هاکین

هاکیِن (چینی ساده‌شده: 闽南语، چینی سنتی: 閩南語، پین‌یین: Fújiànhuà) گروهی از گوش‌های مین جنوبی است که در سراسر جنوب شرق چین، تایوان و جوامع دور از وطن چینی در مالزی، سنگاپور، اندونزی و فیلیپین در جنوب شرق آسیا و میان چینی‌های فرادریا در سرتاسر دنیا تکلم می‌شود. هاکین از جنوب فوجیان ریشه گرفته‌است.

هاکین به‌طور تاریخی به عنوان زبان میانجی در بین جوامع چینی جنوب شرق آسیا خارج از هر گویش و زیرگروه عمل کرده و امروزه پرگویش‌ترین گونهٔ چینی در منطقه، از جمله در سنگاپور، مالزی، اندونزی، فیلیپین و بخش‌هایی از هندوچین (به‌ویژه تایلند، ویتنام، لائوس و کامبوج) است.

زبان مالایی بتاوی که توسط پنج میلیون نفر درون و پیرامون جاکارتا، پایتخت اندونزی سخن گفته می‌شود، دارای وام‌واژگان بسیاری از هاکین است که این وضعیت به دلیل تأثیر بسیار اندونزیایی‌های چینی در این منطقه، که عمدتاً از ریشه و تبار هاکین هستند، می‌باشد.

 پراکندگی جغرافیایی 
هاکین از مناطق جنوبی استان فوجیان ریشه گرفته‌است. این منطقه از ابتدا یک مرکز مهم برای تجارت و مهاجرت بود و از این رو هاکین به یکی از رایج‌ترین گونه‌های چینی در خارج از کشور تبدیل شده‌است. قطب عمده گونه‌های هاکین در خارج از فوجیان در تایوان است، جایی که مهاجرانی در دوره‌های مختلف از فوجیان به آنجا رفتند. گویش تایوانی بیشتر از گویش‌های کوانژویی و جانگجاوی ریشه گرفته‌است، اما از آن زمان به بعد، گویش آموی، که به گویش شیامن نیز معروف است، در حال تبدیل شدن به گویش معیار این زبان در سرزمین اصلی چین است.

هاکین‌زبان‌های بسیاری در میان چینی‌های فرادریا در جنوب شرق آسیا و ایالات متحده آمریکا وجود دارند. مردم هان بسیاری در طول تاریخ از مناطق هاکین‌زبان در جنوب فوجیان به برمه نو (میانمار امروزی)، ویتنام، اندونزی (هند شرقی هلند سابق) و مالزی و سنگاپور (مالایای بریتانیا و British Straits Settlements سابق) مهاجرت کردند و زبانشان را در این مناطق گستردند. این گویش‌ها به جز در وام‌واژه‌ها، بیشتر شبیه به گویش آموی و هاکین تایوانی هستند. طبق گزارش‌ها هاکین زبان ۸۰٪ مردم چینی در فیلیپین است.

 واج‌شناسی 
هاکین یکی از بیشترین تعدادهای واج‌های موجود را در بین گونه‌های چینی دارد و شمار همخوان‌های آن از ماندارین معیار، کانتونی و شانگهایی نیز بیشتر است. واکه‌ها کمابیش شبیه ماندارین معیار هستند. گونه‌های هاکین تلفظ‌های بسیاری را حفظ کرده‌اند که دیگر در سایر گونه‌های چینی یافت نمی‌شوند.

 آغاز واژگان 
مین جنوبی دارای واک‌های آغازین حلقی، غیرحلقی و صدادار است. برای مثال، واژه خوی (؛ «باز») و کوی (؛ «بسته») دارای واکه یکسان است و تفاوت در نحوه ادای آغازین و خیشومی‌شدگی واکه است. مین جنوبیهمچنین دارای همخوان‌های آغازین لبی همچون م در م-سی (؛ «نیست») است.

مثال دیگری دائو-پو-کیا (؛ «پسر») و چائو-بو-کیا (؛ «دختر») است که در هجای دوم در صداهای همخوان و در نواخت متفاوت هستند.
لبیلثویکامینرم‌کامیچاکناییبی‌صدای انسدادیکامحلقیصدادار انسدادیدهانی یا کناری(m)~()()(خیشومی)انسایشیکامحلقیصدادار~~سایشینیمه-وکه‌ها

 پایان واژگان 
برخلاف ماندارین، هاکین تمام همخوان‌های پایانی متناظر با چینی میانه را حفظ کرده‌است. در حالی که ماندارین فقط n و ŋ را حفظ کرده‌است، مین جنوبی m , p، t و k را نیز حفظ کرده و توسعه داده‌است.

واکه‌های هاکین در زیر فهرست شده‌اند:
+واکه‌ها/ترکیب‌های هاکیندهانیبینیانسدادیمیانی∅eiou∅mnŋiuptkʔهسته‌ایواکهaapatakaʔiipitikiʔeeŋ*ek*eʔəəm*ən*ə̃ŋ*əp*ət*ək*əʔ*ooŋ*ot*ok*oʔɔɔm*ɔn*ɔp*ɔt*ɔkɔʔuueutuʔɯ*واکه‌های مرکبiaiaiapiatiakiaʔiɔĩɔ̃*iɔkiəiəiəm**iəŋ*iəp*iət*uauaũãũãŋ*ũãĩuatuaʔسایر∅m̩ŋ̍
در جدول زیر برخی از تغییرهای واکه معمولی دیده می‌شود. نویسه‌هایی با همان واکه در پرانتز نشان داده می‌شوند.
 فارسی نویسه‌های چینی لهجه آوانگاری هاکین IPA آوانگاری تئوچیو دو 二 کوانژو، تایپه lī  jĭ ()for Teochew Peng'Im on the word 'two', ri6 can also be written as dzi6. شیامن، جانگجاو، تاینان jī  بیمار 病 (生) کوانژو، شیامن، تایپه pīⁿ  pēⁿ () جانگجاو، تاینان pēⁿ  تخم مرغ 卵 (遠) کوانژو، شیامن، تایوان nn̄g  nn̆g () جانگجاو nūi  چوب غذاخوری 箸 (豬) کوانژو tīr  tēu () شیامن، تایپه tū  جانگجاو، تاینان tī  کفش 鞋 (街) کوانژو، شیامن، تایپه oê  ôi جانگجاو، تاینان ê  چرم 皮 (未) کوانژو phêr  phuê () شیامن، تایپه phê  جانگجاو، تاینان phôe  مرغ 雞 (細) کوانژو، شیامن، تایپه koe  koi جانگجاو، تاینان ke  مو 毛 (兩) کوانژو، تایوان، شیامن mn̂g  mo جانگجاو، تایوان mo͘  بازگشت 還 کوانژو hoan huêng شیامن hâiⁿ  جانگجاو، تایوان hêng  سخن 話 (花) کوانژو، تایوان oe  جانگجاو oa 

 نواخت‌ها 
عموماً هاکین ۵ تا ۸ نواخت واجی دارد. چهار نواخت می‌توانند به صورت  معرفی شوند. با توجه به سیستم سنتی چینی، اگر دو نواخت ورودی اضافی نیز به‌شمار رود، ۷ تا ۹ نواخت در این زبان وجود دارد. تفاوت‌های کمی بین سامانه‌های نواختی کوانژو و جانگجاو وجود دارد. نواخت‌های تایوانی بسته به منطقه از الگوهای آموی یا کوانژو پیروی می‌کنند. بسیاری از گویش‌ها دارای صدای واجی اضافی هستند («نواخت ۹» مطابق با حساب سنتی) که فقط در وام‌واژه‌ها یا خارجی استفاده می‌شود.
نواخت‌ها平上去入陰平陽平陰上陽上陰去陽去陰入陽入شماره نواخت۱۵۲۶۳۷۴۸調值شیامن، فوجیان۴۴۲۴۵۳ -۲۱۲۲۳۲۴東 taŋ1銅 taŋ5董 taŋ2 -凍 taŋ3動 taŋ7觸 tak4逐 tak8تایپه، تایوان۴۴۲۴۵۳ -۱۱۳۳۳۲۴ -تاینان، تایوان۴۴۲۳۴۱ -۲۱۳۳۳۲۴۴ -جانگجاو، فوجیان۳۴۱۳۵۳ -۲۱۲۲۳۲۱۲۱ -کوانژو، فوجیان۳۳۲۴۵۵۲۲۴۱۵۲۴ -پنانگ، مالزی۳۳۲۳۴۴۵ -۲۱۳۴ -

 سامانه‌های نوشتاری 

بندانگشتی|(در)، ضمیر شخصی «شما» در گویش‌های هوکین (مثلاً تایوانی، آموی) و غیره. اکنون به CJK Unified Ideographs Extension C در U+2A736 اضافه شده است (  )
هاکین در اصل با نویسه‌های چینی (漢字, Hàn-jī) نوشته می‌شود. چینی نوشتاری با گونه‌های محلی و محاوره‌ای چینی همچون هاکین برخلاف گونهٔ ادبی چینی، سازگار نیست. علاوه بر این، برخی از نویسه‌های مورد استفاده برای ماندارین (چینی نوشتاری معیار) با کلمات هاکین مطابقت ندارند و بنابراین، شمار زیادی نویسهٔ غیررسمی (替字، thòe-jī؛ «نویسهٔ جایگزین») منحصراً در هاکین نوشتاری وجود دارند. به عنوان مثال، در حدود ۲۰ تا ۲۵٪ مفاهیم هاکین تایوانی فاقد نویسه‌های چینی مناسب یا استاندارد هستند.

هاکین، به ویژه هاکین تایوانی، گاه به خط لاتین نوشته می‌شود. رایج‌ترین گونهٔ لاتین Pe̍h-ōe-jī است که ابتدا توسط مبلغان مذهبی پرسبیترینیسم در چین ایجاد شد. این خط از اواخر قرن نوزدهم بیشتر به کار می‌رود. استفاده از یک خط مخلوط از نویسه‌های هان و حروف لاتین نیز اگرچه غیرمعمول است، دیده می‌شود. برای هاکین الفباهای لاتین دیگری نیز وجود دارند.

 جستارهای وابسته 
 زبان‌های چین
 هاکین تایوانی

 منابع 



 پیوند به بیرون 
  A playscript from the late 16th century.
  Hokkien translation of the Doctrina Christiana.
  A manual for learning Hokkien written by a Spanish missionary in the Philippines.
  The oldest known rhyme dictionary of a Zhangzhou dialect.


 當代泉州音字彙, a dictionary of Quanzhou speech
 Voyager - Spacecraft - Golden Record - Greetings From Earth - Amoy, includes translation and sound clip
 (The voyager clip says:  太空朋友，恁好。恁食飽未？有閒著來阮遮坐哦!)

رده:هاکین
رده:زبان‌های اندونزی
رده:زبان‌های تایوان
رده:زبان‌های چین
رده:زبان‌های فیلیپین
رده:زبان‌های مالزی
رده:مین جنوبی
رده:زبان‌های سنگاپور