بز مرخز کردستان

بندانگشتی|دستگاه بافندگی و الیاف مرخز آماده دوخت البسه کُردی مردان - دهوک، اقلیم کردستان
بز مرخز کردستان (کردی: Bizinê merez - بزنە مەرەز) تنها نژاد بز تک پوششی کشور و مولد الیافی براق به نام محلی (مَرَز) است؛ که فقط توسط این نژاد تولید می‌شود
در حال حاضر حفظ ذخایر ژنتیکی در معرض نابودی و اصلاح آن اهمیت دارد.
از میان الیاف دامی تولید شده در جهان بعد از پشم موهر در رتبه دوم قرار دارد الیاف موهر به وسیلهٔ بز آنقوره که در ایران بز مرخز نام دارد تولید می‌گردد. بزهای آنقوره حیوانات چند منظوره ای هستند که در شمال کردستان (ترکیه) از موهر گوشت و شیر تولیدی آن‌ها درآمد کسب می‌شود.

مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان بخاطر حفظ این نژاد ارزشمند ایستگاه تحقیقاتی بز مرخز سقز را راه اندازی کرده تا هم دام در حال انقراض حفظ شود و هم‌راهی برای جایگزینی درآمد مردم پیدا کند.

ایستگاه تحقیقاتی بزمرخز سقز
ایستگاه در پنج کیلومتری جنوب شهر سقز استان کردستان و در منطقه سرد و کوهستانی و نیمه خشک که شبیه شرایط زیستگاه این نسل از بزهای کوهی می‌باشد.

 خصوصیات ظاهری 
بز مرخز محلی حیوانی است چابک و زرنگ با بدنی جمع و جور و جثه نسبتاً کوچک که برای پرورش در مناطق کوهستانی مناسب است. در این نژاد سر متوسط حدقه برجسته گوشهای نسبتاً بلند و آویزان و پاهای کوتاه و قوی هستنند. در نرها شاخ طویل و پیچیده و در ماده‌ها کوتاه با پیچش ملایم و به شکل‌های متفاوت دیده می‌شود.

 جمعیت و پراکنش 
شواهد نشان می‌دهد این نژاد قبلاً در جنوب غربی استان آذربایجان غربی' و بخشیهای استان کردستان' و شمالغربی استان کرمانشاه' حضور داشته ولی در حال حاضر فقط در تعداد از روستاهای جنوب غربی آذربایجان و بلاخص بخش‌های آلوت وآرمرده شهرستان بانه استان کردستان پراکنده‌است. بر اساس برآوردهای انجام شده در سال ۱۳۷۲ ۲۲ تا ۲۵ هزار رآس از این بز در غرب کشور و بیش از ۱۵۰۰۰ راس در استان کردستان وجود دارد ولی در حال حاضر جمعیت آن به کمتر از ۵۰۰ راس در استان کردستان رسیده‌است.


 خصوصیات الیاف پوششی و تولیدی بز مرخز 
الیافت پوششی ارزشمند این بز و بیکاری مردم منطقه و نیز عدم آشنایی کامل حفظ و نگهداری این حیوان ارزشمند انقراض این موجود منحصر بفرد را سرعت بخشیده‌است. سازمان تحقیقات جهاد کشاورزی بر خود واجب می‌داند برای حفظ بقای این موجود ارزشمند تمام تلاش خود را درزمینه تحقیقات و نیز فراهم کردن زیستگاه محافظت شده و نیز آموزش روستائیان در پرورش و نگهداری در ایستگاه تحقیقاتی بز مرخز تلاش کند.

مَرَز مواد اولیه تهیه لباسهای کُردی مردانه و اجزای دیگر این پوشش است. لباسهای تهیه شده از این الیاف باستانی، جزو گرانبهاترین پوششها هستند و محبوبیت زیاد و کیفیت بالای آنها، همواره مورد توجه واقع شده است و ویژگیهای فرهنگی و سنتهای به کارگیری این الیاف نیز از مهم ترین عوامل حفظ آراستگی و اصالت تهیه و تولید آنهاست. لباس کُردی مَرَز در طرح و رنگها و نقوش خاص و باستانی از دیرباز در فرهنگ کُردی برجسته شده. این پوشش با توجه به جغرافیای کوهستانی تا به دامنه های کردستانات، دارای تنوع و در عین حال کدهای مشترک فرهنگی است و مهمترین کانون های تولید آن در سراسر کردستان، بتلیس، وان، شرناخ، دهوک، زاخو، آمیدی، هورامان و بانه هستند.
بندانگشتی|مرد کُرد در پوشش شل و شاپک مَرَز (مرخز) کُردی - زاخو
بندانگشتی|پوشش شل و شاپک مَرَز (مرخز) کُردی - دهوکبندانگشتی|الیاف و پارچه منقوش آماده دوخت لباسهای کُردی مردانه - شرناخ، شمال کردستان
 جستارهای وابسته 
 بز
 بز سیستانی

 منابع 
 بهمنی، حمید رضا و دیگران(۱۳۷۹). گزارش نهائی پروژه تحقیقاتی بررسی معیارهای در خطر بودن و احتمال انقراض بز مرخز به منظور ارائه الگوی حفاظت. تهران:سازمان تحقیقات و آموزش و ترویج کشاورزی

 ابن‌عباسی. ۱۳۷۵ بررسی نسبتهای مختلف برگ بلوط و یونجه بر کمیت و کیفیت الیاف تولیدی بزهای مرخز کردستان. گزارش‌هایی منتشر شده مرکز تحقیقات و آموزش و منابع طبیعی و نیز امور دام استان کردستان

 رسولی. ح .۱۳۷۲ معرفی اکوتیپ بز مرخز استان کردستان - اداره امور دام و آبزیان سازمان جهاد استان سابق

 رزاق زاده. س. ۱۳۷۳. تعیین خصوصیات کمی و کیفی الیاف بز مرخز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده کشاورزی. دانشگاه تهران

 Bahmani H.R Tahmoorespur M. ,Aslami nejd A.A. ,Abbasi M.A and Ebnabbasi R.(2011) Assessment of
demographic,geographical and genetic risks in Markhoz goat population J.Anim.Vet.Adv.۱0(2). ۱۶۲–۱۶۸

 koratkar,o,p and et al.1990.mohair production in Angora and crossbred goat. indian .j.Aniimal.Sic.۶۰;۱۰۱۰–۱۰۱۲
رده:الیاف
رده:بز
رده:زیاگان کردستان
رده:نژادهای بز