قانون پنجاه حرکت

قانون پنجاه حرکت () در شطرنج یعنی اگر در طول ۵۰ حرکت (از هرکدام از دو بازیکن به‌طور جداگانه) نه مهره‌ای زده شده و نه پیاده‌ای حرکت کرده باشد، بازی مساوی می‌شود. این قانون برای جلوگیری از وضعیتی است که بدون شانس پیروزی بازی تا بی‌نهایت ادامه پیدا کند یا بازیکنی صرفاً با خسته‌کردن حریف بخواهد پیروز شود.

تمام کیش‌مات‌های ابتدایی زیر پنجاه‌حرکت انجام‌پذیرند. باوجوداین، در سدهٔ بیستم حالاتی از آخر بازی کشف شد که مات کردن حریف در بیش از ۵۰ حرکت (بدون حرکت پیاده یا مهره‌زنی) رخ می‌دهد. ازین‌رو مدتی قانون تغییر کرد تا در صورت استفاده از چنین کیش‌مات‌هایی بازیکنان تا ۱۰۰ حرکت نیز مجاز به ادامهٔ مسابقه باشند، اما بعدها معلوم شد کیش‌مات‌های حتی نیازمند بالای ۱۰۰ حرکت نیز وجود دارد. در واکنش به این موضوع فیده در سال ۱۹۹۲ همهٔ استثناها را لغو کرد و به قانون اصلی ۵۰ حرکت بازگشت.

 بیانیه قانون 
بخش مربوطه از قوانین شطرنج فیده در زیر نقل شده است: Rule 9.3 in FIDE Laws of Chess
 ۹٫۳ بازی، بنا به ادعای صحیح بازیکنی که نوبت حرکت با اوست، مساوی اعلام می‌شود اگر:
 ۹٫۳٫۱ او حرکت خود را، که قابل تغییر نیست، روی برگه امتیاز خود بنویسد و به داور قصد خود را برای انجام این حرکت اعلام کند که منجر به انجام ۵۰ حرکت آخر توسط هر بازیکن بدون حرکت هیچ سرباز و بدون هیچ گونه گرفتن شود، یا
 ۹٫۳٫۲ ۵۰ حرکت آخر توسط هر بازیکن بدون حرکت هیچ سرباز و بدون هیچ گونه گرفتن به پایان رسیده باشد.

ادعا لازم نیست در اولین فرصت انجام شود؛ هر زمان که در پنجاه حرکت آخر هیچ گونه گرفتن یا حرکت سرباز صورت نگرفته باشد، می‌توان آن را مطرح کرد.

بازی به‌طور خودکار تحت قانون پنجاه حرکت مساوی اعلام نمی‌شود؛ تساوی باید توسط بازیکنی که نوبت حرکت با اوست، ادعا شود؛ بنابراین، یک بازی می‌تواند فراتر از نقطه‌ای ادامه یابد که در آن می‌توان تحت این قانون ادعای تساوی کرد. هنگامی که می‌توان تحت قانون پنجاه حرکت ادعای تساوی کرد، معمولاً یکی از بازیکنان خوشحال می‌شود که آن را ادعا کند.

بازی‌هایی که تحت قانون پنجاه حرکت قبل از آخر بازی مساوی می‌شوند نادر هستند. یک مثال بازی فیلیپوویچ در مقابل اسمدرواچ، پولانیکا زدرój ۱۹۶۶ بود، جایی که در کل بازی هیچ گونه گرفتن صورت نگرفته بود. فیلیپوویچ پس از حرکت ۷۰ اسمدرواچ، که آخرین سرباز در حرکت ۲۰ توسط اسمدرواچ حرکت کرده بود، ادعای تساوی کرد.

در شطرنج مکاتبه‌ای تحت قوانین ICCF، قانون پنجاه حرکت فقط زمانی اعمال می‌شود که بیش از هفت مهره روی صفحه باقی مانده باشد؛ هنگامی که هفت مهره یا کمتر باقی می‌ماند، می‌توان با مراجعه به پایگاه داده آخر بازی ادعای برد یا تساوی کرد. پایگاه‌های داده قوانین ۵۰ یا ۷۵ حرکت را در نظر نمی‌گیرند، بنابراین موقعیتی که طبق پایگاه‌های داده یک برد نظری است، ممکن است در شطرنج حضوری یک تساوی باشد. چنین موقعیتی گاهی اوقات «برد نفرین شده» (جایی که مات اجباری است، اما با قانون ۵۰ حرکت مغایرت دارد) یا از دیدگاه بازیکن دیگر «باخت مبارک» نامیده می‌شود.

در مسائل تجزیه و تحلیل پسروانه، قلعه رفتن نیز شمارنده قانون پنجاه حرکت را بازنشانی می‌کند.

 قانون هفتاد و پنج حرکت 
اگر هفتاد و پنج حرکت بدون حرکت سرباز یا گرفتن انجام شود، بازی مساوی است مگر اینکه حرکت هفتاد و پنجم منجر به مات شود. هیچ ادعایی توسط هیچ‌یک از بازیکنان لازم نیست، زیرا داور به‌طور اجباری تساوی را اعمال می‌کند.

۹٫۶ اگر یکی یا هر دوی موارد زیر رخ دهد، بازی مساوی است: Article 9.6.2 in Fide Laws of Chess
۹٫۶٫۲ هر سری حداقل ۷۵ حرکت توسط هر بازیکن بدون حرکت هیچ سرباز و بدون هیچ گونه گرفتن انجام شده باشد. اگر آخرین حرکت منجر به مات شده باشد، آن مقدم خواهد بود.

 جستارهای وابسته 
 آخر بازی

 منابع 



رده:قوانین شطرنج