جغرافیای قبرس

قبرس جزیره‌ای در شرقی‌ترین بخش دریای مدیترانه است و از نظر وسعت، سومین جزیره بزرگ این دریا پس از سیسیل و ساردینیا به‌شمار می‌رود. این جزیره در حدود ۷۰ کیلومتری جنوب ترکیه، ۱۰۰ کیلومتری غرب سوریه و ۳۷۰ کیلومتری شمال مصر قرار دارد و موقعیت جغرافیایی آن باعث شده است که از دیرباز نقطه‌ای راهبردی در مسیرهای بازرگانی و نظامی شرق مدیترانه باشد.CIA World Factbook: Cyprus. Retrieved 2023.

 پیکرهٔ جغرافیایی 
در مرکز جزیره، پهنهٔ کم‌ارتفاعی به نام جلگهٔ «مِسائوریا» (Mesaoria) کشیده شده است؛ دشتی باریک و نسبتاً خشک که ستون فقرات جغرافیای مرکزی قبرس را می‌سازد. این دشت از غرب به شرق ادامه دارد و گستره‌ای حاصلخیز میان دو رشته‌کوه اصلی جزیره ایجاد می‌کند.UNEP: Cyprus environmental overview, 2022.

در جنوب و جنوب‌غربی جزیره، رشته‌کوه ترودوس (Troodos Mountains) قرار گرفته است؛ بلندترین ساختار طبیعی قبرس که قلهٔ «المپوس» یا «کیمیناس» در آن با ارتفاع ۱۹۵۱ متر بلندترین نقطهٔ جزیره به‌شمار می‌رود. ترودوس از سنگ‌های آذرین و دگرگونی تشکیل شده و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نمونه‌های آشکارشده از پوستهٔ اقیانوسی در جهان شناخته می‌شود. این رشته‌کوه منبع اصلی رودهای فصلی جزیره و زیستگاه جنگل‌های صنوبر و کاج قبرسی است.Geological Survey Department of Cyprus, Troodos Ophiolite, 2021.

در شمال، رشته‌کوه «کِرِنیا» یا «پنته‌داکتیلوس» کشیده شده است؛ رشته‌کوهی باریک و سنگ‌آهکی که موازی ساحل شمالی امتداد دارد و چشم‌اندازهای تند و مرتفعی ایجاد می‌کند. بلندترین نقطهٔ آن «سِلارکا» با حدود ۱۰۲۴ متر ارتفاع است. این رشته‌کوه مانند دیواری طبیعی، جلگهٔ مسائوریا را از کرانه‌های شمالی جدا می‌کند.EU Nature and Biodiversity Report: Cyprus, 2020.

 خط ساحلی و زیست‌بوم‌ها 
بندانگشتی|ساحل طلایی قبرس
خط ساحلی قبرس حدود ۶۴۸ کیلومتر طول دارد و از خلیج‌های کوچک، دماغه‌ها و سواحل شنی یا سنگی تشکیل شده است. مهم‌ترین برآمدگی‌های ساحلی شامل دماغهٔ «آکروتیری» در جنوب، «کارپاسیا» در شمال‌شرق و «آرناوت» در غرب است. شبه‌جزیرهٔ کارپاسیا یکی از بکرترین مناطق جزیره است و زیست‌بوم‌های مدیترانه‌ای، جنگل‌های کم‌تراکم و سواحل محافظت‌شدهٔ لاک‌پشت‌های دریایی را در خود جای داده است.European Environment Agency, Coastal ecosystems of Cyprus, 2021.

قبرس دارای رودهای دائمی نیست؛ بیشتر جریان‌های آبی آن فصلی‌اند و در زمستان جاری می‌شوند. سدسازی گسترده در دهه‌های اخیر برای کنترل آب و تأمین نیازهای کشاورزی و شهری نقش اساسی داشته است.Republic of Cyprus, Water Development Department Annual Report, 2022.

 زمین‌شناسی 
قالب زمین‌شناسی جزیره ترکیبی از ساختارهای آتشفشانی، رسوبی و تکتونیکی است. مجموعهٔ افیولیتی ترودوس یکی از کامل‌ترین نمونه‌های افیولیت‌های جهان و بازماندهٔ پوستهٔ اقیانوسی «تتیس» کهن به‌شمار می‌رود؛ ساختاری که در دورهٔ کرتاسه بالا پدید آمده و طی رویدادهای تکتونیکی به سطح رسیده است. بخش‌های دیگر جزیره عمدتاً از سنگ‌های آهکی و رسوبی میوسن و پلیوسن ساخته شده است.Moores, Eldridge; Troodos Ophiolite Studies, Geological Society of America, 2019.

 آب‌وهوا 
قبرس دارای آب‌وهوای مدیترانه‌ای با تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های معتدل و نسبتاً مرطوب است. بارندگی سالانه عمدتاً در ماه‌های نوامبر تا مارس رخ می‌دهد و از حدود ۳۰۰ میلی‌متر در جلگهٔ مسائوریا تا بیش از ۱۱۰۰ میلی‌متر در ارتفاعات ترودوس متغیر است. بیشترین دما در تابستان گاهی به بالای ۴۰ درجه نیز می‌رسد و زمستان‌ها در ارتفاعات برف می‌بارد.World Meteorological Organization: Climate Normals for Cyprus, 1991–2020.

 پوشش گیاهی و جانوری 
گیاهان مدیترانه‌ای، جنگل‌های کاج کالابریا، سرو قبرسی، ماکی‌ها و بوته‌زارهای خشک‌شونده بخش عمدهٔ پوشش گیاهی جزیره را تشکیل می‌دهند. این جزیره به‌دلیل موقعیت میان سه قاره، یکی از مسیرهای اصلی مهاجرت پرندگان است و بیش از ۳۵۰ گونهٔ پرنده در آن ثبت شده است. چند گونه بومی همچون «موش جنگلی قبرس» و «مارمولک قبرسی» نیز تنها در این جزیره دیده می‌شوند.BirdLife Cyprus Annual Report, 2022.

حدود ۱۲٪ زمین‌های آن زیر کشت بوده و در آن مرکبات، سیب زمینی، گندم، زیتون و جو به عمل می‌آید. پرورش گوسفند، بز و خوک نیز رایج است.

 ویژگی‌های لرزه‌خیزی 
قبرس در مجاورت گسل‌های فعال صفحهٔ آفریقا و صفحهٔ آناتولی قرار دارد و لرزه‌خیزی متوسط تا بالایی دارد. زمین‌لرزه‌های تاریخی متعددی، از جمله زمین‌لرزه‌های سده‌های چهارم و دهم میلادی، به ویرانی شهرهای ساحلی انجامیده‌اند.USGS Earthquake Hazards Program: Eastern Mediterranean Seismicity, 2023.

 تقسیمات کشوری 
جزیره امروزه به دو بخش اصلی تقسیم شده است: جمهوری قبرس در جنوب و مرکز، و منطقهٔ شمالی که خود را «جمهوری ترک قبرس شمالی» می‌نامد اما تنها از سوی ترکیه به‌رسمیت شناخته می‌شود. خط آتش‌بس سازمان ملل (خط سبز) دو بخش را از یک‌دیگر جدا می‌کند.United Nations Peacekeeping Force in Cyprus (UNFICYP) Reports, 2023.

جمهوری قبرس به شش استان تقسیم شده است. نام این استان‌ها فاماگوستا)، کیرنیا، لارناکا، لیماسول، نیکوزیا، و پافوس است.

 جستارهای وابسته 

 جغرافیای آسیا

 منابع 



 پیوند به بیرون 
Official Cyprus Government Web Site 
Embassy of Greece, USA – Cyprus: Geographical and Historical Background


رده:جزیره‌های دریای مدیترانه