جمعیت‌شناسی تهران

تهران مرکز استان تهران و بزرگ‌ترین و پُرجمعیت‌ترین شهر ایران است. تهران شهری با گوناگونی قومیت است اما جمعیت خارجی آن بسیار کم است. تهران هنگام پایتخت شدن جمعیتی کمتر از ۲۰ هزار تن داشت و هم‌اکنون به یکی از پرجمعیت‌ترین کلان‌شهرهای خاورمیانه تبدیل شده است. میزان رشد جمعیت در تهران سالانه ۱/۷۹ درصد است. میزان باسوادی نیز در تهران بالاست.

 تحولات جمعیت 
تحولات جمعیتی تهران به عنوان پایتخت، پس از سال ۱۳۰۰ شامل چهار دورهٔ برجسته می‌شود:
 دورهٔ اول از سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ که خندق‌ها و دروازه‌ها از میان رفتند، راه‌های شهر اصلاح شدند و شهر شکل منظم هندسی به خود گرفت. جمعیت تهران در این سده افزایش چشمگیری پیدا کرد، به‌نحوی که طی دو سرشماری در سال‌های ۱۳۱۰ و ۱۳۱۹، از ۳۰۰ هزار تن در سرشماری نخست، به ۵۴۰ هزار تن در سرشماری دوم رسید.
 دورهٔ دوم از سال ۱۳۲۰تا ۱۳۳۲ که این دوره همراه با بروز جنگ جهانی دوم بود و تغییرات زیادی انجام نشد و تنها شهر از اطراف توسعه یافت. جمعیت تهران در این دوره مطابق آمار رسمی سال ۱۳۲۵ حدود ۸۸۰ هزار تن بود.
 دورهٔ سوم از سال ۱۳۳۲ تا ۱۳۵۷ که در این دوره به دلیل ساخت بزرگراه‌ها، خیابان‌ها و بلوارها، شهرک‌های تازه و ساختمان‌های بزرگ، تهران رشد چشمگیری داشت و از هر سو گسترش پیدا کرده بود، به نحوی که یکی از شهرهای بزرگ آسیا به حساب می‌آمد. جمعیت تهران به سرعت افزایش پیدا کرده بود و از یک میلیون و ۸۰۰ هزار تن در ۱۳۳۵ به چهارمیلیون و ۵۳۰ هزار تن در سال ۱۳۵۵ رسیده بود.
 دورهٔ چهارم از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۵ که سال‌های نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود، تهران از هر سو گسترده شد. مهاجرت به تهران و دادن زمین به تعاونی‌ها برای خانه‌سازی و ایجاد خانه‌های ارزان‌قیمت، از دلایل گسترش شهر در این دوران است. براساس آمار سال ۱۳۷۱ جمعیت تهران ۶۶۲۰۴۶۱ تن بود.

در دهه‌های گذشته، جمعیت خالص افزوده شده به تهران بیش از پنج‌میلیون نفر است که این پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی گسترده‌ای داشته است. براساس شش دوره سرشماری انجام شده، جمعیت تهران از سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۸۵ حدود پنج‌برابر شده است و این رشد در شهرهای اطراف تهران بیشتر از شهر تهران بود؛ به طوری که رشد شهر تهران طی دهه‌های اخیر کاهش یافته و بر جمعیت پیرامون آن افزوده شده است.

 آمار 
 سرشماری‌ها 
سالجمعیتنرخ رشدحکومت۹۳۳۱۰۰۰10pxشاه تهماسب۱۰۰۵۳۰۰۰10px۱/۴شاه عباس صفوی۱۱۷۶۱۵۰۰۰10px۵/۲آقامحمدخان قاجار۱۱۸۶۵۰۰۰۰10px۱۲/۰۳فتحعلی‌شاه قاجار۱۱۹۱۶۰۰۰۰10px۳/۶فتحعلی‌شاه قاجار۱۲۱۳۸۰۰۰۰10px۲/۸اواخر دوران فتحعلی‌شاه و ابتدای دوران محمد شاه قاجار۱۲۴۶۱۴۷۲۵۶10px۲/۹ناصرالدین‌شاه قاجار۱۳۰۹۲۵۰۰۰۰10px۲/۴رضا شاه پهلوی۱۳۱۹۵۴۰۰۸۷10px۶/۶رضا شاه پهلوی۱۳۳۵۱۵۶۰۹۳۴10px۵/۵محمدرضا شاه پهلوی۱۳۴۵۲۷۱۹۷۳۰10px۵/۱محمدرضا شاه پهلوی۱۳۵۵۴۵۳۰۲۲۳10px۲/۹محمدرضا شاه پهلوی۱۳۶۵۶۰۵۸۲۰۷10px۱/۳جمهوری اسلامی۱۳۷۰۶۴۹۷۲۳۸10px۰/۷۸جمهوری اسلامی۱۳۷۵۶۷۵۸۸۴۵10px۱/۳جمهوری اسلامی۱۳۸۵۷۷۱۱۲۳۰10pxجمهوری اسلامیمنابع: اطلس کلان‌شهر تهران

 آمار اساسی 
منطقهجمعیت کلشمار مردشمار زنشمار خانواربعد خانوارنسبت جنسیتراکم۸٬۶۷۹٬۹۳۶۴٬۳۱۵٬۱۹۶۴٬۳۶۴٬۷۴۰۲٬۹۰۷٬۲۳۹۳/۰۹۹٪۱۴منطقه ۱۴۹۳٬۸۸۹۲۴۱٬۸۰۵۲۵۲٬۰۸۴۱۶۹٬۲۵۹۲/۹۹۶٪۱۱منطقه ۲۶۹۲٬۵۷۹۳۳۸٬۱۳۶۳۵۴٬۴۴۳۲۳۶٬۹۹۲۲/۹۹۵٪۱۵منطقه ۳۳۳۰٬۰۰۴۱۵۸٬۰۵۴۱۷۱٬۹۵۰۱۱۸٬۸۰۱۲/۸۹۲٪۱۱منطقه ۴۹۱۷٬۲۶۱۴۵۶٬۳۹۴۴۶۰٬۸۶۷۳۰۳٬۷۳۰۳/۰۹۹٪۱۵منطقه ۵۸۵۶٬۵۶۵۴۲۰٬۴۳۱۴۳۶٬۱۳۴۲۹۱٬۶۶۵۲/۹۹۶٪۱۶منطقه ۶۲۵۰٬۷۵۳۱۲۲٬۸۰۴۱۲۷٬۹۴۹۸۴٬۸۹۶۳/۰۹۶٪۱۲منطقه ۷۳۱۲٬۰۰۲۱۵۱٬۸۸۲۱۶۰٬۱۲۰۱۱۵٬۸۸۰۲/۷۹۵٪۲۰منطقه ۸۴۲۵٬۰۴۴۲۰۸٬۲۸۴۲۱۶٬۷۶۰۱۴۸٬۵۳۵۲/۹۹۶٪۳۲منطقه ۹۱۷۴٬۱۱۵۸۸٬۰۹۲۸۶٬۰۲۳۵۷٬۶۴۸۳/۰۱۰۲٪۹منطقه ۱۰۳۲۶٬۸۸۵۱۶۲٬۰۳۵۱۶۴٬۸۵۰۱۱۷٬۳۲۵۲/۸۹۸٪۴۰منطقه ۱۱۳۰۸٬۱۷۶۱۵۴٬۵۱۶۱۵۳٬۶۶۰۱۰۷٬۷۵۹۲/۹۱۰۱٪۲۶منطقه ۱۲۲۴۰٬۹۰۹۱۲۲٬۱۲۱۱۱۸٬۷۸۸۷۹٬۱۰۵۳/۰۱۰۳٪۱۵منطقه ۱۳۲۵۳٬۰۵۴۱۲۵٬۶۱۷۱۲۷٬۴۳۷۸۵٬۱۳۳۳/۰۹۹٪۲۰منطقه ۱۴۴۸۹٬۱۰۱۲۴۴٬۵۰۰۲۴۴٬۶۰۱۱۶۳٬۹۲۴۳/۰۱۰۰٪۳۴منطقه ۱۵۶۵۹٬۴۶۸۳۳۵٬۳۱۴۳۲۴٬۱۵۴۲۰۹٬۱۴۱۳/۲۱۰۳٪۲۴منطقه ۱۶۲۶۷٬۶۷۸۱۳۴٬۲۵۰۱۳۳٬۴۲۸۸۷٬۴۶۴۳/۱۱۰۱٪۱۶منطقه ۱۷۲۷۸٬۳۵۴۱۴۰٬۱۳۱۱۳۸٬۲۲۳۹۰٬۰۳۲۳/۱۱۰۱٪۳۴منطقه ۱۸۴۱۹٬۲۴۹۲۱۳٬۵۱۸۲۰۵٬۷۳۱۱۳۰٬۴۰۵۳/۲۱۰۴٪۱۱منطقه ۱۹۲۵۵٬۵۳۳۱۳۰٬۲۰۳۱۲۵٬۳۳۰۷۷٬۷۶۴۳/۳۱۰۴٪۱۳منطقه ۲۰۳۶۷٬۶۰۰۱۸۴٬۲۲۴۱۸۳٬۳۷۶۱۱۶٬۴۹۲۳/۲۱۰۰٪۱۶منطقه ۲۱۱۸۶٬۳۱۹۹۳٬۷۳۹۹۲٬۵۸۰۶۰٬۴۳۲۳/۱۱۰۱٪۴منطقه ۲۲۱۷۵٬۳۹۸۸۹٬۱۴۶۸۶٬۲۵۲۵۴٬۸۵۷۳/۲۱۰۳٪۳منابع: شهرداری تهرانوسط|بندانگشتی|813x813پیکسل|

 زبان 

تهران بزرگ‌ترین شهر فارسی‌زبان جهان است. ۹۸ درصد تهرانی‌ها زبان فارسی را می‌فهمند. لهجهٔ تهرانی تنها دارای واژگان متفاوت نبوده و در برخی موارد دارای رسم و ساختار ادبی نیز بوده است.

 قومیت‌ها 
350px|farme|thumb|left|پراکنش اقوام در تهران
بر پایه سرشماری در دوره قاجار در سال ۱۸۵۳ میلادی صاحب خانه‌های تهران اینگونه بوده‌اند ۱۵٪ تهرانی و ۱۲٪ اصفهانی و ۱۰٪ شیرازی و ۸٪ تفرشی و فراهانی و ۴٪ مازندرانی و دیگران از نقاط دیگر مانند قزوین و تبریز و ایروان و کرمانشاه و .. بودند. و در سال ۱۸۶۸ میلادی کسانی که خود را تهرانی اصل می‌دانستند ۲۶٫۸٪ و اصفهانی ۶٫۷٪ و آذربایجانی ۵٫۶٪ و قاجارها ۱٫۴٪ بوده‌اند. ۵۹٪ از دیگر نقاط ایران بوده‌اند از جمله کاشانی‌ها و عراقی‌ها (اهالی مرکز ایران) و شیرازی‌ها که در این میان کاشانی‌ها بیشتر از دیگران بوده‌اند.

امروزه بیشینه مردم تهران را پارسیان تشکیل می‌دهند؛ پس از آن‌ها، آذری‌ها بزرگ‌ترین اقلیت قومی موجود در تهران هستند. همچنین کردها، مازندرانی‌ها، لرها و گیلک‌ها نیز از دیگر اقوام پر جمعیت شهر تهران هستند.

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبره پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۸۹ انجام داد و بر پایهٔ یک بررسی میدانی و یک جامعهٔ آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد، در تهران به قرار زیر بود:فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسی ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:گزارش‌های پیشرفت طرح‌ها وکلان شهرها/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارستابناک

 شهروندان خارجی 
۲ میلیون از اتباع خارجی در استان تهران زندگی می‌کنند. بیشترین خارجی‌های ساکن آن را افغان‌ها و پس از آن، پاکستانی‌ها و عراقی‌ها تشکیل می‌دهند.

 دین 
بیشتر مردم تهران رسماً مسلمان و شیعه دوازده‌امامی هستند. دیگر جوامع مذهبی در تهران شامل اهل سنت، بهائیان، زرتشتیان، مسیحیان و یهودیان می‌شود. 

 میانگین سنی 
شهر تهران جمعیت سال‌خورده‌تری نسبت به ایران و استان تهران را در خود جای داده است. پراکندگی گروه‌های سنی نیز در تهران یکنواخت نیست و مناطق شمالی دارای جمعیتی با میانگین سنی بالاتری هستند. مناطق حاشیهٔ شهر نیز دارای جمعیت جوان‌تری هستند. طبق آماری که بر اساس نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵ به دست آمد، میانگین سنی در شهر تهران معادل ۳۳/۲ سال است.

 جستارهای وابسته 
 اقوام ساکن ایران
 جمعیت‌شناسی ایران

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 توزیع نسبی جمعیت در گروه‌های عمدهٔ سنی تهران

رده:جمعیت‌شناسی بر پایه شهر
رده:جمعیت‌شناسی ایران
رده:تهران