نوقایی‌ها

مردم نوقایی  یک گروه قومی ترک‌تبار است، که در جنوب روسیه اروپایی زندگی می‌کند. نوقایی‌ها به‌طور عمده در منطقهٔ قفقاز شمالی ساکن هستند. بسیاری از آن‌ها در شمال داغستان و سرزمین استاوروپول، و همچنین در قره‌چای، چرکس، آستراخان و نیز در چچن زندگی می‌کنند. نوقایی‌ها را از فرزندان مغول و ترک قبایل مختلف منتسب می‌دانند که به زبانی ترکی‌تبار تکلم دارند. زبان نوقایی زبان رسمی آن‌هاست که ریشهٔ ترکی دارد. مردمان نوقایی در گذشته به دو قسمت تقسیم شدند؛ یک گروه به رهبری یوسف میرزا و دیگری اسماعیل میرزا. یوسف میرزا به پشتیبانی از عثمانی در آن سرزمین حضور داشت. اما برادرش اسماعیل میرزا که با روس‌ها متحد بود، خود را تحت حاکمیت روسیه اعلام کرد.

در سدهٔ نوزدهم میلادی شمار زیادی از افراد این قوم به مناطق مختلف کوچ کردند. شماری به رومانی و ترکیه رفته برخی نیز در روسیه و قفقاز سکنی گزیدند. آن‌هایی که در ترکیه بودند به دلیل سیاست تک‌زبانی ترکیه و همگون سازی به تدریج ترک‌زبان شدند و زبان نوقایی امروزه تنها میان افراد سالخورده نوقایی در ترکیه مورد استفاده است. در سال ۱۹۷۳ شماری از روزنامه‌ها و جراید در قفقاز به‌زبان نوقایی نوشته و چاپ شد اما به دلیل دورافتاده بودن نواحی نوقایی‌زبان معمولاً این نوشته‌ها آنجا به‌دست‌شان نمی‌رسید. هم‌اکنون شمار گویشوران این زبان را حدود ۹۰ تا ۱۱۰ هزار تن می‌دانند.

 پیشینه 
نام نوقا از نام نوقاخان نوهٔ چنگیز خان مغول ریشه گرفته است. نوقایی‌ها اقوام بیابانگردی بودند که در سدهٔ سیزدهم میلادی کنترل نواحی رود دانوب را به‌دست گرفتند. بعدها در منطقهٔ دریای سیاه حوالی اوکراین امروزی مستقر شدند.

 زبان مردمان نوقایی 
زبان نوقایی از زبان‌های ترکی‌تبار رایج در کشور روسیه است که در جنوب غرب روسیه و به ویژه در منطقهٔ کاراچای-چرکسیا حدود ۹۰ هزار تن گویشور دارد. گویشوران این زبان از تیره‌های تاتار هستند و به این زبان که گونه‌ای از ترکی قبچاقی به‌شمار می‌رود تکلم می‌کنند. خط مورد استفاده برای نگارش این زبان خطوط عربی و سیریلیک است. پس از اینکه مدت‌ها از خطی وام گرفته از فارسی-عربی برای نگارش این زبان استفاده می‌شد. این خط چند نشانهٔ اضافی داشت که برای نوشتن آواهای نوقایی مناسب گردد.

 جستارهای وابسته 
 خانات کریمه

 منابع 




رده:اقوام ترک‌تبار آسیا
رده:اقوام ترک‌تبار اروپا
رده:اقوام در روسیه
رده:بومیان روسیه اروپایی
رده:بومیان شمال قفقاز
رده:جوامع مسلمان در قفقاز
رده:جوامع مسلمان روسیه
رده:مردم نوقایی
رده:مردمان قفقاز