شتر دیدی ندیدی!

شتر دیدی ندیدی! یک ضرب‌المثل متداول در زبان فارسی  است.

ضرب‌المثل «شتر دیدی، ندیدی» یکی از پرکاربردترین ضرب‌المثل‌های فارسی است که به اهمیت رازداری و سکوت در مواقع حساس اشاره دارد.  این عبارت زمانی به کار می‌رود که فردی از موضوعی آگاه است، اما بیان آن ممکن است برای خود یا دیگران دردسرساز شود؛ بنابراین، توصیه می‌شود که آن را نادیده بگیرد و افشا نکند. 

ازجمله باباطاهر در شعری می‌گوید: 

از آن روزی که ما را آفریدی        
به غیر از معصیت چیزی ندیدی
خداوندا به حق هشت و چارت        
ز ما بگذر شتر دیدی ندیدی

ریشه و داستان‌های مرتبط

این ضرب‌المثل ریشه در دو حکایت دارد: 

۱. پسرک باهوش و شتر گم‌شده: مردی در صحرا شترش را گم می‌کند و از پسرکی باهوش سراغ آن را می‌گیرد. پسرک بدون اینکه شتر را دیده باشد، با مشاهده نشانه‌هایی مانند علف‌های خورده‌شده در یک سمت جاده و حضور مگس‌ها و پشه‌ها، ویژگی‌های شتر را توصیف می‌کند. مرد که تصور می‌کند پسرک شتر را دیده و پنهان کرده، او را نزد قاضی می‌برد. پسرک توضیح می‌دهد که از روی نشانه‌ها به این نتیجه رسیده و شتر را ندیده است. قاضی از هوش پسرک خوشش می‌آید و به او می‌گوید: «از این به بعد، شتر دیدی، ندیدی!»  

۲. حکایت سعدی و شتر گم‌شده: سعدی در بیابان با مشاهده ردپای شتری که فقط یک سمت علف‌ها را خورده، کفش زنانه و شیره انگور ریخته‌شده، به این نتیجه می‌رسد که شتر یک‌چشم بوده، مسافرش زن است و بارش شیره انگور است. مردی نزد سعدی می‌آید و از گم‌شدن شترش می‌گوید. سعدی ویژگی‌های شتر را بیان می‌کند، اما تأکید می‌کند که شتر را ندیده است. مرد که باور نمی‌کند، سعدی را تهدید می‌کند. در نهایت، شتر و زن از راه می‌رسند و مرد از سعدی عذرخواهی می‌کند.  

معادل در انگلیسی
معادل انگلیسی چنین اصطلاحی Mum's the word است و ریشه آن به عبارتی در نمایش‌نامهٔ «هنری ششم: قسمت دوم» اثرِ ویلیام شکسپیر بازمی‌گردد.

کلمهٔ «Mum» در انگلیسی میانه به معنای «سکوت» است و احتمال دارد از کلمهٔ «mummer» (فردی که پانتومیم اجرا می‌کند) اخذ شده باشد.

 منابع 


رده:اصطلاح‌ها در زبان انگلیسی