فهرست والیان هرات

هَرات در طول تاریخ تحت حاکمیت ساختارهای سیاسی مختلف اداره شده است. این مقاله شامل فهرست های مستقل است که هر کدام مطابق با دوره تاریخی و نظام سیاسی افغانستان هستند.

 حکام هرات در دوره صفویه 

 عکس نام حاکم دوره حاکم/پادشاه بالادست جزئیات منبع75px سام میرزا صفوی ۱۵۲۱–۱۵۲۹م شاه اسماعیل یکم فرزند شاه اسماعیل یکم؛ در کودکی به همراه لَل‍ه خود دورمیش‌خان شاملو به ولایت هرات منصوب شد.قدرت واقعی در این دوره در دست خاندان شاملو بود. 75px سام میرزا صفوی ۱۵۳۲–۱۵۳۴م شاه تهماسب یکم دوره دوم ولایت؛ در این دوره آغزیوارخان استاجلو سمت لَل‍گی او را بر عهده داشت؛  او در این زمان «تذکره تحفه سام» را نوشت. 75px حسین‌خان شاملو ۱۵۹۸–۱۶۱۸م شاه عباس یکم بیگلربیگی خراسان 75px حسن‌خان شاملو ۱۶۱۸–۱۶۳۰م شاه عباس یکم بیگلربیگی خراسان؛ مستقر در دارالسلطنه هرات 75px عباسقلی‌خان شاملو حدود ۱۶۳۵–۱۶۷۰م شاه صفی یکم، شاه عباس دوم، شاه سلیمان یکم بیگلربیگی خراسان؛ بیش از ۳۴ سال حاکم هرات75px جعفرخان شاملو ۱۶۷۰–۱۶۹۰م شاه سلیمان یکم فرزند عباسقلی‌خان؛ تداوم حکومت موروثی خاندان شاملو در هرات 

 دوره انتقالی صفوی و افشاری با حکمرانی طایفه ابدالی 

 عکس نام حاکم دوره وضعیت حاکمیت جزئیات منبع75px عبدالله‌خان ابدالی ۱۷۱۷–۱۷۲۱م حاکم مستقل رئیس طایفه ابدالی؛هرات را از تصرف صفویان خارج کرد و حکومت مستقل تشکیل داد. 75px اسدالله‌خان ابدالی ۱۷۲۱–۱۷۲۲م حاکم مستقل فرزند عبدالله‌خان؛او در زمان حیات پدرش فرماندهی لشکر را بر عهده داشت و پس از او به قدرت رسید. 75px شاه قاسم‌خان ۱۷۲۱–۱۷۲۲م منصوب شاه سلطان حسین آخرین حاکم منصوب صفوی؛همزمان با اسدالله‌خان برای بازپس‌گیری قلعه هرات تلاش می‌کرد. 75px مقرب‌خان ابدالی ۱۷۲۲م حاکم مستقل برادر عبدالله‌خان؛او در پی کشمکش‌های داخلی پس از مرگ اسدالله‌خان برای مدتی کوتاه قدرت را گرفت. 75px شاه محمدخان ابدالی ۱۷۲۲–۱۷۲۴م حاکم مستقل فرزند اسدالله‌خان؛حکومت او با مخالفت سایر جناح‌های ابدالی روبرو بود. 75px زمان‌خان ابدالی ۱۷۲۰–۱۷۲۴م حاکم مستقل پدر احمدشاه درانی؛او به عنوان رقیب اصلی جناح‌های دیگر، سرانجام قدرت ابدالی‌ها را یکپارچه کرد. مروی، محمدکاظم، عالم‌آرای نادری، نشر علم، ۱۳۶۴، جلد ۱، ص ۱۴۵.75px اللهیارخان ابدالی ۱۷۲۴–۱۷۳۰م حاکم مستقل دوران او مصادف با نبردهای سنگین با نیروهای نادری در خراسان و هرات بود. 75px ذوالفقارخان ابدالی ۱۷۳۰–۱۷۳۱م منصوب نادرشاه برادر بزرگتر احمدشاه درانی؛ فرماندار هرات در فاصله دو دورهٔ حکومت اللهیارخان. 75px اللهیارخان ابدالی ۱۷۳۱–۱۷۳۲م منصوب از سوی نادرشاه پس از شکست از نادرشاه به عنوان دست‌نشانده اداره می‌کرد. 75px اللهیارخان ابدالی ۱۷۳۲–۱۷۳۶م حاکم مستقل دوباره حاکم مستقل شد 

 امیران و والیان دوره درانی و کشمکش با قاجاریه 
 عکس نام دوره حاکم/امیر جزئیات منبع75pxفیروزالدین سدوزایی ۱۸۰۱–۱۸۱۸ محمود شاه درانی (در کابل) حاکم مستقل هرات از دودمان سدوزایی 75pxمحمود شاه درانی ۱۸۱۸–۱۸۲۶ زمان‌شاه درانی از دودمان سدوزایی؛ پس از برکناری از کابل در هرات حکومت کرد 75pxکامران میرزا درانی ۱۸۲۶–۱۸۴۲ محمدشاه قاجار امیر مستقل هرات فرزند محمود شاه درانی؛ واپسین امیر از دودمان سدوزایی در هرات؛ در دوران او طی جنگ اول هرات شهر توسط محمدشاه قاجار محاصره شد.  75pxیارمحمدخان الکوزایی ظهیرالدوله ۱۸۴۲–۱۸۵۱ حکومت مستقل؛ ناصرالدین‌شاه فرزند عبدالله خان 75pxسعیدمحمد خان الکوزایی ظهیرالدوله ۱۸۵۱–۱۸۵۵ ناصرالدین‌شاه پسر ارشد و جانشین یارمحمدخان الکوزایی؛  75pxمحمدیوسف میرزا درانی ۱۸۵۵ حکومت مستقل؛ حاکم در زمان محاصره هرات حاکم هرات در زمان محاصره توسط ارتش ایران قاجاری طی جنگ دوم هرات 75pxعیسی‌خان بَر‌دُرّانی ۱۸۵۶–۱۸۵۷م حکومت مستقل؛ حاکم در زمان تصرف هرات یکی از صاحب منصبان عساگر هرات پس از تحویل محمدیوسف میرزا درانی توسط سران سپاه افغان به اردوی ایران، شهر را تصرف نمود؛  در نهایت طی جنگ دوم هرات تسلیم اردوی ایران به فرماندهی حسام‌السلطنه شد؛  75pxسلطان احمد خان محمدزایی ۱۸۵۷–۱۸۶۳ ناصرالدین‌شاه پس از معاهده پاریس (۱۸۵۷) از طرف ایران قاجاری به حکومت هرات رسید؛ حاکم در زمان محاصره هرات توسط امیر دوست‌محمدخان طی کارزار هرات 75pxشاه‌نواز خان محمدزایی ۱۸۶۳م ناصرالدین‌شاه فرزند سلطان احمد خان محمدزایی؛ او در میانه محاصره هرات توسط امیر دوست‌محمدخان پس از مرگ پدرش جانشین وی شد. با سقوط شهر طی کارزار هرات، حکومت وی پایان یافت و هرات قلمرو افغانستان شد. 

 والیان دوره سلطنت مطلقه 
 عکس نام دوره امیر/پادشاه جزئیات منبع75pxمحمد یعقوب خان ۱۸۶۴–۱۸۷۴ امیر شیرعلی خان بارکزایی فرزند امیر شیرعلی خان بارکزایی 75pxمحمد ایوب خان فوریه ۱۸۷۹–سپتامبر ۱۸۸۱ محمد یعقوب خان عبدالرحمن خان  فرزند شیرعلی خان بارکزایی, برادر محمد یعقوب خان 75pxسعادالدین ۱۹۰۱ عبدالرحمن‌خان حبیب‌الله خان بارک‌زایی حامی سلسله حاکم. 75pxقاضی سعادالله خان ژوئن ۱۹۰۲ حبیب‌الله خان بارک‌زایی به عنوان پدر یکی از همسران شاه شناخته شده است. 75pxمحمد سلیمان خان ۱۹۱۵–۱۹۱۹ حبیب‌الله خان بارک‌زایی (تا فوریه ۱۹۱۹) سپس برای مدتی کوتاه امان‌الله شاه دبیرکل نظامی پیشین حبیب الله خان ۱۹۱۴–۱۹۱۵ "Afghanistan: The Barakzai Dynasty (Asifi, Sulaiman, Roqay) Genealogy"75pxمحمد ابراهیم خان ۱۹۲۴–۱۹۲۸ امان‌الله شاه فرزند سردار محمد آصف خان و عموی امان‌الله شاه؛ دوران اصلاحات امانی و مدرن‌سازی هرات. «جمهوری هرات» عبدالرحیم خان75pxعبدالرحیم خان نایب‌سالار ۱۹۲۹–۱۹۳۴ حبیب‌الله کلکانی / محمد نادر شاه وی در دوران بحران سقوی هرات را مستقل از کابل حفظ کرد و سپس از سوی نادرشاه ابقا شد. نایب سالار عبدالرحیم خان75pxعبدالله خان ۱۹۳۳–۱۹۴۴ محمد ظاهرشاه والی مقتدر هرات در دهه اول سلطنت ظاهرشاه که نقش مهمی در ثبات منطقه داشت. 75pxمحمد جمعه خان دهه ۱۹۶۰ محمد ظاهرشاه از والیان فعال در امور توسعه شهری و زیربنایی هرات در دوران ثبات ظاهرشاهی. 75pxسردار عبدالکریم خان ۱۹۷۰–۱۹۷۳ محمد ظاهرشاه آخرین والی هرات در دوران نظام سلطنتی افغانستان. 

 والیان دوره جمهوری افغانستان 
 عکس نام دوره رئیس‌جمهور جزئیات منبع75pxعبدالله‌خان ۱۹۷۳–۱۹۷۸ محمد داوود خان اولین والی هرات در نظام جمهوری؛ وی تا زمان وقوع کودتای ۷ ثور در این سمت باقی ماند. 

 والیان دوره جمهوری کمونیستی 
 عکس نام دوره رئیس‌جمهور/حاکم جزئیات منبع75pxنورمحمد حقانی ۱۹۷۸–۱۹۸۶ نورمحمد تره‌کی / ببرک کارمل والی هرات در سال‌های آغازین جنگ داخلی و حضور نیروهای شوروی. 75pxحبیب‌الله کاظمی ۱۹۸۶–۱۹۹۲ محمد نجیب‌الله والی هرات در سال‌های پایانی حکومت متمایل به شوروی و خروج نیروهای ارتش سرخ. 

 والیان دوره دولت اسلامی افغانستان 
 عکس  نام  دوره  رئیس‌جمهور  جزئیات  منبع75pxمحمد اسماعیل‌خان ۱۹۹۲–۱۹۹۷ برهان‌الدین ربانی امیر اسماعیل‌خان پس از سقوط نجیب‌الله، کنترل حوزه غرب را به عنوان «امیر غرب» در دست گرفت. 

 والیان دوره امارت اسلامی افغانستان 
 عکس  نام  دوره  رهبر  جزئیات  منبع75pxملا یار محمد ۱۹۹۶–۱۹۹۹ ملا محمد عمر اولین والی طالبان در هرات پس از تصرف شهر. 75pxخیرالله خیرخواه ۱۹۹۹–۲۰۰۱ ملا محمد عمر وی مدتی نیز وزیر داخله طالبان بود و بعدها در گوانتانامو زندانی شد. 

 والیان دوره جمهوری اسلامی افغانستان 
 عکس  نام  دوره  رئیس‌جمهور  جزئیات  منبع75pxمحمد اسماعیل‌خان ۲۰۰۱–۲۰۰۴ حامد کرزی بازگشت به قدرت پس از سقوط طالبان؛ وی سپس به کابل فراخوانده و وزیر انرژی شد. 75pxمحمد خیرخواه ۲۰۰۴–۲۰۰۵ حامد کرزی سفیر اسبق افغانستان در ایران. 75pxسید حسین انوری ۲۰۰۵–۲۰۰۹ حامد کرزی از رهبران جهادی و وزیر سابق زراعت. 75pxیوسف نورستانی ۲۰۰۹–۲۰۱۰ حامد کرزی وی بعدها رئیس کمیسیون انتخابات شد. 75pxداوود شاه صبا ۲۰۱۰–۲۰۱۳ حامد کرزی متخصص زمین‌شناسی و مشاور سابق ریاست جمهوری. 75pxسید فضل‌الله وحیدی ۲۰۱۳–۲۰۱۴ حامد کرزی والی سابق کنر. 75pxمحمد آصف رحیمی ۲۰۱۴–۲۰۱۸ اشرف غنی وزیر سابق زراعت؛ طولانی‌ترین دوره ولایت در دوران غنی. 75pxعبدالقيوم رحيمى ۲۰۱۹–۲۰۲۰ اشرف غنی برادر سلام رحیمی (وزیر دولت در امور صلح). 75pxسیدعبدالوحید قتالی ۲۰۲۰–۲۰۲۱ اشرف غنی رئیس سابق اداره امور ریاست‌جمهوری؛ والی هرات تا آستانه سقوط شهر. 

 والیان دوره امارت اسلامی افغانستان 
 عکس  نام  دوره  رهبر  جزئیات  منبع75pxنوراحمد اسلامجار ۲۰۲۱–اکنون هبت‌الله آخندزاده پس از سقوط نظام جمهوری در اوت ۲۰۲۱ به این سمت منصوب شد. 

 جستارهای وابسته 
 سلطنت سدوزایی هرات
 فهرست والیان کنونی افغانستان

 منابع عمومی 

Clements, Frank (2003) "Ayub, Khan Muhammad (1857–1914)" Conflict in Afghanistan: a historical encyclopedia ABC-CLIO, Santa Barbara, California, صفحه 35, 
Clements, Frank (2003) "Isma'il Khan (1946–)" Conflict in Afghanistan: a historical encyclopedia ABC-CLIO, Santa Barbara, California, pages 130-132, 

 پانویس 

رده:والیان ولایت هرات
رده:فهرست والیان ولایت‌های افغانستان