شیخ ابوالبرکات

هبةالله بن المبارک البغدادی مشهور به شیخ ابوالبرکات از عرفای قرن ششم هجری قمری است. وی در طریقت از مریدان شیخ احمد غزالی و شیخ ابوالفضل بغدادی و جانشین شیخ ابوالفضل بغدادی است و به عنوان قطب نهم بعد از غیبت کبرای امام دوازدهم در سلسلهٔ نعمت‌اللهی به حساب می‌آید.

یکی از شعرا در مورد وی این بیت را سروده است:

 نسبت خرقه شیخ ابوالبرکات 
«شاه نعمت‌الله در بیان نام مشایخ خود چنین سروده است:

هبةالله بن المبارک البغدادی شیخ ابوالبرکات ← شیخ ابوالفضل بغدادی ← شیخ احمد غزالی (۵۲۰–۴۵۲ ه. ق) ← ابوبکر نساج (درگذشته ۴۸۷ ه. ق) ← شیخ ابوالقاسم گُرّکانی (متولّد احتمالاً ۳۵۰ ه. ق - درگذشته ۴۵۰ ه. ق) ← شیخ ابوعثمان مغربی سعید بن سلام (۳۷۳–۲۴۳ ه. ق) ← ابوعلی کاتب (درگذشته ۳۴۹ یا ۳۵۶ ه. ق) ← شیخ ابوعلی رودباری (درگذشته ۳۲۰ تا ۳۲۳ ه. ق) ← جنید بغدادی (متولّد ۲۲۰ ه. ق- درگذشته ۲۹۷ یا ۲۹۸ ه. ق)

 ذکر شیخ ابوالبرکات در منابع تاریخی 
در برخی منابع از وی نام برده شده است. از جملهٔ این منابع:
 مرآت الجنان تألیف شیخ عبدالله یافعی
 بحر المعارف تألیف ملا عبدالصمد همدانی
 حبیب السیر تألیف غیاث‌الدین خواندمیر
 ریاض العاشقین تألیف محمد آقا مجتهدزاده قره باغی
 طرائق الحقائق تألیف نایب‌الصدر شیرازی
 شمس التواریخ تألیف شیخ اسدالله ایزدگشسب گلپایگانی (درویش ناصرعلی)

 ذکر شیخ ابوالبرکات در بحر المعارف مولی عبدالصمد همدانی 
مولی عبدالصمد همدانی در کتاب بحر المعارف دو سخن از قول شیخ ابوالبرکات نقل کرده است. وی می‌نویسد:

 «ابوالبرکات گفته است که: هر کس که خواهد که دعای وی مستجاب شود آداب دعا را باید نگاه دارد؛ و آداب دعا آن است که دلش حاضر بود و طعام حلال خورد و لباس حلال پوشد.»مولی عبدالصمد همدانی، بحر المعارف، تحقیق و ترجمه: حسین استادولی، انتشارات حکمت، چاپ اول (ویرایش جدبد)، تهران: ۱۳۸۷، جلد اول، ص ۲۳.
 «ابوالبرکات گفته است که: خُلق نیکو فاضل‌تر است از همه مرتبتی، و جوهر مردان به خُلق نیکو ظاهر شود و معیار در تصوفْ خُلق است، و هر که او را خُلق نیکوتر او صوفی‌تر.»مولی عبدالصمد همدانی، همان، ص ۶۰۱.

 معاصرین شیخ ابوالبرکات 
مشایخ معاصر وی عبارتند از:نایب الصدر شیرازی، همان، صص ۵۹۹ و ۶۱۱.

 خواجه مودود چشتی
 سید احمد بن الحسن الرفاعی
 شیخ محیی‌الدین عبدالقادر گیلانی
 ضیاءالدین ابوالنجیب عبدالقادر سهروردی

همچنین از محدثین معاصر وی می‌توان به حافظ ابوسعید عبدالکریم بن محمد بن منصور السمعانی و از فقها به ابوالبرکات النحوی معروف به این الانباری عبدالرحمن بن محمد بن ابی سعید اشاره کرد.

 مشابهت اسم شیخ ابوالبرکات با یکی دیگر از عرفا 
یکی دیگر از عرفا را که نام وی ابوالبرکات تقی الدیّن علی الدوّستی السمنانی و از اصحاب شیخ رکن‌الدین علاءالدوله سمنانی (درگذشته ۲۲ رجب ۷۳۶. ق) بوده و شرح حالش در نفحات الانس شیخ نورالدین عبدالرحمن جامی آمده است نباید با هبةالله بن المبارک البغدادی مشهور به شیخ ابوالبرکات یکی دانست. نایب‌الصدر شیرازی در طرائق الحقائق در ذیل شرح حال شیخ ابوالبرکات، همین اشتباه تاریخی را که در برخی منابع رخ داده است یادآوری می‌نماید: «از غرایب اشتباهات آن است که در کتاب ریاض العاشقین در گلبن سیم مذکور است به این عبارت: عارف سمنانی شیخ ابوالبرکات و هو تقی‌الدین علی الدوستی. آن جناب از اهل سمنان است و با شیخ رکن‌الدین علاءالدوله سمنانی که از مشاهیر عرفاست معاصر بوده‌اند؛ و در ادامه این حکایت را که در نفحات مذکور است بیان می‌نماید….»نایب الصدر شیرازی، همان، ص ۵۹۹. و به ذکر حکایتی که در کتاب نفحات الانس شیخ نورالدین عبدالرحمن جامی در ذیل نام ابوالبرکات تقی الدیّن علی الدوّستی السمّنانی آمده است می‌پردازد. نایب‌الصدر شیرازی در ادامه با ذکر سال درگذشت شیخ علاءالدوله سمنانی و مقایسهٔ آن با سال درگذشت شیخ ابوالبرکات اثبات می‌نماید که ابوالبرکات تقی الدیّن علی الدوّستی السمّنانی با هبةالله بن المبارک البغدادی مشهور به شیخ ابوالبرکات متفاوت است و از نظر تاریخی با هم منطبق نیستند.

 مزار شیخ ابوالبرکات 
مطابق قول نایب‌الصدر شیرازی در طرائق الحقائق شیخ ابوالبرکات در آبادی‌ای به نام ابدالان در نزدیکی شهر تویسرکان در استان همدان مدفون است. اکنون نیز مقبره‌ای در آن روستا به نام امامزاده ابوالبرکات واقع است.

نایب‌الصدر شیرازی در طرائق الحقائق آورده است:نایب الصدر شیرازی، همان، ص ۶۱۱.

 منابع 

رده:نعمت‌اللهی
رده:عارفان اهل ایران