زیلندیا

زیلاندیا () قاره‌ای غرق‌شده در زیر آب در همسایگی استرالیا و قاره اقیانوسیه است. سرزمینی وسیع از جمله دو جزیره نیوزیلند و کالدونیای جدید را در بر می‌گیرد که مساحت ۴٫۹ میلیون کیلومتر مربع دارد و ۹۴ درصد آن در زیر آب‌های اقیانوس پنهان است.Mortimer, Nick; Campbell, Hamish J. (2017). "Zealandia: Earth's Hidden Continent". GSA Today. 27: 27–35. doi:10.1130/GSATG321A.1. زیلندیا توده‌ای از پوسته قاره‌ای است که ۸۳–۷۹ میلیون سال پیش، پس از گسستگی از گندوانالند فروکش کرد. این پوسته را قاره نمی‌نامند ولی بزرگ‌ترین پوسته قاره‌ای زمین است که به عنوان یک قاره زیرآبی، قطعه قاره‌ای، و ریزقاره توصیف شده‌است.

حدود ۳۰۰ تا ۲۵۰ میلیون سال پیش، ابرقاره پانگه‌آ وجود داشت که از دو بخش کوچک‌تر تشکیل شده بود: گندوانا در جنوب و لوراسیا در شمال. تا ۲۰۰ میلیون سال پیش، این دو بخش شروع به جدا شدن از یکدیگر کردند.

حدود ۱۰۰ میلیون سال پیش، درون گندوانا، منطقه‌ای که امروزه زیلندیا در آن با قطب جنوب و استرالیا برخورد دارد، در حال شکافته شدن بود. این شکافتن منجر به فعالیت‌های آتشفشانی شد که پوسته زمین را گرم کرد. در این دوره، پوسته کشیده شد، مانند خمیر پیتزا، تا اینکه حدود ۶۰ میلیون سال پیش این فرآیند متوقف شد.

پس از آن، منطقه شروع به سرد شدن کرد و زیلندیا رفته‌رفته چگال‌تر شد و به زیر سطح اقیانوس فرو رفت، تا جایی که حدود ۲۵ میلیون سال پیش تقریباً به‌طور کامل زیر آب ناپدید شد. امروزه تنها پنج درصد از کل این قاره از آب بیرون مانده است که شامل جزایر نیوزیلند، کالدونیای جدید و چند جزیره در استرالیا می‌شود.

بخش شمالی زیلندیا هنوز با استرالیا در ارتباط است، در حالی که بخش جنوبی آن پیوند استواری با قطب جنوب دارد.

دیرینگی 
دانشمندان امکان اینکه این قاره در زمان دایناسور‌ها بیرون از آب بوده را رد می‌کنند و این تعبیر از این دارد که روزگاری این قاره سرزمینی خشک بوده که رفته رفته در آب غرق شده. اما امکان این نیز وجود دارد که با فشار صفحه اقیانوسیه و اقیانوس آرام باری دیگر سر از اب بیرون آورد. مجمع الجزایر نیوزیلند تنها بازمانده از این قاره است.

همچنین دانشمندان در ابتدا قدمت این قاره را پانصد میلیون سال تخمین زده بودند اما برخی قدمت آن را به بیش از یک میلیارد سال تخمین زدند.

۹۴٪ قاره زیلاندیا زیر آب قرار دارد و فقط در این قاره دو قطعه خشکی (کالدونیای جدید و جزیره جنوبی و شمالی کشور زلاندنو) تشکیل شده‌است.

یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ نشان می‌دهد که زیلاندیا بیش از یک میلیارد سال قدمت دارد که تقریباً دو برابر بیشتر از آن چیزی است که زمین‌شناسان قبلاً تصور می‌کردند.

تا حدود ۲۳ میلیون سال پیش، این توده خشکی ممکن است به‌طور کامل زیر آب رفته باشد. امروزه بیشتر این توده خشکی (۹۴٪) در زیر اقیانوس آرام غرق شده باقی مانده است. نیوزیلند بزرگ‌ترین بخش زیلاندیا است که بالاتر از سطح دریا قرار دارد و پس از آن کالدونیای جدید قرار می‌گیرد.

نقشه‌برداری از زیلاندیا در سال ۲۰۲۳ به پایان رسید. زیلاندیا با مساحت کل تقریبی ۴٬۹۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع، به‌طور قابل توجهی بزرگ‌تر از هر عارضه‌ای است که ریزقاره یا قطعات قاره‌ای نامیده می‌شود. اگر زیلاندیا به عنوان یک ریزقاره طبقه‌بندی شود، بزرگ‌ترین ریزقاره جهان خواهد بود. مساحت آن شش برابر مساحت دومین ریزقاره بزرگ جهان یعنی ماداگاسکار و بیش از نیمی از مساحت خشکی‌های بیرون از آبِ قاره استرالیا است. زیلاندیا بیش از دو برابر اندازه بزرگ‌ترین ایالت بزرگ آذرین (LIP) درون‌اقیانوسی جهان یعنی فلات آنتونگ جاوا (تقریباً ۱٬۹۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع) و بزرگ‌ترین جزیره جهان یعنی گرینلند (۲٬۱۶۶٬۰۸۶ کیلومتر مربع) است. زیلاندیا همچنین به‌طور قابل توجهی بزرگ‌تر از شبه‌جزیره عربستان (۳٬۲۳۷٬۵۰۰ کیلومتر مربع) به عنوان بزرگ‌ترین شبه‌جزیره جهان و شبه‌قاره هند (۴٬۳۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع) است. با توجه به این موارد و سایر ملاحظات زمین‌شناسی مانند ضخامت و چگالی پوسته، برخی از زمین‌شناسان نیوزیلند، کالدونیای جدید و استرالیا به این نتیجه رسیده‌اند که زیلاندیا تمام شرایط لازم برای قاره محسوب شدن را داراست و نباید آن را صرفاً یک ریزقاره یا قطعه قاره‌ای دانست. نیک مورتیمر، زمین‌شناس، اظهار داشت که اگر سطح اقیانوس مانع نبود، زیلاندیا مدت‌ها پیش به عنوان یک قاره شناخته می‌شد.

زیلاندیا از شیلات ساحلی قابل توجهی پشتیبانی می‌کند و دارای میادین گازی است که بزرگ‌ترین میدان شناخته شده آن، میدان گازی مائویی نیوزیلند در نزدیکی تاراناکی است. مجوزهای اکتشاف نفت در حوضه گریت ساوت در سال ۲۰۰۷ صادر شد. منابع معدنی فراساحلی شامل ماسه آهن، سولفیدهای توده‌ای آتشفشانی و ذخایر گرهک‌های فرومنگنز است.

 منابع 





رده:بستر دریای نیوزیلند (اقیانوس‌نگاری)
رده:جغرافیای اقیانوسیه
رده:جغرافیای کالدونیای جدید
رده:زمین‌شناسی کالدونیای جدید
رده:زمین‌شناسی نیوزیلند
رده:زیلاندیا
رده:قاره‌های کهن
رده:قطعه‌های قاره‌ای
رده:ویکی‌سازی رباتیک