زروان‌دخت

زروان‌دخت یک شاهزاده ساسانی و شهبانوی خسرو چهارم ارمنستان بود.پاوستوس بوزاند، History of the Armenians, Book VI, Chapter 1

 پیش‌زمینه 
زروان‌دخت در سده چهارم در تیسفون زاده و بزرگ شد. او دختر شاه ساسانی شاپور دوم (حکومت از ۳۰۹ تا ۳۷۹) و خواهر شاپور سوم (حکومت از ۳۸۳ تا ۳۸۸) بود.Faustus of Byzantium, History of the Armenians, Book VI, Chapter 1 دربارهٔ زندگی وی پیش از ازدواج با شاه خسرو چهارم ارمنستان آگاهی‌های کمی در دست است. او در پی ایزد زروان نامیده شده است.

 تقسیم ارمنستان 
حملات ساسانیان به ارمنستان در سال ۳۸۷، منجر به مذاکره امپراتور روم تئودئوس یکم و شاهنشاه ساسانی شاپور سوم برای صلح و انعقاد پیمان صلح اسیلیسن شد. این امر باعث شد پادشاهی ارمنستان که در آغاز دست‌نشانده روم بود، میان دو امپراتوری تقسیم شود و ارمنستان غربی تحت حاکمیت روم و ارمنستان شرقی تحت حاکمیت ساسانیان قرار گیرد.Hovannisian, The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume I: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century, p.p.85&92 سپس در سال ۳۸۷، واپسین شاه ارمنستان غربی، آرشاک سوم (ارشک سوم)، بدون هیچ جانشینی درگذشت. سپس ارمنستان غربی به عنوان یک استان به امپراتوری بیزانس پیوست.

ارمنی‌هایی که در ارمنستان غربی زندگی می‌کردند به ارمنستان شرقی مهاجرت کردند که شامل بسیاری از ناخارارها بودند.Faustus of Byzantium, History of the Armenians, Book VI, Chapter 1 ارمنی‌هایی که در ارمنستان شرقی تحت حکومت ساسانی زندگی می‌کردند، از شاپور سوم درخواست یک شاه اشکانی را کردند.Faustus of Byzantium, History of the Armenians, Book VI, Chapter 1 شاپور سوم درخواست ارامنه را پذیرفت و با رضایت آن‌ها خسرو چهارم، شاهزاده جوان اشکانی، را به عنوان شاه ارمنستان گماشت.Kurkjian, A History of Armenia, p.108 شاپور سوم همچنین پس از انتصاب خسرو چهارم، تاجی بر سر او گذاشت.Faustus of Byzantium, History of the Armenians, Book VI, Chapter 1

 ازدواج 
شاپور سوم به عنوان نشانه ای برای حسن نیت و ادبCoinage and information on Sasanian Kings, p.4 خواهر خود زروان‌دخت را به ارمنستان فرستادFaustus of Byzantium, History of the Armenians, Book VI, Chapter 1 تا با خسرو چهارم ازدواج کند.Kurkjian, A History of Armenia, p.108 زروان‌دخت از طریق ازدواج به یک شهبانوی هم‌نشین، رابط شاهنشاهی با خاندان حاکم اشکانی ارمنستان و زنی با نفوذ و قدرتمند در جامعه ارمنستان تبدیل شد. شاپور سوم به خسرو چهارم لشکری بزرگ برای محافظت از ارمنستان و یک آموزگار به نام زیک داد.Faustus of Byzantium, History of the Armenians, Book VI, Chapter 1

زروان‌دخت که پیرو آیین زرتشت، مذهب رسمی دولت ساسانی، بود، با یک پادشاه دست‌نشانده که از نظر مذهبی مسیحی بود، ازدواج کرده بود. مشخص نیست که او نیز مسیحی شده‌ است یا خیر. از رابطه وی با خسرو چهارم دانستنی‌های کمی در دست است. طبق تبارنامه‌های امروزی، زروان‌دخت و خسرو چهارم پدر و مادر دو پسر بودند: تیگران و آرشاک.Toumanoff, Manual genealogy and chronology for the Christian Caucasus (Armenia, Georgia, Albania), p.76

 جایگزینی 
حسن نیتی که میان خسرو چهارم و شاپور سوم وجود داشت دوام نیاورد؛ چرا که شاپور سوم در سال ۳۸۸ درگذشت. پس از شاپور سوم پسرش بهرام چهارم که برادرزاده زروان‌دخت بود، به تاج‌وتخت رسید. بهرام چهارم در سال ۳۸۹ خسرو چهارم را از تخت سلطنت برکنار کرد و در تیسفون به زندان انداخت.Kurkjian, A History of Armenia, p.108 خسرو چهارم بدون مشورت با شاهان ساسانی اقدامات مختلفی را در سرزمین خود انجام می‌داد و بهرام چهارم از او ناراضی بود و می‌پنداشت به او بیش از حد خودش قدرت داده شده بود.Kurkjian, A History of Armenia, p.108

بهرام چهارم در سال ۳۸۹ جانشین خسرو چهارم شد، و برادرش بهرام شاپور به عنوان پادشاه دست‌نشانده اشکانی ارمنستان ساسانی جانشین شد.Hovannisian, The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume I: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century, p.85 سرنوشت زروان‌دخت و دو پسرش پس از این لحظه مشخص نیست.

 پانویس 

 منابع 

 پاوستوس بوزاند، History of the Armenians, 5th century
 C. Toumanoff, Manual genealogy and chronology for the Christian Caucasus (Armenia, Georgia, Albania), ED. Aquila, Rome, 1976
 R.G. Hovannisian, The Armenian People From Ancient to Modern Times, Volume I: The Dynastic Periods: From Antiquity to the Fourteenth Century, Palgrave Macmillan, 2004
 V.M. Kurkjian, A History of Armenia, Indo-European Publishing, 2008
 Coinage and information on Sasanian Kings

رده:اهالی ایران در سده ۴ (میلادی)
رده:شاهدخت‌های ساسانی
رده:روابط خارجی روم باستان
رده:ملکه‌های همسر ارمنستان
رده:حکم‌رانان خاورمیانه در سده ۴ (میلادی)
رده:زنان ایران باستان
رده:زنان شاهنشاهی ساسانی
رده:فرزندان شاپور دوم