فهرست خلفای عباسی

خلفای عباسی () فرمانروایان سومین خلافت، به عنوان جانشینان محمد، پیامبر اسلام، بودند. خاندان عباسی از نسل عموی محمد، عباس بن عبدالمطلب، بودند و بر این اساس «عباسیان» نامیده می‌شوند. حاکمان خاندان عباسی پس از آن که توانستند طی جنبش سیاه‌جامگان در سال ۷۵۰ میلادی (۱۳۲ ه‍. ق)، موجب اضمحلال خلافت امویان شوند، قادر به فرمانروایی اکثر فتوحات مسلمان شدند. نخستین مرکز خلافت عباسی در ابتدای امر شهر کوفه بود ولی سپس در ۷۶۲ میلادی، منصور عباسی شهر بغداد را در جوار پایتخت سابق ساسانیان، تیسفون، بنا نهاد. با روی کار آمدن خلفای عباسی، دستگاه خلافت برای کنترل بر قلمرو وسیع خود و ورود چشم‌گیر مسلمانان غیر عرب به امت متکی به دیوانسالاران ایرانی شد. رسوم ایرانی به شکلی گسترده توسط طبقهٔ حاکم پذیرفته شد و موجب حمایت از هنرمندان و دانشمندان گردید. بغداد در این دوره، که به نام عصر طلایی اسلام شناخته می‌شود، به مرکزی برای علوم، فرهنگ، فلسفه و ابداعات بدل گشت.

علی‌رغم مشارکت‌های ابتدایی، خلفا در اواخر قرن هشتم میلادی هر دو گروه موالی و دیوان‌سالاران ایرانی را وانهادند. خلافت وادار شد نواحی اندلس (اسپانیای امروزی) را در ۷۵۶ به امویان، مغرب را در ۷۸۸ به ادریسیان، افریقیه و جنوب ایتالیا را در ۸۰۰ به اغلبیان، و در حدود ۸۷۰ خراسان و فرارود را به سامانیان و پارس را به صفاریان، و همچنین در ۹۶۹ میلادی مصر را به خلافت شیعیان اسماعیلی به نام فاطمیان واگذار کند.

پایان حکومت عباسیان در بغداد در سنهٔ ۱۲۵۸ میلادی بدست هلاکوخان مغول رغم خورد. بازماندگان آل عباس به قاهره رفتند و در سال ۱۲۶۱ میلادی حکومت را دوباره در قاهره برپا کردند ولی در این دوره خلیفه تنها نمادی از اتحاد امت اسلامی و مردم و مذهب بود و حکومت در دست مملوکان مصر قرار داشت. ادامه خلافت عباسی وجود داشت تا سال ۱۵۱۹ میلادی، زمانی که ارتش دولت عثمانی شام و مصر را فتح کرد و سلیم یکم عثمانی خود را خلیفه نامیده و شهر قسطنطنیه را مرکز خلافت قرار داد.

 خلفای کوفه، بغداد و سامرا 
Lane-Poole 2004, pp. 12–15Bosworth 2004, pp. 6–7العباسیون/بنو العباس فی بغداد-تاریخ الحکام والسلالات. بایگانی منبع.
 #تصویر نام و لقبعنوان خلافت دوره خلافت مُلاحظاتدوره اول عباسیان: دولت جوان و قدرت یافتن در عصر زرین اسلامی
(۷۵۰–۸۴۷ میلادی)/(۱۳۲–۲۳۲ هجری) ۱80x80پیکسل سفاح، أبو العباس، المرتضی، القائم عبدالله بن محمد (سفاح)(۱۳۲ ه‍.ق - ۱۳۶ ه‍.ق)

(۷۵۰ م - ۷۵۴ م) فرزند محمد بن علی بن عبدالله بن العباس بن عبد المطلب و رَیْطة  بنت عبید الله الحارثی.
 تا زمان مرگ حکومت کرد.
 در نبرد زاب بر امویان غلبه کرد.Kennedy, H. (2004). The prophet and the age of the caliphates. 2nd ed. ۲80x80پیکسل أبو جعفر المنصور عبدالله الثانی بن محمد (منصور)(۱۳۷ ه‍.ق - ۱۵۸ ه‍.ق)

(۷۵۴ م - ۷۷۵ م) فرزند محمد بن علی بن عبدالله بن العباس بن عبد المطلب و سلامة بربری.
 بنیان بغداد را آغاز کرد و این شهر را مرکز حکومتش قرار داد.Chase F Robinson, March 2011. page 270
 تا زمان مرگ حکومت کرد. ۳80x80پیکسل|درمیانأبو عبدالله، المهدی محمد بن عبدالله (مهدی)(۱۵۸ ه‍.ق - ۱۶۹ ه‍.ق)

(۷۷۵ م - ۷۸۶ م) فرزند أبو جعفر المنصور و أروی بنت منصور الحمیری.
 تا زمان مرگ حکومت کرد. ۴80x80پیکسل|درمیانأبو محمد، الهادی موسی بن محمد (هادی)(۱۶۹ ه‍.ق - ۱۷۰ ه‍.ق)

(۷۸۶ م - ۷۸۷ م) فرزند محمد بن عبدالله و خیزران.
 تا زمان مرگ حکومت کرد. ۵146x146پیکسل|درمیانالرشید، أبو موسی، أبو جعفر هارون بن محمد (هارون الرشید)(۱۷۰ ه‍.ق - ۱۹۳ ه‍.ق)

(۷۸۷ م - ۸۰۹ م) فرزند محمد بن عبدالله و خیزران.
 تا زمان مرگ حکومت کرد. ۶80x80پیکسلالأمین، أبو عبدالله محمد بن هارون (امین)(۱۹۳ ه‍.ق - ۱۹۸ ه‍.ق)

(۸۰۹ م - ۸۱۴ م) فرزند هارون الرشید و زبیدة بنت جعفر.
 در جنگ با برادرش مأمون شکست خورد و کشته شد. ۷80x80پیکسلالمأمون، أبو العباس عبدالله بن هارون (مأمون)(۱۹۸ ه‍.ق - ۲۱۸ ه‍.ق)

(۸۱۴ م - ۸۳۳ م) فرزند هارون الرشید و مراجل.
 تا زمان مرگ حکومت کرد.الأمیر الکبیر، المبارک، أبو إسحاق، الخلیفة الأسود، التنین ابراهیم بن مهدی(۲۰۲ ه‍.ق - ۲۰۳ ه‍.ق)

(۸۱۷ م - ۸۱۹ م) فرزند أبوعبدالله محمد المهدی و شکله.
 علیه برادر زاده اش المأمون در بغداد شورش و ادعای خلافت کرد. اما نتوانست به این مقام دست یابد و در رقابت با مأمون شکست خورد. ۸80x80پیکسلالمعتصم، أبو إسحاق محمد بن هارون الرشید (معتصم)(۲۱۸ ه‍.ق - ۲۲۷ ه‍.ق)

(۸۳۳ م - ۸۴۲ م) فرزند هارون الرشید و ماردة.
 معتصم دارالحکومه را به شهر سامرا منتقل کرد.
 تا زمان مرگ حکومت کرد. ۹الواثق بالله، أبو جعفر هارون بن محمد (واثق)(۲۲۷ ه‍.ق - ۲۳۲ ه‍.ق)

(۸۴۲ م - ۸۴۷ م) فرزند المعتصم بالله و قراطیس.
 تا زمان مرگ حکومت کرد. دوره دوم عباسی: ضعف و زوال عصر غلامان ترک و امیران دیلمی
(۸۴۷ - ۱۰۵۵ میلادی)/(۲۳۲ - ۴۴۶ هجری) ۱۰80x80پیکسل|درمیانالمتوکل علی‌الله، أبو الفضل جعفر بن محمد المعتصم (متوکل)(۲۳۲ ه‍.ق - ۲۴۷ ه‍.ق)

(۸۴۷ م - ۸۶۲ م) فرزند المعتصم بالله و شجاع.
 تا زمان مرگ حکومت کرد و نهایتاً به قتل رسید. ۱۱80x80پیکسل|درمیانالمنتصر بالله، أبو جعفر محمد بن جعفر (منتصر)(۲۴۷ ه‍.ق - ۲۴۸ ه‍.ق)

(۸۶۲ م - ۸۶۲ م) فرزند متوکل و زنی حبشی.
 از عصر منتصر سربازان ترک‌تبار بر خلافت مسلط شدند.
 تا زمان مرگ حکومت کرد و نهایتاً به قتل رسید. ۱۲80x80پیکسل|درمیانالمستعین بالله، أبو العباس. احمد مستعین بالله(۲۴۸ ه‍.ق - ۲۵۲ ه‍.ق)

(۸۶۲ م - ۸۶۶ م) فرزند المعتصم بالله و مخارق
 در ۴ محرم ۲۵۲ ه‍.ق خلع شد. ۱۳80x80پیکسل|درمیانالمعتز بالله، أبو عبدالله معتز بالله(۲۵۲ ه‍.ق - ۲۵۵ ه‍.ق)

(۸۶۶ م - ۸۶۹ م) فرزند متوکل و قبیحة.
 توسط ترکان خلع شده و سپس به قتل رسید. ۱۴80x80پیکسل|درمیانأبو إسحاق، المهتدی بالله محمد بن هارون الواثق (مهتدی)(۲۵۵ ه‍.ق - ۲۵۶ ه‍.ق)

(۸۶۹ م - ۸۷۰ م) فرزند الواثق و وردة.
 قتل در ماه رجب ۲۵۶ ه‍.ق ۱۵80x80پیکسل|درمیانأبو العباس، المعتمد علی‌الله احمد بن جعفر متوکل (معتمد)(۲۵۶ ه‍.ق - ۲۷۹ ه‍.ق)

(۸۷۰ م - ۸۹۲ م) فرزند متوکل و فتیان.
 معتمد دارالحکومه را از سامرا به بغداد بازگرداند و از سلطهٔ غلامان ترک کاست.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۱۶80x80پیکسلالمعتضد بالله، السفاح الثانی، أبو العباس احمد بن طلحه بن جعفر متوکل (معتضد)(۲۷۹ ه‍.ق - ۲۸۹ ه‍.ق)

(۸۹۲ م - ۹۰۲ م) فرزند طلحة الموفق و صواب.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۱۷80x80پیکسل|درمیانأبو أحمد، المکتفی بالله علی بن احمد معتضد (مکتفی)(۲۸۹ ه‍.ق - ۲۹۵ ه‍.ق)

(۹۰۲ م - ۹۰۸ م) فرزند احمد المعتضد و جیجک.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۱۸(۱)80x80پیکسل|درمیانالمقتدر بالله، أبو الفضل جعفر بن احمد معتضد (مقتدر)(۲۹۵ ه‍.ق - ۲۹۶ ه‍.ق)

(۹۰۸ م - ۹۰۹ م) فرزند معتضد و غریب.
 این دوره نخست خلافتش بود.
 پس از او عبدالله بن المعتز بالله فقط یک روز خلافت کرد.المرتضی، أبو العباس عبدالله بن معتز بالله(۲۹۶ ه‍.ق - ۲۹۶ ه‍.ق)

(۹۰۹ م - ۹۰۹ م) فقط یک روز خلیفه بود. ۱۸(۲)80x80پیکسل|درمیانالمقتدر بالله، أبو الفضل جعفر بن احمد معتضد (مقتدر)(۲۹۶ ه‍.ق - ۳۱۷ ه‍.ق)

(۹۰۹ م - ۹۲۹ م) برای دومین بار؛ پس از یک روز به به خلافت بازگشت و مجدداً خلع شده و به قتل رسید. ۱۹(۱)80x80پیکسل|درمیانأبو منصور، القاهر بالله محمد بن احمد (معتضد)(۳۱۷ ه‍.ق - ۳۱۷ ه‍.ق)

(۹۲۹ م - ۹۲۹ م) فرزند معتضد و فتنة.
 برای نخستین بار تنها چند روز به خلافت نشست. ۱۸(۳)80x80پیکسل|درمیانالمقتدر بالله، أبو الفضل جعفر بن احمد معتضد (مقتدر)(۳۱۷ ه‍.ق - ۳۲۰ ه‍.ق)

(۹۲۹ م - ۹۳۲ م) برای سومین دوره به خلافت بازگشت
 قتل در سال ۳۲۰ هجری. ۱۹(۲)80x80پیکسل|درمیانأبو منصور، القاهر بالله محمد بن احمد معتضد (قاهر)(۳۲۰ ه‍.ق - ۳۲۲ ه‍.ق)

(۹۳۲ م - ۹۳۴ م) فرزند أحمد المعتضد بالله و فتنة.
 بین ۳۲۲ تا ۳۳۳ حبس بود. مرگ در ۳۳۹. ۲۰80x80پیکسل|درمیانالراضی بالله، أبو العباس محمد بن جعفر مقتدر (راضی)(۳۲۲ ه‍.ق - ۳۲۹ ه‍.ق)

(۹۳۴ م - ۹۴۰ م) فرزند مقتدر و ظلوم.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۲۱80x80پیکسل|درمیانالمتقی لله، أبو إسحاق ابراهیم بن جعفر مقتدر (متقی)(۳۲۹ ه‍.ق - ۳۳۳ ه‍.ق)

(۹۴۰ م - ۹۴۴ م) فرزند مقتدر و خلوب.
 پس از خلع شذن، در ۲۵ سالگی، در سال ۳۵۷ ه‍.ق محبوس شد. ۲۲المستکفی بالله، أبو القاسم عبدالله بن علی مکتفی (مستکفی)(۳۳۳ ه‍.ق - ۳۳۴ ه‍.ق)

(۹۴۴–۹۴۶ م) فرزند مکتفی و دختر أملح الناس.
 احمد بویه وی را نصب و عزل کرد و در ۳۳۸ هجری به زندان فرستاد. ۲۳المطیع لله، أبو القاسم فضل بن جعفر مقتدر (مطیع)(۳۳۴ ه‍.ق - ۳۶۳ ه‍.ق)

(۹۴۶ م - ۹۷۴ م) فرزند جعفر المقتدر و شغلة.
 آل بویه از این دوره بر خلفا تسلط یافتند.
 در سال ۳۶۳ زبانش الکن گشت و در ۳۶۴ وفات یافت. ۲۴الطائع لله، أبو بکر عبدالکریم بن فضل مطیع (طائع)(۳۶۳ ه‍.ق - ۳۸۱ ه‍.ق)

(۹۷۴ م - ۹۹۱ م) فرزند مطیع و دختر هزار یا عتب.
 بهاالدوله دیلمی در ۳۸۱ هجری با نامه‌ای خلیفه را عزل کرد. ۲۵80x80پیکسل|درمیانالقادر بالله، أبو العباس احمد بن اسحاق بن مقتدر (قادر)(۳۸۱ ه‍.ق - ۴۲۲ ه‍.ق)

(۹۹۱ م - ۱۰۳۱ م) فرزند اسحاق بن مقتدر و دختر شخصی به نام تمنی.
 تا زمان مرگش حکومت کرد.دوره سوم عباسی: عصر سلجوقیان و جنگ‌های صلیبی
(۱۰۵۵ - ۱۲۵۸ میلادی)/(۴۴۶–۶۵۶ هجری) ۲۶القائم بأمر الله، أبو جعفر عبدالله بن احمد (قادر)(۴۲۲ ه‍.ق - ۴۶۷ ه‍.ق)

(۱۰۳۱ م - ۱۰۷۵ م) فرزند قادر بالله و بدر الدجی یا قطر الندی.
 فتنة البساسیری: از ۱۰۵۸ تا ۱۰۶۰ اختلافات درونی بالا گرفته و رقابت سختی بر سر خلافت وجود داشت.
 تا زمان مرگش ۴۵ سال حکومت کرد. ۲۷المقتدی بأمر الله، أبو القاسم عبدالله بن محمد بن عبدالله قائم (مقتدی)(۴۶۷ ه‍.ق - ۴۸۷ ه‍.ق)

(۱۰۷۵ م - ۱۰۹۴ م) فرزند قائم و أرجوان.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. احتمالاً به قتل رسیده باشد. ۲۸المستظهر بالله، أبو العباس احمد بن عبدالله مقتدی (مستظهر)(۴۸۷ ه‍.ق - ۵۱۲ ه‍.ق)

(۱۰۹۴ م - ۱۱۱۸ م) فرزند عبدالله المقتدی بالله.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۲۹المسترشد بالله، أبو منصور فضل بن احمد مستظهر (مسترشد)(۵۱۲ ه‍.ق - ۵۲۹ ه‍.ق)

(۱۱۱۸ م - ۱۱۳۵ م) فرزند مستظهر.
 قتل در سال ۵۲۹ ه‍.ق و در سن ۴۵ سالگی. ۳۰الراشد بالله، أبو جعفر منصور بن فضل مسترشد (راشد)(۵۲۹ ه‍.ق - ۵۳۰ ه‍.ق)

(۱۱۳۵ م - ۱۱۳۶ م) فرزند مسترشد.
 از مقامش خلع و در ۵۳۲ ه‍.ق در اصفهان کشته شد. ۳۱المقتفی لأمر الله، أبو عبدالله محمد بن احمد مستظهر (مقتفی)(۵۳۰ ه‍.ق - ۵۵۵ ه‍.ق)

(۱۱۳۶ م - ۱۱۶۰ م) فرزند مستظهر و حبشیة.
 تا زمان مرگش حکومت کرد و در آن هنگام ۶۶ سال داشت. ۳۲المستنجد بالله، أبو المظفر یوسف بن محمد مقتفی (مستنجد)(۵۵۵ ه‍.ق - ۵۶۶ ه‍.ق)

(۱۱۶۰ م - ۱۱۷۰ م) فرزند محمد المقتفی لأمرالله و طاووس.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۳۳80x80پیکسل|درمیانالمستضیء بأمر الله، أبو محمد حسن بن یوسف مستنجد (مستضی)(۵۶۶ ه‍.ق - ۵۷۵ ه‍.ق)

(۱۱۷۰ م - ۱۱۸۰ م) فرزند مستنجد و غضة.
 در زمان او حکومت عبیدیه در سال ۵۶۷ هجری نابود شد.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۳۴80x80پیکسل|درمیانالناصر لدین الله، أبو العباس احمد بن حسن مستضی بأمرالله (ناصر)(۵۷۵ ه‍.ق - ۶۲۲ ه‍.ق)

(۱۱۸۰ م - ۱۲۲۵ م) فرزند مستضی و زمرد.
 در عهد او ایوبیان ظهور یافتند و در سال ۵۸۳ صلاح‌الدین ایوبی قدس را فتح کرد.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۴۷ سال. ۳۵الظاهر بأمر الله، أبو نصر محمد بن احمد ناصرلدین الله (ظاهر)(۶۲۲ ه‍.ق - ۶۲۳ ه‍.ق)

(۱۲۲۵ م - ۱۲۲۶ م) فرزند احمدالناصرالدین.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۳۶المستنصر بالله، أبو جعفر منصور بن محمد ظاهر بأمرالله (مستنصر)(۶۲۳ ه‍.ق - ۶۴۰ ه‍.ق)

(۱۲۲۶ م - ۱۲۴۲ م) فرزند ظاهر و جاریة ترک.
 تا زمان مرگش حکومت کرد. ۳۷80x80پیکسل|درمیانالمستعصم بالله، أبو أحمد عبدالله بن منصور مستنصر بالله (مستعصم)(۶۴۰ ه‍.ق - ۶۵۶ ه‍.ق)

(۱۲۴۲ م - ۱۲۵۸ م) فرزند مستنصر و هاجر.
 پس از خیانت وزیر او، بن علقمی، مغولان به بغداد نفوذ یافتند.
 او در ۲۴ صفر ۶۵۶ هجری به دست مغول‌ها به قتل رسید.

 خلفای قاهره 
پس از سقوط بغداد در جریان حمله مغول، ابتدا أبو العباس «الحاکم» أحمد بن الحسن در ۱۲۶۱ میلادی، مقر خلافت را به شهر حلب در شام منتقل کرد. پس از او دیگر خلفای عباسی تحت سیطرهٔ مملوکان مصر، در شهر قاهره، مقام خلافت را نگهداشتند.Bosworth 2004, p. 7Houtsma & Wensinck 1993, p. 3العباسیون/بنو العباس فی القاهرة (بایگانی منبع)
 # نام و لقبعنوان خلافتدوره خلافتدوره چهارم عباسی: سلطنت مملوکی
(۱۲۶۱ - ۱۵۱۷ میلادی)/(۶۵۹ - ۹۲۲ هجری) ۳۸ المستنصر بالله الثانی، أبو القاسم أحمد المستنصر بالله(۶۵۹ ه‍.ق - ۶۶۰ ه‍.ق)
(۱۲۶۱ م - ۱۲۶۲ م) ۳۹ الحاکم بأمر الله الأول، أبو العباس أحمد الحاکم بأمر الله(۶۶۰ ه‍.ق - ۷۰۱ ه‍.ق)
(۱۲۶۲ م - ۱۳۰۲ م) ۴۰ المستکفی بالله، أبو الربیع سلیمان المستکفی بالله(۷۰۱ ه‍.ق - ۷۳۶ ه‍.ق)
(۱۳۰۲ م - ۱۳۴۰ م) ۴۱ الواثق بالله الثانی، أبو إسحق إبراهیم الواثق بالله(۷۳۶ ه‍.ق - ۷۴۲ ه‍.ق)
(۱۳۴۰ م - ۱۳۴۱ م) ۴۲ الحاکم بأمر الله الثانی، أبو العباس أحمد الحاکم بأمر الله(۷۴۲ ه‍.ق - ۷۵۳ ه‍.ق)
(۱۳۴۱ م - ۱۳۵۲ م) ۴۳ المعتضد بالله الثانی، أبو الفتح، أبو بکر أبو بکر المعتضد بالله(۷۵۳ ه‍.ق - ۷۶۳ ه‍.ق)
(۱۳۵۲ م - ۱۳۶۲ م) ۴۴(۱) المتوکل علی‌الله الأول، أبو عبدالله محمد المتوکل علی‌الله(۷۶۳ ه‍.ق - ۷۷۹ ه‍.ق)
(۱۳۶۲ م - ۱۳۷۷ م) ۴۵(۱) المستعصم بالله الثانی، أبو یحی زکریا المستعصم بالله(۷۷۹ ه‍.ق - ۷۷۹ ه‍.ق)
(۱۳۷۷ م - ۱۳۷۷ م) ۴۴(۲) المتوکل علی‌الله الأول، أبو عبدالله محمد المتوکل علی‌الله(۷۸۵ ه‍.ق - ۷۸۸ ه‍.ق)
(۱۳۷۷ م - ۱۳۸۳ م) ۴۶ الواثق بالله الثالث، أبو حفص عمر الواثق بالله(۷۸۸ ه‍.ق - ۷۸۵ ه‍.ق)
(۱۳۸۳م – ۱۳۸۶ م) ۴۵(۲) المستعصم بالله الثانی، أبو یحی زکریا المستعصم بالله(۷۸۵ ه‍.ق - ۷۹۱ ه‍.ق)
(۱۳۸۶ م - ۱۳۸۹ م) ۴۴(۳) المتوکل علی‌الله الأول، أبو عبدالله محمد المتوکل علی‌الله(۷۹۱ ه‍.ق - ۸۰۸ ه‍.ق)
(۱۳۸۹ م - ۱۴۰۶ م) ۴۷ المستعین بالله الثانی، أبو الفضل العباس المستعین بالله(۸۰۸ ه‍.ق - ۸۱۶ ه‍.ق)
(۱۴۰۶ م - ۱۴۱۴ م) ۴۸ المعتضد بالله الثالث، أبو الفتح داود المعتضد بالله(۸۱۶ ه‍.ق - ۸۴۵ ه‍.ق)
(۱۴۱۴ م - ۱۴۴۱ م) ۴۹ المستکفی بالله الثالث، أبو الربیع سلیمان المستکفی بالله(۸۴۵ ه‍.ق - ۸۵۴ ه‍.ق)
(۱۴۴۱ م - ۱۴۵۱ م) ۵۰ القائم بأمر الله الثانی، أبو البقاء حمزة القائم بأمر الله(۸۵۴ ه‍.ق - ۸۵۹ ه‍.ق)
(۱۴۵۱ م - ۱۴۵۵ م) ۵۱ المستنجد بالله الثانی، أبو المحاسن یوسف المستنجد بالله(۸۵۹ ه‍.ق - ۸۸۴ ه‍.ق)
(۱۴۵۵ م - ۱۴۷۹ م) ۵۲ المتوکل علی‌الله الثانی، أبو العز عبد العزیز المتوکل علی‌الله(۸۸۴ ه‍.ق - ۹۰۳ ه‍.ق)
(۱۴۷۹ م - ۱۴۹۷ م) ۵۳(۱) المستمسک بالله، أبو الصبر یعقوب المستمسک بالله(۹۰۳ ه‍.ق - ۹۱۴ ه‍.ق)
(۱۴۹۷ م - ۱۵۰۸ م) ۵۴(۱) المتوکل علی‌الله الثالث محمد المتوکل علی‌الله(۹۱۴ ه‍.ق - ۹۲۲ ه‍.ق)
(۱۵۰۸ م - ۱۵۱۶ م) ۵۳(۲) المستمسک بالله، أبو الصبر یعقوب المستمسک بالله(۹۲۲ ه‍.ق - ۹۲۳ ه‍.ق)
(۱۵۱۶ م - ۱۵۱۷ م) ۵۴(۲) المتوکل علی‌الله الثالث محمد المتوکل علی‌الله(۹۲۳ ه‍.ق - ۹۲۳ ه‍.ق)
(۱۵۱۷ م - ۱۵۱۷ م)

 شجره‌نامه 

 پانویس 

 منابع 
 محمود شاکر. کتاب التاریخ الإسلامی الجزء الخامس: الدولة العباسیة ج ۱ و ۲.
 العباسیون/بنو العباس فی بغداد-موقع تاریخ الحکام والسلالات. و بنو العباس فی القاهرة-موقع تاریخ الحکام والسلالات.




 The Cambridge History of Islam, volume 1: The Formation of the Islamic World, ed. Chase F Robinson, March 2011, page 270


رده:حاکمان سده ۱۰ (میلادی) در آفریقا
رده:حاکمان سده ۱۲ (میلادی) در آسیا
رده:حاکمان سده ۱۳ (میلادی) در آسیا
رده:خانواده محمد
رده:خلافت عباسی
رده:خلفای عباسی
رده:رؤسای کشور در خاورمیانه
رده:فهرست‌های پادشاهان
رده:قانون‌گذاران سده ۱۰ (میلادی) در آسیا
رده:قانون‌گذاران سده ۱۱ (میلادی) در آسیا
رده:قانون‌گذاران سده ۸ (میلادی) در آسیا
رده:قانون‌گذاران سده ۸ (میلادی) در اروپا
رده:قانون‌گذاران سده ۹ (میلادی) در آسیا
رده:قانون‌گذاران سده ۹ (میلادی) در اروپا
رده:هاشمیان
رده:خلفای عباسی سده ۱۰ (میلادی)
رده:خلفای عباسی سده ۱۱ (میلادی)
رده:خلفای عباسی سده ۱۲ (میلادی)
رده:خلفای عباسی سده ۱۳ (میلادی)
رده:خلفای عباسی سده ۸ (میلادی)
رده:خلفای عباسی سده ۹ (میلادی)