هگزان (تجهیزات سنگنوردی)

بندانگشتی|چند مدل متفاوت از هکزان
هگزان یکی از ابزارهای میانی حمایت از صعودکننده در سنگنوردی است که برای حفظ جان و جلوگیری از آسیب ناشی از سقوط استفاده می‌شود. این ابزار طراحی شده‌است تا در حفره و شکاف صخره‌ها قرار بگیرد و برای قرارگیری نیازی به کوبش چکش نیست. هگزان به عنوان جایگزینی برای میخ‌ها توسعه داده شده‌است که با چکش در شکاف‌ها قرار می‌گیرند و به صخره‌ها آسیب می‌زنند. معمولاً برای اتصال هگزان به طناب از یک کارابین استفاده می‌شود.

هگزان‌ها یکی از انواع نات‌ها هستند به شکل شش ضلعی تو خالی که در انتها یک حلقهٔ بسته از جنس طناب یا سیم دارد. این ابزار توسط چند شرکت و در طیف وسیعی از اندازه‌ها طولید می‌شود. از ۱۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر (۰٫۴–۴ اینچ) می‌تواند عرض داشته باشد. سنگنورد معمولاً بر اساس شکل شکاف‌ها و حفره‌های صخره و دیواره تعداد و سایزهای مناسبی از این ابزار را در هنگام صعود با خود حمل می‌کند. گوشه‌های هگزان ممکن است صاف یا خمیده باشند هرچند که در این موضوع در نحوه کاربرد ابزار تفاوتی ایجاد نمی‌کند بلکه تیز نبودن گوشه‌ها باعث می‌شود که هنگام جمع‌آوری (بیرون کشیدن ابزار از شکاف صخره) آسان‌تر بتوان هگزان را بیرون کشید.

هگزان را می‌توان به صورت فعال و غیرفعال به خدمت گرفت. هنگامی که این ابزار به صورت غیرفعال مورد استفاده قرار گیرد مانند بقیهٔ ابزارها و نات‌هاست فقط مقداری بزرگتر و با شکلی متفاوت. استفادهٔ پویا در شرایطی شکل می‌گیرد که ابزار تحت کشش باشد و این عمل باعث می‌شود با فشاری که هگزان به دیوارهٔ شکاف می‌آورد در جای خود محکم‌تر قرار بگیرد و ماننده ترایکم رفتار کند. این ابزار به دلیل وزن کم و نداشتن قطعه متحرک (مکانیکی) در صعودهای آلپی مورد توجه قرار دارد.

این ابزار اولین بار توسط یوان شوینار و تام فراست اختراع شد و در ابتدا هگزنتریک نام گرفت. شکل چند محورهٔ هگزان توسط صعودکنندهٔ سوئدی/نروژی، توماس کارلستروم در سال ۱۹۷۳ ابداع و به شوینار ارائه شد. آن‌ها در سال ۱۹۷۴ برای ثبت این اختراع در آمریکا اقدام کردند که در ۶ آوریل ۱۹۷۶ سرانجام به ثبت رسید. این محصول به صورت محدود تا سال ۱۹۸۹ توسط شوینار تولید شد و پس از آن به شرکت بلک دیاموند واگذار شد. هگزان تا کنون با همان طراحی تولید می‌شود و مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 تاریخچه و کاربرد اصلی 
هگزان‌ها (Hexes) یا ابزارهای شش‌ضلعی، از نخستین تجهیزات حفاظت غیرفعال در سنگ‌نوردی سنتی بوده‌اند و در دههٔ ۱۹۶۰ میلادی به‌عنوان جایگزین ایمن‌تر میخ‌های کوبشی معرفی شدند. این ابزارها برای قرارگیری در شکاف‌های سنگ طبیعی طراحی شده‌اند و با ایجاد اثر گوه‌ای، بارهای سقوط را تحمل می‌کنند.

 انواع هگزان و سازوکار 
هگزان‌ها در اندازه‌های مختلف ساخته می‌شوند و با طراحی شش‌وجهی خود قادرند در سه حالت پایدار در شکاف قرار گیرند. مدل‌هایی مانند Hexcentrics و Torque Nuts در گروه تجهیزات حفاظت غیرفعال قرار دارند و به دلیل ساختار ساده، همچنان در صعودهای سنتی مورد استفاده‌اند.

سازوکار عملکرد آن‌ها بر پایهٔ افزایش اصطکاک و گیرکردن مکانیکی است. با اعمال نیرو از جهت مناسب، ابزار در شکاف محکم‌تر می‌شود و پایداری بیشتری ایجاد می‌کند.

 مزایا و محدودیت‌ها 
این ابزار وزن کم، دوام بالا و قابلیت اعتماد در شکاف‌های بزرگ دارند. با این حال، در شکاف‌های باریک یا ناپیوسته نسبت به ابزارهای متحرک مانند کم‌ها کارایی کمتری دارند. انتخاب اندازهٔ مناسب و شناخت شکل سنگ برای استفادهٔ درست از هگزان ضروری است.

 کاربرد آموزشی محدود در سنگنوردی داخل سالن 
در برخی دوره‌های مقدماتی سنگنوردی داخل سالن، برای آشنایی هنرجویان با تفاوت تجهیزات حفاظت غیرفعال و فعال، نمونه‌هایی از هگزان برای نمایش کاربرد ابزارهای سنتی معرفی می‌شود.

برخی منابع فارسی نیز به ارائهٔ دوره‌های آموزشی در سالن‌ها اشاره کرده‌اند که شامل معرفی ابزارهای پایهٔ حفاظت سنتی در کنار تمرینات مقدماتی است.

 جایگاه هگزان در سنگنوردی سنتی 
هگزان‌ها هنوز یکی از تجهیزات ضروری در مسیرهای شکافی سنتی هستند، به‌ویژه در صعودهای زمستانی یا محیط‌های مرطوب که کاهش اصطکاک می‌تواند عملکرد ابزارهای متحرک را محدود کند. ساختار بدون قطعات متحرک آن‌ها باعث افزایش دوام و کاهش احتمال خرابی در شرایط خشن می‌شود.

 منابع 



رده:تجهیزات سنگ‌نوردی
رده:تجهیزات کوهنوردی