شطرنج در ارمنستان

بندانگشتی|275x275پیکسل|دو مرد درحال بازی کردن شطرنج درورنیساژ ایروان
شطرنج امروزه در ارمنستان بسیار محبوب است.گری کاسپارف has compared the popularity of chess in Armenia with the popularity of فوتبال in Latin America.  زمانی که تیگران پتروسیان، استادبزرگ شطرنج ارمنستان، در دهه ۱۹۶۰ قهرمان شطرنج جهان شد؛ شطرنج به‌طور گسترده‌ای شناخته شد. امروزه نیز ارمنستان یکی از قوی‌ترین کشورهای شطرنج محسوب می‌شود. در میان دیگر کشورها نیز، ارمنستان مهم‌ترین استادبزرگان شطرنج دنیا را دارد.

از زمان استقلال کشور ارمنستان، تیم شطرنج این کشور در مسابقات قهرمانی اروپایی (۱۹۹۹)، مسابقات قهرمانی جهان (۲۰۱۱) و المپیاد شطرنج (۲۰۰۶, ۲۰۰۸, ۲۰۱۲) برنده شد. تیم زنان ارمنستان نیز در مسابقات قهرمانی اروپا در سال ۲۰۰۳ موفق به کسب پیروزی شد. ارمنستان در فوریه ۲۰۱۶ در رده هفتم شطرنج جهان قرار گرفت. لوون آرونیان بهترین بازیکن شطرنج ارمنستان، در رتبه‌بندی فیده در مقام دوم جهان قرار گرفته است و چندین بار نامزد قهرمانی جهان شده است.

از سال ۲۰۱۱–۱۲، شطرنج به عنوان بخشی از برنامه درسی مدارس دولتی ارمنستان بوده است. ارمنستان اولین کشور در جهان است که آموزش شطرنج را در مدارس اجباری می‌کند.

 نام 
تا اوایل قرن بیستم، شطرنج در ارمنستان با عنوان چترنگ شناخته می‌شد. این عنوان از زبان فارسی میانه الهام گرفته شده بود. امروزه این عنوان با نام جادراک شناخته می‌شود، و تنها در ارمنستان غربی و در میان جماعت ارمنیان پراکنده رواج دارد. در ارمنستان شرقی اما شطرنج با عنوان «شاه مات» شناخته می‌شود. واژه ای که مشتق شده از زبان فارسی است. این واژه به معنی «شاهی که درحال از دست دادن بازی است» می‌باشد.
ارمنستان تنها کشوری است که در مدارس آموزش شطرنج را برای همه کودکان از سن ۶ سالگی اجباری کرده است.https://factsinstitute.com/countries/facts-about-armenia/

 تاریخچه 
 تاریخ اولیه 

در شطریان: کتاب شطرنج (۱۹۳۶) شرق شناسانی چون هووسپ اوربلی و کامیلا ترور نشان می‌دهد که شطرنج از قرن نهم، زمانی که ارمنستان تحت حاکمیت اعراب بود، در ارمنستان شناخته بوده است؛ و توسط اعراب از هند به ارمنستان آورده شده است. اعتقاد بر این است که این بازی در اوایل قرن ششم با نام چاتورانگا آغاز شده است. در سال ۱۹۶۷ مهره‌های شطرنج در ارگ دوین یافت شد. شطرنج در نگارگری‌های ارمنی قرن ۱۲ تا ۱۳ یافت شده که در ماتناداران ایروان نگهداری می‌شود که شامل یک دستنوشته قرن ۱۳ اثر وارطان آرولتسی است. تا اواخر قرن بیستم روستاییان شناوان نزدیک آپاران از چهره‌های شطرنج خانگی شبیه به قرون وسطی استفاده می‌کردند.

 دوره شوروی 
شطرنج در ارمنستان پس از ایجاد حکومت شوروی در سال ۱۹۲۰ نهادینه شد. در سال‌های ۱۹۲۶–۲۷، با ابتکار شیمیدان سایمون هوویان (۱۸۶۹–۱۹۴۲)، مقاله‌هایی در مورد شطرنج در روزنامه‌ها چاپ شد. هوویان سخنرانی‌هایی در مورد شطرنج کرد و به ارتقای شطرنج در ارمنستان کمک کرد. او کتابهای امانوئل لاسکر، ایلیا میزیل و یاکو روخلین را به ارمنی ترجمه کرد.

بندانگشتی|270x270پیکسل|یک تمبر پستی ارمنی در سال ۱۹۹۶تیگران پتروسیان و خانه شطرنج یروان را به تصویر می‌کشد.
اولین مسابقات شطرنج در سال ۱۹۲۷، همزمان با تأسیس فدراسیون شطرنج ارمنستان برگزار شد. نخستین مسابقات قهرمانی شطرنج ارمنستان در سال ۱۹۳۴ میلادی در ایروان برگزار شد. گنریک گاسپاریان در آن رقابت برنده شد. اولین شطرنج باشگاه ارمنستان در سال ۱۹۳۶ تأسیس شد. دیگر باشگاه‌های شطرنج نیز در دهه ۱۹۵۰ در گیومری و وانادزور تأسیس شدند.

شطرنج با موفقیت تیگران پتروسیان در دهه ۱۹۶۰ محبوبیت یافت. او در تفلیس متولد شد. او چهار بار قهرمان شوروی شد (در سال‌های ۱۹۵۹، ۱۹۶۱، ۱۹۶۹ و ۱۹۷۵). در سال ۱۹۶۳، پتروسیان قهرمان شطرنج جهان شد و تیم میخائیل بوتوینیک، را شکست داد. پتروسیان علاوه بر قهرمانی جهان برای شش سال (۱۹۶۹ تا ۱۹۶۹) در المپیاد شطرنج و ۹ بار با تیم شوروی (۱۹۵۸ تا ۱۹۷۴) پیروز شد.

در سال ۱۹۶۲ گری کاسپارف قهرمان جهان شد. اگر چه او هرگز نشان داده ارمنستانی است برخی منابع ترجیح می‌دادند که او را ارمنی بنامند. چرا که نام خانوادگی وی به شکل ارمنستانی کاسپاریان است.

 ارمنستان مستقل 
ارمنستان در سال ۱۹۹۱ استقلال خود را از اتحاد جماهیر شوروی به دست آورد. از آن زمان به بعد، شطرنج بازان ارمنی این فرصت را داشتند که نماینده جمهوری ارمنستان باشند. در آن زمان سه تورنمنت بزرگ شطرنج در ارمنستان مستقل برگزار شد.

ارمنستان اولین مدال خود را در المپیاد شطرنج در سال ۱۹۹۲ بدست آورد. ارمنستان در المپیک ۲۰۰۲ و ۲۰۰۴ مدال‌های برنز کسب کرد. تیم شطرنج ارمنستان در مسابقات المپیک شطرنج ۲۰۰۶ موفق به کسب پیروزی شدید شد. آن‌ها همچنین در رقابت‌های المپیک ۲۰۰۸ و ۲۰۱۲ برنده شدند. آن‌ها در مسابقات قهرمانی اروپا ۱۹۹۷، ۱۹۹۹ و ۲۰۰۷ مقام سوم را کسب کردند.

 آموزش شطرنج در مدارس 
بندانگشتی|کودکان در فضای باز در میدان چارلز نشونور یوروان شطرنج بازی می‌کنند
در سال ۲۰۱۱، وزارت آموزش شطرنج را برای دانش آموزان کلاس دوم، سوم و چهارم اجباری دانست. بیش از ۱٫۵ میلیون دلار صرف این برنامه شد.

تصمیم‌گیری به‌طور گسترده‌ای گزارش شده در رسانه‌های بین‌المللی است. روزنامه نگاران شطرنج کارشناسان و مقامات کشورهای مختلف را ستود برنامه و توصیه تصویب آن در کشورهای خود هستند. در طول سفر خود به ارمنستان در سال ۲۰۱۴ مگنوس کارلسن اظهار داشت: «من فکر می‌کنم ارمنستان را تجربه آموزش شطرنج در مدارس به عنوان مثال بزرگ برای تمام جهان است.»

 قهرمانی ملی 

اولین قهرمانی سال ۱۹۳۴ رخ داد.

اولین قهرمانی زنان نیز در سال ۱۹۳۴صورت گرفت.

 فردی آمار 
فیده، فدراسیون شطرنج جهان، فهرست ۲۴ استادبزرگ مرد، ۴ استادبزرگ زن، ۱۷ استاد بین‌المللی مرد و ۴ استاد بین‌المللی زن را به نمایش گذاشت.

 مردان 
۱۰ استاد بزرگ ارمنی از اکتبر ۲۰۱۷ در زیر لیست شده‌اند.

#PlayerBirth yearGM TitleRatingWorld rank۱لوون آرونیان۱۹۸۲۲۰۰۰۲۸۰۱۲۲ سرگئی موسسیان۱۹۷۸۱۹۹۷۲۶۷۱۷۶۳ولادیمیر هاکوبیان۱۹۷۱۱۹۹۱۲۶۶۷۷۷۴گابریل سارگیسیان۱۹۸۳۲۰۰۲۲۶۵۷۹۲۵هراند ملکومیان۱۹۸۹۲۰۰۸۲۶۴۲۱۲۱۶تیگران ال. پتروسیان۱۹۸۴۲۰۰۴۲۶۰۱۲۲۵۷روبرت هوهانیسیان۱۹۹۱۲۰۱۰۲۵۹۵۲۴۲۸آرمان پاشیکیان۱۹۸۷۲۰۰۷۲۵۹۴۲۴۶۹کارن اچ. گریگوریان۱۹۹۵۲۰۱۳۲۵۸۶۲۷۸۱۰زاون آندریاسیان۱۹۸۹۲۰۰۶۲۵۸۵۲۸۳

 زنان 
۱۰ نفر از ۱۰ بازیکن برتر شطرنج در اکتبر ۲۰۱۷ در فهرست زیر فهرست شده‌اند.

#بازیکنسال تولدTitleRatingرتبه جهانی۱ الینا دانیلیان۱۹۷۸GM۲۴۱۵۴۸۲لیلیت مکرتچیان۱۹۸۲IM۲۳۹۰۶۷۳لیلیت گالویان۱۹۸۳IM۲۲۹۱۲۱۳۴سیرانوش آندریاسیان۱۹۸۶WIM۲۲۸۱۲۳۲۵Maria Gevorgyan۱۹۹۴WIM۲۲۶۲۲۷۱۶ماریا کورسووا۱۹۸۶WGM۲۲۵۹۲۸۰۷Siranush Ghukasyan۱۹۹۸WIM۲۲۰۷۴۱۹۸Sona Asatryan۱۹۹۹WIM۲۱۷۱۵۳۰۹Armine Babayan۱۹۹۰ -۲۱۶۶۵۴۷۱۰Anna M. Sargsyan۲۰۰۱ -۲۱۶۰۵۷۱

 سوابق تیم 
 المپیاد شطرنج 
بندانگشتی|300x300پیکسل|بیلبوردی در مرکز ایروان

 Open

سالرویدادمکانبازیکنموقعیت۱۹۹۲30th Chess Olympiad مانیل، فیلیپینرافائل واهانیان، ولادیمیر هاکوبیان، سمبات لپوتیان، آرتاشس میناسیان، آرشاک پتروسیان، آشوت آناستاسیان۱۹۹۴31st Chess Olympiad مسکو، روسیهواهانیان، هاکوبیان، لپوتیان، آناستاسیان، میناسیان، :آرسن یغیازاریان۱۳۱۹۹۶32nd Chess Olympiad ایروان، ارمنستانهاکوبیان، واهانیان، لپوتیان، میناسیان، آناستاسیان، A. Petrosian۵۱۹۹۸33rd Chess Olympiad الیستا، روسیهواهانیان، لپوتیان، هاکوبیان، میناسیان، آسریان، آناستاسیان۱۶۲۰۰۰34th Chess Olympiad استانبول، ترکیهواهانیان، لپوتیان، آرتاشس میناسیان، آناستاسیان، آسریان، سارگیسیان۱۷۲۰۰۲35th Chess Olympiad بلد، اسلوونیهاکوبیان، لپوتیان، آسریان، سارگیسیان، میناسیان، آناستاسیان۲۰۰۴36th Chess Olympiad کالبیا، اسپانیاهاکوبیان، آرونیان، واهانیان، لپوتیان، سارگیسیان، میناسیان۲۰۰۶37th Chess Olympiad تورین، ایتالیاآرونیان، هاکوبیان، آسریان، لپوتیان، سارگیسیان، میناسیان۲۰۰۸38th Chess Olympiad درسدن، آلمانآرونیان، هاکوبیان، سارگیسیان، ت. پتروسیان، میناسیان۲۰۱۰39th Chess Olympiad خانتی-مانسییسک، روسیهآرونیان، هاکوبیان، سارگیسیان، پاشیکیان، Grigoryan۷۲۰۱۲40th Chess Olympiad استانبول، ترکیهآرونیان، موسسیان، هاکوبیان، سارگیسیان، ت. پتروسیان۲۰۱۴41st Chess Olympiad ترومسو، نروژآرونیان، سارگیسیان، موسسیان، هاکوبیان، Kotanjian8۲۰۱۶42nd Chess Olympiad باکو، جمهوری آذربایجانdid not participate۲۰۱۸43rd Chess Olympiad باتومی، گرجستانآرونیان، سارگیسیان، ملکومیان، هوهانیسیان، Martirosyan align="center"|
  align="center"|

 زنان

سالرویدادمکانبازیکنموقعیت۱۹۹۲30th Chess Olympiad مانیل، فیلیپینآسلانیان، Khalafian, دانیلیان، Karakashian۳۳۱۹۹۴31st Chess Olympiad مسکو، روسیهدانیلیان، Aslanian, گریگوریان، Airapetian۲۴۱۹۹۶32nd Chess Olympiad ایروان، ارمنستاندانیلیان، هلقاتیان، مکرتچیان، Khalafian۲۰۱۹۹۸33rd Chess Olympiad الیستا، روسیهدانیلیان، هلقاتیان، مکرتچیان، آغینیان۲۱۲۰۰۰34th Chess Olympiad استانبول، ترکیهدانیلیان، مکرتچیان، هلقاتیان، آغینیان۱۰۲۰۰۲35th Chess Olympiad بلد، اسلوونیدانیلیان، مکرتچیان، هلقاتیان، گالویان۱۵۲۰۰۴36th Chess Olympiad کالبیا، اسپانیادانیلیان، مکرتچیان، آغینیان، آندریاسیان۱۱۲۰۰۶37th Chess Olympiad تورین، ایتالیامکرتچیان، دانیلیان، آغینیان، Andriasian۸۲۰۰۸38th Chess Olympiad درسدن، آلماندانیلیان، مکرتچیان، آغینیان، گالویان، Andriasian۶۲۰۱۰39th Chess Olympiad خانتی-مانسییسک، روسیهدانیلیان، مکرتچیان، گالویان، آغینیان، Kharatian۱۱۲۰۱۲40th Chess Olympiad استانبول، ترکیهدانیلیان، مکرتچیان، گالویان، کورسووا، :en:Anna HairapetianHairapetian۶۲۰۱۴41st Chess Olympiad ترومسو، نروژدانیلیان، مکرتچیان، گالویان، کورسووا، Sargsyan۵۲۰۱۶42nd Chess Olympiad باکو، جمهوری آذربایجانdid not participate۲۰۱۸43rd Chess Olympiad باتومی، گرجستان دانیلیان، مکرتچیان، Sargsyan, Kursova, Ghukasyan 

 جهان تیم قهرمانی 
 مردان

سالمکانبازیکنموقعیت۱۹۹۳ لوتسرن، سوئیسواهانیان، هاکوبیان، لپوتیان، میناسیان، آناستاسیان، پتروسیان۴۱۹۹۷ لوسرن، سوئیسهاکوبیان، واهانیان، لپوتیان، میناسیان، آناستاسیان، خاچیان۲۰۰۱ ایروان، ارمنستانهاکوبیان، واهانیان، لپوتیان، آسریان، آناستاسیان، میناسیان۲۰۰۵ بئرشبع، اسرائیلآرونیان، هاکوبیان، آسریان، واهانیان، لپوتیان، آناستاسیان۲۰۱۰ بورسا، ترکیهآرونیان، هاکوبیان، سارگیسیان، پاشیکیان، پتروسیان، Kotanjian۵۲۰۱۱ نانگبو، چینآرونیان، موسسیان، هاکوبیان، سارگیسیان، هوهانیسیان۲۰۱۳ آنتالیا، ترکیهآرونیان، موسسیان، هاکوبیان، سارگیسیان، پتروسیان۵۲۰۱۵ تساغکادزور، ارمنستانآرونیان، سارگیسیان، موسسیان، هاکوبیان، ملکومیان۲۰۱۷ خانتی-مانسییسک، روسیهdid not participate

 زنان

سالمکانبازیکنموقعیت۲۰۰۷ یکاترینبورگ، روسیهدانیلیان، مکرتچیان، آغینیان، آندریاسیان، Aghabekian۸۲۰۰۹ نانگبو، چیندانیلیان، مکرتچیان، گالویان، آغینیان، آندریاسیان۵۲۰۱۱ ماردین، ترکیهدانیلیان، مکرتچیان، گالویان، کورسووا، آغینیان۶۲۰۱۳ آستانه، قزاقستانdid not participate۲۰۱۵ چنگدو، چیندانیلیان، مکرتچیان، گالویان، کورسووا، Gaboyan۷۲۰۱۷ خانتی-مانسییسک، روسیهdid not participate

 مسابقات قهرمانی اروپا 
 مردان

بندانگشتی|300x300پیکسل|ارمنستان در مقابل آذربایجان در مسابقات قهرمانی شطرنج تیمی سال ۲۰۱۱ اروپا.
سالمکانبازیکنموقعیت۱۹۹۲ دبرسن، مجارستانواهانیان، هاکوبیان، لپوتیان، میناسیان، آناستاسیان۱۹۱۹۹۷ پولا، کرواسیهاکوبیان، واهانیان، لپوتیان، میناسیان، آناستاسیان۱۹۹۹ باتومی، گرجستانلپوتیان، میناسیان، آناستاسیان، پتروسیان۲۰۰۱ لئون، اسپانیاdid not participate۲۰۰۳ پلوودیو، بلغارستانdid not participate۲۰۰۵ یوتبری، سوئدهاکوبیان، آرونیان، واهانیان، لپوتیان، آناستاسیان۱۲۲۰۰۷ هراکلیون، یونانآرونیان، هاکوبیان، سارگیسیان، آسریان، لپوتیان۲۰۰۹ نووی ساد، صربستانآرونیان، هاکوبیان، سارگیسیان، پاشیکیان، پتروسیان۴۲۰۱۱ Porto Carras, یونانآرونیان، موسسیان، هاکوبیان، سارگیسیان، هوهانیسیان۴۲۰۱۳ ورشو، لهستانآرونیان، موسسیان، هاکوبیان، سارگیسیان، پتروسیان۴۲۰۱۵ریکیاویک، ایسلندآرونیان، سارگیسیان، موسسیان، ملکومیان، گریگوریان۲۰۱۷خالکیدیکه، یونان

 زنان

سالمکانبازیکنموقعیت۱۹۹۲ دبرتسن، مجارستانآسلانیان، هلقاتیان، گریگوریان۱۹۱۹۹۷ پولا، کرواسیدانیلیان، هلقاتیان، مکرتچیان۵۱۹۹۹ باتومی، گرجستاندانیلیان، مکرتچیان، هلقاتیان۵۲۰۰۱ لئون، اسپانیاdid not participate۲۰۰۳ پلوودیف، بلغارستاندانیلیان، مکرتچیان، آغینیان۲۰۰۵ یوتبری، سوئددانیلیان، مکرتچیان، آغینیان، آندریاسیان، گالویان۶۲۰۰۷ هراکلیون، یوناندانیلیان، مکرتچیان، آغینیان، آندریاسیان، Aghabekian۲۰۰۹ نووی ساد، صربستاندانیلیان، مکرتچیان، گالویان، آغینیان، آندریاسیان۵۲۰۱۱ Porto Carras, یوناندانیلیان، مکرتچیان، گالویان، کورسووا، آغینیان۷۲۰۱۳ ورشو، لهستاندانیلیان، مکرتچیان، گالویان، کورسووا، Hairapetian۵

 مسابقات قهرمانی باشگاه 
در سال ۱۹۹۵ باشگاه شطرنج ایروان در مسابقات جام باشگاه‌های اروپا برنده شد. در سال ۲۰۰۶ باشگاه ایروان در جام باشگاه‌های اروپا برنده شد.

 جستارهای وابسته 
 قهرمانی شطرنج ارمنستان
 فدراسیون شطرنج ارمنستان
 Grünfeld دفاع Nadanian تنوع
 لیست بازیکنان شطرنج ارمنستان
 خانه شطرنج تیگران پتروسیان

 منابع 
یادداشت
منابع

 پیوند به بیرون 
 شطرنج در ارمنستان مجله
 سایت فدراسیون شطرنج ارمنستان