مرتضی کاخی

مرتضی اخوان کاخی ( – ) شاعر، ادیب، نویسنده، پژوهشگر ادبی و دیپلمات معاصر ایرانی بود. او تاكید داشت كه ایرانیان همیشه در عرصه‌ شعر، حرف‌های زیادی برای گفتن داشته‌اند، اما صدای ما آنقدر بلند نبوده كه در میان صداهای بلند جهانی شنیده شود و به جایی برسد.

او باور داشت که بهترین شعر‌های شاعران بزرگ نوگرا، شعر سیاسی است و اساسا شعر ناب معاصر شعر سیاسی است.

سرمقاله یادی از آن که مثل هیچ‌کسی نیست به نوشته توسط مرتضی کاخی در مجله گوهران در خرداد ۱۳۸۷ شماره ۱۷ چاپ شد.

مرتضی کاخی در فروردین سال ۱۳۹۲ پیشنهاد کرد که هفته نخست فروردین را هفته شعر بنامیم.

 آغاز زندگی 
مرتضی اخوان کاخی در ۲۵ آبان ۱۳۱۷ در تربت حیدریه زاده شد. او چند سال در مکتب‌خانه‌های تربت‌حیدریه و مشهد در کنار علم کلام، مبانی صنایع بدیعی و بحور و عروض و تاریخ و جغرافیای شعر فارسی را فرا گرفت. وی از دوران نوجوانی با شعر آشنا شد و این علاقه را پایان زندگی حفظ کرد. نخستین نوشته‌های کاخی، در دوازده سالگی او در مطبوعات محلی خراسان چاپ شدند.

 وزارت امور خارجه 
مرتضی کاخی سپس برای ادامه تحصیل به مشهد و سپس به تهران رفت و در ۲۴ سالگی مدرک دکترای حقوق قضایی را از دانشگاه گرفت و وارد وزارت امور خارجه ایران شد. او به کار در سفارتخانه‌های ایران در خارج از کشور پرداخت و همزمان مشاور وزارتخانه بود. او در هنگام کار در خارج از ایران تلاش خود را بر معرفی فرهنگ ایرانی گذاشت. مهمترین کار وی در وزارت امور خارجه، تنظیم عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر بین ایران و عراق بود. او مسئول ترسیم خط تالوگ (منصف) و نویسنده‌ بخش مرز‌های آبی این قرارداد بود.

همچنین در سال ۱۳۵۴، زمانی که عضو هیات مرزی ایران و ترکیه بود، برای نخستین بار از آرامگاه مولوی در قونیه بازدید کرد. او بعدها در مقاله‌ای که درباره مولوی با عنوان جلال‌الدین، تبعیدی بی‌جا نوشت: «از طرف مقامات عالیه ایران پیغام داده بودند که در دو مورد مواظب باشیم که سوءتفاهمی با ترک‌ها پیدا نشود: یکی رعایت حرمت آتاتورک و دیگری وارد بحث درباره این که مولوی ایرانی است، نشویم.» او سه سال پس از انقلاب ۱۳۵۷ و در آغاز جنگ ایران و عراق بازنشسته شد.

 شعر و نویسندگی 
مرتضی کاخی پس از بازنشستگی، به کار ترجمه، پژوهش و مدتی تدریس در دانشگاه تهران پرداخت. او در آغاز دهه ۱۳۶۰ (خورشیدی) بخش عمده کتاب اندیشه سیاسی از افلاطون تا ناتو نوشته برایان ردهد را ترجمه کرد. اما این برگردان، ناتمام ماند و پس از چند سال، برگردان باقی کتاب را برای ترجمه به اکبر افسری سپرد. این کتاب در سال ۱۳۷۳ منتشر شد.

کاخی، کار ویراستاری کتاب حقوق بین‌الملل خصوصی نوشته محمد نصیری را برعهده داشت. او جلد سوم دائره‌المعارف مصاحب را ویرایش کرد. او همچنین شعرهای ناب سال‌های ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۷ را در قالب کتابی با نام روشن‌تر از خاموشی گردآوری کرد. این کتاب مورد استقبال خوانندگان قرار گرفت. او سپس قدر مجموعه گل را منتشر کرد که برگزیده‌ای از غزل فارسی از آغاز تا دوران معاصر همراه با شرح لغات و اصطلاحات و تعبیرات است.

کتاب این کوزه‌گر دهر از دیگر کتاب‌های کاخی در حوزه هستی‌شناسی شعر است که گزیده‌ای از رباعیات فارسی از ابتدای پیدایش آن تا دوران معاصر است.

 آشنایی با اخوان ثالث 
مرتضی کاخی از دوران دانش‌آموزی با شعر مهدی اخوان ثالث آشنا بود و هنگامی که برای تحصیلات دانشگاهی به تهران رفت و از نزدیک با خود اخوان آشنا شد. مهدی اخوان ثالث تاثیر زیادی بر مرتضی کاخی داشت تا جایی که کاخی چندین کتاب درباره اخوان ثالث نوشت که شناخته‌شده‌ترین آنها باغ بی‌برگی نام داشت. او حتی همه حقوق مربوط به کتاب‌هایش درباره اخوان ثالث را به خانواده او بخشید.

 شعر معاصر 
مرتضی کاخی با وجود آشنایی با ادبیات کلاسیک فارسی، جایگاه والایی برای شعر معاصر ایرانی قائل بود و از برخی از استادان دانشگاه که چندان به ادبیات معاصر فارسی توجه نمی‌کردند، انتقاد می‌کرد. او تلاش زیادی برای معرفی شعر معاصر کرد، علاوه بر نقدهایی که بر آثار شاعران می‌نوشت، کتابی را با عنوان «گفت‌وگوی شاعران» ترجمه کرد که شامل گفت‌وگوهای همزمان با چند شاعر بزرگ معاصر ایران، جمعی مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، فروغ فرخزاد، سهراب سپهری و م. آزاد تهرانی از دیگر آثار خواندنی مرتضی کاخی است.

 کار خیریه 
مرتضی کاخی در سال‌های پایانی زندگی و تا پیش از خانه‌نشین شدن به دلیل بیماری، در کارهای خیریه مشارکت داشت. او در سال‌ ۱۳۹۴ یک آلبوم موسیقی به نام اوسنه را روانه بازار کرد که در آن، شعرهایی را با لهجه مشهدی دکلمه می‌کرد و همه سود این آلبوم را برای پنج سال به انجمن ام‌اس ایران صرف کرد.

وی در سال ۱۳۹۶ در افتتاحیه نمایشگاه «برای نجات کودکان» برای حمایت از کودکان دارای بیماری نقص ایمنی حضور یافت که در روز نخست آن، ده‌ها میلیون تومان اثر هنری به فروش رسید.

 آثار 
 روشن‌تر از خاموشی، گزیده شعر امروز ایران (۱۳۰۰–۱۳۵۷)
 انتولوژی شعر معاصر ایران
 باغ بی‌برگی، یادنامه مهدی اخوان ثالث
 کتاب قدر مجموعه گل، برگزیده‌ای از غزل فارسی از آغاز تا امروز همراه با شرح و توضیح
 کتاب گفت‌وگوی شاعران، گفت‌وگوهای همزمان با مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، م. آزاد در تابستان ۱۳۴۴
 این کوزه‌گر دهر
 سر کوه بلند، گزیده‌ای از اشعار مهدی اخوان‌ثالث
 صدای حیرت بیدار، شامل گفت‌و‌گوهای اخوان ثالث با نشریات مختلف (شامل گفت‌وگوهای منتشرنشده) و همچنین دست‌نوشته‌ها و یادداشت‌های پراکنده او

 پانویس 

 پیوند به بیرون 

 نکوداشت هفتادوهفت‌سالگی مرتضی کاخی برپا شد

رده:درگذشتگان ۱۴۰۳
رده:دیپلمات‌های اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۱۷
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:نویسندگان مرد اهل ایران