مهرماه خانم عصمت‌السلطنه

مهرماه خانم عصمت‌السلطنه شاهزاده قاجار و سفرنامه‌نویس، دختر فرهاد میرزا معتمدالدوله از بطن جهان‌آرا خانمخواهر بطنی و صلبی امامقلی میرزا عمادالدوله (روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، امیرکبیر، ۱۳۵۰. ص۱۶.) دختر محمدعلی میرزا دولتشاه بود.

محمدشاه که در اواخر عمر نسبت به فرهاد میرزا کمال محبت را داشت، برای آن که برای پسر محبوب خود عباس میرزا ملک‌آرا، که معروف بود رقیب ناصرالدین میرزا برای جانشینی شاه است، حامی‌ای در خانواده سلطنت ترتیب دهد، مهرماه خانم را به نامزدی مُلک‌آرا درآورد. اما با فوت محمدشاه در ششم شوال ۱۲۶۴ قمری و آغاز سلطنت ناصرالدین شاه، ملک‌آرا به عتبات عالیات تبعید شد و این ازدواج محقق نگردید.شرح حال فرهاد میرزا، ص۲۰۸ 

مهرماه در جوانی با میرزا محمد قوام‌الدوله آشتیانی که چندین سال از او بزرگتر بود، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دو فرزند بود. پس از فوت قوام‌الدوله در سال ۱۲۹۰ قمری، مهرماه خانم به ازدواج پسرعموی او میرزا موسی وزیرلشکر آشتیانی درآمد. او در سال ۱۲۹۷ قمری راهی سفر حج شد که ده ماه به طول انجامید و سفرنامه عصمت‌السلطنه ارمغان همین مسافرت است. در زمان بازگشت مهرماه خانم به تهران، دو ماه از فوت وزیرلشکر می‌گذشت. حاصل ازدواج مهرماه خانم با وزیرلشکر پسری به نام موسی مشیراکرم بود. مهرماه خانم پس از مدت کوتاهی با نصیرالدوله ازدواج کرد، اما از او فرزندی نیافت.دیانتی، غلامعلی. حاجیه مهرماه خانم عصمت‌السلطنه دختر فرهاد میرزا. مجله میقات حج، شماره ۶۶، زمستان ۱۳۸۷.تحریر سفرنامه حج عصمت‌السلطنه توسط کاتب در سال ۱۲۹۹ قمری پایان یافته و اینکه کاتب از او به عنوان «متعلقه جناب جلالت جاب اجل اکرم نصیرالدوله مد ظله العالی» نام می‌برد، معلوم می‌کند که او چندماه بعد از درگذشت میرزا موسی به همسری عبدالوهاب خان نصیرالدوله در آمده است. او پس از فوت نصیرالدوله در ۱۳۰۴ قمری، با حسین خان حسام‌الملک، حاکم همدان ازدواج کرد، ولی طولی نکشید که حسام‌الملک نیز درگذشت و مهرماه خانم باردیگر بیوه شد.سالور، قهرمان میرزا.روزنامه خاطرات عین‌السلطنه. تهران: اساطیر. ص۹۳۵

او در محرم سال ۱۳۰۳ قمری عصمت‌السلطنه لقب گرفت.اعتمادالسلطنه. روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه. ص۳۹۰. او سرانجام در رمضان سال ۱۳۳۶ قمری درگذشت.

مهرماه خانم از ارث سرشار قوام‌الدوله صاحب مزرعه مقصودآباد (بهشت زهرای فعلی) و خانه‌ی شهری قوام‌الدوله شد. این خانه وسیع به تدریج تفکیک شد و بخش‌هایی از آن که باقی مانده است به نام‌های خانه قوام الدوله (وثوق)، خانه فیض (عصمت السلطنه) و حمام قوام‌الدوله در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.پرونده ثبتی خانه قوام‌الدوله، مدیریت میراث فرهنگی استان تهران، ۱۳۷۶.

 فرزندان 
ردیفنامتولد/وفاتنام پدریادداشت‌ها ۱  محمدتقی خان معتضدالملک  قوام‌الدوله  پیشخدمت خاصه ناصرالدین‌شاهروزنامه خاطرات عین‌السلطنه، ص۳۸۲۵با دختر عبدالوهاب خان نظام‌الملک ازدواج کرد. ۲  مصطفی‌خان عظیم‌الدوله  قوام‌الدوله  ۳  موسی مشیراکرم  وزیرلشکر   

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 سفرنامه حج عصمت‌السلطنه

رده:سفرنامه‌نویسان اهل ایران
رده:شاهزادگان قاجار