کوه معبد

کوه معبد () تپه ای در شهر قدیم اورشلیم می‌باشد که برای هزاران سال در یهودیت، مسیحیت و اسلام به عنوان مکان مقدس مورد احترام بوده. این مکان محوطه مسجد بزرگی است به نام مسجد الاقصی (، مسجدالاقصی، ترجمه‌شده به: «دورترین مسجد»)، که با نام افتخاری حرم شریف"Factbox: Where is Al Aqsa mosque and why is it so important in Islam?". Reuters. Retrieved 2023-07-23. WHERE AND WHAT IS THE AL-AQSA MOSQUE? The Al-Aqsa lies at the heart of Jerusalem's Old City on a hill known to Jews as Har ha-Bayit, or Temple Mount, and to Muslims internationally as al-Haram al-Sharif, or The Noble Sanctuary. Muslims regard the site as the third holiest in Islam, after Mecca and Medina. Al-Aqsa is the name given to the whole compound and is home to two Muslim holy places: the Dome of the Rock and the Al-Aqsa Mosque, also known as the Qibli Mosque, which was built in the 8th century AD. و گاهی به‌عنوان میدان مقدس (یا مقدس) اورشلیم شناخته می‌شود.

محوطه‌ی کنونی یک میدان صاف است که توسط دیوارهای حائل (از جمله دیوار غربی) احاطه شده، که در اصل توسط شاه هرود در قرن اول پیش از میلاد برای گسترش معبد دوم یهودیان ساخته شده بودند. این میدان تحت سلطه‌ی دو بنای یادبود باشکوه قرار دارد که در دوره‌ی خلافت راشدین و اوایل خلافت اموی، پس از تصرف شهر در سال ۶۳۷ میلادی ساخته شدند: شبستان اصلی مسجدالاقصی و گنبد الصخره که نزدیک به مرکز تپه قرار دارد و در سال ۶۹۲ میلادی تکمیل شد و یکی از قدیمی‌ترین بناهای اسلامی موجود در جهان به شمار می‌رود. دیوارها و دروازه‌های هیرودی، با افزودنی‌هایی از دوره‌های بیزانس متأخر، اسلام اولیه، مملوک و عثمانی، اطراف این محوطه را فرا گرفته‌اند، که از طریق یازده دروازه قابل دسترسی است؛ ده دروازه مخصوص مسلمانان و یکی برای غیرمسلمانان، و در نزدیکی هر یک، ایستگاه‌های نگهبانی پلیس اسرائیل قرار دارد. حیاط از سمت شمال و غرب توسط دو رواق متعلق به دوره مملوکی و چهار مناره احاطه شده است.

 تاریخ 

 قبل از ورود بنی اسرائیل به کنعان 
اعتقاد بر این است که این تپه از هزاره‌ی چهارم پیش از میلاد مسکونی بوده است.[نیازمند منبع] یک تعویذ که مهر سلطنتی تحوتموس سوم (پادشاهی بین سال‌های ۱۴۷۹ تا ۱۴۲۵ پیش از میلاد) را دارد، در سال ۲۰۱۲ توسط پروژه‌ی الک‌برداری کوه معبد در این محل کشف شد.Ngo, Robin (26 April 2016). "Amulet with Cartouche of Thutmose III Discovered in Jerusalem". Biblical Archaeology Society. Retrieved 8 September 2023.

 دوران بنی اسرائیل 
به‌گفتهٔ باستان‌شناسان، کوه معبد مرکز زندگی مذهبی اورشلیم کتاب‌مقدسی و همچنین آکروپولیس سلطنتی پادشاهی یهودا بوده است.David Ussishkin (2003). The Temple Mount in Jerusalem during the First Temple Period: An Archaeologist's View. In: A.G. Vaughn and A.E. Killebrew (eds.), Jerusalem in Bible and Archaeology; The First Temple Period, Atlanta, Georgia, 2003, pp. 103–15. باور بر این است که معبد اول بخشی از یک مجموعهٔ سلطنتی بزرگ‌تر بوده است.Patrich, Joseph; Edelcopp, Marcos (2013). "Four Stages in the Evolution of the Temple Mount". Revue Biblique (1946–). 120 (3): 321–61. ISSN 0035-0907. کتاب مقدس همچنین از چند بنای دیگر ساخته‌شده توسط سلیمان در این مکان یاد می‌کند، از جمله کاخ سلطنتی، «خانهٔ جنگل لبنان»، «تالار ستون‌ها»، «تالار تخت» و «خانهٔ دختر فرعون».Rocca, Samuel (2010). The fortifications of ancient Israel and Judah, 1200–586 BC. Adam Hook. Oxford, England: Osprey. pp. 28–29. ISBN 978-1-84603-508-1. OCLC 368020822. Solomon built a palace, and his famous temple on Mount Moriah, which came to be known as the Temple Mount. The Temple was a rectangular-shaped structure, divided into three parts: the Ulam, the Hechal and the Gvir. Two pillars in bronze stood in front of the Temple. Together with the Temple, Solomon erected a palace, described in Kings 7: 1–11. The palace included various halls, the 'House of the Forest of Lebanon', the 'Hall of Pillars', the 'Hall of the Throne', 'his own House', for dwelling, and 'the other court', and was probably inspired by contemporary Cypro-Phoenician architecture.Patrich, Joseph; Edelcopp, Marcos (2013). "Four stages in the evolution of the Temple Mount". Revue Biblique (1946–). 120 (3): 321–61. ISSN 0035-0907. JSTOR 44092217. برخی از پژوهشگران بر این باورند که بر اساس روایت‌های کتاب مقدس، مجموعهٔ سلطنتی و مذهبی در کوه معبد توسط سلیمان در قرن دهم پیش از میلاد به‌عنوان یک نهاد جداگانه ساخته شده که بعداً درون شهر گنجانده شده است. کناف  استدلال کرده که کوه معبد از اواخر عصرErnst Axel Knauf, “Jerusalem in the Late Bronze and Early Iron Ages: A Proposal,” TA 27 (2000): 75–90. برنز به‌عنوان مرکز آیینی و حکومتی اورشلیم خدمت می‌کرده است. از سوی دیگر، نعمان  پیشنهاد داده که سلیمان معبد را در ابعادی بسیار کوچکتر از آنچه در کتاب مقدس توصیف شده ساخته و این بنا در قرن هشتم پیش از میلاد بزرگ‌تر یا بازسازی شده است.Na'aman, “Contribution of the Amarna Letters,” p. 23. در سال ۲۰۱۴، فینکلشتاین، کخ و لیپشیتس پیشنهاد کردند که تپهٔ اورشلیم باستانی در زیر محوطهٔ امروزی کوه معبد قرار دارد، نه در محوطهٔ باستان‌شناسی مجاور موسوم به شهر داوود، همان‌گونه که باستان‌شناسی جریان اصلی باور دارد؛https://doi.org/10.5508%2Fjhs.2011.v11.a12 با این حال، این پیشنهاد از سوی سایر پژوهشگران این حوزه رد شد.Geva, Hillel; De Groot, Alon (2017). "The City of David Is Not on the Temple Mount After All". Israel Exploration Journal. 67 (1): 32–49. ISSN 0021-2059. JSTOR 44474016.

تمام پژوهشگران اتفاق نظر دارند که محوطهٔ کوه معبد در عصر آهن کوچکتر از محوطهٔ هیرودی باقی‌مانده تا به امروز بوده است. برخی از پژوهشگران، از جمله کنیون و ریت‌مایر، بر این باورند که دیوارهای محوطهٔ معبد اول تا دیوار شرقی امتداد داشته‌اند. ریت‌مایر برخی ردیف‌های سنگ‌های آشلار قابل رؤیت در شمال و جنوب دروازهٔ طلایی را دارای سبک مربوط به عصر آهن یهودا دانسته و آن‌ها را به ساخت این دیوار در دوران حزقیا نسبت می‌دهد. گفته می‌شود که سنگ‌های بیشتری از این نوع در زیر زمین باقی مانده‌اند.Leen Ritmeyer, Kathleen Ritmeyer, Jerusalem; The Temple Mount, Carta, Jerusalem, 2015, ISBN 978-965-220-855-2.Shanks, Hershel (1995). Jerusalem, an Archaeological Biography. Random House. pp. 47–65. ISBN 978-0-679-44526-5. ریت‌مایر همچنین پیشنهاد داده که یکی از پله‌هایی که به قبةالصخره منتهی می‌شود، در واقع بالای یکی از ردیف‌های باقی‌مانده از دیوار غربی محوطهٔ عصر آهن است.Gershom, Gorenberg (2014). The End of Days: Fundamentalism and the Struggle for the Temple Mount. Free Press. p. 78. ISBN 978-0-7432-1621-0. OCLC 893162043. To locate the Temple, Ritmeyer used Mazar's work, and the explorations of Captain Warren, and more evidence he found himself. A key clue: On the northwest corner of the platform where the Dome of the Rock stands, there's a set of stairs. The stairs are at an odd angle to the platform – because the bottom step, Ritmeyer discovered, is really a building stone marking a pre-Herodian wall. The wall, he found, was precisely parallel to the eastern wall of the Mount, and by one standard measure of a cubit, the two walls are five hundred cubits apart. Ritmeyer was beginning to map out the original Temple Mount, from before the time of Herod. Another clue: In the eastern wall, Warren had found just the slightest bend, marking the point where the wall once ended. That was the southeastern corner of the original Mount.Ritmeyer, Leen (24 August 2015). "Locating the Original Temple Mount". Biblical Archaeology Review. 18 (2) (published 1992). Accordingly, the ashlar in this step/wall gave a strong impression of being pre-Herodian. It looked very much like the lowest masonry in the central section of the eastern wall of the Temple Mount, near the Golden Gate. I therefore proposed that this step was actually a section of a wall – part of the western wall of the pre-Herodian, perhaps First Temple-period, Temple Mount.
بندانگشتی|باقی‌مانده‌هایی از یک دیوار در بخش شمال‌غربی سکوی مرتفع دیده می‌شود؛ ریت‌مایر پیشنهاد داده که این بخش، قسمت بالایی یکی از ردیف‌های سنگی باقی‌مانده از دیوار غربی محوطه مربوط به عصر آهن است.
معبد اول در سال ۵۸۷/۵۸۶ پیش از میلاد توسط امپراتوری نئو-بابِلی به رهبری نبوکدنصر دوم ویران شد.

 دوران های هخامنشی، یونانی (هلنیستی) و حَشمونی 
ساخت معبد دوم در حدود سال ۵۳۸ پیش از میلاد تحت فرمان کوروش بزرگ آغاز شد و در سال ۵۱۶ پیش از میلاد به پایان رسید. این معبد در محل اصلی معبد سلیمان ساخته شد.Schiffman, Lawrence H. (2003). Understanding Second Temple and Rabbinic Judaism. New York: KTAV Publishing House. pp. 48–49. ISBN 978-0-88125-813-4.

به گفته پاتریچ و ادلکوپ، مساحت ایده‌آل مجموعه، که در کتاب حزقیال به اندازه ۵۰ در ۵۰ ذراع توصیف شده، توسط خاندان حشمونیان، احتمالاً در زمان یحیی هورکانوس، تحقق یافت؛ این همان اندازه‌ای است که بعدها در میشنا نیز ذکر شده است.بندانگشتی|بولای ایمِر (قرن هفتم تا ششم پیش از میلاد)، که به خط فینیقی-عبری نوشته شده، در جریان پروژه‌ی الک‌برداری کوه معبد کشف شد. این بولا نام «ایمر» را دارد، که در کتاب مقدس به‌عنوان نام یکی از مقام‌های بلندپایه در معبد سلیمان ثبت شده است.شواهدی از گسترش کوه معبد توسط حشمونیان توسط باستان‌شناس لین ریت‌مایر به‌دست آمده است.

در سال ۶۷ پیش از میلاد، نزاعی میان آریستوبولوس دوم و یحیی هورکانوس دوم بر سر تخت پادشاهی حشمونیان درگرفت. ژنرال رومی، پومپیوس، که برای مداخله در این درگیری دعوت شده بود، جانب هورکانوس را گرفت؛ آریستوبولوس و پیروانش در کوه معبد سنگر گرفتند و پل ارتباطی آن با شهر را ویران کردند. وقتی ارتش روم به اورشلیم رسید، پومپیوس دستور داد خندقی که از سمت شمال از کوه معبد دفاع می‌کرد، پر شود. برای انجام این کار، پومپیوس منتظر روزهای شنبه ماند تا مدافعان به دلیل مقدس بودن آن روز، کار را مختل نکنند. پس از سه ماه محاصره، رومیان موفق شدند یکی از برج‌های نگهبانی را سرنگون کرده و به کوه معبد یورش ببرند. پومپیوس خود وارد قدس‌الاقداس شد، اما به معبد آسیبی نرساند و به کاهنان اجازه داد به فعالیت‌های معمول خود ادامه دهند.https://en.wikipedia.org/wiki/JosephusRegev, E. (1997). "How Did the Temple Mount Fall to Pompey?". Journal of Jewish Studies. 48 (2): 276–289. doi:10.18647/1998/JJS-1997. ISSN 0022-2097.Sharon, Nadav (2014). "The Conquests of Jerusalem by Pompey and Herod: On Sabbath or »Sabbath of Sabbaths«?". Jewish Studies Quarterly. 21 (3): 193. doi:10.1628/094457014x14056845341069. ISSN 0944-5706

 دوران های هیرودی و اوایل رومیِ 
بندانگشتی|توده‌های سنگی (در امتداد دیوار غربی، نزدیک بخش جنوبی) از دیوارهای کوه معبد
در حدود سال ۱۹ پیش از میلاد، هیرود بزرگ کوه معبد را بیشتر گسترش داد و معبد را بازسازی کرد. این پروژه بلندپروازانه که شامل به‌کارگیری ۱۰٬۰۰۰ کارگر بود،https://en.wikipedia.org/wiki/Temple_Mount#CITEREFGonen2003 اندازه کوه معبد را بیش از دو برابر افزایش داد و به حدود ۳۶ جریب (۱۵۰٬۰۰۰ متر مربع) رساند. هیرود این ناحیه را با بریدن سنگ در سمت شمال‌غربی و بالا آوردن زمین شیب‌دار در جنوب، مسطح کرد.https://en.wikipedia.org/wiki/Temple_Mount#refNegev2005او این کار را از طریق ساخت دیوارهای نگهدارنده عظیم، طاق‌های بزرگ، و پر کردن بخش‌های لازم با خاک و آوار انجام داد. نتیجه، بزرگ‌ترین محوطه مقدس در جهان باستان بود.Feissel, Denis (2010). Corpus Inscriptionum Iudaeae/Palaestinae: Volume 1 1/1: Jerusalem, Part 1: 1–704. Hannah M. Cotton, Werner Eck, Marfa Heimbach, Benjamin Isaac, Alla Kushnir-Stein, Haggai Misgav. Berlin: De Gruyter. p. 41. ISBN 978-3-11-174100-0. OCLC 840438627.

ورودی‌های اصلی کوه معبد هیرودی دو مجموعه دروازه در دیوار جنوبی بودند، به‌همراه چهار دروازه دیگر که از سمت غربی و از طریق پل‌ها و پله‌ها قابل دسترسی بودند. ایوان‌های بزرگ (استواها) در سه طرف سکوی معبد قرار داشتند، و در سمت جنوبی آن، یک بازیلیکای باشکوه قرار داشت که یوسفوس از آن با عنوان «استوای سلطنتی» یاد کرده است. استوای سلطنتی به‌عنوان مرکز معاملات تجاری و حقوقی شهر عمل می‌کرد و از طریق گذرگاه قوسی رابینسون دسترسی مستقلی به شهر پایین‌تر داشت. خود معبد و صحن‌های آن در سکویی مرتفع در مرکز محوطه بزرگ‌تر قرار داشتند. افزون بر بازسازی معبد، صحن‌ها و رواق‌های آن، هیرود همچنین دژ آنتونیا را ساخت که بر گوشه شمال‌غربی کوه معبد مسلط بود، و یک مخزن آب باران به نام «بیرکه اسرائیل» را در شمال‌شرق احداث کرد.یک خیابان یادمانی که امروزه با نام «خیابان پلکانی» شناخته می‌شود، زائران را از دروازه جنوبی شهر از طریق دره تیروپیون به سمت غربی کوه معبد هدایت می‌کرد. در سال ۲۰۱۹ پیشنهاد شد که این مسیر توسط پونتیوس پیلاطس در دهه ۳۰ میلادی ساخته شده باشد.Szanton, Nahshon; Hagbi, Moran; Uziel, Joe; Ariel, Donald T. (2019-07-03). "Pontius Pilate in Jerusalem: The Monumental Street from the Siloam Pool to the Temple Mount". Tel Aviv. 46 (2): 147–66. doi:10.1080/03344355.2019.1650491. ISSN 0334-4355. S2CID 213854356.
بندانگشتی|کتیبه «جایگاه شیپورزنی»، سنگی به ابعاد ۲٫۴۳ در ۱ متر با نوشته‌ای به زبان عبری לְבֵית הַתְּקִיעָה לְהַבּ به‌معنای «برای جایگاه شیپورزنی»، است که توسط بنیامین مازار در بخش جنوبی پای کوه معبد کشف شد و گمان می‌رود که بخشی از معبد دوم بوده باشد.
در مراحل اولیه نخستین جنگ یهود-روم (۶۶–۷۰ میلادی)، کوه معبد به مرکز نبرد میان جناح‌های مختلف یهودی تبدیل شد که برای کنترل شهر با یکدیگر درگیر بودند، و هر جناحی در طول درگیری بخش‌هایی از منطقه را در اختیار داشت. در آوریل سال ۷۰ میلادی، ارتش روم به فرماندهی تیتوس به اورشلیم رسید و محاصره شهر را آغاز کرد. چهار ماه طول کشید تا رومیان مدافعان کوه معبد را شکست داده و این مکان را تصرف کنند. رومیان معبد و تمامی سازه‌های دیگر بر روی سکو را به‌طور کامل ویران کردند.Maclean Rogers, Guy (2021). For the Freedom of Zion: The Great Revolt of Jews against Romans, 66–74 CE. New Haven, CN and London: Yale University Press. pp. 356–61. ISBN 978-0-300-26256-8. OCLC 1294393934  فرو‌ریزش‌های سنگین سنگ‌های عظیم از دیوارهای فوقانی بر روی خیابان هیرودی که در امتداد بخش جنوبی دیوار غربی قرار دارد، کشف شده است،Reich, R. and Billig, Y. 2008. "Jerusalem, The Robinson’s Arch Area". NEAEHL 5: 1809–1811. به‌طوری که برخی از این سنگ‌ها در دمایی نزدیک به ۸۰۰ درجه سانتی‌گراد سوخته‌اند.Aryeh Shimron and Orit Peleg-Barkat. 2010. “New evidence of the Royal Stoa and Roman flames.” Biblical Archaeology Review, 36, 2, pp. 57–62.  کتیبه «جایگاه شیپورزنی» که یک کتیبه عبری یادمانی است و توسط سربازان رومی به پایین پرتاب شده بود، در میان یکی از این توده‌های سنگی پیدا شد.Demsky, Aaron (1986). "When the Priests Trumpeted the Onset of the Sabbath". The BAS Library. Retrieved 2022-05-22.

 دوره میانه رومی 
شهر آئلیا کاپیتولینا در سال ۱۳۰ میلادی توسط امپراتور رومی، هادریان، ساخته شد و یک کلونیا رومی در محل اورشلیم، که همچنان در پی شورش اول یهودیان در سال ۷۰ میلادی ویران بود، مستقر گردید. واژه «آئلیا» از نام خانوادگی هادریان، یعنی «آئلیوس» گرفته شده، در حالی که «کاپیتولینا» به این معناست که شهر جدید به ژوپیتر کاپیتولینوس، خدای رومی، تقدیم شده بود. برای او معبدی ساخته شد که بخشی از آن بر روی محل معبد دوم یهودیان، یعنی کوه معبد، قرار گرفت.https://en.wikipedia.org/wiki/Hugh_Chisholm
بندانگشتی|نخستین سکه‌ای که در ضرابخانه آئلیا کاپیتولینا حدود سال‌های ۱۳۰/۱۳۲ میلادی ضرب شد، در پشت سکه نقش بسته بود:
هادریان ساخت شهر جدید را به‌عنوان هدیه‌ای به یهودیان در نظر گرفته بود، اما از آن‌جا که مجسمه‌ای عظیم از خود در برابر معبد ژوپیتر برپا کرد و درون معبد نیز تندیس بزرگی از ژوپیتر قرار داشت، در نتیجه دو تصویر تراشیده غول‌پیکر بر روی کوه معبد قرار گرفت که از نظر یهودیان بت‌گونه و شرک‌آمیز تلقی می‌شد. همچنین در آیین‌های تطهیر زمین در سنت رومی، رسم بر آن بود که خوکی قربانی شود.https://books.google.com/books?id=aDQCYZs0oOQC&pg=PA192 پس از شورش بارکوخبا (شورش سوم یهودیان)، تمامی یهودیان از ورود به شهر و مناطق اطراف آن منع شدند و در صورت ورود، مجازاتشان مرگ بود.https://en.wikipedia.org/wiki/Lester_L._Grabbe

 دوره متأخر رومی 
از قرن اول تا قرن هفتم میلادی، مسیحیت در سراسر امپراتوری روم گسترش یافت و به‌تدریج به دین غالب سرزمین اسرائیل تبدیل شد. در دوران بیزانس، خود اورشلیم تقریباً به‌طور کامل مسیحی شده بود، و بیشتر جمعیت آن را مسیحیان یعقوبی با آیین سوری (میافیزیسمها) تشکیل می‌دادند.Andrew Marsham, 'The Architecture of Allegiance in Early Islamic Late Antiquity,' in Alexander Beihammer, Stavroula Constantinou, Maria G. Parani (eds.), Court Ceremonies and Rituals of Power in Byzantium and the Medieval Mediterranean: Comparative Perspectives, Brill, 2013, pp. 87–114 [106].Robert Shick, 'A Christian City with a Major Muslim Shrine: Jerusalem in the Umayyad Period,' in Arietta Papaconstantinou (ed.), Conversion in Late Antiquity: Christianity, Islam, and Beyond: Papers from the Andrew W. Mellon Foundation Sawyer Seminar, University of Oxford, 2009–2010 pp. 299–317, 300, Routledge 2016.
بندانگشتی|نقش برجسته یک سانتور رومی (۱۳۵–۳۲۵ میلادی) که به‌عنوان پنل کف در مسجدالاقصی استفاده شده بود، در جریان عملیات مرمت در دهه ۱۹۳۰ کشف شد.
امپراتور کنستانتین اول روند مسیحی‌سازی جامعه رومی را ترویج داد و به آن برتری نسبت به آیین‌های مشرکانه داد.Timothy D. Barnes, Constantine and Eusebius, Harvard University Press, 1981, pp. 50–53, 201ff, 211, 245ff یکی از پیامدهای این اقدام آن بود که معبد ژوپیتر که هادریان بر روی کوه معبد ساخته بود، بلافاصله پس از شورای اول نیقیه در سال ۳۲۵ میلادی به دستور کنستانتین ویران شد.Lundquist, John M. (2008). The Temple of Jerusalem: Past, Present, and Future. Bloomsbury Academic. p. 156. ISBN 978-0-275-98339-0.

زائر بوردو، که در سال‌های ۳۳۳–۳۳۴ میلادی و در دوران حکومت امپراتور کنستانتین اول از اورشلیم بازدید کرد، نوشت: «دو تندیس از هادریان وجود دارد، و نه چندان دور از آن‌ها، سنگی سوراخ‌شده است که یهودیان هر سال نزد آن می‌آیند و آن را با روغن می‌مالند. آنان سوگواری می‌کنند و جامه‌های خود را می‌درند، و سپس بازمی‌گردند.F.E. Peters (1985). Jerusalem. Princeton University Press. p. 143. گمان می‌رود این مراسم مربوط به تیشا بآو باشد، چرا که دهه‌ها بعد، جروم نقل کرد که این تنها روزی بوده که یهودیان اجازه داشتند وارد اورشلیم شوند.Tsafrir, Yoram (2009). "70–638: The Temple-less Mountain". In Grabar, Oleg; Kedar, Benjamin Z. (eds.). Where Heaven and Earth Meet: Jerusalem's Sacred Esplanade. University of Texas Press. pp. 86–87.

امپراتور ژولیان، خواهرزاده کنستانتین، در سال ۳۶۳ میلادی به یهودیان اجازه داد تا معبد را بازسازی کنند.Har-El, Menashe (2004). Golden Jerusalem. Gefen Publishing House Ltd. p. 29. ISBN 978-965-229-254-4. در نامه‌ای که به ژولیان نسبت داده شده، او به یهودیان نوشت: «شما باید این کار را انجام دهید تا وقتی که من جنگ در فارس را با موفقیت به پایان رساندم، بتوانم به‌دست خود شهر مقدس اورشلیم را که سال‌ها در آرزوی سکونت دوباره در آن بوده‌اید، بازسازی کنم، و ساکنانی به آنجا بیاورم و همراه با شما خدای متعال را در آنجا تجلیل نمایم.»  ژولیان خدای یهودیان را یکی از خدایان شایسته در زمره خدایانی می‌دانست که خود به آن‌ها ایمان داشت، و در عین حال مخالف سرسخت مسیحیت بود.Sivan, Hagith (2008). Palestine in Late Antiquity. Oxford University Press. p. 205.  مورخان کلیسا نوشته‌اند که یهودیان شروع به پاک‌سازی ساختارها و آوارهای روی کوه معبد کردند، اما ابتدا با زلزله‌ای بزرگ و سپس با معجزاتی مانند خروج آتش از زمین، از ادامه کار بازداشته شدند.Peters, F.E. (1985). Jerusalem. Princeton University Press. pp. 145–47.  با این حال، هیچ منبع یهودی معاصر این واقعه را به‌طور مستقیم ذکر نمی‌کند.

 دوره بیزانسی 
در جریان کاوش‌هایش در دهه ۱۹۳۰، رابرت همیلتون بخش‌هایی از کف‌پوش موزاییکی چندرنگ با نقش‌های هندسی را کشف کرد، اما آن‌ها را منتشر نکرد. تاریخ این موزاییک‌ها محل اختلاف است: زاچی دِویرا بر این باور است که آن‌ها مربوط به دوره بیزانسیِ پیش از اسلام هستند، در حالی‌که باروخ، رایش و سندهاوس منشأ آن‌ها را بسیار دیرتر و مربوط به دوره اموی می‌دانند، به‌دلیل شباهتشان به موزاییکی از یک کاخ اموی که در نزدیکی دیوار جنوبی کوه معبد کشف شده است.Baruch et al. (2018). pp. 13-14.  با مقایسه عکس‌ها با گزارش حفاری همیلتون، دی چزاره به این نتیجه رسید که این موزاییک‌ها به مرحله دوم ساخت مسجد در دوره اموی تعلق دارند.Michelina Di Cesare (2020). "The mosaic pavement beneath the floor of al-Aqṣā mosque: A case study of late antique artistic koiné". In Fabio Guidetti and Katharina Meinecke (ed.). A Globalised Visual Culture?. Oxbow. pp. 289–320. افزون بر این، طرح‌های موزاییکی یافت‌شده در ساختمان‌های اسلامی، یهودی و مسیحی از قرن دوم تا هشتم میلادی رایج بوده‌اند.  دی چزاره پیشنهاد می‌کند که همیلتون موزاییک‌ها را در کتاب خود ذکر نکرد، زیرا برای ادامه کاوش در زیر آن‌ها، این موزاییک‌ها تخریب شده بودند.

 دوره ساسانی 
در سال ۶۱۰ میلادی، امپراتوری ساسانیان امپراتوری بیزانس را از خاورمیانه بیرون راند و برای نخستین بار پس از قرن‌ها، کنترل اورشلیم را به یهودیان داد. یهودیان سرزمین اسرائیل اجازه یافتند یک دولت وابسته تحت حاکمیت ساسانیان به نام «جمهوری یهودی ساسانی» تشکیل دهند که به مدت پنج سال دوام داشت. ربانی‌های یهودی دستور از سرگیری قربانی حیوانی را برای نخستین بار از زمان معبد دوم صادر کردند و شروع به بازسازی معبد یهودیان کردند.مدتی پیش از آنکه بیزانسی‌ها پنج سال بعد در سال ۶۱۵ منطقه را بازپس گیرند، پارسی‌ها کنترل را به جمعیت مسیحی واگذار کردند که ساختمان نیمه‌کاره معبد یهودیان را تخریب کرده و آن را به محل دفع زباله تبدیل کردند؛Karmi, Ghada (1997). Jerusalem Today: What Future for the Peace Process?. Garnet & Ithaca Press. p. 116. ISBN 978-0-86372-226-4. وضعی که هنگام فتح شهر توسط خلیفه راشدین عمر در سال ۶۳۷ همچنان برقرار بود.

 اوایل دوره اسلامی 
در سال ۶۳۷ میلادی اعراب اورشلیم را محاصره کردند و از چنگ امپراتوری بیزانس که نیروهای ایرانی و همپیمانانشان را شکست داده بودند، به درآوردند. شرحی هم عصر آن دوره در خصوص منشأ ساختمان‌های اصلی اسلامی روی کوه وجود ندارد، ولی سنت‌های بسیاری در این خصوص موجود است. شرح محبوبی از قرون پس از آن این است که سوفرونیوس پاتریارک مسیحی با میلی عمر بن خطاب خلیفه راشدی را به این مکان هدایت کرد. او این مکان را مدفون در زباله یافت، ولی با کمک، کعب‌الاحبار که یک یهودی تازه گرویده به اسلام بود صخره مقدس یافته شد. الاحبار به عمر برای ساخت مسجدی در شمال این صخره مشاوره داد تا نمازگزاران رو به هم صخره و هم مکه قرار گیرند ولی عمر در عوض تصمیم گرفت آن را در جنوب صخره بسازد. این مسجد مسجدالاقصی نام گرفت. بنا بر منابع اسلامی، یهودیان در ساخت حرم مشارکت کردند، و سنگ بنای هر دوی مسجد الاقصی و قبه الصخره را گذاشتند.Yehoshua Frenkel, 'Jerusalem', in Abdelwahab Meddeb, Benjamin Stora (eds.), A History of Jewish-Muslim Relations: From the Origins to the Present Day, Princeton University Press, 2013 p. 108. اولین شهادت شناخته شده یک شاهد حاضر متعلق به ارکولف زائر است که در حدود سال ۶۷۰ از آن بازدید کرد. بنا به گزارش ارکولف چنان‌که توسط آدومنان ضبط شده، او یک نیایشگاه چوبی مستطیلی ساخته شده روی تعدادی خرابه دید که گنجایش ۳۰۰۰ نفر را داشت.

در سال ۶۹۱ به دلایل سیاسی، دودمانی و مذهبی بر اساس سنت‌های محلی و قرآنی مبین تقدس این مکان، فرایندی که در آن روایت‌های متنی و معمارانه مقوم یکدیگر بودند، یک ساختمان اسلامی هشت ضلعی که یک گنبد در بالای آن قرار داشت از سوی خلیفه عبدالملک بن مروان پیرامون صخره ساخته شد.The Dome of the Rock as Palimpsest, Necipoglu, Muqarnas 2008 این حرم به قبةالصخره موسوم شد. (خود صخره در سال ۱۹۲۰ با طلا پوشانده شد) در سال ۷۱۵ امویان، به رهبری خلیفه ولید بن عبدالملک،  , در رابطه با باور اسلامی معراج معجزه آمیز محمد آنچنان که در قرآن و حدیث شرح شده مسجد الاقصی (به معنای لغوی "دورترین مسجد") را ساخت. لفظ حرم الشریف که بعدها از سوی مملوک و عثمانی‌ها به آن گفته شد، به کل محوطه پیرامون صخره اشاره دارد.Oleg Grabar, The Haram ak-Sharif: An essay in interpretation, BRIIFS vol. 2 no 2 (Autumn 2000) 

 اهمیت مذهبی 
بندانگشتی|ماکت اورشلیم در سرزمین مقدس. ماکتی از معبد هیرودیس در مجاورت نمایشگاه معبد کتاب در موزه اسرائیل، اورشلیم.

 یهودیت 
کوه معبد مقدس‌ترین مکان در دین یهود به‌شمار می‌رود.Marshall J., Breger; Ahimeir, Ora (2002). Jerusalem: A City and Its Future. Syracuse University Press. p. 296. ISBN 978-0-8156-2912-2. OCLC 48940385.Sporty, Lawrence D. (1990). "The Location of the Holy House of Herod's Temple: Evidence from the Pre-Destruction Period". The Biblical Archaeologist. 53 (4): 194–204. doi:10.2307/3210164. ISSN 0006-0895. JSTOR 3210164. S2CID 224797947. The holy house has most commonly assumed to be located on the same spot as the Moslem holy structure known as the Dome of the Rock. This assumption has been held for centuries for the following reasons: The rock out-cropping under the Dome of the Rock is the main natural feature within the Haram enclosure; the Dome of the Rock is centrally located within the esplanade, and, at 2,440 feet above sea level, the Dome of the Rock is one of the highests point within the area.Cohen-Hattab, Kobi; Bar, Doron (2020). The Western Wall: The Dispute over Israel's Holiest Jewish Site, 1967–2000. Brill. ISBN 978-90-04-43133-1.بر اساس سنت یهودی، هر دو معبد ــ معبد اول و معبد دوم ــ در همین مکان قرار داشتند.https://www.bbc.co.uk/sn/tvradio/programmes/horizon/solomon_qa.shtml همچنین، سنت یهودی کوه معبد را محل وقوع شماری از رویدادهای مهم کتاب مقدس می‌داند، از جمله قربانی کردن اسحاق، رویای یعقوب، و دعای اسحاق و رفقه.https://en.wikipedia.org/wiki/Toledot بر اساس تلمود، سنگ بنیاد (אבן השתיה) که در کوه معبد قرار دارد، نقطه‌ای است که جهان از آنجا آفریده شد و به شکل کنونی خود گسترش یافت. بر اساس سنت یهودی،https://en.wikipedia.org/wiki/Babylonian_Talmud"Jerusalem: Eye of the Universe". torah.org. Archived from the original on 2010-06-16. باور بر این است که در آینده، معبد سوم و نهایی نیز در همین مکان ساخته خواهد شد، زمانی که ماشیح ظهور کند.Baker, Eric W. The Eschatological Role of the Jerusalem Temple: An Examination of the Jewish Writings Dating from 586 BCE to 70 CE. Germany: Anchor Academic Publishing, 2015, pp. 361–62.

کوه معبد مکانی است که یهودیان در هنگام نماز رو به سوی آن دعا می‌کنند. نگرش یهودیان نسبت به ورود به این مکان متفاوت است. به دلیل قداست بسیار بالای آن، بسیاری از یهودیان از ورود به خود کوه معبد خودداری می‌کنند تا به‌طور ناخواسته وارد محل قدس‌الاقداس نشوند، چراکه بر اساس شریعت ربانی، حضور الهی هنوز به‌نوعی در این مکان باقی است.Sidra DeKoven Ezrahi, Bernard Avishai, 'Jews Don’t Have a ‘Holiest’ Site,' Haaretz 13 May:’The point is, this kind of recklessness not only offended secular democrats, it vulgarized what “holy” has meant for most observant Jews, too. Not coincidentally, more than 85 percent of Israel’s Haredi Jews oppose prayer on the Mount, for reasons having to do with purity and impurity that cannot be resolved in “our time.” Advocates of such prayer and sacrifice tend to be, like Goren, Orthodox-nationalist zealots educated in local yeshivas and identified with the neo-Zionist settlement project. They are, like Islamists, fanatics warped by violence and nationalist fantasy – “Jewists,” not Jews.‘Maimonides, Mishneh Torah, Avoda, Beit haBechira, 6:14.Sam Sokol, Should Jews Be Allowed to Pray on the Temple Mount? Many Israelis Think So, Poll Shows,' Haaretz 3 May 2022: '86.5 percent of ultra-Orthodox Jews opposed prayer for reasons of halakha, while national religious (51 percent), traditional religious (54.5 percent) and traditional non-religious respondents (49 percent) supported worship on the mount for nationalist reasons. Many rabbis, and almost all ultra-Orthodox ones, prohibit their followers from ascending the Temple Mount due to concerns over ritual purity.'

 یگانه معبد یهودیان 
بر اساس کتاب مقدس عبری، کوه معبد در اصل یک خرمن‌گاه متعلق به ارونه یبوسی بود.https://mechon-mamre.org/p/pt/pt08b24.htm#18 کتاب مقدس روایت می‌کند که داوود قبایل دوازده‌گانه اسرائیل را متحد ساخت، اورشلیم را فتح کرد، و تابوت عهد، نماد مرکزی قوم اسرائیل، را به شهر آورد.Pruitt 2014. King David later took the Ark to Jerusalem. هنگامی که طاعون بزرگی اسرائیل را فرا گرفت، فرشته‌ای ویرانگر در خرمن‌گاه ارونه ظاهر شد. در این زمان، نبی گاد به داوود پیشنهاد کرد که این مکان برای ساخت قربانگاهی برای یهوه مناسب استII Sam. xxiv. 16 et seq.; I Chron. xxi. 15 et seq..داوود این زمین را از ارونه به بهای پنجاه قطعه نقره خرید و قربانگاهی در آنجا ساخت. خداوند دعای داوود را پذیرفت و طاعون را متوقف کرد. پس از آن، داوود این مکان را برای ساخت معبدی دائمی که جایگزین خیمه اجتماع شده و محل نگهداری تابوت عهد باشد، برگزیدhttps://en.wikipedia.org/wiki/Temple_Mount#CITEREFTemple_of_Jerusalem"Moriah". Easton's Bible Dictionary. Retrieved July 14, 2008؛ اما خداوند به او اجازه نداد معبد را بسازد، زیرا «خون بسیار ریخته بود.»Jonker 1990, p. 656.

در عوض، معبد اول توسط سلیمان، پسر داوود، ساخته شد؛Garfinkel, Yosef; Mumcuoglu, Madeleine (2019-03-15). "The Temple of Solomon in Iron Age Context". Religions. 10 (3): 198. doi:10.3390/rel10030198. ISSN 2077-1444 کسی که به عنوان یکی از سازندگان بلندپروازانه پروژه‌های عمومی در اسرائیل باستان شناخته می‌شود.https://en.wikipedia.org/wiki/Temple_Mount#CITEREFStefon2020

سلیمان تابوت عهد را در قدس‌الاقداس قرار داد—درونی‌ترین بخش بدون پنجره و مقدس‌ترین قسمت معبد که حضور خداوند در آن تجلی می‌یافت. ورود به قدس‌الاقداس به‌شدت محدود بود و تنها کاهن اعظم اسرائیل اجازه داشت سالی یک‌بار، در یوم کیپور، وارد این مکان شود؛ https://en.wikipedia.org/wiki/Temple_Mount#CITEREFBritannica:_Holy_of_Holiesآن هم با خون بره قربانی‌شده و بخور سوزان. بر اساس کتاب مقدس، این مکان به‌عنوان مرکز تمام زندگی ملی عمل می‌کرد—مرکزی دولتی، قضایی و دینی برای قوم اسرائیل.Deuteronomy 12:5–26; 14:23–25; 15:20; 16:2–16; 17:8–10; 26:2; 31:11; Isaiah 2:2–5; Obadiah 1:21; Psalms 48.

 سراسرنما 

 جستارهای وابسته 
 کوه صهیون
 هیکل سلیمان
 معبد دوم اورشلیم
 پرستش‌گاه اورشلیم
 دیوار ندبه

 منابع 

 پیوند به بیرون 


رده:اسلام در اورشلیم
رده:تاریخ اورشلیم
رده:اورشلیم در درگیری اسرائیل و فلسطین
رده:کوه‌های اورشلیم
رده:محوطه‌های تاریخی در اورشلیم
رده:نمادهای ملی فلسطین
رده:نیایشگاه‌های به مسجد تبدیل‌شده
رده:میشکان‌ها و معبدها در اورشلیم