فهرست آثار تاریخی و باستانی تخریب‌شده در ایران

در زیر فهرستی از آثار و محوطه‌های تاریخی و باستانی در ایران آورده شده‌است که تخریب‌شده‌اند.

 آثار شاخص نابودشده پیش از ثبت 
این بخش شامل فهرست آثار ملی است که هرگز به ثبت نرسیده‌اند، چرا که قبل از آغاز ثبت آثار ملی از میان رفته‌اند.
 نام  شماره و تاریخ ثبت  یونسکو  تصویر  تخریب توسط  تاریخ تخریب  توضیحقلعه نهاوندهرگز ثبت نشدند55px150pxناصرالدین شاه قاجار۱۲۴۰ باروتخانه تهران55px150px؟؟ کاخ هفت‌دست و کوشک آیینه‌خانه55px150pxظل‌السلطان۱۲۷۰ سر در قاجاری میدان مشق(سر در ناصری)55px150px؟سال‌های آغازین دهه ۱۳۰۰ خورشیدی قصر قاجار55px150pxدوره رضاشاه(نظمیه، ارتش، مخابرات)۱۳۰۷ تنها بنای باقی‌مانده این قصر در تاریخ  با شماره ۱۷۶۶ و تحت عنوان «عمارت کلاه فرنگی و ندامتگاه قصر» به ثبت رسیدعمارت باغ‌شمال(هشت بهشت تبریز)55px150pxشهرداری تبریز؟ بنای شمس‌العماره بندرانزلی55px150pxنامشخص۱۳۰۶ کاخ خوشتاریا بندرانزلی55pxآتش‌سوزی۱۳۰۸ کاخ عمادیه55px150pxنامشخص نامشخص برج نوش55px150pxبانک ملیدهه ۱۳۰۰ خورشیدی عمارت باغشاه55px150pxنامشخص نامشخص عمارت اندرونی55px150pxوزارت داراییدهه ۱۳۰۰ خورشیدی عالی‌قاپو (تبریز)(شمس‌العماره تبریز)وضعیت ثبت نامشخص55px150pxآتش‌سوزیسیل ۱۳۱۳علی منصور۱۳۱۲، ۱۳۱۳ و ۱۳۳۳ تکیه دولت55px150pxبانک ملی۱۳۲۵ حظیرةالقدس55px150pxمحمدتقی فلسفی،ارتش شاهنشاهی ایران۱۳۳۴ ساختمان تلگرافخانه (تهران)55px150pxوزارت پست و تلگراف و تلفن۱۳۴۹ عمارت شهرداری (تهران)55px150pxشهرداری تهران۱۳۴۷ مدرسه باقریه55px110pxآستان قدس رضوی۱۳۵۴ سالن تئاتر شیر و خورشید تبریز55px150pxمسلم ملکوتی۱۳۶۰ 

 آثار شاخص نابودشده بعد از ثبت 
این بخش شامل فهرست آثار ملی برجسته است که پس از ثبت در آثار ملی از میان رفته‌اند.
 نام  ش  تاریخ ثبت  یونسکو  تصویر  تخریب توسط  تاریخ تخریبعمارت نظامیه۲۶۱۳۰ خرداد ۱۳۱۵55px150pxحاج علینقی کاشانی(از بازاریان) اوایل دهه ۱۳۳۰کاخ سلطنت‌آباد۴۱۸۱۱ بهمن ۱۳۳۴55px150pxارتش؟عمارت متصل به غارهای طاق بستان(عمارت مسعودیه (کرمانشاه))۳۴۲۴ شهریور ۱۳۱۰55px150pxرومن گیرشمن۱۳۴۲آرامگاه رضاشاه پهلوی۱۳۲۹۲۰ بهمن ۱۳۵۵55px80pxصادق خلخالیاردیبهشت ۱۳۵۹برج شیشه اراک۱۰۷۶55px150px؟۱۳۶۱بند شاه عباسی۱۱۸۲ ۱۴ مهر ۱۳۵۴55px130pxوزارت نیروتخریب برای ساخت سد الغدیربین سال‌های ۱۳۶۲ تا ۱۳۷۲حمام خسروآقا۹۷۶۱ مرداد ۱۳۵۳55px100pxبرخی اهالی محلی یا شهرداری اصفهان۲۳ فروردین ۱۳۷۴ارگ بم۵۱۹۱ فروردین ۱۳۴۵55px110pxزمین‌لرزه بم۵ دی ۱۳۸۲در سی‌وهفتمین نشست کمیته میراث جهانی یونسکو در سال ۱۳۹۲ این اثر از فهرست میراث در خطر خارج شد.سرای دلگشا۱۹۸۴۸۱۴ آبان ۱۳۵۶55px130pxمالک شخصیمهر ۱۳۹۰کلیسای کرمان۲۶۲۴۶۲۷ اسفند ۱۳۸۷55px130px؟۲۰ بهمن ۱۳۹۱خانه توران امیرسلیمانی۳۱۵۳۸ ۲۸ تیر ۱۳۹۵55px130pxکمیته امداد امام خمینی۲۸ تیر ۱۳۹۵

 فهرست کامل 
 ردیف  نام اثر یا محوطه  منطقه  زمان ساخت  وضعیت کنونی  وضعیت ثبت ملی و شماره ثبت  تاریخ ثبت ملی  نگاره  تخریب توسط۱ برم دلک  شیراز  ساسانی  تجاوز و تعرض‌شده با بیل مکانیکی  ۷۱    150px  وزارت راه و شهرسازی۲ محوطه‌های پشت سد سیوند (تنگه بلاغی) پاسارگاد  از پیش از تاریخ تا اسلامی  در اثر آبگیری سد غرق شده  ثبت شده بود؟  150px  وزارت نیرو۳ امامزاده یحیی  زواره  سده هفتم قمری  تخریب شده -؟  150px ؟۴ تپه یا تل بقارا  بهبهان  هزاره پنج پیش از میلاد  تخریب شده ۱۹۲۴۰   150px ؟۵ محوطه جوبجی  رامهرمز  عیلامی  در اثر کار عمرانی تخریب شده ۲۳۰۵۲   150px ؟۶ کوشک اسدآباد  بهبهان  ساسانی  ؟ ؟  150px ؟۷ سنگ‌نبشته هخامنشی جزیره خارک  بوشهر  هخامنشی  تخریب شده ؟ ؟  150px ؟۸ کتیبه پایه ستون‌های کاخ آپادانای شوش  شوش  هخامنشی  تخریب شده  ؟  150px ؟۹ سد جره (دوران ساسانی)  رامهرمز  ساسانی  در اثر آبگیری سده جره غرق شده  ۲۵۴۲    150px  وزارت نیرو۱۰ محوطه‌های پشت سد جره (سد جره (دوران ساسانی))  رامهرمز  همه دوره‌ها  در اثر آبگیری سده جره غرق شده ؟ ؟  150px  وزارت نیرو۱۱ تپه قلعه قره کند-قلعه کنت  بوکان  دوره برنز  تبدیل به پادگان سپاه شده و بخش زیادی از آن تخریب شده  ۵۷۳    150px ؟۱۲ محوطه قلعه سردار عزیز خان  بوکان  قاجاریه  بخشی از آن پادگان نظامی است و سال ۱۳۸۴ ضلع جنوبی آن به پهنای چند متر تخریب شد تا کوچه ۶ متری مجاور آن به خیابان ۱۲ متری تبدیل شود و در آن مغازه و پاساژ ساخته شود.  به شماره ۵۹۵ به ثبت ملی رسیده‌است ؟  150px ؟۱۳ تپه پشت‌تپ (باغ شایگان)(تپه شایگان)  مهاباد  پیش از تاریخ تا هزاره اول پیش از میلاد  در مرکز شهر مهاباد قرار دارد و چندین بار دی چند سال گذشته به بهانه تعریض خیابان تخریب شده‌است. ۶۰۹    150px ؟۱۴ بقایای چهارطاقی رکن‌آباد  شیراز  ساسانی؟ اسلامی  در پروژه تعریض جاده شیراز ـ مرودشت کاملاً تخریب شد  ۱۰۴۹۹   150px ؟۱۵ محوطه غار باغ منصوری  شیراز  فرا پارینه سنگی  در پروژه پارک و فضای سبز کاملاً تخریب شد  ثبت شده بود ؟  150px ؟۱۶ تل روباهی  مرودشت  دوره جری نو سنگی  عبور کانال زهکشی از میان تپه و تخریب حدود ۸۵٪ از محوطه ۲۰۹۲۲    150px ؟۱۷ تپه سیف آباد  کازرون  ساسانی  عبور لوله گاز جنوب به شمال از میان تپه و تخریب ۷۰٪ از محوطه  بعد از تخریب ثبت شد ؟  150px ؟۱۸ تپه محمد جعفر  کازرون  ساسانی  تعرض شده با بیل مکانیکی  بعد از تخریب ثبت شد ؟  150px ؟۱۹ معدن سنگ دوره هخامنشی گوندِشلو  مرودشت فارس  هخامنشی  تعرض شده با استخراج معدن جدید  بعد از تخریب ثبت شد ؟  150px ؟۲۰ اشکفت قد برمشور  شیراز  پارینه سنگی جدید  تعرض با بیل مکانیکی  ثبت شده بود ؟  150px ؟۲۱ جبهه غربی کاخ آپادانا شوش  شوش  عیلامی تا هخامنشی  احداث هتل  ثبت شده بود ؟  150px ؟۲۲ پناهگاه صخره ای پل فسا  شیراز  پارینه سنگی جدید  در پروژه تقاطع غیر هم سطح تخریب شد  ثبت شده بود ؟  150px ؟۲۳  /  ساسانی هخامنشی اسلامی   ثبت شده بود ؟  150px ؟۲۴ محوطه باز (کارگاه) قادر آباد  قادرآباد (فارس)  پارینه سنگی میانی  احداث آپارتمان و تخریب کامل  ۲۴۱۸۵    150px ؟۲۵ محوطه مقدس یا جایگاه ستایش پاسارگاد  پاسارگاد  هخامنشی  به‌طور کلی توسط دینامیت قاچاقچیان منهدم شده‌است  ۸۴۹۹    150px ؟۲۶ کتیبه کرتیر در نقش رجب  مرودشت  ساسانی  نام موبد موبدان در کتیبه کرتیر با سنگ فرز بریده شده‌است  ۲۲    150px ؟۲۷ بنایی که بر فراز چاه مرتاض علی ساخته شده‌است  شیراز  اسلامی  در پروژه مرمت این بنا، توسط سازمان میراث فرهنگی فارس تخریب شد و بنای دیگری با پلان متفاوت ساخته شد  ثبت شده بود ؟  150px ؟۲۸ کتیبه مسجد وکیل  شیراز  اسلامی  دزدیده شد  ثبت شده بود ؟  150px ؟۲۹ محوطه سیکل ترکیبی  کازرون  اسلامی  در پروژه سیکل ترکیبی تخریب شد که دارای گچبری‌های بسیار زیبایی از دوره ایلخانی بود
 ؟ ؟  150px ؟۳۰ اشکفت گاوی  مرودشت فارس  پارینه سنگی میانی  روزنبرگ این غار را کاوش کرده بود که در پروژه استخراج سنگ آهک پتروشیمی با دینامیت تخریب شد  بعد از تخریب ثبت شد ؟  150px ؟۳۱ آتشکده سنگی تنگ کرم (کتیبه میل تنگ کرم)  فسا  ساسانی  به‌طور کلی منهدم شده با دینامیت قاچاقچیان به سودای گنج در میان ستون  ۲۶۴    150px ؟۳۲ نقش برجسته بهرام دوم گویم  شیراز  ساسانی  این احتمال هست که این نقش در محوطه یک باغ وجود داشته باشد، اما از سرنوشت این نقش برجسته کسی خبر ندارد  ثبت شده‌است ؟  150px ؟۳۳ محوطه لیان  بوشهر  عیلامی  در پایگاه هوایی قرار دارد و از سرنوشت آن کسی خبر ندارد ؟ ؟  150px ؟۳۴ تپه ماد آباد  مرودشت  دوران اسلامی  به‌طور کلی در پروژه احداث آپارتمان تخریب شد و بخشی حدود ۵٪ آن برای کاوش آموزشی دانشگاه مرودشت انجام شد  ۱۲۵۶   150px ؟۳۵ تپه اشرف  اصفهان  ۷۰۰۰ سال پیش  بعد از کاوش رها شده و به پیست موتور سواری تبدیل شده‌است  ۱۷۷۰   150px ؟۳۶ آتشگاه اصفهان  اصفهان  پیش از اسلام  عدم محافظت در حریم منظری آن هتل ساخته می‌شود  ۳۸۰    150px ؟۳۷ ساختمان پرچم  تهران  پهلوی اول  تخریب کامل  عدم ثبت در آثار ملی ؟  150px ؟۳۸ بازار سنتی تهران  تهران  قاجاریه  تخریب و احداث قسمت‌های نوسازی در مرکز این بافت  ۱۵۴۰    150px ؟۳۹ بافت تاریخی شیراز  شیراز  ساسانی هخامنشی اسلامی  تخریب کامل برای ایجاد فضای تجاری در طرح بین الحرمین  ثبت ملی ؟  150px ؟۴۰ تپه هگمتانه  همدان  مادها  بر روی قسمتی از آن سنگفرش ساخته شده‌است  ۲۸   150px ؟۴۱ نقش برجسته سرسره ری ری  قاجار  در اوایل دهه ۱۹۷۰ تخریب شد ؟ ؟  150px  کارخانه سیمان۴۲قلعه آتشگاهکاشمرساسانیانتخریب شده‌است.؟؟150px؟۴۳قلعه ریگکاشمر دوره سلجوقیانتخریب شده‌است.۱۳۱۸۶۱۶ مرداد ۱۳۸۴150px؟

 جستارهای وابسته 
 فهرست آثار تاریخی ایران

 منابع 

رده:آثار ملی تخریب‌شده در ایران
رده:فهرست‌های آثار ملی ایران