نمودار خطوط لوله و ابزار دقیق

نمودار/نقشه خطوط لوله و ابزار دقیق (P&ID) یک نمودار دارای جزئیات در صنایع فرایندی است که خطوط لوله و تجهیزات فرایندی را همراه با تجهیزات کنترلی و ابزار دقیق نشان می‌دهد. نقشه‌های P&ID معمولاً طیق استانداردهای ANSI/ISA S5.1 و ISO 14617-6 طراحی و رسم می‌شوند.

 محتوا و کاربرد 
بندانگشتی|300x300px|یک مثال از یک P&ID.
نقشه خطوط لوله و ابزار دقیق (P&ID) توسط مؤسسهٔ کنترل و ابزار دقیق به شرح زیر تعریف می‌شود:
 نموداری که ارتباطات بین تجهیزات فرایندی و ابزار دقیق مورد استفاده برای کنترل فرایند را نشان می‌دهد. در صنایع فرایندی، از مجموعه نمادهای استانداردی برای تهیهٔ نقشه‌های فرایندی استفاده می‌شود. نمادهای ابزار دقیق مورد استفاده در این نقشه‌ها معمولاً بر اساس استاندارد S5. 1 جامعهٔ بین‌المللی اتوماسیون (ISA) می‌باشند.
 نقشه شماتیک اولیه که در جانمایی نصب یک سیستم کنترل فرایند استفاده می‌شود.

نقشه‌های P&ID نقش مهمی در تعمیر و نگهداری و اصلاح فرایندی که توصیف می‌کنند دارند. بسیار مهم است که توالی فیزیکی تجهیزات و سیستم‌ها و همچنین چگونگی اتصال این سیستم‌ها به یکدیگر نشان داده شود. در مرحله طراحی، این نمودارها پایه‌ای برای توسعه طرح‌های سیستم کنترل را فراهم می‌کنند و بررسی‌های ایمنی و عملیاتی را ممکن می‌نمایند. مثل بررسی خطرات و عمل پذیری که معمولاً به آن HAZOP گفته می‌شود.

 فهرست مواردی که در پی&آی‌دی آورده می‌شود 
 ابزار دقیق و نامگذاری‌ها
 تجهیزات مکانیکی با نام و شماره
 تمام شیرها و شمارهای شناسایی آنها
 خطوط لوله، اندازه و شماره شناسایی
 متفرقه- دریچه تخلیه، اتصالات خاص، خطوط نمونه برداری، اتصالات کاهنده و افزاینده

 نماد تجهیزات و لوازم شیمیایی 
در زیر تعدادی از نمادهای تجهیزات و لوازم شیمیایی که معمولاً در یک P&ID استفاده می‌شوند، بر اساس استانداردهای ISO 10628 و ISO 14617 فهرست شده‌اند.
+ نماد تجهیزات و لوازم شیمیایی راست|80x80px لوله راست|80x80px لوله با عایق حرارتی راست|80x80px لوله پوشش‌دار راست|80x80px لوله گرم یا سرد شده راست|80x80px مخزن همزده ژاکت دار (اتوکلاو) راست|80x80px مخزن اختلاط نیم لولهl راست|80x80px مخزن افقی تحت فشار راست|80x80px مخزن عمودی تحت فشار راست|80x80px پمپ راست|80x80px پمپ خلاء یا کمپرسور راست|80x80px کیسه راست|80x80px مخزن گاز راست|80x80px فن راست|80x80px فن محوری راست|80x80px فن شعاعی راست|80x80px خشک‌کن راست|80x80px ستون آکنده راست|80x80px برج سینی دار راست|80x80px کوره راست|80x80px برج خنک‌کننده راست|80x80px مبدل گرمایی راست|80x80px مبدل گرمایی راست|80x80px کولر راست|80x80px مبدل حرارتی صفحه‌ای و قابی راست|80x80px مبدل حرارتی با لوله دوگانه راست|80x80px مبدل حرارتی با لوله‌های مستقیم ثابت راست|80x80px مبدل حرارتی با لوله U شکل راست|80x80px مبدل گرمایی مارپیچی centre|49x49px دریچه گاز سرپوشیده راست|80x80px دریچه گاز خمیده راست|80x80px (هوا) فیلتر centre|70x70px قیف راست|80x80px تله بخار راست|80x80px شیشه نماساز راست|80x80px شیر کاهش فشار راست|80x80px لوله انعطاف‌پذیر راست|80x80px شیر صنعتی راست|80x80px شیر کنترل راست|80x80px شیر دستی راست|80x80px خفه‌کن بازافروختگی راست|80x80px شیر سوزنی راست|80x80px شیر پروانه‌ای راست|80x80px شیر دیافراگمی راست|80x80px شیر توپی

 جستارهای وابسته 
 فرایند نمودار جریان

رده:خودکارسازی صنعتی
رده:لوله‌گذاری
رده:مهندسی
رده:مهندسی فرایند
رده:نمودارها
رده:مهندسی شیمی