , Jiva Goswami , Ramprasad Sen , Lokenath Brahmachari، سوامی ویوکاناندا، Keshub Chandra Sen , Balananda Brahmachari, پاراماهانزا یوگاناندا، سری اوروبیندو، لاهیری ماهاسایا، Bamakhepa، یوکتشوارگیری، Debendranath تاگور، سوامی Abhedananda , Bhaktivinoda تاکور، Bhaktisiddhanta ساراسواتی، ابهیچرناروند بهکتویدانتسوامی پربهپاد، Mohanananda Brahmachari به، Sitaramdas Omkarnath، رام تاکور، Lalon به، Tibbetibaba، سوهام سوامی، Nigamananda پاراماهانسا، Niralamba سوامی، Pranavananda، بیجوی کریشنا گاسوامی، پاراماهنسا یوگاناندا، پربخت رنجان سرکار، آنوکولچاندرا چاکراارتاتی، اناندامای م، هری هارناردا گری، انیروان و سری چینموی . 

 نهادهای مشارکتی 
 انجمن آسیایی (est.1784)
 کالج فورت ویلیام (۱۸۰۰)
 کالج Serampore (1817)
 کالج مدرسه کتاب کلکته (۱۸۱۷)
 مدرسه هندو (۱۸۱۷)
 مدرسه هار (۱۸۱۸)
 کالج سانسکریت (۱۸۲۴)
 مؤسسه مجمع عمومی (۱۸۳۰) (در حال حاضر به عنوان کالج کلیسای اسکاتلندی شناخته می‌شود)
 کالج پزشکی کالکتا (۱۸۳۵)
 مدرسه و کالج رایگان مهر و موم Lall (1842)
 کالج هندو (۱۸۱۷)، کالج ریاست جمهوری، کالکتا (۱۸۵۵)، دانشگاه ریاست جمهوری (از سال ۲۰۱۰)
 کالج مهندسی بنگال، شیبپور (۱۸۵۶) که اکنون به عنوان مؤسسه مهندسی علوم و فناوری هندی (Shibpur) شناخته می‌شود
 دانشگاه کلکته (۱۸۵۷)
 کالج ویدیاساگر (1872)
 هندو مهلا ویدیالایا (۱۸۷۳)
 بانگا ماهیل ویدیالایا (۱۸۷۶)
 انجمن علمی کشاورزی هند (۱۸۷۶)
 کالج بثون (۱۸۷۹)
 کالج Ripon (1884) (که اکنون به عنوان کالج Surendranath شناخته می‌شود)
 شورای ملی آموزش و پرورش، بنگال (۱۹۰۶) (که اکنون به عنوان دانشگاه جادوپور شناخته می‌شود)
 دانشگاه ویسوا بارتاتی (۱۹۲۱)
 دانشگاه داکا (۱۹۲۱)
 کالج مهرداد منیندرا چاندرا (۱۹۴۱)
 سیت آناندامام جیپوریا کالج (۱۹۴۵)

 جستارهای وابسته 
 منابع 

رده:تاریخ بنگال
رده:تاریخ جنبش‌های اجتماعی
رده:جنبش استقلال هند
رده:رنسانس
رده:رنسانس بر پایه کشور
رده:رنسانس بنگال
رده:فرهنگ بنگال غربی
رده:فرهنگ بنگلادش
رده:معماری رنسانس
رده:هند در سده ۱۹ (میلادی)
رده:هند در سده ۲۰ (میلادی)
رده:هنر در دوره رنسانس