محاصره مکه (۶۸۳)

محاصره اول مکه، جنگی بود در ۲۷ذی‌الحجه سال ۶۴هجری میان سپاه حصین بن نمیر و سپاه عبدالله بن زبیر ابتدا در بیرون شهر مکه اتفاق افتاد.

 مقدمات جنگ 
یزید بن معاویه در ادامه تلاش‌های خود برای تسلیم کردن عبدالله بن زبیر، مسلم بن عقبه را که فرمانده لشکر شام در ماجرای حره و کشتار مسلمانان در مدینه بود را به مکه فرستاد. او در میانه راه مُرد و بنا به سفارش یزید، حصین بن نمیر فرماندهی سپاه را به عهده گرفت. حصین در واقعه حره فرماندهی اهل حِمّص را برعهده داشت. سپاه حصین چهار روز قبل از اتمام محرم سال ۶۴هجری به مکه رسید و لشکرش را در اطراف مکه مستقر و شهر را محاصره نظامی کرد. از آن طرف عبدالله بن زبیر نیز مردم را برای مقابله با سپاه یزید تشویق می‌نمود. شکست خوردگان واقعه حره نیز به او پیوستند، اما شمار این گروه در مقابل سپاه یزید بسیار ناچیز بود.

 جنگ 
پس از چندی جنگ میان دو گروه صورت گرفت که پس درگیری‌های نخستین (نبردهای تن به تن)، عبدالله بن زبیر که راه را بر خود و سپاهیانش تنگ دید تصمیم به عقب‌نشینی گرفت. در سوم ربیع‌الاول سال۶۴هجری حصین بن نمیر منجنیق‌ها را بر کوه ابوقبیس و کوه قعیقعان مستقر و شروع به سنگ باران مکه کرد. در این بین عده‌ای از مشاوران عبدالله بن زبیر، همانند مسور بن مخرمه، بر اثر اصابت سنگ‌ها کشته شدند و بسیاری از خانه‌ها تخریب شد و هیچ پناهگاهی برای عبدالله بن زبیر بجز مسجدالحرام باقی نماند و به شدت در تنگنای محاصره قرار گرفت. در ادامه این نبرد خانه کعبه آتش گرفت و این مصیبت بسیار بزرگی بود که بر مصیبت‌های دیگر افزود. البته برخی از مورخین نوشته‌اند که سوزاندن کعبه قصد هیچ‌کس نبوده و آتش‌سوزی بطور کلی اتفاقی رخ داده‌است.

 علت‌های عقب‌نشینی 
یزید بن معاویه در میانه‌های ربیع‌الاول سال ۶۴ از دنیا رفت، اما به دلیل مسافت طولانی میان مکه و دمشق، این خبر در اوایل ماه ربیع‌الثانی به مکه رسید. با انتشار این خبر شامیان سست شدند. حصین بن نمیر پیکی به عبدالله بن زبیر فرستاد و خواهان مذاکره در محل ابطح شد. مذاکره صورت گرفت، حصین به عبدالله گفت:

بدین ترتیب عبدالله پیشنهاد خلافت را از جانب حصین بن نمیر رد کرد ولی میلی هم به جنگ نداشت. وی با یاران خود مشورت کرد ، مختار ثقفی پیشنها داد به قصاص خون کشته های مدینه حصین بن نمیر و فرماندهان عالی رتبه قصاص شوند ولی سایرین که میدانستند عبداللّه زبیر تمایلی به این کار ندارد  مخالفت کردند و به وی گفتند اگر آنها را عفو کنی شامیان دلبسته ی خلیفه می‌شوند.عبداللّه زبیر پذیرفت و به جنگ پایان داد. این تصمیم بعضی از متحدین زبیریان همانند مختار ثقفی و  نجده بن عامر حنفی  را به شدت رنجاند. 

پس از این اختلافات حصین بن نمیر منتظر پاسخ زبیریان نماند و  سپاه خود را بدون هیچ ممانعتی  به حرکت درآورد و به شام بازگشت . او پس از خلافت کوتاه معاویه بن یزید و مرگش در سال ۶۴ قمری،  برای به خلافت رساندن مروان بن حکم تلاش بسیار نمود.

 پانویس 

 منابع 



رده:۶۸۳ (میلادی)
رده:افراد در فتنه دوم
رده:امویان
رده:خلفای اموی
رده:خلفای سده ۷ (میلادی)
رده:زادگان ۶۲۳ (میلادی)
رده:صحابه مرد
رده:عرب‌های سده ۷ (میلادی)
رده:فتنه دوم
رده:فرماندهان نظامی مسلمان
رده:فرمان‌روایان بنی‌امیه در مدینه
رده:تاریخ مکه