فدائیان

فدائیان، فدائیون یا فدایی‌ها (عربی: فِدَائِیِّین‎) به گروه‌ها یا افرادی گفته می‌شود که حاضرهستند به‌خاطر یک عقیده، هدف یا باور جان خود را فدا کنند. واژهٔ «فدائیان» ریشه در کلمه عربی «فداء» دارد که به معنی فداکاری است. اصطلاح درون‌گروهی «جان‌فدا» نیز به سربازانی اطلاق می‌شده که جان خود را در راه ایده یا هدف گروه فدا می‌کردند.

 ایران 
در تاریخ معاصر ایران، دو جریان سیاسی با نام «فدائیان» شناخته می‌شوند که ایدئولوژی متفاوتی دارند. نخست، فدائیان اسلام بود که در سال ۱۹۴۶ به رهبری سید مجتبی نواب صفوی تأسیس شد. این گروه به دنبال حذف افرادی بود که آن‌ها را دشمن اسلام و مردم ایران می‌دانستند و چندین ترور انجام دادند، از جمله ترور حسنعلی منصور و رزم ارا. فدائیان در ۲۵ آبان ۱۳۳۴ توسط مظفر ذوالقدر دست به ترور حسین علاء نخست‌وزیر وقت زدند که ناکام ماند و منجر به دستگیری و سپس اعدام نواب صفوی، محمد واحدی، مظفر ذوالقدر و خلیل طهماسبی در ۲۷ دی ۱۳۳۴ شد.

دوم، سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران است که در سال ۱۳۴۹ با گرایش مارکسیستی شکل گرفت. این سازمان پس از انقلاب اسلامی ایران دچار چندین انشعاب شد و شاخه‌های مختلفی از جمله سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت)، سازمان فدائیان (اقلیت) و اتحاد فداییان کمونیست پدید آمدند. این گروه‌ها از ابتدا مستقل از سازمان مجاهدین خلق ایران فعالیت می‌کردند و مسیر سیاسی متفاوتی داشتند.

 فدایی در لغت 
واژه فدایی در فارسی (فرهنگ معین) به این صورت معنی می‌شود: «کسی که جانِ خود را برای کسی یا هدفی بدهد». همچنین در فرهنگ واژگان مترادف و متضاد فارسی، «فدایی» به صورت «جان‌نثار، قربانی و فدوی» نیز معنی شده است. فدائیان جمع کلمه فدایی، به معنای " قربانی" در زبان عربی است.

 دولت اسماعیلیه 
حسن صباح
، بنیان‌گذار حکومت نزاریه اسماعیلیان در ایران و سوریه که با سُنّی‌های سلجوقی می‌جنگیدند؛ برای نخستین‌بار این واژه را منسوب حشاشیون کرد.
[نیازمند منبع]

 ارمنستان 
در قرن نوزدهم، ارمنی‌ها سازمان‌های چریکی ارمنی و گروه‌های مسلح عثمانی (غرب ارمنستان کنونی) را که علیه نسل‌کشی ارمنی‌ها مبارزه کردند، فدایی خطاب می‌کردند.
در اوایل دهه ۱۹۹۰، زمانی که جمهورری آذربایجان بر سر ناگورنو قره‌باغ مباحثه می‌کرد، در جنگ قره باغ ارمنی‌ها اصطلاح فدائیان را برای یگان‌های عملیاتی غیرمعمولی بکار می‌بردند. این اصطلاح امروزه برای داوطلبان ارمنی استفاده می‌شود و می‌توان آن را در ادبیات و شعرهای انقلابی ارمنستان یافت.

 مصر 
در طول دهه ۱۹۴۰، یک گروه از شهروندان داوطلب شدند، برای حفظ منطقه‌ای از سرزمین مصر در نزدیکی کانال سوئز، علیه انگلیسی‌ها مبارزه کنند. انگلستان پایگاه‌های نظامی خود را اطراف کانال سوئز بنا کرده بود، و از آن‌ها محافظت می‌کرد. بسیاری از مصری‌ها آن را تهدیدی برای حاکمیت کشورشان می‌دانستند. زمانی که دولت مصر هیچ واکنشی نشان نداد، رهبران مردمی مصر گروه‌هایی از فدائیان را تشکیل دادند که آموزش دیده بودند هر انگلیسی یا پایگاهی را در خاک مصر دیدند نابود کنند.

 اریتره 
افرادی با همین نام، در شهر اسمره در طول ۱۵ الی ۲۰ سال علیه اتیوپی مبارزه می‌کردند. آن‌ها به صورت مخفیانه کسانی که علیه استقلال اریتره فعالیت می‌کردند را نابود می‌کردند. 

 عراق 
در ابتدای سال ۱۹۹۵، در کشور عراق یک گروه شبه نظامی وفادار به صدام و حزب بعث، به نام فدائیان صدام تأسیس شد.

 فلسطینی‌ها 

فدائیان فلسطینی گروهی از مردمان ملی‌گرا و جنگجو هَستند که تلاش می‌کنند در خطوط نظامی اسرائیل نفوذ کنند"Which Came First- Terrorism or Occupation - Major Arab Terrorist Attacks against Israelis Prior to the 1967 Six-Day War".
اعضای این گروه‌ها در نوار غزه، کرانه باختری یا در همسایگی لبنان و سوریه زندگی می‌کنند. پس از عملیات نیزه سیاه اسرائیل در سال ۱۹۵۵، فدائیان فلسطینی به ارتش واحد مصر پیوستند.Haya Regev, Dr. Avigail Oren, The operations in the 1950s, University of Tel Aviv, 1995Glubb, John Bagot.1948-1967- Major Terror Attacks.Which Came First- Terrorism or Occupation – Major.Remembrance Day Background . jafi.org (2005-05-15).Fedayeen Attacks 1951–1956 . jafi.org (2005-05-15).The 1956 Sinai Campaign .
در طول این زمان (۱۹۴۸ تا ۱۹۸۰) این کلمه به صورت بین‌المللی، بارها در رسانه‌های عربی، برای (مترادف) جنگجویان بزرگ استفاده شد. در زبان عبری اسرائیلی این اصطلاح (פַדַאיוּן fada'iun)، مفهوم منفی دارد و برای تروریست‌ها به کار می‌رود. از اواسط دهه ۱۹۶۰ و افزایش گروه‌های سازمان‌یافته نظامی مثل سازمان آزادی‌بخش فلسطین، کاربرد این واژه کاهش یافت؛ البته در زمینه‌های تاریخی هنوز موجود است.

 ترکیه / اواخر امپراتوری عثمانی 
در تاریخ ترکیه، اصطلاح فدایلر (Fedailer) برای نیروهای غیرعادی، معروف به قوای ملّیه (Kuva-yi Miliye) در زمان امپراتوری عثمانی یا دوران تک حزبی ترکیه استفاده می‌شد.
[نیازمند منبع]

 در فرهنگ عامه 
 در رمان دعا برای برای اسسین، شخصیت اصلی، قبلاً یک فدائی بوده است.
 کتاب الموت نوشته ولادیمیر بارتول؛ کتابی دربارهٔ حسن صباح، فدائیان، حشاشین و حوریان باغ بهشتی الموت.

 جستارهای وابسته 
 مجاهدین
 جنگ چریکی

 منابع 

ویکی‌پدیای انگلیسی؛ https://en.wikipedia.org/wiki/Fedayeen

رده:تروریسم اسلامی
رده:جمهوری آرتساخ
رده:گروه‌های عربی
رده:واژه‌ها و عبارت‌های عربی