قلم‌نی

چپ|بندانگشتی|قلم پر که در غرب جای قلم نی را گرفت

قلم نی نوعی ابزار برای نوشتن است که از برش و شکل‌دادن به یک نی یا بامبو به‌دست می‌آید. قلم نی به عنوان ابزار نوشتن از مصر باستان مربوط به قرن ۴ پیش از میلاد پیدا شده‌است. قلم نی برای نوشتن بر روی پاپیروس استفاده می‌شد و شایع‌ترین ابزار نوشتن در دوران باستان بوده‌است.

قلم نی از قلم پر سخت‌تر است و تراش نوک آن دشوارتر هرچند از آن برای مدت طولانی‌تری می‌توان استفاده کرد. این سبب شد که در غرب به جای آن از قلم پر استفاده کنند.Glossary definition  from cartage.org با این وجود قلم نی می‌تواند اثری پررنگ‌تر و قوی‌تر باقی بگذارد و از این رو ابزاری مهم در خوشنویسی است.Gottfried Pott – A Look into the World of Calligraphy  from Linotype.com

خوشنویسان برای طبقه‌بندی اندازه سر تراشیده‌شده قلم‌های خوشنویسی، معیاری کیفی به نام «دانگ قلم» تعریف کرده‌اند که این معیار همچنان در ادبیات هنر خوشنویسی رایج است و مورد استفاده قرار می‌گیرد.https://manakhat.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%DA%AF-%D9%82%D9%84%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DA%AF-%D9%82%D9%84%D9%85/

در کتاب آداب الخط امیرخانی، نوشته غلامحسین امیرخانی  هفت نوع تقسیم بندی دانگ قلم  معرفی شده است: 

۱-	دانگ غبار

۲-	دانگ خفی

۳-	دانگ کتابت

۴-	دانگ جادو 

۵-	دانگ مشقی

۶-	دانگ جلی 

۷-	دانگ کتیبه https://manakhat.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%DA%AF-%D9%82%D9%84%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F-%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DA%AF-%D9%82%D9%84%D9%85/

قلم‌نی به‌ویژه در خوشنویسی اسلامی و ایرانی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. 
قلم‌نی شوشتری از دیرباز به عنوان قلم مرغوب در ایران و کشورهای اطراف شهرت داشته و ‌از ایران تا هند و عثمانی نیز صادر می‌شده است. 
انوری در دیوان خود در مورد قلم‌نی شوشتری چنین سروده است:

انوری:

قاآنی در قصیده ۲۰ و قطعه ۱۷ اشعارش چنین می‌سُراید:

قاآنی:





امروزه نوع مرغوب قلم‌نی، قلم شوشتری و قلم دزفولی دانسته می‌شود که برای قلم‌های ریز و متوسط بکار می‌روند و همچنین نی خیزران که برای درشت‌نویسی استفاده می‌شود.

 ویژگی‌ها 
راست|400px|بندانگشتی|قلم‌های نی

یک قلم نی مرغوب بهتر است سرخ مایل به قهوه‌ای سوخته، فاقد گره و پیچ و کاملاً راست و استوانه‌ای (با مقطع دایره‌ای شکل) باشد و ضخامت آن با دست تناسب و هماهنگی داشته باشد. همچنین گوشت داخل قلم سفید رنگ و تا اندازه‌ای سخت و محکم باشد. قلم خوب را بیش از اندازه کوتاه یا بلند و سبک، سست یا سیاه انتخاب نمی‌کنند و قطر سر و ته آن نباید زیاد اختلاف داشته باشد.

یک قلم مناسب هنگام تراشیده شدن زیاد سفت یا زیاد سست نیست و تراشه‌های آن به اطراف پرتاب نمی‌شود و همراه قلمتراش حرکت می‌کند. تراشیدن قلم‌نی تخصص و روش خاص دارد. معمولاً پس از کتابت‌های مکرّر نوک قلم‌ها کند شده و کیفیت اولیه خود را از دست می‌دهند از این رو باید به‌طور مرتّب نوک قلم‌ها را تراشیده و قط زد.

 جستارهای وابسته 
 ابزارهای خوشنویسی
 قلم شوشتری
 قلم دزفولی
 نی خیزران
 نی قلم

 پانویس 

 منابع 

 فضائلی، حبیب‌الله، تعلیم خط، انتشارات سروش، ۱۳۵۶
 حاجی‌آقاجانی، هادی، روش تدریس هنر کتاب اول راهنمایی، دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی وزارت آموزش و پرورش، ۱۳۷۳

رده:پیاده‌سازی نوشته
رده:خوشنویسی اسلامی
رده:قلم‌ها