شب دگرگون

شب دگرگون  در ر مینور، اُپوس ۴، یک شش‌نوازی زهی در یک موومان اثر آرنولد شونبرگ است که آن را در ۱۸۹۹ تصنیف کرده است. شونبرگ این اثر را تنها در مدت سه هفته نوشته و متقدم‌ترین اثرِ با اهمیتِ او محسوب می‌شود. او این قطعه را با الهام از شعری به همین نام اثر ریچارد دِمِل (نویسنده و شاعر آلمانی) و احساسات قوی خود به خواهرِ استادش الکساندر فن تسملینسکی (کسی که بعدها با او در سال ۱۹۰۱ ازدواج کرد)، ساخته است.
این موومان را می‌توان به پنج بخشِ مجزا تقسیم کرد که این به پنج‌بخشی بودنِ شعرِ دِمِل نیز برمی‌گردد. بااین‌ حال، هیچ معیار خاص دیگری برای تقسیم‌بندی این موومان وجود ندارد.
این اثر یکی از آثار الهام‌بخش جنبش نوگرایی در سدهٔ بیستم بوده است.

 شعر 
شعر دِمِل (از ۱۸۹۶) زن و مردی را توصیف می‌کند که در حال قدم‌زدن در یک شب مهتابی در جنگلی تاریک هستند. زن با معشوق تازه‌ی خود، رازِ تاریکی را به اشتراک می‌گذارد، او فرزند مرد دیگری را حمل می‌کند. پرده‌های شعر ریچارد دمل در سراسر قطعه منعکس شده است، شروع با غم و اندوه حاصل از اعتراف زن است، سپس یک میان‌پرده‌ی بی‌طرف از مرد که بر اقرار زن تأمل می‌کند و در پایان، بخششِ روشنِ زن توسط مرد:

 موسیقی 
شونبرگ، آهنگساز انقلابی قرن بیستم و بعدها مخترع موسیقی دوازده‌نغمه‌ای، شاید در میان مخاطبانش بیشتر به خاطر این اثر اولیۀ تونال شناخته شده باشد. این قطعه، همانند شعر، ریشه سبکی خود را از اواخر رمانتیسیسم آلمانی می‌گیرد. شونبرگ، مانند استادش تسملینسکی، تحت تأثیر یوهانس برامس و ریشارد واگنر قرار گرفت و کوشید منطق ساختاری اولی (برامس) را با زبان هارمونیک دومی (واگنر) ترکیب کند، که در کروماتیسم غنی اثر (برگرفته از تریستان و ایزولده واگنر) و استفاده مکرر از فرازهای موسیقی که مرزهای متریک را تضعیف می‌کنند، مشهود است. ریچارد سویفت (آهنگساز آمریکایی) روابط مختلف تونالیته در این اثر را بررسی کرده است.

این اثر یک پوئم سمفونیک است که از پنج بخش تشکیل شده است؛"Verklärte Nacht, Op. 4" by Betsy Schwarm, Britannica با ساختار شعری که بر اساس آن ساخته شده است، مطابقت دارند و مضامین هر بخش، استعاره‌های موسیقایی مستقیمی برای روایت و گفتمان موجود در شعر هستند. به این ترتیب، این قطعه یکی از اولین نمونه‌های موسیقی برنامه‌ای است که برای یک گروه موسیقی مجلسی نوشته شده است.

ارکستراسیون اولیۀ این اثر شامل دو ویولن، دو ویولا و دو ویولنسل است. در سال ۱۹۱۷، شونبرگ تنظیمی برای ارکستر زهی (که در آن زمان رایج بود) تهیه کرد و این نسخه را در سال ۱۹۴۳ اصلاح کرد. همچنین نسخه‌ای برای سه‌نوازی پیانو توسط ادوارد اشتویرمن وجود دارد. نسخه ارکستر زهی، نسخه‌ای است که اغلب ضبط و اجرا می‌شود. این اثر همچنین به عنوان پایه در چندین باله مورد استفاده قرار گرفته است.

 واکنش‌ها 
شب دگرگون در اولین اجرای خود در سال ۱۹۰۲، به دلیل لحنِ بسیار پیشرفتهٔ هارمونیک، جنجال‌برانگیز شد. اگرچه شونبرگ به خاطر خلاقیتش مورد تحسین قرار گرفت. این اثر از یک زبان کروماتیک بسیار غنی استفاده می‌کند و اغلب از گام اصلی فاصله می‌گیرد، اگرچه ریشهٔ اثر به وضوح در ر مینور است. یکی از نکات خاص و بحث‌برانگیز، استفاده از آکورد نهم معکوس یا «غیرموجود» (یعنی طبقه‌بندی نشده و بنابراین غیرمجاز) بود که منجر به ردِ آن توسط «انجمن موسیقی وین» شد. شونبرگ اظهار داشت: «و بنابراین (این اثر) نمی‌تواند اجرا شود زیرا نمی‌توان چیزی را که وجود ندارد اجرا کرد».

برخی دیگر از واکنش‌های نامطلوب نیز به دلیل استفاده از شعر دِمِل برای الهام‌بخشی، زیر سؤال بردنِ امکانِ تنظیم مضامین آن با موسیقی یا نگرانی در مورد وضعیت زن در داستان بود. محتوای شعر به دلیل عدم انتقاد (و احتمالاً حتی ستایش) از رابطه جنسی قبل از ازدواج، نامناسب تلقی شد و برخورد هارمونیک و پرشور شونبرگ با این موضوع، این اثر را در ذهن وینی‌ها به سوی بی‌شرمی سوق داد.

شاعر این اثر ریچارد دمل خودش تحت تأثیر برخورد شونبرگ با شعر قرار گرفت و برایش نوشت: «قصد داشتم انگیزه‌های متنِ خودم را در آهنگسازی شما دنبال کنم، اما خیلی زود فراموش کردم، آنقدر مجذوب موسیقی شدم.

 یادداشت 

 یادکرد 

 منابع 


 مطالعه بیشتر 

Randel, Don Michael, ed. 1986. The New Harvard Dictionary of Music. Cambridge: The Belknap Press of Harvard University Press.
Roy, Adam J. 2021. "Motivic Metamorphosis: Modelling Intervallic Transformations in Schoenberg’s Early Works". PhD Dissertation. Western University.
Anon. n.d. 

 پیوند به بیرون 

، اجرا: «کوارتت زهی هالیوود»

رده:آثار برای ارکستر زهی
رده:آثار برای شش‌نوازی زهی
رده:آثار موسیقایی ۱۸۹۹ (میلادی)
رده:آثار موسیقی مجلسی آرنولد شونبرگ
رده:موسیقی کلاسیک سده ۲۰ (میلادی)