فهرست خلفا و امرای اموی

خلفای اُمَوی مجموعه‌ای از خلفا و امرای مسلمان و عرب از خاندان بنی امیه و از قبیلهٔ قریش بودند. در جریان فتنه اول معاویة بن ابی‌سفیان توانست بر حسن بن علی غلبه کند و بر طبق پیمان صلح در سال ۴۱ هجری مقام خلافت را به دست آورد. بدین ترتیب، وی خلافت دودمان امویان را جایگزین خلافت راشدین نمود و بر کل سرزمین‌های اسلامی سلطه یافت. خلفای پس از وی، قلمروشان با تداوم فتوحات مسلمانان پهنه کشور را در سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا گسترش دادند. در سال ۱۳۲ هجری عباسیان توانستند با یک قیام گسترده و پیروزی نظامی، امویان را شکست دهند و خلافت جدیدی را جایگزین گردانند.

نام دودمان اموی از نام امیة بن عبدشمس از قبیلهٔ قریش گرفته شده است و این دودمان در میان عرب‌های پیش از اسلام و دورهٔ اسلامی نقش پررنگی ایفا می‌کرد. معاویه پسر ابی سفیان در زمان محمد اسلام آورد. او در زمان عمر بن خطاب والی منطقهٔ شام شد و پس از قتل عثمان بن عفان و به خلافت رسیدن علی بن ابیطالب، در سال ۳۵ هجری در دمشق ادعای خلافت نمود و این مناقشه را پس از کشته شدن علی نیز ادامه دادHadhrat Ayesha Siddiqa her life and works by Allamah Syed Sulaiman Nadvi translated by Syed Athar Husain and published by Darul Ishaat Page 47. و با جانشینش، حسن بن علی، به صلح‌نامه‌ای دست یافت که به موجب آن رسماً توانست به مقام خلیفه دست یابد.“HASAN”. In Britanicca Encyclopedia of World Religions. Encyclopædia Britannica, 2006. p 414. ISBN 978-1-59339-491-2. البته بلافاصله این صلح‌نامه را زیر پا نهاد (منتهی الآمال ص ۵۵۰). او در دوران حکومتش با بیزانسی‌ها درگیری‌هایی داشت و تا محاصره قسطنطنیه پیش رفت. او علی‌رغم مفاد صلح‌نامه‌اش با حسن، پس از مرگ خود فرزندش، یزید، را به جانشینی برگزید. پس از وقوع فتنه دوم و حکومت‌های کوتاه و متزلزل یزید بن معاویه و معاویهٔ دوم، مروان بن الحکم و پسرانش از شاخه فرعی امویان، خلافت اموی را احیا کردند. در زمان ولید بن عبدالملک با فتح مغرب و تصرف اندلس از سویی، و فتوحات شرقی تا سند و ماوراءالنهر از سوی دیگر، موجب گسترش خلافت شد. پس از او سلیمان بن عبدالملک تلاش‌های ناموفقی برای فتح طبرستان و قسطنطینیه داشت. سپس عمر بن عبدالعزیز به خلافت رسید که به «عمر ثانی» معروف است.د. محمد عبد الحی محمد شعبان، التاریخ الاسلامی تفسیر جدید، جامعة کامردج، المملکة المتحدة، ج۱، ص ۱۲۲ او حاکمی عادل بود، توجه ویژه‌ای به احداث مراکز عام‌المنفعه داشت و اصلاحات گسترده‌ای را آغاز کرد. سپس یزید دوم و هشام به ترتیب به مقام خلافت دست یافتند. خلافت اموی در زمان دهمین خلیفهٔ خود، هشام بن عبدالملک، به اوج قدرت خود رسید و مرزهای آن از شرق به مرزهای چین و هند رسید و از غرب تا جنوب فرانسه کنونی پیش رفت و در مرزهای شمالی به قفقاز و آناتولی (گرجستان و ترکیه کنونی) و سواحل ایتالیا محدود شد و در جنوب نیز با حبشه (اتیوپی امروزی)، نوبیه و صحرای آفریقا هم‌مرز بود. همچنین اولین سکه اسلامی در زمان هشام بن عبدالملک ضرب شد. پس از مرگ هشام، خلافت دچار آشوب و بی‌نظمی شد تا آن که مروان بن محمد به قدرت رسید. او سعی در سرکوب شورشیان داشت ولی عباسیان به رهبری سفاح و متحدانش توانستند در نبرد زاب او را کشته و به خلافت اموی پایان دهند.

در سال ۱۳۹ ه‍.ق فردی از خاندان بنی امیه به نام عبدالرحمن داخل که از کشتار بنی امیه توسط بنی‌عباس به اندلس گریخته بود، توانست با کمک هوادارانش در اندلس به حکومت برسد و حکومت مستقل امویان را در قرطبه تأسیس کرد. او برای جلوگیری از تحریک عباسیان خود را امیر نامید.Barton, Simon (2004). A History of Spain. New York: Palgrave MacMillan. p. 38. . یکی از امیران قرطبه، به نام عبدالرحمن سوم (۳۰۰–۳۱۶ قمری)، ادعای خلافت کرد و خود را خلیفهٔ اموی قرطبه نامید. خلافت قرطبه در پی جنگ داخلی، معروف به فتنه اندلس، که میان خلیفه‌های اموی با وزیر اعظم به نام منصور بن ابی عامر و فرزندانش درگرفت، در سال ۴۲۲ قمری فروپاشید.

 فهرست خلفا 
 #سکه کنیهنام دوره خلافت مُلاحظاتدوره نخست امویان: عصر خلفای دمشق و حرَّان.تاریخ الدولة العلیّة العثمانیة، تألیف: الأستاذ محمد فرید بک المحامی، تحقیق: الدکتور إحسان حقی، دارالنفائس، الطبعة العاشرة: ۱۴۲۷_(قمری) - ۲۰۰۶ م، صفحة: ۳۰، بیروت - لبنان(۶۶۱–۷۵۰ میلادی) / (۴۱–۱۳۲ قمری)

دوران اقتدار خلفای اموی که چهارتن از خلفا توانستند در این دوره به قدرت برسند. ۱80px أبوعبدالرحمن، الناصرلدین الله.جلال الدین السیوطی، "تاریخ الخلفاء"، مکتبة نزار مصطفی الباز، الطبعة الأولی، 2004، ص 148 (۴۱–۶۰ قمری)

(۶۶۱–۶۸۰ میلادی) فرزند ابوسفیان بن حرب بن أمیة و هند بنت عتبه
 تا زمان مرگ خلافت داشت.
 پس از انعقاد پیمان صلح با حسن بن علی به خلافت دست یافت. ۲80پیکسل أبوخالد. (۶۰–۶۴ قمری)

(۶۸۰–۶۸۳ میلادی) فرزند معاویة بن ابی‌سفیان و میسون بنت بحدل.
 تا زمان مرگ خلافت داشت.علی الصلابی، الدولة الأمویة عوامل الإزدهار وتداعیات الإنهیار، ج 1: ص552 ۳80پیکسلأبویزید، أبولیلی.    (۶۴–۶۴ قمری)

(۶۸۳–۶۸۴ میلادی) فرزند یزید بن معاویه و أم‌هاشم بنت أبی‌هاشم بن عتبة بن ربیعه.
 سه سال خلافت داشت و سپس حکومت را رها کرد.علی بن الحسین المسعودی، "مروج الذهب ومعادن الجوهر"، دارالهجرة، الطبعة الأولی، 1989، ص 450 ۴80پیکسلأبوعبدالملک، أبوالقاسم، أبوالحکم، المدنی.    (۶۴–۶۵ قمری)

(۶۸۴–۶۸۵ میلادی) فرزند حکم بن ابوالعاص بن امیة و آمنه بنت علقمه الکنانیه.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۵80پیکسلأبوالولید، أبوالملوک، حمامةالمسجد.ابن کثیر الدمشقی، "البدایة والنهایة"، المکتبة العصریة، الطبعة الأولی، 2014، ص 430    (۶۵–۸۶ قمری)

(۶۸۵–۷۰۵ میلادی) فرزند مروان اول بن حکم بن ابوالعاص بن امیة بن عبدشمس و عایشه بنت معاویه بن المغیره.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۶بی‌قاب|77x77پیکسلأبوالعباس.    (۸۶–۹۶ قمری)

(۷۰۵–۷۱۵ میلادی) فرزند عبدالملک بن مروان و ولاَّدة بنت العباس.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۷80pxأبوأیوب.    (۹۶–۹۹ قمری)

(۷۱۵–۷۱۷ میلادی) فرزند عبدالملک بن مروان و أم‌ولاَّدة بنت العباس.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۸80pxأبوحفص، الزاهد، العادل، الأشج، خامس الخلفاء الراشدین، عمر ثانی.    (۹۹–۱۰۱ قمری)

(۷۱۷–۷۲۰ میلادی) فرزند عبدالعزیز بن مروان بن حکم و لیلی بنت عاصم بن عمر بن خطاب.
 در سال ۱۰۱ هجری با مسمومیت به قتل رسید. ۹80پیکسلأبوخالد.    (۱۰۱–۱۰۵ قمری)

(۷۲۰–۷۲۴ میلادی) فرزند عبدالملک بن مروان و عاتکه بنت یزید بن معاویه.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۱۰80pxأبوالولید.    (۱۰۵–۱۲۵ قمری)

(۷۲۴–۷۴۳ میلادی) فرزند عبدالملک بن مروان و فاطمه بنت هشام.
 اوج حکومت امویان در دوران او بود.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۱۱80پیکسلأبوالعباس.    (۱۲۵–۱۲۶ قمری)

(۷۴۳–۷۴۴ میلادی) فرزند یزید دوم بن عبدالملک و أم‌الحجاج بنت محمد الثقفیة.
 در حصن البخراء در سال ۱۲۶ هجری به قتل رسید. ۱۲80pxأبوإبراهیم، الناقص.    (۱۲۶–۱۲۶ قمری)

(۷۴۴–۷۴۴ میلادی) فرزند ولید بن عبدالملک و أم‌ولد تدعی شاه‌فرید بنت فیروز.د. إیلی منیف شهلة، "الأیام الأخیرة فی حیاة الخلفاء"، دارالکتاب العربی، الطبعة الأولی، 1998، ص 75.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۱۳80پیکسلأبوإسحاق قریشی.    (۱۲۶–۱۲۷ قمری)

(۷۴۴–۷۴۴ میلادی) فرزند ولید بن عبدالملک و أم‌ولد تدعی شاه‌فرید بنت فیروز.
 غرق شد و درگذشت. ۱۴أبوعبدالملک، أبوعبدالله، القائم بحق الله، الحمار، الجعدی.    (۱۲۷–۱۳۲ قمری)

(۷۴۴–۷۵۰ میلادی) فرزند محمد بن مروان بن حکم و أم‌ولد لبابه کردی.ابن کثیر الدمشقی، "البدایة والنهایة"، المکتبة العصریة، الطبعة الأولی، 2014، ص 104
 در نبرد زاب شکست خورد و پس از آن در مصر کشته شد. دوره دوم امویان: عصر امرای قرطبه.(۷۵۶–۹۲۹ میلادی) / (۱۳۸–۳۱۶ قمری)

این دوران شامل ۸ امیر است و در آن امویان توانستند دولت اموی را پس از سقوط به دست عباسیان احیا کنند. آنها همچنین توانستند اندلس را تحت یک امارت متحد کرده و تمام فتنه‌های درون آن را از بین ببرند. ۱80pxأبوالمطرَّف، أبوسلیمان، الداخل، صقر قریش.    (۱۳۸–۱۷۲ قمری)

(۷۵۶–۷۸۸ میلادی) فرزند معاویه بن هشام بن عبدالملک و أم‌ولد تدعی راح.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۲80pxأبوالولید، هشام‌الرضا.    (۱۷۲–۱۸۰ قمری)

(۷۸۸–۷۹۶ میلادی) فرزند عبدالرحمن داخل و أم‌ولد تدعی حلل.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۳80pxأبوالعاص، الربضی.    (۱۸۰–۲۰۶ قمری)

(۷۹۶–۸۲۲ میلادی) فرزند هشام بن عبدالرحمن داخل و زنی به نام زخرف.
 تا زمان مرگ حکومت داشت. ۴80pxأبومطرَّف، الأوسط.    (۲۰۶–۲۳۸ قمری)

(۸۲۱–۸۵۲ میلادی) فرزند الحکم ربضی بن هشام و أم‌ولد تدعی حلاوت.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۵80pxأبو عبدالله.    (۲۳۸–۲۷۳ قمری)

(۸۵۲–۸۸۶ میلادی) فرزند عبدالرحمن بن الحکم و أم‌ولد تدعی تهتز.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۶أبوالحکم.    (۲۷۳–۲۷۵ قمری)

(۸۸۶–۸۸۸ میلادی) فرزند محمد بن عبدالرحمن و أم‌ولد تدعی أثل.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۷80pxأبومحمد.    (۲۷۵–۳۰۰ قمری)

(۸۸۸–۹۱۲ میلادی) فرزند محمد بن عبدالرحمن و أم‌ولد تدعی بهار.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۸80pxأبومطرَّف، الناصرلدین الله.    (۳۰۰–۳۱۶ قمری)

(۹۱۲–۹۲۹ میلادی) فرزند محمد بن عبدالله بن محمد و أم‌ولد تدعی مزنة.
 او به عنوان یک شاهزاده به مدت ۱۶ سال حکومت می‌کرد و به عنوان یک جانشین ۳۴ ساله حکومت می‌کرد.دوره سوم امویان: عصر خلفای قرطبه.(۹۲۹–۱۰۳۱ میلادی) / (۳۱۶–۴۲۲ قمری)

<small>در این دوره با امیر عبدالرحمن بن محمد، که خود را خلیفهٔ قرطبه و ناصرلدین الله نامید، آغاز شد.در این دوره اندلس به شکوه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و نظامی خود رسید. ۱80pxأبومطرَّف، القائم بأمرالله، الناصرلدین الله.    (با عنوان خلیفه)(۳۱۶–۳۵۰ قمری)

(۹۲۹–۹۶۱ میلادی) فرزند محمد بن عبدالله بن محمد و أم‌ولد تدعی مزنة.
 در سال ۳۱۶ هجری خود را خلیفه نامید و تا زمان مرگ خلافت داشت. ۲80pxأبوعاصی، أبو المطرَّف، المستنصر بالله.    (۳۵۰–۳۶۶ قمری)

(۹۶۱–۹۷۶ میلادی) فرزند عبدالرحمن الناصرلدین الله و أم‌ولد تدعی مرجان.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۳80pxأبوولید، المؤیدبالله.    (۳۶۶–۳۹۹ قمری)

(۹۷۶–۱۰۰۹ میلادی) فرزند الحکم المستنصربالله و صبح البشکنجیة.
 در سلطنت او، دولت امویان در اندلس، زوال خود را آغاز کرد.
 منصور بن ابی عامر علیه او شورید و ۲۰ سال در قدرت بود.
 پسرعمویش، محمد المهدی بالله، در سال ۳۹۹ هجری حکومتش را برهم زد و به قدرت رسید. ۴أبوولید، المهدی‌بالله.    (۳۹۹–۴۰۰ قمری)

(۱۰۰۸–۱۰۰۹ میلادی) فرزند هشام بن عبدالجبار بن عبدالرحمن الناصرلدین الله و أم‌ولد تدعی.
 علی پسرعمویش بر او شورید و خود را خلیفه دانست.
 قتل در سال ۴۰۰ و در سن ۳۴ سالگی. ۵أبو أیوب، المستعین‌بالله.    (۴۰۰–۴۰۰ قمری)

(۱۰۰۹–۱۰۱۰ میلادی) فرزند الحکم بن سلیمان بن عبدالرحمن الناصرلدین الله و أم‌ولد تدعی ظبیة.
 دفعهٔ نخست تنها مدت کوتاهی مقام داشت. -أبو الولید، المؤید بالله.    (دوره دوم)(۴۰۰–۴۰۳ قمری)

(۱۰۱۰–۱۰۱۳ میلادی) فرزند الحکم المستنصر بالله و صبح البشکنجیة. -أبو أیوب، المستعین بالله.    (دوره دوم)(۴۰۳–۴۰۷ قمری)

(۱۰۱۳–۱۰۱۶ میلادی) فرزند الحکم بن سلیمان بن عبدالرحمن الناصر لدین الله و أم‌ولد تدعی ظبیة.
 پس از مدتی به قدرت بازگشت و در دفعهٔ دوم تا زمان قتلش توسط علی بن حمود، حکومت داشت. ۶المرتضی.    (۴۰۸–۴۰۹ قمری)

(۱۰۱۸–۱۰۱۸ میلادی) فرزند محمد بن عبدالملک بن عبدالرحمن الناصر لدین الله.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۷أبو المطرَّف، المستظهر بالله.    (۴۱۴–۴۱۴ قمری)

(۱۰۲۳–۱۰۲۴ میلادی) فرزند هشام بن عبد الجبار بن عبدالرحمن الناصر لدین الله و أم‌ولد تدعی غایة.
 تا زمان مرگ خلافت داشت. ۸أبو عبد الرحمن، المستکفی بالله.    (۴۱۴–۴۱۶ قمری)

(۱۰۲۴–۱۰۲۵ میلادی) فرزند عبدالرحمن بن عبیدالله بن عبدالرحمن الناصرلدین الله و أم‌ولد تدعی حوراء.
 قتل در سال ۴۱۶ قمری. ۹أبوبکر، المعتمد، المعتدبالله.    (۴۱۸–۴۲۲ قمری)

(۱۰۲۶–۱۰۳۱ میلادی) فرزند محمد بن عبدالملک بن عبدالرحمن الناصر لدین الله و أم‌ولد تدعی عاتب.
 در عهد سقوط دولت امویان اندلس.
 تا زمان سقوط خلافت حکومت داشت و سپس به شهر لارده گریخت.

 والیان اموی اندلس 
 موسی بن نصیر، ۷۱۲ – سپتامبر ۷۱۴
 عبدالعزیز بن موسی، سپتامبر ۷۱۴ – مارس ۷۱۶
 ایوب بن حبیب اللخمی، مارس ۷۱۶ – اوت ۷۱۶
 حر بن عبدالرحمن الثقفی، اوت ۷۱۶ – مارس ۷۱۹
 سمح بن مالک الخولانی، مارس ۷۱۹ – ژوئن ۷۲۱
 عبدالرحمن الغافقی، ژوئیه ۷۲۱
 عنبسه بن سحیم الکلبی، اوت ۷۲۱ – ژانویه ۷۲۶
 عذره بن عبدالله الفهری، ژانویه ۷۲۶ – مارس ۷۲۶
 یحیی بن سلامه الکلبی، مارس ۷۲۶ – ژوئن ۷۲۸
 حذیفه بن احوص الاشجعی، ژوئن ۷۲۸ – دسامبر ۷۲۸
 عثمان بن ابی نسعه الخثعمی، دسامبر ۷۲۸ – آوریل ۷۲۹
 هیثم بن عبید الکلابی، آوریل ۷۲۹ – فوریه ۷۳۰
 محمد بن عبدالله الاشجعی، فوریه ۷۳۰ – مارس ۷۳۰ (بار دوم)
 عبدالرحمن الغافقی، مارس ۷۳۰ – اکتبر ۷۳۲ (بار دوم)
 عبدالملک بن قطن الفهری، دسامبر ۷۳۲ – نوامبر ۷۳۴ (بار دوم)
 عقبه بن الحجاج السلولی، نوامبر ۷۳۴ – دسامبر ۷۴۰
 عبدالملک بن قطن الفهری، دسامبر ۷۴۰ – مارس ۷۴۲ (بار سوم)
 بلج بن بشر القشیری، مارس ۷۴۲ – اوت ۷۴۲
 ثعلبه بن سلامه العاملی، اوت ۷۴۲ – مه ۷۴۳
 ابوالخطار الکلبی، مه ۷۴۳ – اوت ۷۴۵
 ثوابه بن سلامه الجذامی، اوت ۷۴۵ – اکتبر ۷۴۶
 عبدالرحمن بن کثیر اللخمی، اکتبر ۷۴۶ – ژانویه ۷۴۷
 یوسف بن عبدالرحمن الفهری، ژانویه ۷۴۷ – مه ۷۵۶

 شجره‌نامه 

 جستارهای وابسته 
 منصور بن ابی عامر
 عبدالملک المظفر
 عثمان بن عفان
 بنی امیه
 امیه بن عبدشمس
 قریش

 منابع 

رده:امویان
رده:رؤسای کشور در خاورمیانه
رده:فهرست‌های پادشاهان