گاه‌شماری مایا

گاهشماری مایا، یکی از تقویم و گاهشماری‌های رایج در میان اقوام آمریکای مرکزی و جنوبی یعنی مایاها بود. مایاها سه نوع تقویم را بیشتر استفاده می‌کردند که شامل سالنامهٔ مقدس۲۶۰روزه، هاآب یا سال مبهم ۳۶۵روزه و تقویم کامل ۵۲ ساله است. علاوه بر اینها، آنها یک نظام گاهشماری هم داشته‌اند که دانشمندان امروزی آن را شمارش طولانی (سلسله آغازین) می‌نامند و آنها چند مشتق از این شمارش‌های طولانی را انتخاب می‌کنند تا بتوانند تعداد دقیق روزهایی را که یک اتفاق مشخص در گذشته افتاده را محاسبه و ثبت و ضبط کنند.

 سالنمای مقدس 
این سالنامه برای بیست روز، بیست نام را شامل می‌شد که ظاهراً هر نام، نام یکی از خدایان بوده و سیزده شمار روزانه مرتبط با ۲۶۰ روز است. این نام‌ها و شمارها با هم ترکیب شده و سرانجام با یکدیگر دست به عمل می‌زدند. نام اولین روز ایمیکس بود و اولین باری که ایمیکس در ۲۶۰ روز ظاهر می‌شود آن سال یک ایمیکس محسوب می‌شود. روز بعدی ایک بوده و شمار روز بعدی ۲ بوده به همین خاطر به دومین سال را ۲ ایک می‌گفتند. سومین روز آکبال نام داشته و به همین خاطر به سومین روز سال ۳ آکبال می‌گفتند؛ و زمانی که شمارش‌ها به ۱۳ می‌رسید شمارش اعداد دوباره به یک می‌رسید و ایکس چهارمین نام به ایکس می‌پیوست. زمانی که شمارش روز به ۸ می‌رسید، نام‌های بیستگانه یکبار مورد استفاده قرار گرفته و روز بعدی آن ۸ ایمیکس بود و زمانی که ۲۶۰ روز سال به‌طور کامل استفاده می‌شد و ایمیکس دوباره ظاهر می‌شد و این دورهٔ سلسله وار دوباره تکرار می‌شد.

 فهرست کامل نام‌های روزهای سالنمای مقدس 
+ فهرست کامل نام‌های روزهای سالنمای مقدس ردیفشماره. ۱ روزاسم۲ نشانمثال۳ قرن ۱۶.یوکاتیک۴ بازسازی‌شدهمایا کلاسیک ۵ ردیف.شماره. ۱ روزاسم۲ نشانمثال۳ قرن ۱۶.یوکاتیک۴ بازسازی‌شدهمایا کلاسیک ۵ ۰۱ایمیکس (Imix)' 50px Imix Imix (?) / Ha' (?) ۱۱چوئن (Chuwen) 50px Chuen(نامشخص) ۰۲ایک (Ik)' 50px Ik Ik' ۱۲اب (Eb)' 50px Eb (نامشخص) ۰۳آکبال (Ak'b'al) 50px Akbal Ak'b'al (?) ۱۳بن (B'en) 50px Ben C'klab ۰۴کان (K'an) 50px Kan K'an (?) ۱۴ایکس (Ix) 50px Ix Hix (?) ۰۵چیک‌چان (Chikchan) 50px Chicchan (نامشخص) ۱۵من (Men) 50px Men (نامشخص) ۰۶کیمی (Kimi) 50px Cimi Cham (?) ۱۶کیب (K'ib)' 50px Cib (نامشخص) ۰۷مانیک (Manik)' 50px Manik Manich' (?) ۱۷کابان (Kab'an) 50px Caban Chab' (?) ۰۸لامات (Lamat) 50px Lamat Ek' (?) ۱۸ اتز ناب (Etz'nab)' 50px Etznab (نامشخص) ۰۹ مولوک (Muluk) 50px Muluc (نامشخص) ۱۹کاواک (Kawak) 50px Cauac (نامشخص) ۱۰اوک (Ok) 50px Oc (نامشخص) ۲۰آیو (Ajaw) 50px Ahau AjawNOTES:
 شماره ترتیب روز نامگذاری شده در تقویم
 نام روز استاندارد شده بر اساس تحقیقات آکادمیک
 یک نشان (گلیف) مثال برای روز نام‌گذاری شده
 نام براساس اسناد برجای مانده از قرن ۱۶
 نام روز واقعی که در زمان دوره کلاسیک صحبت شده بود

 سال مبهم یا هاآب 
از این سالنامه برای ثبت مسائل کشوری و سلطنت و فرمانروایی استفاده می‌کردند و این سالنامه به صورت یک سالنامه خورشیدی بوده و ۱۹ ماه را شامل می‌شده که ۱۸ ماه اول ۲۰ روز است و ماه نوزدهم ۵ روز بود و به‌طور کلی ۳۶۵ روز در سال داشته‌اند. ماه آخر یوایب  نامیده می‌شد که در نظر مردم آن دوره بدشگون هم بود و مردم سعی می‌کردند در این ۵ روز دست به کاری نزنند.

 ماه‌های سال مبهم 
{|class="wikitable" style="float:center; float:center; margin-left:1em; margin-center:0; border:none; background:none;"
|+ ماه‌های سال مبهم: نام‌ها و نشان‌ها
! ردیف.شماره.
! یوکاتیکاسم
! هیروگلیف
! معنای نشان
|rowspan="10" style="width:1px;; border:none;"|
! ردیف.شماره.
! یوکاتیکاسم
! هیروگلیف
! معنای گلیف
|-
! ۱
|پوپ (Pop) ||30px|وسط ||
! ۱۰
|یاکس (Yax) ||30px|وسط ||سبز
|-
! ۲
|وو (Wo)' ||30px|وسط ||
! ۱۱
|ساک (Sak)' ||30px|وسط ||سفید
|-
! ۳
|سیپ (Sip) ||30px|وسط ||
! ۱۲
|که (Keh) ||30px|وسط ||قرمز
|-
! ۴
|سوتز (Sotz)' ||30px|وسط ||
! ۱۳
|ماک (Mak) ||30px|وسط ||
|-
! ۵
|سک (Sek) ||30px|وسط ||
! ۱۴
|کانکین (K'ank'in) ||30px|وسط ||
|-
! ۶
|کسول (Xul) ||30px|وسط ||
! ۱۵
|موآن (Muwan)' ||30px|وسط ||
|-
! ۷
|یاکسکین (Yaxk'in)' ||30px|وسط ||
! ۱۶
|پاکس (Pax) ||30px|وسط ||
|-
! ۸
|مول (Mol) ||30px|وسط ||
! ۱۷
|کایاب (K'ayab) ||30px|وسط ||
|-
! ۹
|چن (Ch'en) ||30px|وسط ||سیاه
! ۱۸
|کومکو (Kumk'u) ||30px|وسط||
|-
|colspan="5" style="border:none;"|
! ۱۹
|وایب (Wayeb)' ||30px|وسط ||پنج روز بد شگون
|}

روزهای این سال با نام‌هایشان معرفی می‌شده و به همراه شماره‌ای از صفر تا نوزده برای ماه‌های ۲۰ روز و از صفر تا ۴ برای آن یک ماه روز است.
مایا در بیان تاریخ، تاریخ سال مقدس و سال مبهم را با هم ترکیب می‌کنند و می‌توان گفت که تاریخ نوشته شده نام روز، شماره روز و نام ماه و شماره ماه را ذکر می‌کنند.

 شمارش طولانی 
تقویم مایاها یک تاریخ شبیه به شمارش طولانی است که در نقطه‌ای مشخص از زمان اثبات می‌شود که این نقطه مربوط می‌شد به یک واقعه مهم در تاریخ مایاها.
طبق مطالعات دانشمندان امروزی ممکن است این رویداد مربوط به خلقت جهان باشد و مایاها در تقویم خود بسیار به این مسئله تأکید دارند.
مبدأ تاریخی مایاها مطابق است با روزی در تاریخ ۳۱۱۴ قبل از میلاد این زمان، یکی از راه‌های سیزده‌گانه باهاتون است که می‌توان حدودی گفت که ۵۱۲۸ سال خورشیدی یا ۱/۸۷۲/۰۰۰ روز است که دراین لحظه به پایان رسیده نیمهٔ بعدی آغاز شده‌است و به همین جهت تاریخ کومکو'' نامیده می‌شود. مایاها تاریخ شمارش طولانی خود را مقابل تقویم دوار خود قرار می‌دادند.

 شمارش کوتاه 
در اواخر دوران کلاسیک مایاها تصمیم گرفتند نظام شمارش طولانی خود را کوتاه کنند و بدین ترتیب نمادها و علائم خود را کاهش دادند.

 پانویس 

 منابع 


رده:تاریخ اخترشناسی
رده:تاریخ اختربینی
رده:تقویم‌های مایا
رده:ستاره‌بینی بر پایه سنت
رده:اخترشناسی باستان