یعقوب بن اسحاق اهوازی

یَعْقوب بن اِسْحاق دورَقی اَهْوازی معروف به اِبْن سِکّیت (۱۸۶ق – ۲۴۴ق؛ ۸۰۲ – ۸۵۸م)، از بزرگان اهل لغت و ادب و از شیعیان و یاران امام جواد و امام هادی  و از اعضای دارالحکمه بود.

دلیل نام‌گذاری‌اش به ابن سکیت، سکوت‌های طولانی پدرش بوده است. او از عالمان مهم علم نحو و ادبیات عرب است و مهمترین اثرش اصلاح المنطق نام دارد.

وقتی متوکل از او دربارهٔ مقایسه فرزندانش (المعتز بالله و المؤید بالله) با فرزندان علی سؤال کرد، او در پاسخ، گفت: قنبر غلام علی بن ابی طالب برتر از تو و فرزندانت است. همین امر باعث کشته شدن او به دستور متوکل شد.

 ولادت و کنیه 
گفته شده ابن سکیت در سال ۱۸۶قدائرةالمعارف تشیع، ج ۱، ص ۳۲۶. در دورق، (شهرستان شادگان کنونی) استان خوزستان به دنیا آمد و سپس همراه خانواده‌اش به بغداد رفت.صدر، تأسیس الشیعة، ص ۱۵۵.

کنیه ابن سکیت، ابویوسف است.نجاشی، رجال نجاشی، ص ۴۴۹. سکیت لقب اسحاق، پدر او بوده که اشاره به سکوت‌های طولانی او دارد.صدر، تأسیس الشیعة، ص۱۵۵.

 شخصیت و جایگاه علمی 
عالمان شیعی، وی را از اصحاب امام جواد و امام هادی معرفی کرده‌اند که نزد آنان محترم بوده است.نجاشی، رجال نجاشی، ص ۴۴۹. تفرشی، نقد الرجال، ج ۵، ص ۹۴. رجالیان شیعه او را ثقه و از بزرگان علم لغت و نحو دانسته و گفته‌اند هیچ طعنی دربارهٔ او نیست.حلی، خلاصة الاقوال، ص ۲۹۹. افندی اصفهانی از ثعلب نقل کرده است که پس از ابن اعرابی کسی عالم‌تر از ابن سکیت به لغت نبود.افندی، ریاض العلماء، ج۵، ص ۳۸۵.

مدرس تبریزی نیز او را از بزرگان شعر و ادب و نحو و لغت و حامل علوم عربیه و ثقه دانسته است و گفته است که در شعر و علوم قرآنی تبحر داشت.مدرس، ریحانة الادب، ج ۷، ص ۵۶ و ۵۷.

 چگونگی مرگ 
بنا بر نقل منابع، وی در ۵ رجب سال ۲۴۴ق و در ۵۸ سالگی درگذشت.دانشنامه ایران و اسلام، ج ۲، ص ۶۳۱. روایات در باب چگونگی وفات او متفاوت است. برخی می‌گویند: او به دلیل شیعه بودن کشته شده و در این باره به داستان سؤال و جواب او با متوکل اشاره کرده‌اند؛ ابن سکیت معلم فرزندان متوکل بود، روزی متوکل به او گفت: دو فرزند من «معتز» و «مؤید» نزد تو محبوب‌ترند یا حسنین فرزندان علی؟ ابن سکیت در پاسخ خلیفه عباسی گفت: به خدا سوگند قنبر خادم علی بن ابیطالب از دو فرزندت و پدر این دو نزد من بهتر است. متوکل سخت برآشفت و به کارگزارانش دستور داد تا زبانش را از پشت سرش بیرون بکشند.خویی، معجم رجال الحدیث، ج ۲۱، ص ۱۳۹. همچنین نقل شده غلامان متوکل به امر او ابن سکیت را زیر پا انداختند و شکمش را لگدمال کردند و به خانه‌اش بردند تا درگذشت.امین، اعیان الشیعة، ج ۱۰، ص ۳۰۶.

 آثار 
 إصلاح المنطق
 کتاب الالفاظ
 کتاب الأضداد
 کتاب الأمثال
 کتاب القلب و الإبدال
 کتاب النوادر

 پانویس 

 منابع 
 نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، قم، جامعه مدرسین، ۱۴۱۶ق.
 افندی، عبدالله، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، قم، مطبعة الخیام، بی‌تا.
 حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ق.
 خویی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بی‌جا، بی‌نا، ۱۴۱۳ق.
 امین، محسن، اعیان الشیعة، بیروت، دارالتعارف، بی‌تا.
 تفرشی، مصطفی بن حسین، نقد الرجال، قم، آل البیت، ۱۴۱۸ق.
 مدرس تبریزی، محمدعلی، ریحانه الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب، تهران، خیام، ۱۳۶۹ش.
 صدر، حسن، تأسیس الشیعه لعلوم الاسلام، تهران، اعلمی، ۱۳۷۵ش.

 پیوند به بیرون 
 ابن سکیت دورقی اهوازی
 ابن سکیت معلم سربدار

رده:اصحاب اهل بیت
رده:اهالی اهواز
رده:رجال حدیث شیعه
رده:عالمان شیعه
رده:عالمان مسلمان
رده:محدثان اهل ایران
رده:محدثان شیعه دوازده‌امامی
رده:اهالی بغداد
رده:دور از وطن‌های اهل ایران در عراق
رده:درگذشتگان ۲۴۴ (قمری)
رده:درگذشتگان ۸۵۸ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۶ (قمری)
رده:زادگان ۸۰۲ (میلادی)
رده:نویسندگان عربی سده ۹ (میلادی)
رده:لغویان
رده:درگذشتگان سده ۹ (میلادی)
رده:لغت‌شناسان سده ۹ (میلادی)
رده:فیلسوفان سده ۹ (میلادی)
رده:دانشمندان سده ۹ (میلادی)
رده:گیاه‌شناسان اسلام قرون وسطی
رده:زبان‌شناسان اهل عراق
رده:شاعران دوره عباسیان
رده:جانورشناسان اسلام قرون وسطی