زبان‌های یهودی-ایرانی

زبان‌های یهودی-ایرانی شماری از گونه‌های ایرانی یهودیان هستند که در سراسر قلمرو گسترده امپراتوری ایران گویش می‌شوند. گویش‌های یهودی-ایرانی در مقایسه با همسایگان مسلمان خود معمولاً محافظه‌کارانه هستند. برای نمونه گویش یهودی-شیرازی به زبان حافظ نزدیک‌تر است تا لهجه فارسی شیرازی.

زبان‌های یهودی-ایرانی همانند سایر زبان‌های یهودی دارای مقدار زیادی وام‌واژه از عبری هستند و به گونه‌ای از الفبای عبری نوشته می‌شوند. برخی از گویش‌های این گروه به صورت محاوره‌ای به نام لوترایی خوانده می‌شوند که به معنی «زبان تورات نیست/غیرتوراتی» است. این اشاره به شکلی دیگر از زبان دارد در آن تعداد وام‌واژگان عبری و آرامی عمداً به حداکثر می‌رسد تا بتواند به عنوان یک زبان رمزی عمل کند. در کل شمار این وام‌واژه‌ها نسبت به ییدیش یا لادینو بسیار کم است.Habib Borjian, “Judeo-Iranian Languages,” in Lily Kahn and Aaron D. Rubin, eds. , A Handbook of Jewish Languages, Leiden and Boston: Brill, 2015, pp. 234-295.
.

 گونه‌ها 
 گویش‌های ایرانی جنوب‌غربی
 فارسیهود (یا یهودی-فارسی، بیشتر رایج در تهران و مشهد)
 بخاری (یا یهودی-تاجیکی، گویش یهودیان بخارا و مناطق اطراف در ازبکستان و تاجیکستان)
 یهودی-شیرازی (رایج در شیراز و سایر بخش‌های استان فارس)
 یهودی-تاتی (یا جهوری، رایج در جمهوری آذربایجان و داغستان (قفقاز شمالی))
 گویش‌های ایرانی شمال‌غربی
 یهودی-اصفهانی (رایج در اصفهان و سایر بخش‌های مرکزی و جنوبی استان اصفهان)
 یهودی-کاشانی (رایج در کاشان،http://www.babanouri.com/En/I-Think-Therefore-I-Am.pdf ابیانه، و سایر بخش‌های شمالی استان اصفهان)
 یهودی-همدانی (رایج در همدان و سایر بخش‌های جنوبی استان همدان)
 یهودی-یزدی (رایج در یزد و سایر بخش‌های استان یزد)
 یهودی-کرمانی (رایج در کرمان و سایر بخش‌های استان کرمان)
 یهودی-گلپایگانی (رایج در گلپایگان و غرب استان اصفهان، ایران)
 یهودی-بروجردی (رایج در بروجرد و سایر بخش‌های استان لرستان)
 یهودی-نهاوندی (رایج در نهاوند و سایر بخش‌های شمالی استان همدان)
 یهودی-خوانساری (رایج در خوانسار و سایر بخش‌های غربی استان اصفهان)
 یهودی-خمینی (رایج در خمین و سایر بخش‌های استان مرکزی)
 لوترایی (یک زبان مخفی متشکل از واژگان آرامی و عبری با حروف ربط و دستورهای فارسی)
 لوفلایی (گونه‌ای از لوترایی رایج در کاشان)
 لتارای استرآبادی (گونه‌ای از لوترایی رایج در گرگان)
 یهودی-کردی (یا یهودی-آرامی، رایج در مناطق کردنشین ایران و عراق)

 مقایسه واژگان 
در جدول زیر واژگانی از گونه‌های مختلف یهودی-ایرانی ارائه شده‌است.
500px|بی‌قاب|وسط

 جستارهای وابسته 
 تاریخ یهودیان در ایران
 زبان‌های یهودی

 منابع 



 پیوند به بیرون 
Jewish dialect of Isfahan, Encyclopedia Iranica
Article from Jewish Languages site 


رده:زبان‌های ایرانی در خطر
رده:یهودیان اهل ایران