سم‌شناسی شغلی

سم‌شناسی شغلی   یا سم‌شناسی صنعتی به رشته‌ای علمی که به صورت میان رشته ای سم‌شناسی و بهداشت حرفه‌ای را به هم مرتبط می‌کند می‌گویند.Casarett and Doull’s ,TOXICOLOGY, The Basic Science of Poisons

سم‌شناسی شغلی کاربرد اصول و روش‌های سم‌شناسی در محیط کار جهت پیشگیری از بیماری‌های ناشی از کار در کارگران است. 
همچنین به اصول و روش‌های سم‌شناسی برای مدیریت مخاطرات شیمیایی در محل کار سم‌شناسی شغلی می‌گویند.سم شناسی صنعتی- دکتر شاه طاهری

جملهٔ معروف پاراسلوس که پایه و اساس سم‌شناسی را بنیان گذاشت این بود که  همهٔ مواد سمی هستند و  تنها میزان دوز و غلظت است که باعث ایجاد تفاوت بین یک مادهٔ سمی و غیر سمی می‌شود.

مسمومیت بهم خوردن تعادل فیزیولوژیک، جسمانی یا روانی موجود زنده که در اثر ورود و تماس با ماده خارجی سمی از راه‌های گوناگون، رخ می‌دهدرا گویند. شدت مسمومیت به نوع ماده سمی، مقدار آن و طول مدت تماس با ماده سمی بستگی دارد.

 تاریخچه سم‌شناسی شغلی 
چهارصد سال پیش از میلاد مسیح بقراط اثرات سمی مواجهه با  فلز سرب را شناسایی کرده‌است.تیرگر، آرام-کوهپایی، علیرضا-الهیاری، تیمور-علیمحمدی، ایرج، بهداشت حرفه‌ای، انتشارات اندیشه رفیع۱۳۸۶:ص۱۰

در نخستین سدهٔ پس از میلاد، پلنی  که یک دانشمند رومی بود، یک ماسک تنفسی از مثانهٔ گوسفند ساخت و کاربرد آن را برای کار در معادن پیشنهاد کرد.چوبینه، علیرضا-امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،۱۳۸۷:ص۱۷

درقرن شانزدهم آگریکولا و  پاراسلسوس آثاری در باره اثرات سمی کارگران ذوب آهن، فلزات و  کار در معدن و مسمومیت جیوه به جای گذاشته‌اند.  کتاب آگریکولا در سال ۱۵۵۶ یک سال پس از مرگ او و کتاب پاراسلوس در سال ۱۵۶۷ منتشر گردید.

در سال ۱۹۱۸،آلیس هامیلتون بررسی‌های گستردهه ای در زمینه سم‌شناسی شغلی، به ویژه مسمومیت با فسفر سفید در صنایع کبریت سازی و مسمومیت با سرب انجام داد.

 مسمومیت با فلزات سنگین در صنایع 
به فلزاتی گفته می‌شود که دارای اثرات سمی شدید و سرطانزا برای انسان و اثرات مخرب زیست‌محیطی هستند. بیشتر این فلزات در گروه یک مواد سرطانزا دسته‌بندی می‌شوند. مواجهه با این فلزات در صنایع می‌تواند موجب سرطان و بیماری‌های صعب العلاج شود.

کروم شش ظفیتی تنها در فرایندهای داغ به وجود می آید.

بندانگشتی|راست|مواجه با دود و دمه ناشی از فرایندهای گرم در صنایع ذوب فلزات

 عنصر  اثرات حاد  اثرات مزمن  نوع مسمومیت کادمیوم  التهاب ریه سرطان ریهنرم‌استخوانیپروتئینوریاحتمال آسیب شدید کلیه مسمومیت کادمیوم  جیوه  اسهالتباستفراغ استوماتیت (التهاب دهانتهوعسندروم نفروتیک Parageusiaلرزش  مسمومیت جیوه سرب  انسفالوپاتیاختلال مغزی  کم‌خونیFoot drop/wrist drop  مسمومیت سرب کروم  خونریزی دستگاه گوارشخون‌کافتنارسایی حاد کلیه فیبروز ریهسرطان ریه  مسمومیت کروم آرسنیک آریتمی قلبپلی‌نوریت  دیابتهیپرکراتوزسرطان  مسمومیت آرسنیک

 مسمومیت با دیگر فلزات 
می توان به مسمومیت با فلزهایی مثل بریلیوم، آلومینیم و آهن اشاره کرد.

 مسمومیت با حلاللهای آلی 
به ترکیباتی گفته می‌شود که نسبت به حلال‌های معدنی قطبیت کمتری دارند. در صنایع اصولاً از مشتقات نفت خام می‌باشند. می‌توان به موادی مثل بنزن، تولوئن و زایلن اشاره کرد.

 پایش بیولوژیک کارگران 
در پایش بیولوژیک کارگران جهت سنجش میزان مواجهه کارگر با آلاینده‌های محیط کار و میزان آسیب‌های ناشی از مواجهه با مواد سمی صنعت و محیط کار  معمولاً  از خون، ادرار، مو، ناخن و بافت جهت انجام آزمایش‌های تشخیص طبی و آنالیزهای شیمیایی و بیوشیمیایی استفاده می‌شود.

 جستارهای وابسته 
 طب کار
 ارگونومی
 بهداشت حرفه ای
 علم مواجهه
 مواجهه کل
 سم شناسی

 منابع 

رده:ایمنی و بهداشت شغلی
رده:سم‌شناسی