ملوک مهربانی

«ملوک مهربانی» یا «مهربانیان» دودمانی از پادشاهان محلی سیستان بودند که بیش از سیصد سال (از ۱۲۳۶ تا ۱۵۳۷ میلادی) بر نیمروز (سیستان) حکمرانی می‌کردند. ملوک مهربانی از نسل صفاریان بودند. پایتخت ایشان زرنگ بود. زبان رسمی ایشان فارسی بوده است. این سلسله سومین سلسله اصیل از سیستان پس از سلسله‌های صفاریان و نصری‌ها بود.C.E. Bosworth, The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3), (Mazda Publishers, 1994), 475-6.

خاندان مهربانیان از فرمانروایان بومی نیمروز به‌شمار می‌رفتند. بنیانگذار آن ملک شمس‌الدین علی بن مسعود بن خلف مهربانی بود. درست یکسال پس از تاجگذاری ملک شمس‌الدین، امپراتوری مغول به سیستان یورش برد. ملک شمس‌الدین علی در سال ۶۳۶ قمری به قرارگاه امپراتور مغول، اوگتای‌خان رفته و برادرش امیرمبارزالدین ابوالفتح بن مسعود را به نیابت سلطنت گمارد. فرمانروایی ملک شمس‌الدین علی به دست شمس‌الدین کرت پایان یافت. پس از گشودن سیستان به دست تیمور لنگ در سال ۸۰۵ ق همکاری نزدیک مهربانیان با تیموریان در دوره تیمور و شاهرخ تیموری مایه آبادانی سیستان شد.

 معرفی اجمالی 
بیشتر آنچه در مورد سلسله مهربانی شناخته شده از دو منبع است. اولی، تاریخ سیستان، در اواسط قرن چهاردهم توسط یک زمان‌شناس ناشناس تکمیل شد و صد سال اول تاریخ این سلسله را در بر می‌گیرد. دیگری، احیاء الملوک، توسط نویسنده قرن هفدهم، مالک شاه حسین بن مالک غیاث الدین محمد نوشته شده است و کل تاریخ حکومت مهربانیان بر سیستان را در بر می‌گیرد.C.E. Bosworth, The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz (247/861 to 949/1542-3), (Mazda Publishers, 1994), 475-6.

مهربانیان در زمان حکومت خود بر سیستان از لقب مالک استفاده می‌کردند. یک مالک می‌توانست تاج و تخت را به ارث ببرد یا توسط اشراف و فرماندهان نظامی منصوب شود. پایتخت آنها عموماً سیستان بود. در خارج از پایتخت، مهربانیان مکرراً در تثبیت اقتدار خود بر شهرهای بیرونی استان با مشکل مواجه بودند و گهگاه مجبور می‌شدند به زور متوسل شوند تا آنها را با هم هماهنگ کنند. مالکان غالباً کنترل این شهرها را به سایر مهربانیان می‌دادند. گاهی مهربانیان توانستند نفوذ خود را فراتر از سیستان گسترش دهند، مانند زمانی که بخش‌هایی از قهستان در اواخر قرن سیزدهم فتح شد.Farhad Daftary, The Isma'ilis: Their History and Doctrines, (Cambridge University Press, 2007), 411.

 ملوک مهربانی پس از ایلخانان 
پس از استقرار دولت ایلخانی توسط هولاکو خان در سال ۱۲۵۶، زمانی که مالکان ایلخانان را به عنوان حاکمیت خود به رسمیت شناختند، مهربانی‌ها سیستان را تحت تسلط مغولان درآوردند. به دلیل فاصله سیستان تا پایتخت، مهربانان از خودمختاری بالایی برخوردار شدند. در این مدت آنها به‌طور متناوب با شاهان تاجیک کارتید هرات که واسال ایلخانیان نیز بودند جنگیدند و در شرق ایران جایگزین آنها شدند.Farhad Daftary, A Short History of the Ismailis: Traditions of a Muslim Community, (Edinburgh University Press, 1998), 163.

در سال (۱۲۸۹ م) دولت ماهر بن به‌طور کامل قهستان را فتح کرد و ناصرالدین محمد آن را به پسرش شمس الدین علی داد و بر آن حکومت کرد. پس از فروپاشی دولت ایلخانی در اواسط قرن چهاردهم، مهربانی‌ها نزدیک به نیم قرن مستقل بودند. این استقلال توسط تیمور پایان یافت و سیستان را در سال (۱۳۸۳ م) فتح کرد و ویرانی‌های گسترده‌ای به استان وارد کرد. از این پس، مهربانی‌ها تا سرنگونی نهایی تیموریان توسط شیبانیان در دهه اول قرن شانزدهم، دست نشاندگان تیموریان بودند. آخرین حکمران سلسله تصمیم گرفت تا اقتدار صفویان را به رسمیت بشناسد و در نهایت سیستان را به صفویان واگذار کرد و به حکومت مهربانیان بر منطقه پایان داد.

 تبارنامه ملوک مهربانی 

 حاکمان ملوک مهربانی 
 شمس الدین علی بن مسعود (۱۲۳۶–۱۲۵۵)
 ناصر الدین محمد (۱۲۶۱–۱۳۱۸)
 نصرت الدین محمد (۱۳۱۸–۱۳۳۰)
 قطب الدین محمد (۱۳۳۰–۱۳۴۶)
 تاج الدین بن قطب الدین (۱۳۴۶–۱۳۵۰)
 جلال الدین محمود (۱۳۵۰–۱۳۵۲)
 عز الدین بن رکن الدین محمود (۱۳۵۲–۱۳۸۰)
 قطب الدین بن عز الدین (۱۳۸۰–۱۳۸۳)
 تاج الدین شاه شاهان أبو الفتح (۱۳۸۳–۱۴۰۳)
 قطب الدین محمد بن شمس الدین شاه علی (۱۴۰۳–۱۴۱۹)
 شمس الدین علی بن قطب الدین (۱۴۱۹–۱۴۳۸ / ۹)
 نظام الدین یحیی (۱۴۳۸ / ۹–۱۴۸۰)
 شمس الدین محمد (۱۴۸۰–۱۴۹۵)
 السلطان محمود بن نظام الدین یحیی (۱۴۹۵–۱۵۳۷)

 منابع 

 تاریخ سیستان، تصحیح محمد تقی بهار، انتشارات معین، تهران ۱۳۸۱
 احیاء الملوک (تاریخ سیستان تا عصر صفوی)، نویسنده:حسین بن ملک غیاث الدین محمد بن شاه محمود سیستانی، ناشر:بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۴



رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۲۳۶ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۵۳۰ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۵۳۷ (میلادی)
رده:ایرانی‌تبارها
رده:پادشاهی‌های پیشین آسیا
رده:تاریخ افغانستان
رده:تاریخ ایران
رده:تاریخ سیستان
رده:تاریخ ولایت نیمروز
رده:دربارهای فارسی‌زبان
رده:دودمان‌های پاکستان
رده:دودمان‌های مسلمان
رده:سیستان