ابن صوفی

نجم‌الدين‌ ابوالحسن‌ على‌ بن‌ ابوالغنائم‌ محمد معروف به ابن صوفی (متولد  قمری /  میلادی در بصره، متوفی  قمری /  میلادی در موصل) نسب‌شناس برجسته شیعه بود. وی مؤلف کتاب تاریخی نسب‌شناسی معروف عربی با نام «المجدی فی انساب الطالبیین» (به عربی: ألمَجدی فی أنسابِ الطّالبیّین، ) بوده است.

 زندگی و نسب 
ابن صوفی در بصره به دنیا آمده است و در همان جا نیز بزرگ شده است. به دلیل نَسَبَش که به پدربزرگش «عُمَر الاَطرف» فرزند امام اول شیعیان «علی»، معروف‌ به‌ «ابن‌ تغلبیه» می‌رسد، ابن صوفی به نام‌های «عُمَری» و «عَلَوی» معروف بوده است.

پدر ابن صوفی، «ابوالغنائم محمد» معروف به «ابن مهلبیه» از بزرگان علم نسب‌شناسی به شمار می‌رفته است. در واقع نسب‌شناسی و شجره‌نامه‌نویسی در خاندان ابن صوفی مرسوم بوده است و ​​حتی جد ششم او «محمد صوفی» که ابن صوفی را به او نسبت می‌دهند و به دستور هارون‌الرشید (پنجمین خلیفه از امپراتوری عباسی) کشته شد، سابقه طولانی در علم شجره‌نامه‌نویسی داشت و نسب‌شناس بود.

به نظر می‌رسد که ابن صوفی، اگر نگوییم تمام وقت خود را، ولی بیشتر اوقات خود را در بغداد به سر می‌برده است. به ویژه بین سال‌های ۴۰۷ تا ۴۲۰ قمری (۱۰۱۶ تا ۱۰۲۹ میلادی) که در بغداد رفت و آمد داشته است. در نهایت، ابن صوفی در سال ۴۲۳ قمری (۱۰۳۲ میلادی) از بصره به موصل مهاجرت کرده است و در آنجا ازدواج کرده و ساکن همان جا شده است.

ابن صوفی در هنگام نوشتن شجره‌نامه زید بن علی، از مکتب شیعه دوازده‌امامی به عنوان فرقه خود یاد کرده است. بنا به گفته ابن طقطقی (مورخ برجسته) در کتابش «الاصیلی»، ابن صوفی در موصل از دنیا رفته است.

 تحصیلات 
چنان که خود ابن صوفی می‌گوید او از کودکی به فراگیری علوم مختلف به ویژه علم نسب‌شناسی پرداخته است و از محضر اساتید بزرگی بهره برده است. سید بن طاووس (فقیه، متکلم، مورخ و منجم شیعه) ابن صوفی را برترین نسب‌شناس زمان خود معرفی کرده است و به گفته ابن عنبه (مورخ و نسب‌شناس برجسته شیعه) نوشته‌های ابن صوفی در زمینه نسب‌شناسی، سندهایی معتبر به حساب می‌آمده است. ابن صوفی برای کسب تجربه و دانش در علوم مختلف به ویژه علم نسب‌شناسی به سرزمین‌ها و شهرهای زیادی سفر کرده است. از جمله شهرها و سرزمین‌هایی که ابن صوفی برای کسب دانش به آن‌ها سفر کرده است عبارتند از رمله، نصیبین، شام، میافارفین، مصر، عمان، کوفه و عكبرا. ابن صوفی را برخی از مورخان، به عنوان ادیب، شاعر و فقیه نیز معرفی کرده‌اند.

 استادان وی 
در کتابهای مختلف تاریخی شیعی، نام ۲۰ تن از استادان ابن صوفی برده شده است. ابن صوفی در کتابش «المجدی فی انساب الطالبیین» (به عربی: ألمَجدی فی أنسابِ الطّالبیّین، ) نیز نام برخی از استادان خود را ذکر کرده است. از اساتید برجسته ابن صوفی می‌توان به افراد زیر اشاره کرد:

ابن صوفی معاصر با سید مرتضی علم‌الهدی (از بزرگ‌ترین علمای شیعه عصر خود)Sayyid Razi: Life and Work By: Dr. Sayyid Muhammad Mahdi Ja'fari بوده است. ابن صوفی در سال ۴۲۵ قمری (۱۰۳۴ میلادی) در بغداد با وی ملاقات کرده است. به گفته سید علی خان مدنی (از عالمان شیعه) ابن صوفی مدتی زیر نظر سید مرتضی علم‌الهدی تحصیل کرده و از او و برادر او سید رضی، حدیث‌هایی نقل کرده است، اما خود ابن صوفی به این موضوع اشاره‌ای نکرده است.

 آثار وی 
نوشته‌های ابن صوفی بیشتر در زمینه نسب‌شناسی و شجره‌نامه‌نویسی اسلامی شهرت دارند. از جمله آثار وی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 همچنین ببینید 

 ابن عنبه
 ابن اسحاق
 سید احمد خوانساری
 امامزاده علی بن جعفر
 میرزا جوادآقا تهرانی
 محمدعلی ناصری
 محمدعلی شاه‌آبادی
 محمدجواد انصاری همدانی
 سید ابوالحسن شمس‌آبادی
 صلوات
 عمدة الطالب
 عبارت‌های دعایی در اسلام
 مکاشفه (مذهب)
 سید محمد بهبهانی
 آقا حسین خوانساری
 احمد بن عیسی بن زید
 احمد بن اسحاق
 آقا نجفی قوچانی
 اطلس شیعه
 دعای صباح
 شب احیا
 بهاءالدین بن شداد

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 ابن صوفی، نجم الدین
 ابن صوفی، نجم الدين
 عمری، علی بن محمد

رده:زادگان ۳۹۰ (قمری)
رده:درگذشتگان ۴۶۰ (قمری)
رده:زادگان ۱۰۰۰ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۰۶۸ (میلادی)
رده:اهالی بصره
رده:اهالی موصل
رده:عالمان شیعه