عبداللطیف عباسی گجراتی

عبداللطیف بن عبدالله عباسی گُجَراتی، از ارباب انشاءِ دربار شاه‌جهان، در اواخر قرن دهم هجری در احمدآباد گجرات متولّد شده و سال‌های ابتداییِ عمرش را در آنجا سپری کرده‌است.

در جوانی از محضر محمد صوفی مازندرانی بهره برده و با او در استکباب و مقابلهٔ تذکرهٔ بتخانه همکاری داشته‌است.صوفی مازندرانی، محمّد، تذکرهٔ بتخانه، نسخهٔ خطّی متعلّق به کتابخانهٔ مجلس به شمارهٔ 120، ص 4.
در ابتدا در خدمت لشکرخان مشهدی بوده و او را در مأموریت‌ها و سفرها همراهی می‌کرده‌است. در همین سفرهای بین سال‌های ۱۰۲۴ تا ۱۰۳۲ ق. نسخه‌های متعددی از مثنوی دیده و مقابله کرده که بعدها اساس کار مثنوی‌پژوهیِ او شده‌است.
در اثنایِ این سفرها، در سالِ ۱۰۲۱ ق. لشکرخان او را برای انجام محاسبات دیوانی در بنگال می‌گمارد و عبداللّطیف بتخانهٔ صوفی را تکمیل می‌کند: هم بر آن مقدّمه‌ای می‌نویسد و هم «مجمل احوال شعرا» یِ آن کتاب را، در شرحِ حال شاعرانی که ذکرشان آمده فراهم می‌کند.
در سال ۱۰۴۲ ق. خدمت دیوانی تن –معادل وزیر مواجب امروزی- به او تفویض شدهلاه‍وری، م‍لا ع‍ب‍دال‍ح‍م‍ی‍د، پادش‍اه‍ن‍ام‍ه، ت‍ص‍ح‍ی‍ح: ک‍ب‍ی‍رال‍دی‍ن اح‍م‍د، ع‍ب‍دال‍رح‍ی‍م، ج 1، ص 446) و در سال ۱۰۴۶ از طرف شاهجهان منصب نهصد پیاده و دوصد سوار یافته‌است.کنبو، محمدصالح، عمل صالح، الموسوم به شاهجهان‌نامه، ترتیب و تحشیه: غلام یزدانی، ج2، ص 168
همچنین در سال ۱۰۴۷ شاهجهان، او را به لقب عقیدت خان مخاطب می‌کند.کنبو، ج 2، ص 222لاهوری، ج 2، ص 12

تاریخ درگذشت عبداللّطیف در هیچ‌کدام از کتبِ تاریخیِ روزگارش به روشنی بیان نشده و همین سبب شده تا نتوان زمانی را با قطعیّت مشخّص کرد. در تمامِ منابعی که بعد از روزگارش دربارهٔ او چیزی نوشته-اند تاریخ مرگ او ۱۰۴۸ یا ۱۰۴۹ آمده‌استالذریعه الی تصانیف الشیعه، ج18، ص 321؛ storey, volume 1, part 2, p 807؛ Riue, Volume 2, p 589. اما با نگاهی دقیقتر به اسناد روزگارش، مرگ عبداللّطیف باید بعد از ۱۰۵۹ بوده باشد.

عبداللّطیف علاوه بر شغل دیوانی، سال‌ها بر مثنوی معنوی و حدیقهٔ سنائی تحقیق کرده و ماحصلِ این تحقیقات آثاری است چون:
 نسخهٔ ناسخه که مقابله و تصحیح مثنوی معنوی است با یکصد و هشتاد مثنوی دیگر همراه با شرح ابیات و اشارات به آیات و احادیثِ آن در حاشیه،
 لطایف‌المعنوی من حقایق‌المثنوی که شرح عبداللّطیف است بر مثنوی معنوی و در اصل تکمیلِ حواشیِ نسخهٔ ناسخه است در اثری جداگانه،با این مشخصات تصحیح و چاپ شده‌است:

لطایف‌المعنوی من حقایق‌المثنوی/ تألیف عبداللطیف بن عبدالله عباسی گجراتی، تصحیح و تحقیق: بهزاد برهان، تهران: انتشارات موقوفات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن، 1396.
 لطایف اللّغات فرهنگ لغت مثنوی است با استفاده از فرهنگ‌های لغت معتبر روزگارش،
 لطایف‌الحدایق من نفایس‌الدقایق که شرح و مقابلهٔ حدیقةالحقیقهٔ سنائی است.با این مشخصات تصحیح و چاپ شده‌است: لطایف‌الحدایق من نفایس‌الدقایق، شرح عبداللطیف عباسی بر حدیقهٔ سنایی، محمّدرضا یوسفی، محسن محمدی، قم: آیین احمد، ۱۳۸۷؛ چاپ بعدی با نام «شرح حدیقهٔ سنائی» ، انتشارات دانشگاه قم، ۱۳۹۸

 منابع 

رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر
رده:اهالی گجرات