مرد (فیلم ۱۹۶۷)

مرد ()  فیلمی آمریکایی در ژانر وسترن تجدیدنظرطلبانه محصول ۱۹۶۷ است که به کارگردانی مارتین ریت و با بازی پل نیومن، فردریک مارچ، ریچارد بون و دایان سیلنتو ساخته شده‌است. این فیلم بر پایهٔ رمان سال ۱۹۶۱ با همین نام، نوشتهٔ المور لئونارد ساخته شده‌است.

نقش نیومن در فیلم گفت‌وگوی اندکی دارد و بیشتر از طریق رفتار و کنش‌ نمایان می‌شود. این ششمین و آخرین همکاری نیومن با ریت بود؛ آن‌ها پیش‌تر در فیلم‌های تابستان طولانی داغ، آوازهای پاریس، ماجراهای جوانی همینگوی، هاد و توهین با یکدیگر کار کرده بودند.

 داستان 

در شهر، جان به مدیر مهمان‌خانه، جسی، اطلاع می‌دهد که قصد فروش خانه را دارد. در طبقهٔ بالا، پیک، بیلی لی بلیک، و همسر جوانش، دوریس، دربارهٔ زندگی ناامیدکننده‌شان در این شهر کوچک بحث می‌کنند. جسی به دوست‌پسرش، کلانتر فرانک، می‌گوید که خانه را از دست خواهد داد و از او می‌خواهد به ازدواج با او فکر کند. وقتی فرانک امتناع می‌کند، جسی از او جدا می‌شود.

در ایستگاه کالسکه، زن ثروتمندی و همسرش مبلغ هنگفتی پیشنهاد می‌دهند تا کالسکه‌ای که به دلیل کسادی کار تعطیل شده بود، دوباره راه بیفتد. بیلی لی پیشنهاد می‌دهد خودش آن‌ها را براند و مندز را نیز قانع می‌کند که سفر را مدیریت کنند. آن شب، جان، جسی، بیلی لی و همسر پرخاشگرش دوریس، دکتر و خانم فیور (زوج ثروتمند) و یک سرباز منتظر کالسکه‌اند. مردی به نام گرایمز بلیت جان را می‌خواهد، و وقتی سرباز از او می‌خواهد که دست از سر جان بردارد، گرایمز به او حمله می‌کند و مجبورش می‌کند بلیت را واگذار کند. جان هیچ واکنشی نشان نمی‌دهد، و جسی او را به خاطر این بی‌تفاوتی سرزنش می‌کند.

در طول مسیر، خانم فیور متوجه می‌شود که جان طرفدار آپاچی‌هاست و دکتر از مندز می‌خواهد جان را بیرون از کالسکه، همراه خودش سوار کند.

روز بعد، کالسکه توسط گروهی که شامل همان دو کابوی بار، کلانتر، یک مکزیکی و گرایمز است غارت می‌شود. این گروه می‌دانند که دکتر فیور (نمایندهٔ سرخ‌پوستان در ناحیه) ۱۲٬۰۰۰ دلار از بودجهٔ فدرال که قرار بود برای تغذیهٔ آپاچی‌های گرسنه هزینه شود، اختلاس کرده و آن را حمل می‌کند. آن‌ها پول و خانم فیور را به‌عنوان گروگان می‌برند، اما جان با تفنگ مخفی یکی از کابوی‌ها و کلانتر را می‌کشد و پول را بازمی‌گیرد. گروه به دنبال جان به کوهستان می‌گریزند، و او پول را از فیور می‌گیرد. مکزیکی عضو گروه پیشنهاد مبادلهٔ خانم فیور با پول را مطرح می‌کند، اما جان رد می‌کند و می‌گوید کسی او را نمی‌خواهد. هر دو گروه ناچار می‌شوند به شهر بازگردند، و فیور باید از جان عذرخواهی کند، چون به کمکش نیاز دارند.

کمی بعد، فیور تفنگی از مندز که در حال استراحت است می‌دزدد و می‌خواهد با پول فرار کند، اما جان او را گیر می‌اندازد و از گروه بیرون می‌کند. گروه باقی‌مانده به کلبه‌ای متروکه در معدن می‌رسند، اما راهزنان از مسیر دیگر می‌رسند و در ساختمانی نزدیک پناه می‌گیرند. آن‌ها زمانی لو می‌روند که جسی دکتر فیور را می‌بیند و احمقانه او را صدا می‌زند. پس از تیراندازی که در آن گرایمز به‌شدت زخمی می‌شود، مکزیکی دوباره سعی می‌کند خانم فیور را (که در آفتاب سوزان بسته شده) با پول مبادله کند، اما جان نمی‌پذیرد. میان اعضای گروه مشاجره درمی‌گیرد؛ جسی می‌خواهد به خانم فیور کمک کند، اما جان هشدار می‌دهد که اگر پول را تحویل دهند کشته خواهند شد.

با نزدیک شدن خانم فیور به مرگ، و ناله‌های بی‌وقفهٔ گروه با آن‌که هیچ‌کدام، حتی شوهرش، حاضر نیستند مبادله انجام دهند، جان تفنگش را به بیلی لی می‌دهد و دستور می‌دهد مکزیکی را بکشد تا خودش بتواند با گرایمز روبه‌رو شود. او پول را از خورجین بیرون می‌کشد، به بیلی می‌سپارد تا مطمئن شود که به آپاچی‌ها بازگردانده می‌شود، و برای انجام مبادله بیرون می‌رود. خانم فیور هنگام بالا رفتن از تپه، دید بیلی نسبت به مکزیکی را کور می‌کند. وقتی گرایمز می‌فهمد که خورجین‌ها خالی‌اند، مکزیکی به جان شلیک می‌کند. جان نیز گرایمز و مکزیکی را می‌کشد. جسی به‌سوی جان می‌دود، اما او جان باخته است.

 بازیگران 
 پل نیومن
 فردریک مارچ
 ریچارد بون
 دیان کیلنتو
 کامرون میچل
 باربارا راش
 مارتین بالسام
 دیوید کاناری
 وال آوری

صداپیشگان به فارسی
این فیلم دارای دو دوبلهٔ متفاوت به فارسی است.
در دوبلهٔ اول، گویندگان نقش‌های اصلی شامل منوچهر زمانی، پرویز بهادر و احمد رسول‌زاده بودند، در حالی که در دوبلهٔ دوم، لحن جدی و اجرای صوتی ناصر نظامی در نقش ریچارد بون مورد تحسین قرار گرفته است.

پل نیومن
(مردی که در میان سرخ‌پوستان بزرگ شده):

دوبلهٔ اول: منوچهر زمانی

دوبلهٔ دوم: ایرج ناظریان

دایان سیلنتو
(شخصیت زن):

دوبلهٔ اول: رفعت هاشم‌پور

دوبلهٔ دوم: فاطمه فرخنده‌مال

ریچارد بون
(شخصیت شرور):

دوبلهٔ دوم: ناصر نظامی

بازخوردها
گیشه
این فیلم در آمریکای شمالی به فروش ۶٫۵ میلیون دلاری از محل اجاره دست یافت و به یکی از موفق‌ترین آثار سال تبدیل شد. گفتنی است این ارقام به سهم تعلق‌گرفته به توزیع‌کنندگان اشاره دارد.
طبق اسناد فاکس، فیلم برای رسیدن به نقطۀ سر به سر، نیازمند فروشی معادل ۹٬۶۰۰٬۰۰۰ دلار از محل اجاره بود و توانست به فروش ۹٬۹۱۰٬۰۰۰ دلاری دست یابد؛ این به آن معناست که فیلم سودآور بوده است.
واکنش منتقدان
بندانگشتی|مارگارت بلای در فیلم «مرد»

بیشتر نقدهای فیلم مثبت هستند. منتقدان بازی نیومن و نویسندگی المور لئونارد را ستوده‌اند. منتقد سینما، راجر ایبرت، در نقدی به سال ۱۹۶۷ می‌نویسد: «بازی‌ها یکدست عالی هستند. با این حال، سه بازی مشخصاً دل‌نشین‌تر بودند: داین سیلنتو در نقش مدیر پانسیونی که هومبره را به قهرمان‌بازی‌های اخلاقی‌اش وامی‌دارد؛ ریچارد بون در نقش شخصیت شرور، سیسرو گرایمز؛ و مارتین بالسام در نقش مکزیکی نیک‌سرشت. ریت با دستی استوار کارگردانی می‌کند و دیالوگ‌های ایروینگ راچ و هریت فرانک شنیدنی است. هوشمندانه است و لطافتی هم در خود دارد. سال گذشته، حرفه‌ای‌ها اثر ریچارد بروکس بهترین فیلم هالیوود از نظر کارگردانی بود و امسال به نظر می‌رسد این افتخار به مارتین ریت و هومبره برسد.» ایبرت در نقد خود به این فیلم امتیاز سه و نیم از چهار ستاره داد.
وبگاه فیلموسفِریک (Filmospheric) به دلیل اجرای واقع‌گرایانه، عمق شخصیت‌ها و به‌ویژه نمایش شهامت به عنوان کیفیت اصلی، به فیلم نقدی مثبت نوشت: «شهامت در پیرنگ‌های وسترن عنصری محوری است و مرد نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ جان، جسی و دیگر شخصیت‌های مثبت این ویژگی را به درجات مختلف از خود نشان می‌دهند. خویشتن‌داری مکرر جان در برابر آدم‌های بد و ماشه را تنها در هنگامی کشیدن که پای بقا در میان است، روح راستین شهامت را به نمایش می‌گذارد.»Filmospheric review
مرد در وبگاه گردآورندۀ نقد فیلم راتن تومیتوز، بر اساس ۱۴ نقد، با میانگین امتیاز ۸.۱/۱۰، دارای امتیاز تأیید ۹۳٪ است.

 منابع 



 پیوند به بیرون 

 Hombre film review at the New York Times by Bosley Crowther

رده:فیلم‌ها به زبان انگلیسی
رده:فیلم‌های ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:فیلم‌های اقتباس شده از آثار المور لئونارد
رده:فیلم‌های اقتباس شده از رمان‌های وسترن
رده:فیلم‌های اقتباس‌شده از رمان‌های آمریکایی
رده:فیلم‌های آمریکایی
رده:فیلم‌های فاکس قرن بیستم
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در آریزونا
رده:فیلم‌ها به کارگردانی مارتین ریت
رده:فیلم‌های واقع‌شده در آریزونا
رده:فیلم‌های واقع‌شده در سده ۱۹ (میلادی)
رده:فیلم‌های وسترن ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:فیلم‌های وسترن آمریکایی
رده:فیلم‌های وسترن دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های وسترن انگلیسی‌زبان