عادلیه

عادلیّه و گاه عادل‌آباد، نام یکی از باغات بزرگ و تاریخی تبریز در ناحیه شنب غازان بود. عمارات ارغونی و غازانی در این باغ ساخته شد و پس از ساخت و ساز نام این باغ در روی کاخی که در این مکان ساخته شده بود و قسمتی از آن که به بوستان عادلیه شهرت یافت، باقی ماند.

 وضعیت تاریخی 
اولین برخود به نام عادلیه در متون قرن هفتم از جمله تاریخ وصافعبدالله شیرازی، شرف‌الدّین؛ تحریر تاریخ وصّاف؛ عبدالمحمد آیتی؛ تهران؛ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ تهران؛ چاپ اول؛ ۱۳۷۲؛ ص. ۲۱۱ و جامع‌التواریفضل‌الله بن عمادالدوله ابوالخیر، رشیدالدین؛ تاریخ مبارک غازانی؛ به‌سعی و اهتمام و تصحیح؛ اقل‌العباد؛ کارل یان؛ آبادان؛ انتشارات پرسش؛ چاپ اول؛ ۱۳۸۸؛ ص. ۱۱۷ است که؛ عادلیه باغ های بزرگ در ناحیه شنب (شنب غازان امروزی) تبریز بود که از همان اول توجه پادشاهان ایلخانی و مغولان را به خود جلب کرد. این باغ دارای درختان و جوی‌ها بود. پادشاهان مغول در این باغ چادرهای خود را می‌افراشتند.نوری اژدری؛ غازان‌نامه منظوم؛ به‌کوشش محمود مدبری؛ تهران؛ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، ۱۳۸۱، ص ۲۲۳.

نوری اژدری در مورد شنب و باغ عادلیه این ابیات را در کتاب خود آورده‌است:همان

 بناهای ساخته شده در عادلیه 
ارغون خان به‌هنگام ساخت شهر ارغونیه در شنب، این باغ را نقطه مرکزی شهر قرار داده و کاخ و بوستان عادلیه و معبدی بودایی در این محل ساخته شد و شهر در پیرامون آن گشترش یافت.فضل‌الله همدانی، رشیدالدین؛ جامع‌التواریخ؛ جلد3؛ ص. ۴۱۴ سپس پسر او سلطان محمود غازان خان نیز پس از رسیدن به سلطنت راه پدرش را ادامه داده و چون اسلام آورده بود معبد بودایی پدرش را به مسجد مبدل ساخت و در کنار کاخ عادلیه عمارت بی‌نظیر شنب غازان با مرکزیت مقبره عظیم خود را بنا نهاد و این عمارت به همراه محلات و باغات اطرافش غازانیه نام گرفت.فضل‌الله همدانی؛ تاریخ مبارک غازانی؛ ص ۲۰۶

 عمارت غازانی 
این عمارت شامل: گنبد بزرگ (مقبره غازان خان)، مسجد جامع، خانقاه، مدارس، رصدخانه، بیمارستان، کتابخانه، دارالسیادت، بیت‌المتولی، بیت‌القانون، حمام و حوض‌خانه بود و قرن‌ها یک مرکزیت علمی و فرهنگی به‌شمار می‌رفت.همان؛ ص ۲۰۹.

 عاقبت عادلیه 
عمارات غازانی جز مقبره، مسجد، خانقاه و احتمالاً یکی از مدارس در سال ۱۰۱۹ ه‍.ق توسط شاه عباس برای جلوگیری از تسلط عثمانیان منهدم شدجنابدی، میرزابیگ بن حسن؛ روضةالصفویه؛ به‌کوشش مجد طبابایی، غلامرضا؛ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ جلد ۱؛ ص. ۸۲۸ و سپس در زلزله‌های تبریز ابنیهٔ باقی‌مانده آسیب فراوان دیده در زلزله سال ۱۱۳۳ ه‍.ق کاخ عادلیه و در زمین‌لرزه سال ۱۱۹۴ ه‍.ق گنبد و عمارات باقی به‌کل تخریب شدحسینی زنوزی، محمدحسن؛ ریاض‌الجنه؛ کتاب‌خانهٔ ملی تبریز؛ شماره ۳۵۷۸؛ ص. ۱۰۰۵ و در سال‌های بعد در اثر بی‌توجهی آثار آن نیز محو شد. امروزی نشانی از باغ عادلیه در شنب غازان نیست و بر روی حدود آن ساختمان‌هایی چون مدرسه، مرکز بهداشت، مدارس و مسجد ساخته شده و حتی اسمی از آن نیز باقی نمانده‌است.

 منابع 

رده:ایلخانیان
رده:باغ‌های ایرانی
رده:باغ‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:تاریخ ایران
رده:تبریز
رده:شنب غازان
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر