محاصره سارد

محاصره سارد () نبردی بود در سارد پایتخت امپراتوری لیدیه که در سال ۵۴۷ پیش از میلاد، بین کوروش بزرگ و کرزوس روی داد. در این جنگ هخامنشیان پیروز شدند.

پس از پیروزی پارسیان بر مادها و در اختیار گرفتن منابع انسانی و مالی آن‌ها توازن قدرت در ناحیهٔ خاور نزدیک بهم خورد. کرزوس پادشاه لیدی ضعف دولت ماد را فرصت مناسبی برای کشورگشایی دید او پس از عبور از کاپادوکیه به ناحیهٔ پتریا (بغازکوی امروزی) رسید و جنگی میان دو سپاه پارسی و لیدی درگرفت. با فرا رسیدن زمستان هر دو سپاه عقب‌نشینی کردند و کرزوس به امید کمک گرفتن از متحدان خود (مصر-بابل-اسپارت) سپاهیان را منحل و به لیدیه فرستاد زیرا گمان می‌کرد عبور از کوه‌ها آن هم در فصل سرما برای ایرانیان دشوار باشد فارغ از آن که کوروش به تعقیب سپاه لیدی پرداخت و سپاهیان مجبور به عقب‌نشینی تا سارد پایتخت لیدیه شدند و ایرانیان شهر را یه مدت دو هفته محاصره کردند و سپس شهر سقوط کرد. در یکی از رویدادنامه‌های بابلی زمان حرکت لشکر پارسیان به سوی لیدی سال‌های ۵۴۷ و ۵۴۶ ق.م ذکر شده‌ است اما تاریخ دقیق فتح سارد مشخص نیست زیرا بخشی‌هایی از رویداد نامه که حاوی این مضامین بوده باقی نمانده است.

پس از فتح سارد کوروش به همراه کرزوس به هگمتانه برگشت و طبق سنت تسامح با ملل شکسن خورده او را به سمت مشاور دربار منسوب گردانید و یکی از مقامات لیدی به نام پاکتیاس را به خزانه‌داری سارد گماشت تا تحت فرمان تابالوس فرماندهٔ ایرانی باشد اما افزایش قدرت و ثروت به پاکتیاس این فرصت را داد تا با کمک شهرهای یونان شورشی ترتیب دهد. کوروش در پاسخ سردار خود مازارس را به تعقیب آن فرستاد او توانست پری ین را فتح کند اما به دست خیوس کشته شد. پس آن سپاه ایران به فرماندهی هارپاگ شهرهای یونانی کاریا-کائونیا و لیسیا را تصرف کند و این گونه لیدی به مرکزیت سارد به یکی از ساتراپی‌های ایران درآمد.

پیشینه
سال پیش از آن، کرزوس، پادشاه لیدیه، به دلایل مختلف، به پادشاهی کوروش بزرگ حمله کرد. کرزوس امیدوار بود که قدرت رو به رشد هخامنشیان را سرکوب کند، قلمرو خود را گسترش دهد و انتقام عزل برادر همسرش، آستیاگ، را بگیرد. همچنین، کرزوس خود را از موفقیت مطمئن می‌دانست، زیرا با اطمینان‌های مبهم پیشگوی ظاهراً قابل اعتماد آپولون در دلفی فریب خورده بود.Herodotus, I. pp. 58–60


کرزوس از هالیس عبور کرد و در پتریا در کاپادوکیه با کوروش روبرو شد، اما پس از نبردی طولانی علیه نیروهای برتر که در آن هیچ یک از طرفین به پیروزی نرسیدند، کرزوس تصمیم گرفت برای زمستان عقب‌نشینی کند، متحدان جدیدی را فراخواند و جنگ را با نیروهای کمکی در بهار آینده از سر بگیرد. در این فاصله، او ارتش خود را مرخص کرد و به سارد بازگشت. او انتظار داشت که کوروش پس از نبرد خونین در کاپادوکیه عقب‌نشینی کند، اما کوروش پرانرژی، به محض شنیدن خبر پراکندگی نیروهای کرزوس، از هالیس عبور کرد و با چنان سرعتی پیش رفت که قبل از اینکه کرزوس از نزدیک شدن او مطلع شود، به پایتخت لیدیه، سارد، رسید.Herodotus, I., p. 72

کرزوس بدون ترس، نیروهای موجود خود را جمع کرد و در نبرد تیمبرا در بیرون دیوارها با کوروش روبرو شد. کوروش پیروز شد و با ترفندی، لیدیایی‌ها را از آخرین منبعشان، یعنی سواره‌نظامشان (که ظاهراً در آن زمان از همه ملت‌های دیگر پیشی گرفته بودند) محروم کرد، آن هم با دیدن شترهایش که اسب‌هایشان را ترسانده بود. بقایای ارتش لیدیایی به داخل شهر رانده شدند و فوراً محاصره شدند.Herodotus, I., p. 73

محاصره
کرزوس هنوز به شانس خود اطمینان داشت زیرا سارد شهری مستحکم بود که طبق پیشگویی‌های باستانی هرگز فتح نمی‌شد. علاوه بر این، او از اسپارت، قوی‌ترین دولت‌شهر یونان و متحد سرسخت خود، درخواست کمک فوری کرده بود و امیدوار بود که مصری‌ها، بابلی‌ها و دیگران را نیز در ائتلاف خود علیه ایران جذب کند. با این حال، در واقع، اسپارتی‌ها در آن زمان درگیر جنگ با آرگوس همسایه بودند و نه آنها و نه هیچ یک از متحدان کرزوس به موقع گرد هم نمی‌آمدند.Herodotus, I. p. 73, 74


در همین حال، کوروش با پیشنهاد پاداش‌های بزرگ به اولین سربازانی که از برج و باروها بالا می‌رفتند، سربازان خود را تحریک کرده بود، اما حملات مکرر پارسیان با شکست دفع می‌شد. به گفته هرودوت، شهر در نهایت توسط یک سرباز پارسی سقوط کرد، که از بخشی از دیوارها بالا رفت که نه به اندازه کافی پادگان داشت و نه توسط آیین‌های باستانی محافظت می‌شد، آیین‌هایی که بقیه استحکامات شهرها را به تسخیرناپذیری اختصاص داده بودند. شیب تند زمین مجاور در خارج از دیوارها، مسئول آن بخش از غرور لیدیایی بود. هیروئادس، سرباز پارسی، یک سرباز لیدیایی را دید که برای برداشتن کلاه خود افتاده از دیوارها پایین می‌آمد و سعی کرد از او الگو بگیرد. موفقیت صعود او، سرمشقی برای بقیه سربازان کوروش شد و آنها از دیوار نمایان بالا رفتند و به سرعت شهر را تصرف کردند.Herodotus, I., p. 75

به گفته کتزیاس، در طول محاصره شهر، اوبار، سردار پارسی، به کوروش کبیر توصیه کرد که سربازان پارسی را وادار کند روی تیرک‌ها راه بروند تا مانند جنگجویان غول‌پیکر به نظر برسند، که ظاهراً شهروندان سارد را وحشت‌زده کرد و منجر به سقوط شهر شد.Ktesias, Persika, Fragment 23.

پیامدها
پادشاهی لیدیه با سقوط سارد به پایان رسید و انقیاد آن در شورشی ناموفق در سال بعد که به سرعت توسط ستوانان کوروش سرکوب شد، تثبیت شد. شهرهای آئولیس و ایونیه در سواحل آسیای کوچک، که قبلاً خراجگزار لیدیه بودند، نیز اندکی پس از آن فتح شدند. این امر، همراه با تأسیس ساتراپی‌ها توسط داریوش اول، فضایی از درگیری بین یونان و ایران ایجاد کرد که تا آغاز جنگ‌های ایران ادامه یافت. سارد همچنین به عنوان پایانه بزرگراه شاهی که از تخت جمشید، پایتخت هخامنشیان، آغاز می‌شد، عمل می‌کرد. پس از این، شورش ایونی‌ها در سال ۴۹۹ پیش از میلاد رخ داد و به دنبال آن محاصره دوم در سال بعد در ۴۹۸ پیش از میلاد رخ داد.

جستارهای وابسته
 نبرد پتریا
 نبرد تیمبرا

 پانویس 

 منابع 


رده:۵۴۶ (پیش از میلاد)
رده:آسیا در سده ششم (پیش از میلاد)
رده:ایران در سده ششم (پیش از میلاد)
رده:درگیری‌های سده ۶ (پیش از میلاد)
رده:نبردهای کوروش بزرگ
رده:نبردهای محاصره‌ای مرتبط با هخامنشیان