هانری دالمانی

هانری رنه د المانی (۱۸۶۳–۱۹۵۰) کتابدار، تاریخ‌نگار، هنرشناس آذینی فرانسوی بود. از برای دلبستگی بسیارش به وسیله‌های عتیقه، سفرهایی به کشورهای مشرق زمین انجام داد.

 سفرها 
در سال ۱۸۹۸م از شهرهای سمرقند، بخارا، خیوه و عشق آباد بازدید کرد. او در این سفر آثار هنری از جمله قالی، منسوجات زربافت و اشیاء فلزی قدیمی را جمع‌آوری کرد و با خود به فرانسه برد. وی سال بعد به فکر سفر به ایران افتاد و دو سفر به این سرزمین داشت.

 مشاهدات در ایران 
 فساد 
«در ایران مانند دیگر کشورهای قدیمی، مقاطعه‌کاری که انجام کلیه کارهای ساختمان یک بنا را برعهده بگیرد، غالباً هدفی جز خالی کردن جیب مشتری ندارد. کسی هم که مباشری جهت حفظ منافع خویش انتخاب می‌کند، کم و بیش مطمئن است که این مباشر نیز یا سر به هوا خواهد بود یا دغلکار؛ که در صورت اول، چشم بسته، هرچه را که مصالح‌فروشان در اختیارش بگذارند خواهد پذیرفت؛ و در صورت دوم، برعکس، با کارگران مختلف زد و بند کرده و آگاهانه اربابش را خواهد چاپید.»

 خلقیات ایرانیان 
ایرانی سعی می‌کند از سنن و عادات نیاکان خود دست نکشد و بجای اینکه از آداب و رسوم فاتحان تقلید کند، کوشش کرده آنها را به آداب و اخلاق خود آشنا سازد و از این حیث بر آنها مسلط شود. … اگر ایرانی به واسطه استعمال تریاک فاسد نشود، بسیار باهوش است و نیروی فهم و ادراکش قوی است، به سهولت متجانس می‌شود؛ اما قوه ابتکارش کم است. ایرانیان عموماً متجسس و دارای افکار معنوی و فلسفی هستند؛ رؤیایی و خیالباف هستند و به ندرت به کارهای سودمند می‌پردازند. ایرانی علاوه بر خیالبافی بسیار جاه‌طلب است و تصور می‌کند که از حیث هوش و فطانت بر سایر ملل بسی برتری دارد … ایرانی بالطبع موقر و سنگین است و غالباً هم خود را خشن و عبوس نشان می‌دهد و به ندرت تبسمی بر لبان او ظاهر می‌شود. هرگاه چهره او تصادفاً تغییر پیدا کند این تغییر را علامت حقارت خود می‌پندارد و فوراً برای حفظ متانت خود که از دستورات برنامه عادی اوست، انرا برطرف می‌کند و گاهی برای حفظ تشخص خود در پاسخ سوال‌کننده به کلمات ساده یکنواخت اکتفا می‌کند تا از بزرگی و ابهت او کاسته نشود، برعکس گاهی هم جملات مصنوعی بسیار به‌کار می‌برد و فرمول‌های مختلف ادبی برای خوش‌آمد طرف به‌زبان می‌آورد که هیچ صداقت و واقعیت ندارند.

 مهمان‌نوازی 
میهمان‌نوازی ایرانی به‌حد کمال است و معروفیت جهانی دارد. در کشوری که هیچ‌گونه میهمان‌خانه و مسافرخانه وجود ندارد و کاروانسراهای طول راه هم فاصله زیادی از هم دارند، این صفت میهمان‌نوازی بسی قابل تمجید و شایان تقدیر است. مالکانی که در کنار شاهراه‌ها زندگانی می‌کنند با کمال مهربانی و با چهره گشاده از مسافران پذیرایی می‌کنند. میهمان‌داری آنها همیشه مجانی است؛ ولی رسم است که مسافر قبل از جدا شدن از میزبان انعامی به مستخدمان او می‌دهد.

 خرافات 
ایران دارای معادن احجار گرانبها و ممتازی است … ایرانیان علاقه مفرطی به این سنگ‌ریزه‌های گرانبها دارند و برای آنها خواصی قائلند. مسیو رینو می‌نویسد: خاوریان نظر به خواصی که برای احجار قائلند، در انتخاب آنها برای تهیه مُهر یا انگشتری دقت به عمل می‌آورند. آنها عقیده دارند که یاقوت قلب را تقویت می‌کند و انسان را از طاعون و صاعقه حفظ می‌کند و اگر آن را در زیر زبان نگاه دارند، عطش را مرتفع می‌سازد. زمرد برای علاج گزیدگی افعی اثر مخصوصی دارد و اگر آن را تبدیل به گرد کنند و با آب مخلوط کنند و بیاشامند از هرگونه زخم مهلکی که به واسطه سم تولید شده باشد، رهایی می‌یابند و چون آن را به افعی نشان دهند چشمان این حیوان موذی را می‌ترکاند. الماس را اگر در زیر شکم ببندند، قولنج و دردهای معده و امعا را تسکین می‌دهد و همچنین برای علاج مرض صرع بسیار نافع است. فیروزه قوه باصره را تقویت می‌کند و برای درد چشم بسیار مفید است و گزش عقرب را هم معالجه می‌کند. عقیق سلیمانی یا یمنی برحسب رنگ خواص نافعی دارد، عقیق قرمز آثار خشم و غضب را زایل می‌کند و اگر رنگ آن صورتی و دارای خطوط سفیدی باشد، برای خون‌ریزی مفید است و قسم دیگری هم هست که چون گرد آن را پای دندان بریزند، درد آن را رفع می‌کند. آهنی که رنگ آن به سرخی یا قهوه‌ای مایل باشد، مرض نقرس را معالجه می‌کند و عمل زایمان را آسان می‌کند و چون گرد آن را با آب یا شیر مخلوط کنند و بخورند برای دفع هرگونه سمی نافع است. سنگ یشم و بلور دافع خواب‌های بد و موحش است.

 ترجمه به فارسی 
سفرنامهٔ هانری دالمانی به زبان فارسی ترجمه شده و با مشخصات زیر به چاپ رسیده است:
 سفرنامه از خراسان تا بختیاری، مشتمل بر طرز زندگی، آداب و رسوم، اوضاع اداری، اجتماعی، اقتصادی، فلاحتی و صنایع ایران از زمان قدیم تا پایان سلطنت قاجاریه، ترجمه فره‌وشی (مترجم همایون)، تهران: ابن‌سینا: امیرکبیر، ‏‫‏۱۳۳۵؛ ۱۱۷۵ صفحه.

 جستارهای وابسته 
  فهرست دیدگاه‌ها و تحلیل‌ها درباره خلقیات ایرانیان

 پانویس 

 منابع 

د
د
د