حوضه آبریز کویر مرکزی

حوضه آبریز کویر مرکزی یکی از حوضه‌های آبریز بستهٔ ایران است که در تقسیم‌بندی حوضه‌های آبریز ایران، حوضهٔ درجه ۲ یا فرعی به‌شمار می‌رود و زیرمجموعهٔ حوضهٔ آبریز فلات مرکزی است. مساحت این حوضه، ۲۲۶٬۵۳۳٫۱ کیلومتر مربع و بلندترین رودخانه آن، کال شور خارتوران است.

 جغرافیا 
حوضهٔ کویر مرکزی با مساحت ۲۲۶٬۵۳۳٫۱ کیلومتر مربع بزرگ‌ترین زیرمجموعهٔ حوضهٔ فلات مرکزی است و شامل رودها و مسیل‌هایی است که وارد دشت کویر می‌شوند. بخش عمدهٔ آن در استان‌های سمنان و خراسان رضوی قرار دارد. بخش‌هایی از استان‌های تهران، اصفهان، یزد، خراسان جنوبی و خراسان شمالی نیز جزء این حوضه هستند. محدودهٔ شمالی آن، کوه‌های البرز و ادامهٔ آن بینالود است. کوه‌های کم‌ارتفاع بقیهٔ مرز حوضه را شکل می‌دهند. در مجموع ۳۵٪ سطح آن مناطق کوهستانی و ۶۵٪ باقیمانده، کوهپایه‌ها، دشت‌ها و کویرها هستند. بلندترین نقطهٔ حوضه، به ارتفاع ۴۰۳۶ در نزدیکی فیروزکوه و پست‌ترین نقطهٔ آن، به ارتفاع ۶۴۵ متر در دشت کویر قرار دارند. میانگین بارندگی سالانه در حوضهٔ کویر مرکزی ۱۴۵ میلیمتر است. سطح بزرگی در جنوب و غرب این حوضه، کاملاً بیابانی و شوره‌زار است و بارندگی سالانه در مرکز حوضه به ۵۰ میلی‌متر نمی‌رسد.

در شرق حوضه، کویر نمک در نزدیکی بردسکن قرار دارد که آبراهه‌های منتهی به آن (مهم‌ترین آنها کال شور تربت حیدریه و کال نمک بشرویه) عمدتاً شور و غیرقابل استفاده هستند. در شمال شرقی حوضه، رودهایی از کوه‌های بینالود و آلاداغ سرچشمه می‌گیرند که در نهایت، به کال شور خارتوران می‌ریزند. این کال، بلندترین رود حوضه و رودی دائمی است که آب آن در دشت کویر فرومی‌رود. در شمال حوضه، کویر حاج علی‌قلی (کویر دامغان) مسیل‌های منطقهٔ دامغان و شاهرود (دو رود عمدهٔ آن رود چشمه علی و کال سیاه) را به خود جذب می‌کند. در غرب آن، رودهای سرچشمه گرفته از دامنه‌های جنوبی البرز در غرب سمنان و شرق تهران به هم می‌پیوندند و حبله‌رود را شکل می‌دهند. این رود دائمی است و به حاشیهٔ کویر منتهی می‌شود. کال شور درونه نیز مهم‌ترین مسیل جنوب حوضه است که وارد دشت دستگردان می‌شود.

 زیرحوضه‌ها 
برپایهٔ دستور العمل تقسیم‌بندی حوضه‌های ایران، حوضهٔ آبریز کویر مرکزی به ۹ زیرحوضهٔ درجه ۳، ۳۰ زیرحوضهٔ درجه ۴، ۴۲ زیرحوضهٔ درجه ۵، ۴۹ زیرحوضهٔ درجه ۶ و ۱۰ زیرحوضهٔ درجه ۷ تقسیم می‌شود:
 کد  نام اختصاریزیرحوضه  مساحتکیلومتر مربع  تعداد زیرحوضه‌ها درجه ۴  درجه ۵  درجه ۶  درجه ۷ ۴۷۱  حبله‌رود و شورآب سمنان  ۲۷٬۴۶۶٫۵  ۵  ۱۵  ۵  - ۴۷۲  کویر مرکزی غربی  ۳۱٬۵۳۴٫۸  ۵  -  -  - ۴۷۳  دشت کویر مرکزی شرقی  ۲۱٬۹۹۸٫۷  ۴  -  -  - ۴۷۴  کال درونه - دستگردان  ۱۶٬۳۸۳٫۹  ۲  ۴  -  - ۴۷۵  کویر نمک - بردسکن ۳۴٬۱۸۱٫۲  ۵  ۱۰  ۱۷  ۲ ۴۷۶  کال شور خارتوران و ترود  ۷۶٬۸۸۲٫۱  ۴  ۶  ۲۲  ۸ ۴۷۷  کویر دامغان  ۱۸٬۰۸۵٫۹  ۵  ۷  ۵  - مجموع  ۲۲۶٬۵۳۳٫۱  ۳۰  ۴۲  ۴۹  ۱۰

افزون بر این، این حوضه به ۵۰ محدودهٔ مطالعاتی تقسیم شده است. بزرگ‌ترین محدودهٔ مطالعاتی دشت کویر (کد ۴۷۰۱) با مساحت ۴۲٬۲۳۵٫۶ کیلومتر مربع و کوچک‌ترین محدوده، هومند - آبسرد (کد ۴۷۰۹) با مساحت ۵۶۶٫۷ کیلومتر مربع هستند.

 پانویس 

 منابع 




رده:حوضه آبریز فلات مرکزی
رده:حوضه‌های بسته ایران