جنگ‌های پسافرمیمی

نام عناصر ۱۰۴ تا ۱۰۶، موضوع مجادله‌ای بود که در دهه ۱۹۶۰ شروع شد که توسط شیمیدان‌ ها به نام جنگ‌های پسافرمیمی شناخته شده‌است؛ زیرا این عناصر پس از عنصر فرمیم (عنصر شماره ۱۰۰) در جدول تناوبی قرار دارند. این جدال، از اختلاف نظرهای دانشمندان آمریکایی و شوروی که اولین بار این عناصر را جدا کرده بودن به وجود آمد. راه حل نهایی این مجادله، در سال ۱۹۹۷ نیز برای نام‌گذاری عناصر ۱۰۷ تا ۱۰۹ استفاده شد.

 اختلافات 
برابر با کنوانسیون نام‌گذاری عناصر؛ حق نام‌گذاری عناصر جدید برای کاشفان آن است. با این حال، برای عناصر ۱۰۴، ۱۰۵ و ۱۰۶، میان آزمایشگاهی در آمریکا و آزمایشگاهی دیگر در شوروی، با توجه به این که کدام یک آن‌ها را زودتر کشف کرده‌اند، بحثی سر گرفت. هر کدام از طرفین، نام خود را برای عناصر ۱۰۴ و ۱۰۵ پیشنهاد می‌دادند که توسط طرف مقابل به رسمیت شناخته نمی‌شد.

 مخالفان 
دو گروه اصلی که در این مناقشه درگیر بودند عبارتند از:

 گروهی آمریکایی در آزمایشگاه ملی لارنس برکلی
 گروهی روسی در مؤسسه مشترک تحقیقات هسته‌ای در دوبنا

همچنین کمیسیون نام‌گذاری شیمی معدنی آیوپاک (IUPAC)، به عنوان داور، نام‌گذاری پیشنهادی خود را به مجمع عمومی آیوپاک معرفی کرد. گروهی آلمانی نیز در مرکز تحقیقات یون سنگین GSI، که عناصر ۱۰۷ تا ۱۰۹ را کشف کرده بودند، زمانی به این مناقشه اضافه شدند که کمیسون نام‌گذاری شیمی معدنی پیشنهاد داد که نام "hahnium"، که توسط آمریکایی‌ها برای عنصر ۱۰۵ پیشنهاد شده بود، برای عنصر ۱۰۸ که این گروه کشف کرده بودند استفاده شود.

+نام‌های پیشنهادیگروهعدد اتمینامنام‌بخشآمریکایی۱۰۴Rutherfordiumارنست رادرفورد۱۰۵Hahniumاتو هان۱۰۶Seaborgiumگلن سیبورگروسی۱۰۴Kurchatoviumایگور کورچتو۱۰۵Nielsbohriumنیلز بوهرآلمانی۱۰۷Nielsbohriumنیلز بوهر۱۰۸Hassiumهسن، آلمان۱۰۹Meitneriumلیزه مایتنردر سال ۱۹۹۴، کمیسیون نامگذاری شیمی معدنی نام‌های زیر را پیشنهاد کرد:
عدد اتمینامنام‌بخش۱۰۴Dubniumدوبنا، روسیه۱۰۵Joliotiumفردریک ژولیو کوری۱۰۶Rutherfordiumارنست رادرفورد۱۰۷Bohriumنیلز بور۱۰۸Hahniumاتو هان۱۰۹Meitneriumلیزه مایتنر

 اعتراض به طرح پیشنهادی IUPAC 94 
این راه حل موجب اعتراض انجمن شیمی آمریکا (ACS) شد؛ زیرا حق گروه آمریکایی برای معرفی نام عنصر ۱۰۶ مورد بحث قرار نگرفته‌است و این گروه باید حق نام عنصر را داشته باشد. در واقع، آیوپاک تصمیم گرفت که اعتبار کشف عنصر 106 را به برکلی اختصاص دهد.

در همین راستا، گروه آلمانی با اشاره به این که طبق یک کنوانسیون طولانی مدت که یک عنصر توسط کاشفان آن نامگذاری می‌شود، ضد نام پیشنهادی "Hahnium" برای عنصر ۱۰۶ اعتراض کرد.

علاوه بر این؛ چون قبلاٌ در بسیاری از کتاب‌های آمریکایی نام‌های Rutherfordium و Hahnium برای عنصرهای ۱۰۴ و ۱۰۵ استفاده شده بود، انجمن شیمی آمریکا مخالف استفاده این نام‌ها برای عناصر دیگر بود.

در سال ۱۹۹۵، آیوپاک قوانین بحث برانگیز را رد کرد و کمیته ای از نمایندگان ملی را برای یافتن مصالحه ایجاد کرد. آن‌ها پیشنهاد کردند که در عوض حذف سایر پیشنهادها آمریکایی‌ها، بجز نام Lawrencium برای عنصر شماره ۱۰۳، Seaborgium برای عنصر ۱۰۶ استفاده شود. با توجه به این که طبق گزارشی در سال ۱۹۹۳ گروه روسی به عنوان اولین سنتزکننده عنصر ۱۰۲ شناخته شده بود، نام Flerovium جایگزین نام Nobelium شد. این تصمیم توسط دانشمندان آمریکایی رد شد و به این ترتیب موجب الغای آن شد. نام Flerovium بعدها برای عنصر شماره ۱۱۴ استفاده شد.

 قطعنامه IUPAC 97 

در سال ۱۹۹۷، آیوپاک اجلاس دیگری برگزار کرد و در آن به بررسی تمامی نام‌های مورد استفاده و پیشنهادها پرداخت. در نهایت، تصمیم نهایی در مجمع عمومی آیوپاک در ژنو سوئیس اعلام شد. عنصر شماره ۱۰۵ Dubnium (Db) نامیده شد، که از شهر دوبنا در روسیه که مؤسسه مشترک تحقیقات هسته‌ای در آن قرار دارد گرفته شده‌است. نام‌های پیشنهادی آمریکایی‌ها نیز برای عناصر ۱۰۲، ۱۰۳، ۱۰۴ و ۱۰۶ مورد استفاده قرار گرفتند.
+نام‌گذاری نهاییعدد اتمینامنام‌بخش۱۰۴رادرفوردیومارنست رادرفورد۱۰۵دوبنیمدوبنا، روسیه۱۰۶سیبورگیمگلن سیبورگ۱۰۷بوهریمنیلز بوهر۱۰۸هاسیمهسن، آلمان۱۰۹مایتنریملیزه مایتنر

 خلاصه 
خلاصه نام‌گذاری عناصر از ۱۰۱ تا ۱۱۲:
 عدد اتمینام سیستماتیک آمریکایی روسی آلمانی IUPAC 94 نام نهایی (IUPAC 97)نام امروزی (فارسی)۱۰۱unniluniummendelevium——mendeleviummendeleviumمندلیفیم۱۰۲unnilbiumnobeliumjoliotium—nobeliumnobeliumنوبلیم۱۰۳unniltriumlawrenciumrutherfordium—lawrenciumlawrenciumلارنسیم ۱۰۴ unnilquadium rutherfordium kurchatovium — dubnium rutherfordiumرادرفوردیم ۱۰۵ unnilpentium hahnium nielsbohrium — joliotium dubniumدوبنیم ۱۰۶ unnilhexium seaborgium — — rutherfordium seaborgiumسیبورگیم ۱۰۷ unnilseptium — — nielsbohrium bohrium bohriumبوهریم ۱۰۸ unniloctium — — hassium hahnium hassiumهاسیم ۱۰۹ unnilennium — — meitnerium meitnerium meitneriumمایتنریم۱۱۰ununniliumhahniumbecquereliumdarmstadtium——دارمشتادیم۱۱۱unununium——roentgenium——رونتگنیم۱۱۲ununbium——copernicium——کوپرنیسیم

عدد اتمیگزینه‌های اصلی نامگذاری اتمنام‌بخشنام سیستماتیک عنصرشناسایی و کشف توسطلیست نام‌های GSI و JINR
سال ۱۹۹۲نام رسمی
سال ۱۹۹۵نام رسمی
سال ۱۹۹۷۱۰۳لارنسیمارنست ارلاندو لارنسunniltrium
(Unt)مؤسسه مشترک تحقیقات هسته ای(JINR)
و

آزمایشگاه ملی لارنس برکلی کالیفرنیا (LBNL)لارنسیم
Lrلارنسیم
Lrلارنسیم
Lrرادرفوردیمارنست رادرفورد۱۰۴کورچاتوفیمایگور کورچاتوفunnilquadium
(Unq)مؤسسه مشترک تحقیقات هسته ای(JINR)
و

آزمایشگاه ملی لارنس برکلی کالیفرنیا (LBNL)مایتنریم
Mtدوبنیم
Dbرادرفوردیم
Rfرادرفوردیمارنست رادرفورد۱۰۵نیلزبوهریمنیلز بوهرunnilpentium
(Unp)مؤسسه مشترک تحقیقات هسته ای(JINR)
و

آزمایشگاه ملی لارنس برکلی کالیفرنیا (LBNL)کورچاتوفیم
Kuژولیتیم
Jlدوبنیم
Dbهانیماتو هان۱۰۶سیبورگیمگلن تئودور سیبورگunnilhexium
(Unh)آزمایشگاه ملی لارنس لیورمور
(LLNL)

و

آزمایشگاه ملی لارنس برکلی کالیفرنیا (LBNL)رادرفوردیم
Rfسیبورگیم
Sgسیبورگیم
Sg۱۰۷نیلزبوهریمنیلز بوهرunnilseptium
(Uns)مرکز تحقیقات یون سنگین GSI هلمهولتز
(GSI)

و

مؤسسه مشترک تحقیقات هسته ای(JINR)نیلزبوهریم
Nsنیلزبوهریم
Nsبوهریم
Bh۱۰۸هاسیمهسن، آلمانunniloctium
(Uno)مرکز تحقیقات یون سنگین GSI هلمهولتز
(GSI)هاسیم
Hsهانیم
Haهاسیم
Hs۱۰۹مایتنریملیزه مایتنرunnilennium
(Une)مرکز تحقیقات یون سنگین GSI هلمهولتز
(GSI)هانیم
Haمایتنریم
Mtمایتنریم
Mt
 جستارهای وابسته 

 آیوپاک
 نام‌گذاری آیوپاک

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:مناقشه‌های نام‌گذاری
رده:بوریم
رده:پیشینه شیمی
رده:تاریخ فیزیک
رده:دوبنیم
رده:رادرفوردیم
رده:روابط ایالات متحده آمریکا و اتحاد شوروی
رده:سیبورگیم
رده:علم در سده ۲۰ (میلادی)
رده:مایتنریم
رده:مناقشه‌های اکتشاف و اختراع
رده:نامگذاری عناصر شیمیایی
رده:نام‌گذاری شیمیایی
رده:هاسیم