جارالله زمخشری

محمود بن عمر زمخشری خوارزمى با کنیهٔ ابوالقاسم، لقب‌گرفته و شهرت‌یافته به جارالله زَمَخشَری (۲۷ رجب ۴۶۷ – ۹ ذی‌الحجه ۵۳۸ ه‍.ق) مفسر و زبان‌شناس برجسته، ادیب و خطیب خوارزمی ایرانی بود که بر علوم گوناگون روزگار دانا بود و مؤلفی پُراثر شمرده می‌شود.Jane Dammen MacAuliffe, Quranic Christians: An Analysis of Classical and Modern Exegesis,Cambridge University Press, 1991, pg 51By Norman. Calder, Andrew Rippin, Classical Islam: A Sourcebook of Religious Literature, Routledge, 2003, pg 119Encyclopædia Iranica, "The Chorasmian Language", D.N.Mackenzie"Zamakhshari" in Encyclopedia of Islam, by C.H.M. Versteegh, Brill 2007. Excerpt: "one of the outstanding scholars of later medieval Islamic times who made important contributions..despite his own Iranian descent, a strong proponent of the Arab cause vis-à-vis the Persophilia partisans of Shabiyya." مهمترین اثر او تفسیر کشاف است.

 زندگی 
وی در سال ۴۶۷ ه‍.ق در منطقهٔ زمخشر خوارزم (امروزه از توابع ولایت داش‌اغوز ترکمنستان) به دنیا آمد.ظهیر، محمدنادر، حیات علمی پژوهشی و اجتماعی محمود زمخشری، در وب‌گاه خاوران، بازدید: مه ۲۰۰۹. زمخشری برای علم‌آموزی بسیار سفر می‌کرد و در سفرش به بخارا، از مرکبش برافتاد و پایش شکست، مجبور شد آن را قطع کند و پایی چوبین جایگزینش کند، سپس به اصفهان و بغداد رفت. در پیرسالی از راه بغداد به حج رفت. 

در بغداد با ابن شجری مصاحبت داشت. در مکه ۵ سال ساکن شد و جارالله یعنی همسایه خدا لقب گرفت. او پیرو جنبش سیاسی-اجتماعی معتزله بود. محمود زمخشری در روزگار سلطان ابوالفتح ملکشاه سلجوقی که پشتیبان دانشوران بود زندگی می‌کرد.

درگذشت زمخشری در روز عرفهٔ سال ۵۳۸ ه‍.ق (۱۲ ژوئن ۱۱۴۴م) در گرگانج بوده‌است.به گفته وی مهدی خلیفه عباسی با موسی کاظم پیمان بست که اگر او بر وی و فرزندانش خروج نکند در امان خواهد بود .

 آثار 
 اساس البلاغه
 اطواق الذهب (گردن‌بندهای زرین) در اخلاقیات
 المفرد والمرکب فی العربیه
 المفرد والمولف فی النحو
 المفصل فی النحو
 امکنه و الجبال و المیاه در جغرافیا
 انموذج فی النحو
 تفسیر کشاف (الکشّاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل) ترجمهٔ فارسی: تفسیر کشاف (در چهار جلد)، ترجمهٔ مسعود انصاری انتشارات ققنوس، تهران، ۱۳۸۹.
 دیوان التمثیل
 دیوان الشعر
 رؤس المسایل فی الفقه
 سواتر الامثال
 شافعی العی من کلام الشافعی
 شرح ابیات کتاب سیبویه
 شقایق النعمان فی حقایق النعمان
 صمیم العربیه
 ضالته الناشد فی علم الفرایض
 قسطاس فی العروض
 کتاب المنهاج فی الاصول
 متشابه اسامی الروات
 محاجات بمسایل النحوی
 مستقصی فی امثال العرب
 مقدمه الادب (این کتاب برای تعلیم زبان عربی به مردم مسلمان غیر عرب (ترک، سغدی و خوارزمی) نوشته شده و به سلطان آتسیز خوارزمشاه تقدیم گردیده است.)هیئت، جواد، سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی
 نصایح الصغار (پندهایی به کودکان)
 نصایح الکبار
 منابع 

رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی استان داش‌اغوز
رده:اهالی ایران در سده ۱۱ (میلادی)
رده:اهالی ایران در سده ۱۲ (میلادی)
رده:اهالی خراسان
رده:اهالی خوارزم
رده:حنفی‌ها
رده:درگذشتگان ۱۱۴۴ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۵۳۸ (قمری)
رده:دستورنویسان اهل ایران
رده:زادگان ۱۰۷۵ (میلادی)
رده:زادگان ۴۶۷ (قمری)
رده:زبان‌شناسان اهل ایران
رده:فرهنگ‌نویسان اهل ایران
رده:فیلسوفان فارسی‌زبان
رده:فیلسوفان مسلمان
رده:لغویان
رده:دانشوران فارسی‌زبان سنی
رده:معتزلیان
رده:مفسران قرآن اهل ایران
رده:مقامه
رده:نویسندگان عربی سده ۱۲ (میلادی)
رده:مفسران قرآن