بهلول ماهی

بهلول مادییاقوتی، منصور، ۱۳۹۸. آیین یارسان در اساطیر اقوام کُرد، تهران: نشر دات، چاپ اول؛ ص ۱۱۴، ۱۱۶۱۱۸. یا بهلول ماهی شاعر کُرد و یکی از بزرگان دین یاری در سدۀ دوم و سوم هجری بوده‌است. در مورد محل تولد وی سندی در دست نیست.Ḧemer̄eş, S. (2013),"Who are the Kurds?: the history of the Kurds and the origin of their language from the dawn of history till tenth century A.D." London.

 زندگی 
زادگاه و سال تولد بهلول به‌طور دقیق مشخص نیست، اما دورهٔ زندگی وی سدهٔ دوم هجری (سدهٔ نهم میلادی) دانسته می‌شود.ده‌وره‌ی به‌هلوول، در سرانجام: مجموعه کلام‌های یارسان، پژوهش و نوشته: طیب طاهری، ویراستار کلام‌ها: استاد سروش، جمعی از سادات یارسان، اربیل: چاپخانه آراس، چاپ اول: ۲۰۰۷؛ ص ۱۴. برخی زادگاه او را شهر قرمیسین(کرمانشاه کنونی) و همچنین دینور و برخی دیگر نهاوند ذکر کرده اند.

پیرامون آنکه بهلول ماهی همان بهلول دانا است شک و شبهه‌های بسیار است. برخی منابع او را همان بهلول دانا در دوران هارون الرشید می‌دانند و برخی دیگر نیز بهلول کوفی و بهلول ماهی را دو شخصیت جدا می‌دانند. طیب طاهری پژوهشگر یارسان بهلول را همان عمرو بن لهب دانسته که ملقب به بهلول بوده و با هارون الرشید و جعفر صادق ششمین امام شیعیان معاصر بوده و یارسان وی را «مظهر ذات حق» می‌داند.ده‌وره‌ی به‌هلوول، در سرانجام: مجموعه کلام‌های یارسان، پژوهش و نوشته: طیب طاهری، ویراستار کلام‌ها: استاد سروش، جمعی از سادات یارسان، اربیل: چاپخانه آراس، چاپ اول: ۲۰۰۷؛ ص ۱۴.

 اسامی ذات‌ها در دورهٔ بهلول 
اسامی ذات‌های مقدس در دورهٔ بهلول عبارت‌اند از: بابا لره، بابا رجب، بابا نجوم و بابا حاتم.ده‌وره‌ی به‌هلوول، در سرانجام: مجموعه کلام‌های یارسان، پژوهش و نوشته: طیب طاهری، ویراستار کلام‌ها: استاد سروش، جمعی از سادات یارسان، اربیل: چاپخانه آراس، چاپ اول: ۲۰۰۷؛ ص ۱۴.
 شماره نام در دورهٔ بهلول مظهر ۰۱  بهلول ماهی  خاوندگار ۰۲  بابا لره  بنیامین ۰۳  بابا رجب  داود ۰۴  بابا نجوم  پیرموسی ۰۵  بابا حاتم  مصطفی

 اشعار 
از بهلول تنها ۶ شعر دوبیتی به جای مانده‌است. اشعاری که از بهلول به زبان گورانی به‌جای مانده، نه تنها قدیمی‌ترین اشعار در تاریخ ادبیات کُردی است، بلکه از اولین نمونه‌های اشعار سروده شده در همۀ زبان‌های ایرانی نو نیز به شمار می‌آید. همچنین یک بیت شعر فارسی نیز به بهلول منسوب است. نمونه زیر شعریست از بهلول:

طیب طاهری معتقد است که برخی از بندهای کلام دورهٔ بهلول به دلیل مشابهت با بخش دیگر کتاب مقدس یارسان به نام «دامیار دامیار» اشتباه گرفته شده‌اند، به همین دلیل نمی‌توان با قاطعیت دربارهٔ تعداد بندهای کلام «دورهٔ بهلول» صحبت کرد، و همچنین اگر بهلول ماهی همان بهلول کوفی باشد، بنابراین گفتار و کلام‌هایی نیز از وی به زبان‌های فارسی و عربی به جای مانده‌است، اما نمی‌توان آن گفتارها و کلام‌هایی را که در کتاب سرانجام نیامده مقدس دانست و بدان استناد کرد.ده‌وره‌ی به‌هلوول، در سرانجام: مجموعه کلام‌های یارسان، پژوهش و نوشته: طیب طاهری، ویراستار کلام‌ها: استاد سروش، جمعی از سادات یارسان، اربیل: چاپخانه آراس، چاپ اول: ۲۰۰۷؛ ص ۱۴.

 جستارهای وابسته 
 بابا لره

 منابع 

رده:بزرگان یارسان
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:صوفیان اهل ایران
رده:شاعران کرد
رده:شاعران کردی هورامی
رده:کردهای اهل ایران
رده:شاعران کرد اهل ایران
رده:استادان معنوی
رده:بنیان‌گذاران مذهب
رده:رهبران مذهبی اهل ایران