پروانه (خواننده)

بتول رضایی یا پروانه یا خانم موچول (۱۲۸۹ – ۱۳۱۲) نوازندهٔ سه‌تار، تار و خوانندهٔ موسیقی دستگاهی ایرانی بود. او نخستین کسی است که صدای ساز سه‌تارش را ضبط کردند و نخستین کسی است که همزمان با نوازندگی آوازش ضبط شده است. او مادر دیگر خوانندهٔ ایرانی خاطره پروانه بود.

 زندگی 
پروانه در تهران و در خانواده‌ای از قشقایی‌های شیراز متولد شد. پروانه در دربار قاجار نزد اکرام‌الدوله آواز فراگرفت و مدتی هم شاگرد رضا قلی خان نوروزی بود. او در زمستان ۱۳۰۶ حدود ۱۰ صفحه ضبط کرد که در دومین اثرش در گوشه‌های زابل و منصوری صدای سه‌تار و آوازش را ضبط کرد. همسرش خیاطی از خاندان شیخ‌الاسلامی قزوین بود و به سل مبتلا بود پروانه نیز بر اثر سل در سال ۱۳۱۲ درگذشت و در گورستان ابن‌بابویه در جنوب تهران دفن شده است.

او دو فرزند، یک پسر و یک دختر به نام اقدس خاوری داشت که با نام هنری «خاطره پروانه»، خواننده بود.

شاعرانی همچون شهریار و ملک‌الشعرای بهار در مدح و مرثیهٔ او اشعاری سروده‌اند. مثال از بهار:

یا از شهریار:

 جستارهای وابسته 
 خاطره پروانه
 سه‌تار

 منابع 

رده:خاک‌سپاری‌ها در ابن بابویه
رده:خوانندگان زن اهل ایران
رده:خوانندگان موسیقی سنتی ایرانی اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۳۱۲
رده:درگذشتگان به علت سل
رده:زادگان ۱۲۸۹
رده:زنان در موسیقی
رده:قشقایی‌ها
رده:موسیقی‌دانان اهل ایران
رده:نوازندگان تار اهل ایران
رده:نوازندگان سه‌تار اهل ایران