اسپرماتوزون

اسپِرماتوزون یا اسپِرماتوزویید یا اسپِرماتوزوئید (به فرانسوی: spermatozoïde، برگرفته از واژه‌های یونانی باستان σπέρμα [سپِرما] به معنای «دانه» و ζῷον [زوئون] به معنای «زنده» و «جاندار») سلول (یاخته) جنبندهٔ اسپرم یا شکل متحرک سلول پلوئیدیِ گامِتِ نر است. اسپرماتوزون، تخمک را بارور می‌کند تا سلول تخم (زیگوت) تشکیل شود (سلول تخم، سلول تنهایی است که تمام کروموزوم‌ها را داراست و به‌صورت طبیعی به رویان مبدل می‌شود).

سلول‌های اسپرم تقریباً نیمی از اطلاعات ژنتیکیِ فرزند پلوئیدی را (به‌جز در اکثر موارد، دی‌ان‌ای میتوکندریایی) به ارث می‌گذارند. در پستانداران، جنسیتِ فرزندان به‌دست سلول‌های اسپرم تعیین می‌شود، به این صورت که اسپرماتوزونِ حامل کروموزوم ایکس، منجر به تولید فرزند ماده می‌شود (XX) و اسپرماتوزون حامل کروموزوم Y، فرزند نر تولید می‌کند (XY). سلول‌های اسپرم (اسپرماتوزون) را نخستین بار آنتونی فان لیوونهوک، پیشه‌ور و دانشمند هلندی، در سال ۱۶۷۷ توانست در زیر میکروسکوپ ببیند.

 بررسی 
اسپرم دارای طبیعت قلیایی است، و اسپرم‌ها تا زمانی که به واژن می‌رسند، به حرکت کامل (هیپـِرموتیلیتی) نمی‌رسند، جایی که پی‌اچ (پِ‌هاشِ) قلیایی با مایع اسیدیِ واژن خنثی می‌شود. این فرایند تدریجی ۲۰–۳۰ دقیقه طول می‌کشد. در طول این مدت، فیبرینوژن از وزیکول‌های منی یک لخته تشکیل می‌دهد که اسپرم را تثبیت و محافظت می‌کند. به محض اینکه اسپرم‌ها هیپرموتایل می‌شوند، فیبرینولیزین از پروستات لخته را حل می‌کند و اجازه می‌دهد اسپرم‌ها بهینه شوند.

اسپرم با حداقل سیتوپلاسم و متراکم‌ترین دی‌ان‌ای شناخته‌شده در یوکاریوت‌ها شناخته می‌شود. در مقایسه با کروموزوم‌های میتوتیک در سلول‌های سوماتیک، دی‌ان‌ایِ اسپرم حداقل شش بار بیشتر متراکم است.

چندین عامل بر توانایی زندگی و عملکرد صحیح اسپرم تأثیر می‌گذارد. این شامل دما و پی‌اچِ محیط، حضور مخاط دهانهٔ رحم و عوامل سبک زندگی می‌شود.

نمونهٔ حاوی دی‌ان‌ای/ کروماتین، سانتریول و احتمالاً همچنین عامل فعال‌سازی اووسیت است. این ممکن است با اطلاعات آران‌ای پیام‌رسان (ام‌آران‌ای: mRNA) پدری نیز تعامل داشته باشد و به توسعه جنین کمک کند.

می‌توان اسپرم‌ها را در رقیق‌کننده‌هایی مانند رقیق‌کنندهٔ ایلینی با دمای متغیر (آی‌وی‌تی) نگهداری کرد، که گزارش شده است قادر به حفظ باروری بالا در اسپرم‌ها به مدت بیش از هفت روز است. رقیق‌کنندهٔ آی‌وی‌تی شامل چند نمک، شکر، و عوامل ضدباکتریایی است و با دی‌اکسید کربن گازدارشده است.

اسپرم انسان حداقل حاوی ۷٬۵۰۰ پروتئین مختلف است.

طبق مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۰، ژنتیک اسپرم انسان با تکامل انسان مرتبط بود.

 نگارخانه 

 یادداشت‌ها 

 منابع 



رده:آنتونی فان لیوونهوک
رده:باروری
رده:سلامت مردان
رده:سلول‌های انسانی
رده:سلول‌های زایا
رده:علم در ۱۶۷۷ (میلادی)
رده:کشف‌های میکروسکوپی توسط آنتونی فان لیوونهوک
رده:مایع منی