به من گوش کن مارلون

به من گوش کن مارلون () یک فیلم مستند بریتانیایی محصول سال ۲۰۱۵ است که به کاوش در زندگی شخصی و حرفه‌ای مارلون براندو، بازیگر افسانه‌ای سینما، می‌پردازد. این فیلم که توسط استیون رایلی نویسندگی، کارگردانی و تدوین شده است، ساختاری منحصربه‌فرد دارد، زیرا به جای استفاده از مصاحبه‌های رایج با افراد مطلع («سرهای سخنگو»)، روایت خود را تماماً بر اساس گنجینه‌ای از آرشیو صوتی شخصی خود براندو بنا می‌کند.

این مستند که نخستین بار در جشنواره فیلم ساندنس ۲۰۱۵ به نمایش درآمد، با تحسین گسترده منتقدان روبرو شد. منتقدان روایت عمیقاً شخصی، ساختار نوآورانه و استفاده از تکنیک‌های بصری مانند بازسازی دیجیتالی سر براندو را ستودند. فیلم موفق به کسب جوایز متعددی از جمله جایزه پیبادی شد و نامزد دریافت جوایزی چون جایزه بفتای بهترین مستند و جایزه امی ساعات پربیننده گردید.

 ساختار روایی و بنیاد صوتی 
به من گوش کن مارلون خود را از مستندهای زندگی‌نامه‌ای سنتی متمایز می‌کند، زیرا به طور کامل از مصاحبه با کارشناسان، دوستان یا اعضای خانواده پرهیز کرده است. در عوض، این فیلم ساختار خود را بر پایه‌ی یک تصمیم رادیکال بنا نهاده است: استفاده انحصاری از صدای خود مارلون براندو.

 آرشیو ۳۰۰ ساعته 
اساس فیلم بر دسترسی به آرشیو شخصی و پیش‌تر شنیده‌نشده‌ی براندو، شامل حدود ۳۰۰ ساعت نوار صوتی، استوار است. براندو این نوارها را طی دهه‌ها در خلوت خود ضبط کرده بود و آن‌ها دربرگیرنده خصوصی‌ترین لحظات، از جمله جلسات خود-هیپنوتیزم، گفتگوهای خانوادگی و جلسات درمانی است. عنوان فیلم، «به من گوش کن مارلون»، عبارتی است که خود براندو در طول این جلسات هیپنوتیزم به خودش می‌گفته است.

 رویکرد روانکاوانه 
کارگردان، استیون رایلی، با حذف کامل «سرهای سخنگو»، تجربه‌ای بی‌واسطه و بدون فیلتر را خلق می‌کند که به جای یک بیوگرافی استاندارد، به یک جلسه روانکاوی پس از مرگ شباهت دارد. رایلی که به دنبال روایتی «روانکاوانه» و «داستانی فرویدی» بود، با تدوین ۹ ماهه‌ی این نوارهای آشفته، یک «جریان سیال ذهن» سینمایی منسجم از دل آن‌ها بیرون کشید. این رویکرد، تضادهای درونی براندو را آشکار می‌سازد؛ برای مثال، ستایش او از بازیگری و در عین حال، «دروغ‌گویی برای امرار معاش» خواندن آن.

 مضامین اصلی 
فیلم از طریق نوارهای صوتی، به واکاوی روان، هنر و تراژدی‌های زندگی براندو می‌پردازد.

 کودکی و «داستان فرویدی» 
مستند به شکلی عمیق بر دوران کودکی براندو و تأثیرات پایدار آن تمرکز دارد. رایلی آگاهانه به دنبال «یک داستان فرویدی از پسر، مرد بالغ و پیرمرد» بود. این روایت، کودکی آشفته‌ی براندو با مادری الکلی و پدری خشن و خلافکار را به عنوان «نیروی محرکه» اصلی او برای ورود به دنیای بازیگری معرفی می‌کند.

 فلسفه بازیگری (متد) 
براندو در نوارها به تفصیل درباره‌ی متد اکتینگ و تأثیر معلمش، استلا آدلر، صحبت می‌کند. فیلم این فلسفه را به زخم‌های کودکی او پیوند می‌زند؛ براندو توضیح می‌دهد که برای ایفای نقش خشم، باید به مکانیزم‌های درونی مملو از «تحقیر و کینه» دسترسی داشته باشد. او فاش می‌کند که برای بازی در نقش استنلی کووالسکی (در اتوبوسی به نام هوس)، که عمیقاً از آن متنفر بود، مجبور بود خشم پدرش در برخورد با مادرش را به یاد بیاورد. فیلم نشان می‌دهد که «متد» برای او یک «باز-زیستن» مداوم و دردناکِ ترومای کودکی‌اش بود. انزجار نهایی براندو از بازیگری، نه یک انزجار فلسفی، بلکه نتیجه‌ی فرسودگی روانی ناشی از این بازگشت مداوم به ترومای شخصی‌اش بود.

 تراژدی‌های خانوادگی 
بخش قابل توجهی از فیلم به «قسمت طوفانی» و تراژیک زندگی شخصی براندو، یعنی ماجرای قتل دامادش به دست پسرش «کریستین» و خودکشی دخترش «شاین» (Cheyenne) اختصاص دارد. براندو در نوارها مستقیماً از «شکست‌هایش به عنوان یک پدر» سخن می‌گوید. فیلم این تراژدی‌ها را به عنوان پژواک و تکمیل «داستان فرویدی» او نمایش می‌دهد؛ مردی که از ترومای پدرش گریخت اما در نهایت با ترومای ویرانگر ناشی از فرزندانش تعریف شد.

 استراتژی بصری: «سر دیجیتالی» 
چالش اصلی فیلم، تبدیل یک آرشیو صوتی به تجربه‌ای سینمایی بود. برجسته‌ترین عنصر بصری فیلم، استفاده‌ی مکرر از یک بازسازی سه‌بعدی و کامپیوتری (CGI) از سر مارلون براندو است. این بازسازی، بر اساس یک اسکن دیجیتالی واقعی ساخته شده است که خود براندو در دهه ۱۹۸۰ از صورتش تهیه کرده بود. براندو پیش‌بینی کرده بود که آینده بازیگری در گرو ضبط حرکت و اسکن دیجیتال خواهد بود.

رایلی این اسکن را به دست آورد و با همگام‌سازی لب، به آن جان بخشید تا با صدای ضبط‌شده‌ی براندو هماهنگ شود. این «سر دیجیتالی» به استعاره‌ی مرکزی فیلم تبدیل می‌شود؛ احضار شبح‌وار براندو از «قلمرو فرا-مادی» تا داستانش را روایت کند. این شبح دیجیتال، در حال گوش دادن به نوارهای صوتی قدیمی خودش است و یک «مونولوگ نهایی» خود-بازتاب‌دهنده را شکل می‌دهد.

 بازخورد و جوایز 
 استقبال منتقدان 
«به من گوش کن مارلون» پس از نمایش در ساندنس، با تحسین جهانی منتقدان مواجه شد. فیلم در وب‌سایت راتن تومیتوز به امتیاز ۹۶٪ (بر اساس ۱۰۲ نقد) دست یافت و در متاکریتیک امتیاز ۸۷ از ۱۰۰ را کسب کرد. ویلیج ویس آن را «یک شاهکار» نامید و دیوید ادلستین آن را «بزرگترین و جستجوگرترین مستندی که تاکنون درباره یک بازیگر ساخته شده است» توصیف کرد. ونتی فر نیز آن را «قانع‌کننده‌ترین مستند درباره مارلون براندو» دانست.

 جوایز و افتخارات 
این فیلم جوایز متعددی را کسب کرد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
 برنده جایزه پیبادی (۲۰۱۵).
 نامزد جایزه بفتای بهترین مستند (BAFTA).
 نامزد جایزه امی ساعات پربیننده برای بهترین مستند.
 برنده جایزه انجمن بین‌المللی مستند (IDA) برای «بهترین نویسندگی».
کسب جایزه «بهترین نویسندگی» برای فیلمی که تمام دیالوگ‌هایش توسط سوژه‌اش ضبط شده بود، تأییدی بر اهمیت نقش استیون رایلی در «تدوین» و «چینش» خلاقانه‌ی آرشیو صوتی به عنوان یک «عمل نویسندگی» سطح بالا بود.

 تاثیر و میراث 
اهمیت فیلم فراتر از یک مستند موفق بود؛ این اثر هم درک عمومی از براندو و هم پتانسیل‌های ژانر مستند زندگی‌نامه‌ای را بازتعریف کرد.

 بازسازی شمایل براندو 
در دهه‌های پایانی، تصویر عمومی براندو به یک «کاریکاتور» از مردی منزوی و عجیب و غریب تقلیل یافته بود. این فیلم موفق شد این تصویر سطحی را کنار بزند و با قابل درک ساختن «عصاره جنون» او، «اصالت» و «آسیب‌پذیری» تکان‌دهنده‌اش را به یاد مخاطبان آورد.

 نوآوری در ژانر 
این فیلم در کنار آثار برجسته آرشیوی مانند ایمی و سنا قرار می‌گیرد که از ساختار سنتی مصاحبه پرهیز کردند. با این حال، «به من گوش کن مارلون» به دلیل سبک «امپرسیونیستی» و اتکای کامل به یک منبع واحد و شخصی (نوارهای براندو) و یک استعاره بصری مرکزی (سر دیجیتال)، به «صمیمیتی بی‌پناه» و پالایش روایی منحصربه‌فردی دست یافت. این فیلم به عنوان یک «کلاس استادی» در چگونگی «شکل دادن به شخصیت» در سینما توصیف شده است که نشان داد چگونه می‌توان از آرشیو نه برای گزارش یک زندگی، بلکه برای احضار روان یک فرد استفاده کرد.

 جستارهای وابسته 
 مارلون براندو
 فیلم مستند
 متد اکتینگ

 پانویس 

 منابع 























رده:فیلم‌های ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:مارلون براندو
رده:فیلم‌های مستند بریتانیا
رده:فیلم‌های مستند ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:فیلم‌های مستند درباره بازیگران
رده:فیلم‌های انگلیسی‌زبان دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های بریتانیایی دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های مستند انگلیسی‌زبان