نماز جمعه تهران

نماز جمعه تهران مهم‌ترین نماز جمعه در ایران است و به دلیل طرح مسائل سیاسی و اجتماعی در خطبه‌ها اهمیت دارد. معمولاً یکی از مسئولان سرشناس کشور، پیش از خطبه‌های امام جمعه، در جمع نمازگزاران سخنرانی می‌کند.

 امامت جمعه پیش از انقلاب 
در اوایل پادشاهی قاجاریان، هنگامی که فتحعلی‌شاه مسجد شاه را در تهران بنا کرد، تصمیم گرفت میر سیدمهدی خاتون‌آبادی امام جمعه اصفهان را برای امامت جمعه در مسجد شاه به تهران بیاورد. وی مقام حوزوی بالایی داشت و در سال ۱۱۸۳ خورشیدی پس از بازگشت از سفر حج در سن ۶۳ سالگی درگذشت. پس از آن میرزا ابوالقاسم خاتون‌آبادی فرزند ارشد میر محمد حسین «سلطان العلماء» به تهران رفت. پس از وی منصب امامت جمعه به فرزندش میرزا زین‌العابدین ظهیرالاسلام رسید و بعد از او فرزندش میرزا ابوالقاسم تهرانی امام جمعه تهران شد. او در جریان جنبش مشروطه ایران بر کنار شد و برای مدتی برادرش عهده‌دار سمت امامت جمعه بود.

در دوران محمدرضا پهلوی در سال ۱۳۲۴ فرزند سید ابوالقاسم، سید حسن امامی به فرمان محمدرضا شاه امام جمعه تهران شد که تا دی ۱۳۵۷ این سمت را عهده دار بود. امامان جمعه توسط شاه انتخاب می‌شدند.

حسینعلی منتظری در کتاب خاطرات خود نوشته است که پیش از انقلاب در زندان نماز جمعه برگزار می‌کرد و سید محمود طالقانی نیز به او می‌پیوست.

 فهرست امامان جمعه تهران پیش از انقلاب 
 نام آغاز تصدی پایان تصدی انتصاب توسط توضیحات منبع ۱ میرمحمدمهدی خاتون‌آبادی ۱۲۳۶ ق. ۱۲۶۳ ق. فتحعلی‌شاه قاجار ۲ میرزا ابوالقاسم تهرانی ۱۲۶۳ ق. ۱۲۷۰/۱ ق. محمدشاه قاجار – میرزا مرتضی تهرانی ۱۲۷۰/۱ ق. ۱۲۸۰ ق. ناصرالدین‌شاه قاجار ۳ میرزا زین‌العابدین تهرانی ۱۲۸۰ ق. ۱۳۲۱ ق. ناصرالدین‌شاه قاجار ۴ میرزا ابوالقاسم تهرانی ۱۳۲۱ ق. ۱۳۲۷ ق. مظفرالدین‌شاه قاجار توسط مجلس عالی عزل شد ۵ سید محمد امامی ۱۲۸۸ ش. ۱۳۲۴ ش. مجلس عالی ۶ سید حسن امامی ۱۳۲۴ ش. ۱۳۵۷ ش. محمدرضا پهلوی

 پس از انقلاب 
بندانگشتی|300px|نخستین نماز جمعه پس از انقلاب به امامت محمود طالقانی در ۵ مرداد ۱۳۵۸. دیگر شرکت کنندگان: ابراهیم یزدی، هاشم صباغیان، احمد صدر حاج‌سیدجوادی و صادق قطب‌زاده

پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ پیشنهاد برگزاری نمازجمعه رسمی در تهران در سال ۱۳۵۸ از سوی روحانیون نزدیک به سید روح‌الله خمینی به او داه شد. به گفته حسن یوسفی اشکوری در مصاحبه با بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید: «کسانی مثل آیت‌الله طالقانی یا آیت‌الله منتظری به وجوب نمازجمعه در زمان غیبت معتقد بودند، اما آن چه در میان روحانیون غلبه داشت حرمت نمازجمعه در دوران غیبت بود.»

نخستین نماز جمعه تهران بعد از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ در ۵ مرداد ۱۳۵۸ به امامت سید محمود طالقانی در محوطه دانشگاه تهران برگزار شد.

در دهه‌های نخست پس از انقلاب، نماز جمعه تهران مهم‌ترین تریبون رسمی نظام جمهوری اسلامی برای اعلام سیاست‌های کلان حکومت و ابزار اصلی همراه‌سازی افکار عمومی با نظام بود.

 انتصاب امام جمعه 
در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران درباره چگونگی انتصاب امامان جمعه دستورالعملی ذکر نشده است. اما در عمل، اختیار چنین کاری به «ولی‌فقیه» سپرده شده است.

امام جمعهٔ دائم از طرف شورای سیاست‌گذاری ائمهٔ جمعهٔ کشور (تحت اشراف رهبر) انتخاب می‌شود. امام جمعهٔ دائم می‌تواند یک یا چند نفر را به عنوان امام جمعهٔ موقت همان شهر انتخاب کند. امام جمعهٔ دائم مراکز استان‌ها از طرف ولی فقیه یا رهبر حکومت اسلامی-شیعی انتخاب و مشروعیت پیدا می‌کند و نمایندهٔ ولی فقیه در آن استان (به غیر از استان کردستان که درصد تشیع کم است) نیز هستند.

روزنامه اطلاعات چاپ ۴ مرداد ۱۳۵۸ نوشت که پس از طرح پیشنهاد برگزاری نماز جمعه، روح‌الله خمینی در پیامی شفاهی به سید محمود طالقانی به او تکلیف کرد که از این پس نماز جمعه را به وکالت از رهبر در تهران برگزار کند. بدین ترتیب سید محمود طالقانی در ۵ مرداد ۱۳۵۸ نخستین نماز جمعه رسمی پس از انقلاب را در اقامه کرد.

پس از درگذشت محمود طالقانی، روح‌الله خمینی در ۲۱ شهریور ۵۸ در حکمی کتبی حسینعلی منتظری را به امامت جمعه این شهر منصوب کرد. در آن زمان منتظری به دلیل ریاست مجلس خبرگان قانون اساسی ساکن تهران بود، اما منتظری پس از پایان کار این مجلس به قم بازگشت و از خمینی خواست که فرد دیگری را به امامت جمعه تهران منصوب کند. بنابراین در ۲۴ دی ۱۳۵۸ روح الله خمینی در حکمی سید علی خامنه‌ای را به امامت جمعه تهران منصوب کرد. انتصاب خامنه‌ای به این جایگاه به پیشنهاد حسینعلی منتظری بود. اما پس از رسیدن خامنه‌ای به ریاست‌جمهوری، بین منتظری و خامنه‌ای اختلاف پیش آمد. زیرا منتظری باور داشت نماز جمعه مربوط به دین و روحانیت است. اما خامنه‌ای می‌گفت نماز جمعه باید در اختیار دولت و حکومت باشد.

200px|بندانگشتی|سید علی خامنه‌ای به عنوان امام جمعه تهران در سال ۱۳۵۸

 برکناری امامان جمعه تهران 
سید عبدالکریم موسوی اردبیلی در ۳ دی ۱۳۷۲ مرجعیت علی خامنه‌ای را زیر سوال برد و پس از آن از امامت جمعه تهران کنار گذاشته شد.

اکبر هاشمی رفسنجانی پس از آنکه در نماز جمعه ۲۶ تیر ۱۳۸۸ تهران رفتار نظام با معترضان به نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ را نکوهش کرد دیگر فرصت حضور در نماز جمعه را پیدا نکرد.

پس از افشای فساد کاظم صدیقی، او در۱۲ مرداد ۱۴۰۴ از امامت جمعه تهران استعفا داد.

 فهرست امامان جمعه تهران بعد از انقلاب 
 نام نگاره آغاز تصدی پایان تصدی انتصاب توسط توضیحات منبع ۱ سید محمود طالقانی100px ۵ مرداد ۱۳۵۸ ۱۶ شهریور ۱۳۵۸ سید روح‌الله خمینی تنها ۶ هفته پس از انتصاب، درگذشت. ۲ حسینعلی منتظری100px ۲۱ شهریور ۱۳۵۸ ۲۴ دی ۱۳۵۸ سید روح‌الله خمینیاستعفا کرد. ۳ سید علی خامنه‌ای  100px ۲۴ دی ۱۳۵۸ متصدی سید روح‌الله خمینی

 امامان جمعه موقت 
 نام آغاز تصدی پایان تصدی انتصاب توسط توضیحات منبع ۱ سید عبدالکریم موسوی اردبیلی ۲۵ بهمن ۱۳۵۹۳ دی ۱۳۷۲ روح‌الله خمینیبه صورت غیررسمی پایان یافت. ۲ اکبر هاشمی رفسنجانی ۱۲ تیر ۱۳۶۰ ۲۶ تیر ۱۳۸۸ روح‌الله خمینیپس از حوادث نماز جمعه ۲۶ تیر ۱۳۸۸ تهران به صورت غیررسمی پایان یافت. مجموعاً ۴۲۰ بار امام بود. ۳ محمد امامی کاشانی۸ آبان ۱۳۶۰۱۲ اسفند ۱۴۰۲ روح‌الله خمینی به علت ایست قلبی درگذشت. ۴ محمدمهدی ربانی املشی ۲۰ آذر ۱۳۶۰ ۱۷ تیر ۱۳۶۴ روح‌الله خمینیبا ۳ بار اقامه نماز جمعه کمترین امامت جمعه در تاریخ جمهوری اسلامی را داراست. هنگام تصدی منصب درگذشت. ۵ محمد یزدی بهمن ۱۳۶۰ اسفند ۱۳۷۸ روح‌الله خمینی استعفا کرد. مجموعاً ۱۶۶ بار امام بود. ۶ محمدرضا مهدوی کنی ۲۰ اسفند ۱۳۶۱ ۲۹ خرداد ۱۳۸۸ روح‌الله خمینیمجموعا ۱۲ بار امام بود. وی نماز عصر را در نماز جمعه معروف ۲۹ خرداد ۱۳۸۸ اقامه کرد. ۷ احمد جنتی ۱۴ فروردین ۱۳۷۱ ۲۰ اسفند ۱۳۹۶ سید علی خامنه‌ایاستعفا کرد.فرارو | موافقت رهبر انقلاب با کناره‌گیری آیت‌الله جنتی ۸ سید حسن طاهری خرم‌آبادی خرداد ۱۳۷۷ اسفند ۱۳۷۸ سید علی خامنه‌ایاستعفا کرد. مجموعاً ۹ بار امام بود. ۹ سید احمد خاتمی  شهریور ۱۳۸۴ متصدی سید علی خامنه‌ای ۱۰ کاظم صدیقی شهریور ۱۳۸۸ ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ سید علی خامنه‌ای پس از افشای پرونده فساد فرزندش استعفا کرد. ۱۱ محمدعلی موحدی‌ کرمانی  ۱۲ آذر ۱۳۹۱ ۲۳ فروردین ۱۳۹۸ سید علی خامنه‌ایبه صورت غیررسمی پایان یافت.۱۲ سید محمدحسن ابوترابی‌فرد  ۲۴ بهمن ۱۳۹۶ متصدی سید علی خامنه‌ایسید محمدحسن ابوترابی فرد به امامت جمعه موقت تهران منصوب شد خبرگزاری مهر ۱۳ محمدجواد حاج‌علی‌اکبری  ۱۰ دی ۱۳۹۷ متصدی سید علی خامنه‌ای

 جستارهای وابسته 

 نماز جمعه
 نماز جمعه قم
 امام جمعه
 نماز جمعه در ایران
 بمب‌گذاری نمازجمعه تهران ۱۳۶۳
 نماز جمعه ۲۶ تیر ۱۳۸۸ تهران

 پانویس 

رده:نماز جمعه