الفاظ

الفاظ به عنوان قسمتی از علم اصول فقه شناخته می‌شود که به عنوان مقدمه جهت دریافت احکام شرع از دلائل، مباحث لفظی را مورد کنکاش و بررسی قرار می‌دهد. مبحث الفاظ، اولین بخش در کتاب‌های اصول فقه است و رابطه آن با علم اصول همیشه مورد چالش بوده‌است. این مبحث یکی از قدیمی‌ترین مباحث علم اصول فقه به شمار می‌آید و به لحاظ زمانی بعد از مبحث ادله نیست.http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entryview/4632

 تاریخچه 
بحث الفاظ به همان اوائل سده نخست هجری و برداشت عالمان از متن‌های دینی مربوط می‌شود. بحث از الفاظ ابتدا به دلیل کتاب سروکار داشته‌است و بعد از آن به دلیل سنت سروکار دارد. تمام بحث‌هایی که در بحث الفاظ صورت می‌گیرد همانند وضع، مطلق و مقید، عام و خاص، امر و نهی و غیره، این گونه نبوده‌است که به صورت یک جا و همزمان وارد مباحث الفاظ شود بلکه به صورت تاریخی در این بخش از علم اصول جای گرفته‌اند. بنا به گفته دکتر احمد پاکتچی، قدیمی‌ترین مبحث از مبحث الفاظ، بحث از عام و خاص است که به عنوان کهن‌ترین نمونه طرح مباحث الفاظ مورد نظر است.

 معرفی 
غالباً بحث‌های علم اصول را به چهار قسمت تقسیم می‌کنند که بخش نخستین آن، بعد از اشاره کردن به رئوس ثمانیه (مبانی هشت‌گانه) به برخی از مباحث زبانی‌شناسی اشاره کرده‌اند مانند بحث از وضع، استعمال، صحیح و اعم و حقیقت شرعیه. این مباحث گر چه جزو مسائل اصلی علم اصول نیستند اما برخی از بحث‌های الفاظ در علم اصول بر آن‌ها متوقف است. بخش دوم به مباحث الفاظ و سوم به حجج و امارات و چهارم نیز به تعادل و تراجیح دلالت دارد.عبداللهی محمدعلی، نشریه نقد و نظر، جلد: 37 صفحه: 24گفته می‌شود که مباحث الفاظ در علم اصول از ماهیتی، عرفی و عقلائی برخوردارند.دهشور سلمان. فقه. دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم جلد: 68 صفحه: 7شایان ذکر است که میان مباحث الفاظ و دانش تاویل رابطه و نسبتی وجود دارد که برخی تلاش کرده‌اند تا ان را نشان دهند.http://lib.eshia.ir/23022/14/5732/مباحث_الفاظ

 نظرات معاصرین 
یکی از مهم‌ترین ابتکارها در تقسیم‌بندی مباحث الفاظ متعلق به محمد باقر صدر باشد. سید محمد باقر صدر در کتاب «معالم الجدیده للوصول» به شیوه‌ای نو در مبانی هشت‌گانه علم اصول اشاره کرده‌اند که از آن جمله می‌توان به رابطه علم اصول و علوم دیگر همچون فقه، کلام و فلسفه اشاره کرد. محمد باقر صدر معتقد است که اصولیان شیعی در طرح مباحث الفاظ و فرایند تحلیل آن مقدم بر دیگران هستند و بحث‌هایی همچون معانی حرفی و وضع هیئت‌های الفاظ از این جمله‌اند.سید مهدی موسوی. تعامل متقابل فلسفه و اصول فقه از منظر سید محمّدباقر صدر. نشریه معرفت. موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) جلد: 140 صفحه: 5
روح‌الله خمینی بر اساس تعریفی که از علم اصول ارائه می‌دهند بر این باور است که بسیاری از مباحث الفاظ، همچون معانی وضعی و لغوی، تشخیص مفاهیم جمله‌ها و معانی و غیره از دایرهٔ علم اصول خارج می‌شود.حسینی سید علی. آیینه پژوهش. مبانی اصولی امام در مناهج الوصول و انوار الهدایه. جلد: 58 صفحه: 10

 پانویس 

رده:اصطلاحات اسلامی
رده:واژگان فقه